Class illustration

Health,-physics-and-creative-arts

Class 8

Note icon

Subject content

Content tabs

Reading Materials

एकाइ १: सहिदहरूको सम्झनामा - विस्तृत पाठ सारांश

१.१ पूर्व पठन र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

नेपालमा विभिन्न समयमा ठूला-ठूला राजनीतिक र सामाजिक परिवर्तनहरू भएका छन्। वि.सं. २००७ साल फागुन ७ गते प्रजातन्त्रको उदय भयो भने वि.सं. २०४६ साल चैत २६ गते प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापना भयो। त्यसै गरी वि.सं. २०६२/६३ को ऐतिहासिक जनआन्दोलन मार्फत देशमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भयो र वि.सं. २०७२ असोज ३ गते संविधान सभाबाट नेपालको संविधान जारी गरियो। यी सम्पूर्ण क्रान्ति र परिवर्तनहरू सहजै प्राप्त भएका होइनन्; यसका लागि नेपाल आमाका थुप्रै वीर सपुतहरूले आफ्नो अमूल्य जीवनको बलिदान दिएका छन्। देश र जनताको अधिकारका लागि जीवन आहुति दिने ती महान् सहिदहरू सदा अमर रहन्छन् र उनीहरूको सम्मान गर्नु प्रत्येक नेपालीको दायित्व हो।

१.२ मूल पाठ: 'सहिदहरूको सम्झनामा' कविताको भाव विश्लेषण

प्रसिद्ध कवि भूपी शेरचनद्वारा रचित 'सहिदहरूको सम्झनामा' एक उच्च देशभक्तिपूर्ण कविता हो। कविले कवितामा प्रभात हुनुभन्दा अघि मिर्मिरेमा ताराहरू अस्ताउनुपरे जस्तै मुलुकको निर्माण र रूपान्तरणका लागि वीर सपुतहरूले बलिदान दिनुपर्ने यथार्थ प्रस्तुत गरेका छन्। सहिदहरूले मुस्कुराउँदै फाँसीको माला लगाउनाले र रगतको भेटी चढाउनाले नै मातृभूमि दासता र अज्ञानताबाट मुक्त भएकी छिन्। हामीले पाउने प्रत्येक खुसी, खाने प्रत्येक गाँस, फेर्ने सास र मुटुको धड्कनमा सहिदहरूकै त्याग र बलिदान निहित छ।

यदि हामीले सहिदको बलिदानलाई बिर्सेर आफ्नो कर्तव्य पालना गरेनौँ वा देशको उन्नति र प्रगतिमा योगदान पुर्‍याएनौँ भने इतिहास, धर्ती र सहिदका पवित्र आत्माले हामीलाई धिक्कार्ने छन्। त्यसैले सहिदहरूको सपना साकार पार्दै देशलाई विकास र समृद्धितर्फ लैजानु नै उनीहरूप्रतिको सच्चा श्रद्धाञ्जली हो।

१.३ शब्दभण्डार तथा लोकलय ज्ञान

यस पाठमा कवितामा प्रयोग भएका कठिन र महत्वपूर्ण शब्दहरूको अर्थ बोध गराइएको छ। 'मिर्मिरे' (बिहानीपख), 'सपुत' (असल सन्तान), 'दासता' (नोकर हुनाको अवस्था), 'धिक्कार' (तिरस्कार) जस्ता शब्दहरूले कविताको गाम्भीर्य बढाएका छन्। यसका साथै नेपाली लोकसाहित्यमा रहेको झ्याउरे लयको संरचना प्रस्तुत गर्दै १६ मात्राको लयबद्ध वाचन पद्धतिबारे सिकाइएको छ।

१.४ व्याकरण र भाषिक संरचना

पाठको व्याकरण खण्डमा नाम पदका पाँच प्रकारहरू (व्यक्तिवाचक, जातिवाचक, समूहवाचक, द्रव्यवाचक र भाववाचक) र सर्वनाम पदहरूको सही पहिचान तथा प्रयोगबारे स्पष्ट पारिएको छ। वाक्यमा नामको सट्टा प्रयोग हुने सर्वनाम र तिनको लिङ्ग, वचन, पुरुष तथा आदर अनुसार वाक्य सङ्गति मिलाउने अभ्यास समेटिएको छ। साथै शब्दको सुरु, बिच र अन्त्यमा आउने ह्रस्व 'इकार' को शुद्ध प्रयोग तथा वर्णविन्यासका नियमहरू अभ्यास गराइएको छ।

१.५ सुनाइ, बोलाइ र प्रेरणादायी सन्दर्भ

सुनाइ र बोलाइ खण्डमा विद्याको महत्त्व र नैतिक मूल्यबारे चर्चा गरिएको छ। व्यावहारिक सन्दर्भमा दृष्टान्त प्रस्तुत गर्दै अपाङ्गताका बाबजुद सगरमाथा चढ्ने रमेश खत्री, वातावरणीय सरसफाइमा कीर्तिमान कायम गर्ने बाबु शेर्पा, कान्छो निर्देशक सौगात विष्ट जस्ता प्रेरक नेपालीहरूको चर्चा गर्दै विद्यार्थीहरूमा आफ्नो क्षमता र प्रतिभा उजागर गर्ने प्रेरणा प्रदान गरिएको छ।