Answers On/OffJS required
Group A
- Q.विविधतामा एकताको एक महत्त्व लेख्नुहोस् ।A.Ans: विविधतामा एकताको महत्त्व यसमा छ कि यसले समाजमा आपसी समझ र सहकार्यको भावना बढाउँछ, जसले विभिन्न जात, धर्म, संस्कृति, र भाषाका मानिसहरूलाई एकसाथ काम गर्न र देशको समृद्धिमा योगदान पुर्याउन मद्दत पुर्याउँछ।
- Q.नेपालको मानव विकास सूचकाङ्क अभिवृद्धि गर्न आर्थिक पक्षमा जोड दिनुपर्छ, किन ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।A.Ans: आर्थिक पक्षमा जोड दिनु पर्छ किनकि केवल समृद्ध अर्थतन्त्रले शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक सेवामा सुधार ल्याउन सक्छ, जसले मानव विकास सूचकाङ्कलाई वृद्धि गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
- Q.ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलले गर्ने प्रमुख एक कार्य लेख्नुहोस् ।A.Ans: ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलले भ्रष्टाचारको बिरुद्धमा जागरूकता फैलाउने र विभिन्न संस्थाहरूमा पारदर्शिता र इमानदारीको प्रवर्धन गर्ने कार्य गर्छ।
- Q.तपाईंको समुदायमा विद्यमान कुनै एक सामाजिक समस्या विरुद्धमा जनचेतना जगाउने एक प्लेकार्डको नमुना तयार गर्नुहोस्A."हामी सबैको कर्तव्य: बाल श्रम बन्द गरौँ!"“हाम्रो भविष्य सुरक्षित बनाउनुहोस् - बालबालिका मस्को बनाउदा मात्रै भविष्य उज्जवल हुन्छ!”
- Q.त्रिपक्षीय दिल्ली सम्झौता कहिले भएको थियो ? पूरा मिति लेख्नुहोस् ।A.त्रिपक्षीय दिल्ली सम्झौता ४ फागुन, २०१७ मा भएको थियो।
- Q.दोस्रो विश्व युद्धको तत्कालीन कारण लेख्नुहोस् ।A.दोस्रो विश्व युद्धको तत्कालीन कारण हिटलरको जर्मनीको आक्रमण र जर्मनीको विस्तारवादी नीतिहरू, साथै अन्य शक्तिहरू बीचको तनाव र प्रतिस्पर्धा थियो।
- Q.कुनै दुईओटा वित्तीय उपकरणका नाम लेख्नुहोस् ।A.Ans:१) बन्ड (Bond)२) शेयर (Share)
- Q.बचत गर्ने बानीको विकासले हाम्रो जीवनमा पार्ने कुनै एक सकारात्मक प्रभाव लेख्नुहोस् ।A.बचत गर्ने बानीले हाम्रो भविष्यका अनिश्चितताहरूबाट सुरक्षित राख्न मद्दत पुर्याउँछ र आकस्मिक आवश्यकता परेका बेला आर्थिक सहायता प्रदान गर्छ।
- Q.संयुक्त राष्ट्र सङ्घको स्थापनाको कुनै एक उद्देश्य लेख्नुहोस् ।A.Ans: संयुक्त राष्ट्र सङ्घको एक प्रमुख उद्देश्य विश्वभर शान्ति र सुरक्षा कायम गर्नु हो।
- Q.विश्वव्यापीकरणले स्थानीय संस्कृति, परम्परा, संस्कार, मूल्य मान्यतामा प्रभाव पार्छ, कसरी ? आफ्नो तर्क एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।A.Ans: विश्वव्यापीकरणले स्थानीय संस्कृति र परम्परामा बाह्य संस्कृतिको प्रभाव पार्छ, जसले परम्परागत मूल्य र मान्यतामा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
- Q.गुणस्तरीय जीवन कायम गर्न तपाईंले गर्न सक्ने कुनै एक भूमिका उल्लेख गर्नुहोस् ।A.Ans: गुणस्तरीय जीवन कायम गर्न मैले स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने, शिक्षामा निरन्तर सुधार गर्दै सशक्त नागरिक बन्ने भूमिका निर्वाह गर्न सक्छु।
Group B
- Q.“आपसी सहयोग र अन्तरक्रियाले सामाजिकीकरणमा सहयोग गर्छ ।” यस भनाइलाई उदाहरणसहित प्रस्ट पार्नुहोस् ।A.Ans:“आपसी सहयोग र अन्तरक्रियाले सामाजिकीकरणमा सहयोग गर्छ” भन्ने भनाइको अर्थ भनेको व्यक्तिहरूबीचको आपसी सम्बन्ध र संवाद सामाजिक प्रक्रियामा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाउँछन्। सामाजिकीकरण भनेको नयाँ व्यक्तिले समाजका मान्यता, मूल्य, संस्कार, र व्यवहार सिक्ने प्रक्रिया हो। यो प्रक्रिया केवल परिवार वा विद्यालयमा मात्र नभई समाजका अन्य सदस्यहरूसँगको अन्तरक्रिया र सहयोग मार्फत पनि हुन्छ।उदाहरणको रूपमा, विद्यालयको चतुर्थकक्षामा विद्यार्थीहरू बीचको आपसी सहयोगलाई लिइन सकिन्छ। विद्यार्थीहरू आफ्ना विचार, समस्या, र अनुभव साझा गर्दा सामाजिक सीप बढाउँछन्। जब उनीहरूले टीमवर्क, समूह गतिविधिहरू, र खेलकुदमा भाग लिन्छन्, तब उनीहरू एकअर्कासँग कुरा गर्न, सहकार्य गर्न, र समस्याहरू समाधान गर्न सिक्छन्। यसरी, यी गतिविधिहरूमा सहभागिता हुँदा, विद्यार्थीहरूलाई न केवल व्यक्तिगत सीप विकास हुन्छ, बरु उनीहरूले समाजमा फरक-फरक सांस्कृतिक र सामाजिक दृष्टिकोणलाई पनि बुझ्ने अवसर पाउँछन्।यस्तै, परिवारका सदस्यहरू बीचको संवाद र सहयोगले पनि सामाजिकीकरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। जब बच्चाहरू परिवारका सदस्यसँग कुराकानी गर्छन्, उनीहरू सामाजिक मान्यता र मूल्यहरूको बारेमा सिक्छन्। एकअर्कासँग साझा गरिएको अनुभव र सहकार्यले समाजका संस्कार र आचार्यशास्त्रको बुझाइलाई मजबुत बनाउँछ।यसैले, आपसी सहयोग र अन्तरक्रियाले हाम्रो सामाजिक जीवनमा महत्वपूर्ण स्थान ओगट्छ र यसले हामीलाई समाजसँग राम्रोसँग घुलमिल गर्न मद्दत गर्दछ।
- Q.तलको तालिका पूरा गर्नुहोस् :
क्र.सं. राष्ट्रिय गौरवका आयोजना आर्थिक तथा सामाजिक महत्त्व १. अरुण-३ जलविद्युत आयोजना यो आयोजना नेपालको ऊर्जा क्षेत्रलाई बलियो बनाउने, विद्युत आपूर्ति बढाउने, र दीर्घकालीन आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउनेछ। साथै, यसले रोजगारका अवसरहरू सिर्जना गर्नेछ र स्थानीय स्तरमा विकासमा मद्दत पुर्याउनेछ। २. त्रिशूलि-मझुवा जलविद्युत आयोजना यस आयोजनाले नेपालको ऊर्जा खपतलाई वृद्धि गर्ने, सस्तो र दिगो ऊर्जा स्रोत प्रदान गर्ने, र औद्योगिक र घरेलु प्रयोगका लागि आवश्यक ऊर्जा आपूर्ति गर्ने लक्ष्य राखेको छ। ३. विराटनगर-सरस्वती रेल आयोजना यस आयोजनाले नेपालमा रेलमार्गको विकासलाई प्रवर्द्धन गर्नेछ, जसले यातायातको सहजता, व्यापारिक गतिविधिहरूको सुदृढीकरण, र नेपाली समाजमा यातायात सुविधा बढाउनेमा मद्दत गर्नेछ। ४. सगरमाथा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल यो आयोजना नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई यातायात प्रवर्धन गर्न महत्त्वपूर्ण हुनेछ, जसले नेपालको पर्यटन क्षेत्रको विकासमा योगदान पुर्याउनेछ र देशको अर्थ समृद्धिमा योगदान दिनेछ। - Q.'असहाय, अपाङ्ग एवम् जेष्ठ नागरिकप्रतिको हाम्रो दायित्व' शीर्षकमा वक्तृताको नमुना तयार गर्नुहोस् ।A.Ans:वक्तृता:आदरणीय प्रमुख अतिथि, सम्माननीय शिक्षिकासाथीहरू र मेरा प्रिय मित्रहरू,आज म यहाँ 'असहाय, अपाङ्ग एवम् जेष्ठ नागरिकप्रतिको हाम्रो दायित्व' भन्ने महत्वपूर्ण विषयमा केही शब्दहरू राख्न चाहन्छु। हाम्रो समाजमा असहाय, अपाङ्ग र जेष्ठ नागरिकहरूको अवस्था निकै चिन्ताजनक छ। यी वर्गका व्यक्तिहरू हाम्रो समाजको अनमोल अंग हुन् र यिनीहरूको हक, अधिकार र सुरक्षा हाम्रो कर्तव्य हो।पहिलो दायित्व:हाम्रो पहिलो दायित्व भनेको असहाय र अपाङ्ग व्यक्तिहरूलाई शारीरिक र मानसिक सहयोग पुर्याउनु हो। यिनीहरूको दैनिक जीवनलाई सहज बनाउन हाम्रा सामर्थ्यानुसार हरेक व्यक्ति र संस्थाले सहायता पुर्याउनु पर्दछ। अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई सुलभ यातायात, सहयोगी उपकरण र आवश्यक सेवाहरू प्रदान गर्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।दोस्रो दायित्व:हामी सबैको दोस्रो दायित्व भनेको जेष्ठ नागरिकहरूको सम्मान गर्नु हो। जेष्ठ नागरिकहरूले समाजमा पुर्याएको योगदानको कदर गर्दै तिनीहरूको जीवनमा सम्मान र स्याहार पुर्याउनु पर्छ। उनीहरूको अनुभव र ज्ञान समाजको सम्पत्ति हो र हामीलाई तिनीहरूको साथमा जीवनका मूल्यवान पाठहरू सिक्न सकिन्छ।तेस्रो दायित्व:तीनौं, हामीले यिनीहरूको आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु पर्छ। असहाय र अपाङ्ग व्यक्तिहरू प्रायः आफ्नो आर्थिक सुरक्षामा समस्यामा पर्छन्। समाजका सक्षम वर्गले यिनको हक र अधिकारको रक्षा गर्नु पर्छ, जस्तै कि सामाजिक सुरक्षा योजना र पेंशन सुविधाहरूमा सहभागिता जनाउनु।चौथो दायित्व:अन्त्यमा, शिक्षा र जागरूकता फैलाउनु पनि हाम्रो दायित्व हो। हामीले समाजका अन्य सदस्यलाई असहाय, अपाङ्ग र जेष्ठ नागरिकहरूको आवश्यकताबारे सचेत बनाउनुपर्छ र तिनीहरूको स्थिति सुधार गर्न सक्ने उपायहरूको बारेमा जनचेतना फैलाउनुपर्छ।समाजले यसैगरी असहाय, अपाङ्ग र जेष्ठ नागरिकहरूको देखभाल र सम्मानमा ध्यान पुर्याएर जीवनका सबै पाटोमा सन्तुलन ल्याउन सक्दछ। यो केवल समाजको कर्तव्य होइन, यो हाम्रो मानवता र सभ्यताको परिचायक हो। धन्यवाद।
- Q.लोक संस्कृति संरक्षण गर्न समुदायको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ? कुनै चार बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।अथवाविश्वमा युद्धरत विभिन्न मुलुकहरूबिच कसरी विश्वबन्धुत्व विकास गर्न सकिएला ? आफ्नो विचार चार बुँदामा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.Ans:लोक संस्कृति संरक्षण हाम्रो समाजको दायित्व हो, किनकि हाम्रो संस्कृति हाम्रो इतिहास र पहिचानको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। लोक संस्कृति, जसमा परम्परागत कला, संगीत, नृत्य, मेला, पर्व, भोजन र हुलिया आदि समावेश छन्, समाजको जीवनशैली र परम्परासँग गहिरो सम्बन्ध राख्छ। यसलाई संरक्षण गर्नका लागि समुदायको भूमिका निकै महत्त्वपूर्ण छ। यसका केही प्रमुख पाटोहरू निम्नानुसार छन्:१. परम्परागत कला र नृत्यको संरक्षण:समुदायले परम्परागत कला र नृत्यहरू जस्तै लोकगीत, लोकनृत्य र अन्य सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको संरक्षण गर्नुपर्छ। यसका लागि हाम्रा युवा पुस्तालाई यिनको महत्त्व बारेमा सचेत बनाउनु र परम्परागत कला सिकाउने कार्यशालाहरू आयोजना गर्नु आवश्यक छ। यस्ता गतिविधिहरूले हाम्रो सांस्कृतिक सम्पत्ति बचाउन मद्दत पुर्याउँछन्।२. मौलिक भाषाको संरक्षण:हामीले विभिन्न जातजातिका लोक भाषाहरूलाई संरक्षण गर्न आवश्यक छ। नेपालमा दर्जनौं स्थानीय भाषाहरू छन् जुन धेरैजसो युवापुस्ताले नबुझ्ने अवस्थामा छन्। समुदायले तिनलाई पढाइ र लेखाइमा समावेश गर्दै भाषागत विविधता र संस्कृतिको सम्मान गर्नुपर्छ।३. लोक पर्व र मेलाको संरक्षण:हामीले हाम्रो परम्परागत चाडपर्व र मेलाहरूलाई मनाउनुपर्छ। यस्ता चाडपर्वहरू जसले स्थानीय सांस्कृतिक एकता र सामाजिक समन्वयलाई प्रोत्साहन पुर्याउँछन्। समुदायले यस्तो उत्सवहरूको आयोजना गर्ने र तिनमा युवापुस्तालाई पनि सक्रिय बनाउने कार्य गर्नुपर्छ, ताकि भविष्यमा यसका मूल्य र परम्पराहरू खतम नहोस्।४. सांस्कृतिक धरोहर र स्थलहरूको संरक्षण:लोक संस्कृति संरक्षणको लागि पुराना मन्दिरहरू, स्थलहरू र सांस्कृतिक धरोहरहरूको रक्षा गर्नु पनि महत्त्वपूर्ण छ। समुदायले यसका संरक्षण र मर्मत कार्यमा सक्रिय भूमिका निभाउनुपर्छ। यसबाट हाम्रो सांस्कृतिक इतिहासको संरक्षण मात्र होइन, पर्यटनका दृष्टिले पनि फाइदा हुन्छ।यसरी, लोक संस्कृति संरक्षणका लागि समुदायको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। यसले मात्र हाम्रो सांस्कृतिक पहिचान र विविधतालाई सधैंका लागि बचाउन सक्नेछ।Ans:विश्वमा युद्धरत मुलुकहरू बीच विश्वबन्धुत्वको विकास गर्न विभिन्न उपायहरूको आवश्यकता छ। यसका केही महत्वपूर्ण उपायहरू निम्नानुसार प्रस्तुत गरिन्छ:१. द्विपक्षीय र बहुपक्षीय वार्ता र सम्झौतासँग समाधान खोज्नु:द्वारोपक्षीय र बहुपक्षीय वार्ता र शान्ति सम्झौतामा सहभागी भई युद्धरत मुलुकहरूको बीचमा विश्वासको वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ। यसमा संयुक्त राष्ट्रसंघ, रक्षासम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय निकाय र अन्य शान्ति संस्थाहरूको सक्रिय भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।२. मानव अधिकारको संरक्षण र सम्मान:युद्धले सबैभन्दा बढी पीडा निम्त्याउने मानिसहरू हुनेछन्। युद्धरत मुलुकहरूले मानव अधिकारको सम्मान गर्दै नागरिकहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु आवश्यक छ। मानव अधिकारको उल्लंघन गर्नेलाई कारबाही गर्ने प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउनु पर्छ।३. आर्थिक सहयोग र पुनर्निर्माणको पहल:युद्धको प्रभावलाई कम गर्न र पुनर्निर्माणको प्रक्रिया सुरु गर्न युद्धरत मुलुकहरूलाई एक आपसी आर्थिक सहयोग र पुनर्निर्माणको प्रस्ताव गर्नुपर्छ। यसले मुलुकहरूको समृद्धि र विकासलाई बढावा दिन्छ र युद्धको परिणाम स्वरूप उत्पन्न भएको नफामा कम गर्न मद्दत गर्छ।४. शान्ति शिक्षा र सांस्कृतिक आदानप्रदान:शान्ति र समन्वयको भावना फैलाउन र मानवता समेटेर शान्तिपूर्ण संसारको परिकल्पना गर्न शान्ति शिक्षा र सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहन दिनु जरुरी छ। यस्ता पहलहरूले मुलुकहरू बीच आपसी विश्वास र सम्मानको भावना निर्माण गर्न मद्दत गर्छ।यसरी, विभिन्न मुलुकहरू बीच विश्वबन्धुत्वको विकासका लागि कूटनीतिक, आर्थिक र सांस्कृतिक पहलहरूको आवश्यकता पर्छ।
- Q.मानव वेचबिखनका विरुद्धमा भएका प्रयासहरू तथा तिनको प्रभावकारिता विश्लेषण गर्नुहोस् ।A.Ans: मानव वेचबिखन (Human trafficking) एक गम्भीर अपराध हो जसले व्यक्तिको स्वतन्त्रता र मानव अधिकारको उल्लंघन गर्दछ। यसले लाखौं व्यक्तिहरूलाई अत्याचार र शोषणमा पार्दछ। मानव वेचबिखनको समस्या अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा फैलिएको छ र यसका विरुद्ध विभिन्न प्रयासहरू भइरहेका छन्। यहाँ, मानव वेचबिखन विरुद्ध भएका प्रयासहरू र तिनीहरूको प्रभावकारिता विश्लेषण गरिएको छ।१. अन्तर्राष्ट्रिय समझदारी र संधि:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू जस्तै संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्य मानव अधिकार संस्थाहरूले मानव वेचबिखनलाई रोक्नका लागि विभिन्न समझदारी र संधिहरू निर्माण गरेका छन्। उदाहरणका लागि, संयुक्त राष्ट्रसंघको "प्रोटोकल टु प्रिवेन्ट, सूप्रेस एण्ड पनलाइज ट्राफिकिङ्ग इन पर्सन्स" एक महत्त्वपूर्ण दस्तावेज हो। यस प्रोटोकलले देशहरूलाई मानव वेचबिखनको लागि कानूनी ढाँचा तयार गर्न र कार्यान्वयन गर्न निर्देशन दिएको छ।२. राष्ट्रिय कानूनी र नियामक पहलहरू:नेपाल लगायत अन्य देशहरूले आफ्ना कानूनी प्रणालीलाई मजबुत पार्दै मानव वेचबिखनको विरुद्ध कडा कदम चालेका छन्। नेपालको "मानव वेचबिखन (नियन्त्रण) ऐन, २०६४" र "मानव बेचबिखन विरोधी मञ्च" जस्ता संस्थाहरूले यस क्षेत्रको प्रभावकारी नियमन र सुरक्षा सुनिश्चित गरेका छन्। यस्ता कानूनी उपायहरूले अपराधीलाई दण्ड दिने मात्र होइन, पीडितलाई संरक्षण र न्याय दिन मद्दत पुर्याउँछ।३. शिक्षा र जनचेतना अभियानहरू:मानव वेचबिखनको कारण धेरैजसो ignorance र अव्यवस्थित समाजबाट उत्पन्न हुन्छ। त्यसैले, विभिन्न सरकारी र गैरसरकारी संस्थाहरूले जनचेतना फैलाउन र शिक्षा प्रदान गर्नका लागि अभियानहरू चलाएका छन्। यसका परिणामस्वरूप, मानिसहरूले मानव वेचबिखनको जोखिम र यसको प्रभावबारे बुझ्न थालेका छन्। यसले धेरै पीडितलाई बचाउन र पीडितहरूको पुनर्वासमा सहयोग पुर्याएको छ।४. संयुक्त प्रयास र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य:मानव वेचबिखन एउटा अन्तर्राष्ट्रिय समस्या हो जसको समाधान एकल राष्ट्रबाट सम्भव छैन। यसका विरुद्धमा धेरै मुलुकहरूले आपसी सहकार्य गर्दै आपराधिक सञ्जाल र तस्करीको मुद्धामा साझा प्रयास गरेका छन्। नेपाल र भारत बीचका सीमाक्षेत्रहरूमा पुलिस बलहरूको संयुक्त गस्ती र चेकपोस्ट स्थापना जस्ता कदमहरूले नियन्त्रणमा सहयोग पुर्याएको छ।प्रभावकारिता:मानव वेचबिखन विरुद्धका यी प्रयासहरूको प्रभावकारिता फरक-फरक छ। केही देशहरूले कानूनी दृष्टिले सुधार गर्नमा सफलता हासिल गरे पनि, पीडितहरूको पुनर्वास र समाजमा पुनःसञ्चारका लागि अझै चुनौतीहरू रहेको छ। यसको मुख्य कारण भनेको देशहरूको आन्तरिक सुरक्षा र आपराधिक सञ्जालको प्रभाव हो। तथापि, यदि यी प्रयासहरूलाई अझ बलियो र सुसंगत रूपमा लागू गरिन्छ भने, मानव वेचबिखनको समस्या कम गर्न सम्भव छ।
- Q.लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा न्यायपालिकाले खेल्नुपर्ने चार भूमिका लेख्नुहोस् ।A.Ans:लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा न्यायपालिकाको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। न्यायपालिका सरकारको एक अंगको रूपमा नागरिकहरूको अधिकार र स्वतन्त्रताको सुरक्षा गर्दछ। यसको मुख्य उद्देश्य कानूनी नीतिहरूलाई कार्यान्वयन गर्नु र न्यायिक प्रणालीलाई प्रभावकारी र पारदर्शी बनाउन हो। लोकतान्त्रिक शासनमा न्यायपालिकाले निम्न चार प्रमुख भूमिका खेल्नुपर्छ:१. संविधान र कानूनी सुरक्षाको रक्षा:न्यायपालिकाले संविधानको रक्षा गर्ने प्रमुख भूमिका खेल्नुपर्छ। कुनै पनि कानूनी वा राजनीतिक गतिविधि जसले संविधानको उल्लंघन गर्दछ, त्यसमाथि न्यायपालिकाले गहिरो छानबिन गर्नु र संविधानको असली भावना अनुसार निर्णय गर्नु पर्छ। यसले लोकतन्त्रको मूल तत्वलाई सुरक्षित राख्छ।२. सरकारी कार्यहरूमा निगरानी:न्यायपालिकाले सरकारका कार्यहरूको निगरानी गर्नुपर्छ र सुनिश्चित गर्नुपर्छ कि सरकार संविधान र कानूनी प्रावधानअनुसार कार्य गर्दैछ। यदि सरकारको कुनै कार्यले नागरिकको अधिकारलाई उल्लंघन गर्छ भने, न्यायपालिकाले त्यसको बिरोध गर्नु र उसलाई आवश्यक न्यायिक कदम चाल्न प्रोत्साहित गर्नु पर्छ।३. अधिकारको संरक्षण:न्यायपालिकाले नागरिकहरूको बुनियादी अधिकार र स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नु पर्छ। यदि नागरिकहरूको अधिकार उल्लंघन भएको छ भने, न्यायपालिका ती घटनाहरूको विचार गरी पीडितलाई न्याय दिनु पर्छ। न्यायपालिका आफ्नो निर्णयको माध्यमबाट सबै नागरिकलाई समानता र न्यायको आश्वासन दिन्छ।४. विवाद समाधान:न्यायपालिकाले राज्य, सरकार र नागरिकहरू बीचका विवादहरूको समाधान गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले सबै पक्षलाई निष्पक्ष रूपले सुनेर र प्रमाणहरूको आधारमा निर्णय गर्नु पर्छ। न्यायपालिका विवाद समाधानको एक विश्वसनीय र निष्पक्ष माध्यम हो, जसले समाजमा न्यायको प्रवाह सुनिश्चित गर्दछ।
- Q.धरातलीय विविधताले जनजीवनमा पार्ने प्रभाव नेपालको सन्दर्भमा प्रस्ट पार्नुहोस् ।A.Ans:नेपाल एक भौगोलिक दृष्टिले विविध देश हो, जहाँ हिमाल, पहाड र तराईको भिन्न भिन्न क्षेत्रहरू छन्। यी तीन प्रमुख भौगोलिक क्षेत्रहरूले नेपाली जनजीवनमा ठूलो प्रभाव पार्दछन्। नेपालका प्रत्येक भौगोलिक क्षेत्रका जनजीवन र अवस्था फरक-फरक छन्। धरातलीय विविधताको प्रभाव नेपालमा निम्नलिखित तरिकाले देखा पर्छ:१. कृषि र खाद्य सुरक्षा:नेपालको मुख्य आय स्रोत कृषि हो, र प्रत्येक भौगोलिक क्षेत्रका कृषि गतिविधिहरू पृथक छन्। तराईमा कृषिको उत्पादन उच्च छ, जबकि पहाड र हिमालमा कृषि उत्पादनमा सीमितता हुन्छ। पहाडी क्षेत्रहरूमा अत्यधिक भिरालो जमिन र कठिन वातावरणले खेतीमा कठिनाइ ल्याउँछन्, जबकि तराईमा उब्जन योग्य जमिनले कृषि उत्पादनमा वृद्धि गर्दछ।२. यातायात र सम्पर्क व्यवस्था:नेपालमा धरातलीय विविधताको कारण यातायात र सम्पर्कको अवस्था पनि फरक छ। तराईका क्षेत्रमा राम्रो सडक र यातायात सुविधा उपलब्ध छन्, जबकि पहाड र हिमालका दूरदराजका स्थानहरूमा यातायातको अवस्था निकै कठिन छ। यस्ता स्थानहरूमा सवारी साधनको अभाव र हावापानीको प्रभावका कारण जनजीवन प्रभावित हुन्छ।३. जलवायु र स्वास्थ्य प्रभाव:नेपालका विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रहरूको जलवायु पनि फरक छ। तराईमा तातो र आर्द्र जलवायु हुन्छ, जसले विभिन्न किसिमका रोगहरूको जोखिम बढाउँछ। पहाड र हिमालमा चिसो र शुष्क वातावरणले स्वास्थ्यमा समस्या ल्याउँछ, जसका कारण यहाँका बासिन्दाहरूले विभिन्न किसिमका स्वास्थ्य समस्यासँग जुझ्नुपर्छ।४. सांस्कृतिक विविधता र जीवनशैली:नेपालका भौगोलिक विविधताले सांस्कृतिक विविधता पनि ल्याएको छ। तराईमा बसोबास गर्ने जातिहरू, पहाड र हिमालका जातिहरूबीच जीवनशैली र परम्परामा भिन्नता छ। उदाहरणका लागि, तराईका क्षेत्रहरूमा हिन्दी र नेपाली भाषाको प्रयोग व्यापक छ, जबकि पहाड र हिमालका क्षेत्रहरूमा विभिन्न स्थानीय भाषाहरू र सांस्कृतिक परम्पराहरू छन्।यसरी, नेपालका धरातलीय विविधताले जनजीवनका विभिन्न पाटोहरूमा गहिरो प्रभाव पार्दछ। यसको व्यवस्थापन र सुधारका लागि स्थानीय तहको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।
- Q.जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा नेपालले के कस्ता विषयहरू उठाउनुपर्ला ? नेपाल सरकारलाई चार सुभावहरू दिनुहोस् ।A.Ans:जलवायु परिवर्तनको प्रभाव सबै देशमा विभिन्न तरिकामा देखा पर्छ, र नेपाल त्यसबाट विशेष प्रभावित भएको देश हो। नेपालका पर्वतीय र हिमाली क्षेत्रहरूमा जलवायु परिवर्तनका कारण हिमालयन ग्लेसियरहरूको पग्लन, बाढी र पहिरोको जोखिम वृद्धि भएको छ। यसैले, जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा नेपालले आफ्नो विशेष अवस्थालाई ध्यानमा राखी केही प्रमुख विषयहरू उठाउनुपर्छ। यहाँ नेपाल सरकारलाई चार सुभावहरू प्रस्तुत गरिएको छ:१. जलवायु परिवर्तनको अनुकूलन र निवारणका लागि प्राविधिक र वित्तीय सहयोगको माग:नेपाल जस्ता विकासशील देशहरूमा जलवायु परिवर्तनको असर धेरै गम्भीर छ, र यसले कृषि, जलस्रोत, ऊर्जा, र स्वास्थ्य जस्ता क्षेत्रमा व्यापक प्रभाव पार्दछ। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा जलवायु परिवर्तनको निवारण र अनुकूलनका लागि प्राविधिक सहयोग र वित्तीय सहायता प्राप्त गर्नका लागि ध्यानाकर्षण गर्नुपर्छ। विशेषगरी, जलवायु परिवर्तनका लागि तयार भएका योजनाहरूलाई कार्यान्वयन गर्न आवश्यक बजेट र सहयोगको माग गर्नुपर्छ।२. हिमालय क्षेत्रको संरक्षण र ग्लेशियर संरक्षणमा ध्यान केन्द्रित गर्नु:नेपालका हिमाली क्षेत्रहरू जलवायु परिवर्तनका कारण अत्यधिक प्रभावित छन्। हिमालका ग्लेशियरहरूको पग्लनले स्थानीय बासिन्दाहरूको पानीको स्रोत र जलवायुमा ठूलो असर पारेको छ। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा हिमालय क्षेत्रको संरक्षण र ग्लेशियरहरूको अध्ययन र संरक्षणका लागि पहल गर्न आग्रह गर्नुपर्छ। यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र अनुसन्धान परियोजनाहरूको प्रस्ताव राख्न सक्छ।३. नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतको प्रवर्धनका लागि सहयोगको माग:नेपालमा जल, पवन र सौर्य ऊर्जा जस्ता नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूमा अपार सम्भावना रहेको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण जीवाश्म इन्धनको प्रयोग कम गर्न र पर्यावरणीय प्रभावलाई घटाउन नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतको प्रयोगलाई प्रवर्धन गर्न अत्यन्त आवश्यक छ। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूको प्रवर्धन र विकासका लागि प्राविधिक सहायता र लगानीको माग गर्नुपर्छ।४. जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पन्न हुने आपतकालीन परिस्थितिहरूका लागि तयारी र क्षमता विकास:जलवायु परिवर्तनका कारण बाढी, सुखा र पहिरो जस्ता प्राकृतिक विपद् बढिरहेका छन्। नेपालमा यी विपदहरूको प्रकोप बढी छ, र यसले स्थानीय समुदायलाई ठूलो प्रभाव पार्दछ। नेपालले सम्मेलनमा जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पन्न हुने आपतकालीन परिस्थितिहरूको लागि तयारी र क्षमता विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग सहकार्य गर्नुपर्ने विषय उठाउनुपर्छ। यसमा नीतिगत सहयोग र आपतकालीन व्यवस्थापन प्रणालीहरूको विकासको माग गर्नुपर्छ।
- Q.वातावरण प्रदूषण न्यूनीकरण गर्न कस्ता उपायहरू अवलम्बन गर्न सकिन्छ ? कुनै चार उपायहरू लेख्नुहोस् ।A.Ans:वातावरण प्रदूषणले मानिसको स्वास्थ्य र जैविक विविधता माथि ठूलो असर पुर्याउँछ। प्रदूषणको असरलाई न्यूनीकरण गर्नका लागि विभिन्न उपायहरू अवलम्बन गर्न सकिन्छ। यहाँ चार मुख्य उपायहरू प्रस्तुत गरिएको छ:१. नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूको प्रयोगमा वृद्धि:वातावरण प्रदूषणको मुख्य कारणहरू मध्ये एक हो जीवाश्म इन्धनहरूको प्रयोग। यसलाई न्यूनीकरण गर्न नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूको प्रयोगमा वृद्धि गर्नु आवश्यक छ। नेपालमा जल, सौर्य, र पवन ऊर्जा जस्ता नवीकरणीय स्रोतहरू धेरै उपलब्ध छन्। यसलाई अधिकतम रूपमा प्रयोग गर्दा वातावरणीय प्रदूषण कम गर्न सकिन्छ। सरकार र निजी क्षेत्रले यसमा लगानी गर्नुपर्छ र नागरिकलाई ऊर्जा बचतका लागि प्रोत्साहित गर्नु पर्छ।२. प्लास्टिक र अन्य अपशिष्टको व्यवस्थापन:प्लास्टिक प्रदूषण विश्वभरि एक ठूलो समस्या बनेको छ। नेपालमा पनि प्लास्टिकको प्रयोग अत्यधिक छ, र यसले वातावरणलाई गम्भीर असर पुर्याएको छ। वातावरण प्रदूषण न्यूनीकरणका लागि प्लास्टिकको प्रयोगलाई कम गर्न र पुनः प्रयोग योग्य सामग्रीहरूको प्रयोग प्रवर्धन गर्नुपर्छ। साथै, अपशिष्ट व्यवस्थापन प्रणालीलाई सुधार्दै पुनःचक्रण र पुनः प्रयोगलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।३. हरितक्षेत्रको संरक्षण र वृक्षारोपण:वृक्षारोपण र हरितक्षेत्रको संरक्षण वातावरणीय प्रदूषण न्यूनीकरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। वृक्षहरूले वायुमण्डलीय कार्बन डाइअक्साइडलाई अवशोषण गर्दै वातावरणलाई शुद्ध बनाउँछन्। नेपालमा वृक्षारोपण अभियानलाई बढावा दिनुपर्छ र जंगलको अतिक्रमण रोक्नुपर्छ। यसरी, हरितक्षेत्रको संरक्षण र वृक्षारोपण प्रदूषणको स्तर घटाउन मद्दत पुर्याउँछ।४. सार्वजनिक यातायातको प्रयोग र सवारी साधनहरूको प्रदूषण नियन्त्रण:यातायात क्षेत्रबाट हुने प्रदूषणलाई कम गर्नका लागि सार्वजनिक यातायातको प्रयोग प्रवर्धन गर्नु आवश्यक छ। सवारी साधनहरूको संख्या बढ्दा, वातावरणीय प्रदूषणको स्तर पनि बढ्छ। त्यसैले, सार्वजनिक यातायातको व्यवस्था सुधार्न र सवारी साधनहरूको प्रदूषणको नियन्त्रण गर्न कडा नियम र प्रावधानहरू लागू गर्नुपर्छ। साथै, इलेक्ट्रिक सवारी साधनहरूको प्रयोगलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्छ।यी उपायहरू अवलम्बन गर्दा वातावरणीय प्रदूषणको स्तरलाई कम गर्न र स्वस्थ वातावरण बनाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q.स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले गर्दै आएका कार्यहरूको विश्लेषण गर्दै निर्वाचनमा नागरिकको भूमिका कसरी प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ ? सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.Ans:स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको महत्त्वलोकतन्त्रको आधार भनेको जनताका प्रतिनिधिहरूको चयन हो, र यो प्रतिनिधित्व स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनमार्फत मात्र सम्भव हुन्छ। स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनले जनताको विश्वास र लोकतन्त्रको स्थायीत्वलाई बलियो बनाउँछ। जब चुनाव निष्पक्ष हुन्छ, तब जनताले आफ्नो मत स्वतन्त्र रूपमा, कुनै डर, दबाब, वा भ्रष्टाचारको प्रभाव बिना प्रयोग गर्न सक्छन्। यसले राजनीतिक दलहरूको प्रतिस्पर्धालाई सुनिश्चित गर्दछ र एक स्वस्थ लोकतान्त्रिक प्रक्रिया सृजना गर्छ। नेपालमा पनि निर्वाचन आयोगले यस्तो स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको सुनिश्चितता गर्नका लागि विभिन्न कार्यहरू गर्दै आएको छ।निर्वाचन आयोगका कार्यहरूनेपालमा निर्वाचन आयोग (Election Commission) २०५३ सालमा स्थापना भएको हो र यसले लोकतान्त्रिक प्रणालीको सशक्तीकरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। आयोगका प्रमुख कार्यहरूमा समावेश छन्:१. मतदाता दर्ता र सूचनाको व्यवस्थापन:निर्वाचन आयोगले सबै नागरिकहरूको मतदाता दर्ता सुनिश्चित गर्नका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्छ। यसका लागि स्थानीय तहका कार्यालयमा मतदाता दर्ता गर्नका लागि अभियान चलाइन्छ, जसले गर्दा कुनै पनि योग्य नागरिकको मतदान अधिकार खोसिने खतरा कम हुन्छ। यस कार्यले नागरिकलाई चुनाव प्रक्रियामा सक्रिय बनाउँछ र उनीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्दछ।२. चुनावी प्रक्रिया र मतगणना:निर्वाचन आयोगले चुनावी प्रक्रिया पारदर्शी र निष्पक्ष बनाउनका लागि मतगणनामा कडाइका साथ निगरानी गर्छ। यसले मतगणना केन्द्रहरूको सुरक्षा र पारदर्शिता सुनिश्चित गर्ने कार्य गर्दछ। आयोगले सबै दल र उम्मेदवारलाई समान अवसर दिन्छ र सुनिश्चित गर्छ कि कुनै पनि प्रकारको मतदाता र डर वा दवाब नगरी मतदान प्रक्रिया सञ्चालन होस्।३. राजनीतिक दल र उम्मेदवारहरूको निगरानी:आयोगले राजनीतिक दलहरू र उम्मेदवारहरूलाई चुनावी आचारसंहिता पालन गर्नका लागि निर्देशित गर्छ। यसले भ्रष्टाचार र मतदाता खरिदविक्रीको जोखिमलाई कम गर्न मद्दत पुर्याउँछ। आयोग चुनावका समयमा प्रेक्षकहरूलाई नियुक्त गर्छ र समग्र चुनाव प्रक्रिया निगरानी गर्छ।४. चुनावी शिक्षा र जनचेतना अभियानहरू:निर्वाचन आयोगले नागरिकलाई चुनावको महत्त्व र उनीहरूको अधिकारका बारेमा जानकारी दिनका लागि विभिन्न जनचेतना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्छ। यसका लागि, मतदानका बारेमा सन्देशहरू जनतासम्म पुर्याउनका लागि रेडियो, टेलिभिजन, र सामाजिक मिडिया प्लेटफर्महरूको प्रयोग गरिन्छ। यो कार्य नागरिकलाई चुनावी प्रक्रियामा समावेश गर्न र उनीहरूको मत अधिकारको महत्त्व बुझाउन मद्दत पुर्याउँछ।नागरिकको भूमिका र प्रभावकारी सहभागितानिर्वाचनमा नागरिकको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। निर्वाचनमा नागरिकको प्रभावकारी सहभागिता लोकतान्त्रिक प्रणालीको मजबूतीका लागि अपरिहार्य छ। नागरिकको सही मतदान र सक्रिय सहभागिताले भ्रष्टाचार र अपवित्र प्रक्रियालाई रोक्नमा ठूलो भूमिका खेल्न सक्छ। यसका लागि केहि सुझावहरू:१. चुनावी प्रक्रिया र नियमका बारेमा शिक्षित बनाउनु:नागरिकलाई मतदान अधिकार र प्रक्रियाबारे शिक्षित गर्नु जरुरी छ। विद्यालय, क्याम्पस, र सामुदायिक संगठनहरूमा चुनावी शिक्षा कार्यक्रमहरू चलाएर नागरिकलाई कसरी सही र निष्पक्ष मतदान गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा बुझाउनुपर्ने छ। यसले जनतालाई आफ्नो मत प्रयोग गर्ने सही तरिका र महत्त्व बुझ्न मद्दत पुर्याउँछ।२. चुनावी निगरानीको महत्व:नागरिकलाई चुनावी निगरानीका लागि प्रोत्साहित गर्नु पनि महत्त्वपूर्ण छ। चुनावको प्रक्रियामा नागरिकहरूलाई प्रेक्षकका रूपमा संलग्न गर्नाले मतदान प्रक्रिया पारदर्शी बनाउँछ र भ्रष्टाचारको सम्भावना घटाउँछ। यसका लागि, विभिन्न गैर सरकारी संस्थाहरू (NGOs) र नागरिक समाजका संगठनहरूले चुनावी प्रेक्षकको रूपमा कार्य गर्नुपर्छ र यस कार्यमा नागरिकको सशक्त सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।३. मतदान अधिकारको महत्त्वको बारेमा जनचेतना फैलाउनु:नागरिकलाई मतदानको महत्त्व र यसको प्रभावका बारेमा बुझाउनुपर्ने आवश्यकता छ। यसका लागि, प्रत्येक व्यक्तिको मतदान केवल उनकै भविष्यका लागि मात्र नभई समग्र राष्ट्रको भविष्यका लागि महत्त्वपूर्ण छ भन्ने कुरा बुझाउनुपर्ने छ। मतदान गर्न नजानेको नागरिकको पहुँच बनाउन विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।४. चुनावी प्रचारका दवाब र अपवित्र अभ्यासको विरोध गर्नु:नागरिकलाई चुनावी प्रक्रिया र प्रचारका समयमा कुनै पनि प्रकारको दवाब र अपवित्र गतिविधिहरूको विरोध गर्न प्रशिक्षित गर्नुपर्छ। भ्रष्टाचारको र विरोधाभासी गतिविधिहरूको विरुद्धमा दृढ रहन नागरिकलाई प्रेरित गर्नुपर्ने छ। यसले लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा सजग र ईमानदार नागरिकको भूमिका सुनिश्चित गर्दछ।निष्कर्षस्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको सुनिश्चितता नेपालका लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको आत्मनिर्भरता र मजबूतीका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। निर्वाचन आयोगले पारदर्शिता र निष्पक्षताको सुनिश्चित गर्नका लागि महत्वपूर्ण कार्यहरू गर्दै आएको छ। यद्यपि, यी कार्यहरूको प्रभावकारिता नागरिकको सशक्त सहभागितामा निर्भर गर्दछ। नागरिकलाई चुनावी प्रक्रियामा सक्रिय बनाउने र उनीहरूको मतदाता अधिकारको महत्त्व बुझाउने कार्यमा सरकार र नागरिक समाजका संस्थाहरूको पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।
- Q.२२. पृष्ठभरिको नेपालको नक्सा बनाई निम्न तथ्यहरूलाई उपयुक्त सङ्केत प्रयोग गरी भर्नुहोस् : क. कञ्चनजङ्घा हिमाल ख. कर्णाली प्रदेश ग. अरनिको राजमार्ग घ. जुट उत्पादन क्षेत्रअथवापृष्ठ भरिने गरी दक्षिण अमेरिका महादेशको नक्सा बनाई उपयुक्त सङ्केतको प्रयोग गरी निम्न तथ्यहरू भर्नुहोस् :क. एन्जल भरनाख. पाटागोनिया मरुभूमिग. अमेजन नदीघ. उरुग्वेअथवा(दृष्टिविहीनहरूका लागि मात्र)दक्षिण अमेरिका महादेशको भौतिक, आर्थिक तथा सामाजिक पक्षकोवर्णन गर्नुहोस् ।
- Q.वि.सं. २०६३ जेठ ४ गतेको प्रतिनिधि सभाको घोषणाको पृष्ठभूमि र त्यसपछि विकसित राजनीतिक घटनाक्रमको प्रभाव उल्लेख गर्नुहोस् ।A.Ans:पृष्ठभूमि:वि.सं. २०६३ जेठ ४ गतेको प्रतिनिधि सभाको घोषणाको घटनाले नेपालको राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण मोड ल्याएको थियो। यो घटनाले १९९० को जनआन्दोलन पश्चातको राजनीति र तदनुसारको संविधानिक प्रक्रिया पुनः बहाल गर्ने महत्त्वपूर्ण कदम थियो। यस घटनाको मूल कारण नेपालका राजा ग्यालवेन शेर बहादुर देउवाको सरकारको असफलता र जनताको असन्तुष्टि थियो।राजा महेन्द्रको एकल शासक शासन:राजा महेन्द्रले २०२७ सालमा पञ्चायती शासन व्यवस्था लागू गरेर नेपालमा बहुदलात्मक लोकतन्त्रको अन्त्य गरेका थिए। २०४६ सालको जनआन्दोलनमा यस पञ्चायती व्यवस्था समाप्त भयो र नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा बहुदलीय लोकतन्त्र पुनः स्थापना भएको थियो।राजा ज्ञानेन्द्रको संविधान र सरकारको विफलता:२००५ को शाही शासन परिवर्तनपछि राजा ज्ञानेन्द्रले २०६२/०६३ को जनआन्दोलनको दबाबमा प्रतिनिधि सभा पुनः बहाल गरेका थिए। तथापि, २०६२ सालको जनआन्दोलनको असफलताको कारण राजा ज्ञानेन्द्रको शाही शासनको वैधता खलबलिएको थियो। २०६३ मा राजा ज्ञानेन्द्रले लोकतान्त्रिक प्रक्रिया र चुनावका समयमा अनियमितता र शक्ति दुरुपयोग गरिरहेका थिए। यसका कारण जनताले उनलाई अस्वीकार गर्ने र लोकतान्त्रिक प्रक्रिया पुनः सुरु गर्नका लागि ठूलो दबाब दिएका थिए।घोषणाको घटनाक्रम:वि.सं. २०६३ जेठ ४ गते, प्रतिनिधि सभा पुनः बहाल गर्ने घोषणा गर्ने कदमले नेपालको राजनीतिक घटनाक्रममा निर्णायक प्रभाव पारेको थियो। राजा ज्ञानेन्द्रले माघ महिनामा संसदलाई विघटन गरेपछि, २०६२/०६३ को आन्दोलनको अगुवाइ गर्ने दलहरू र जनताले विरोध प्रदर्शन र आन्दोलन जारी राखे। जसको परिणामस्वरूप, राजा ज्ञानेन्द्रले २०६३ जेठ ४ गते प्रतिनिधि सभा पुनः बहाल गर्ने घोषणा गरे।दैनिक विरोध र आन्दोलन:यस घोषणापछि, आन्दोलनकारी दलहरूले विभिन्न किसिमका विरोध र प्रदर्शन गर्ने क्रम जारी राखे। जनतालाई शाही शासनको अन्त्य र लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको पुनःस्थापना गर्ने लक्ष्य थियो। यस समयमा विभिन्न जनवादी दलहरूको सहकार्यले ठूलो शक्ति लिएको थियो।विकसित राजनीतिक घटनाक्रम र प्रभाव:१. राजा ज्ञानेन्द्रको शक्ति ह्रास:घोषणापछि, राजा ज्ञानेन्द्रको सत्ता र शक्ति कमजोर भयो। यद्यपि उनले काठमाडौँको राजनीतिक घटनाक्रमलाई नियन्त्रण गर्नका लागि केही प्रयास गरे, तर विपक्षी दल र जनताको दबाबमा उनको शासनको अन्त्यको समय नजिक आइपुग्यो।२. बहुदलीय लोकतन्त्रको पुनःस्थापना:२०६३ जेठ ४ को घोषणाले नेपालमा बहुदलीय लोकतन्त्रको पुनःस्थापना सुनिश्चित गर्यो। यस घोषणाले संविधानसभाको निर्वाचन प्रक्रिया र लोकतान्त्रिक सुधारको बाटो खोल्यो।३. २०६२/०६३ को जनआन्दोलनको सफलता:नेपालका नागरिकहरूको लामो समयको संघर्ष र संघर्षको परिणामस्वरूप २०६३ जेठ ४ गतेको घोषणाले लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा ठूलो परिवर्तन ल्यायो। यस घोषणाले जनआन्दोलनको उद्देश्य पूरा भएको जनाइयो।४. माओवादीहरूको राजनीतिमा प्रवेश:२०६३ को घटनापछि माओवादी विद्रोही आन्दोलनलाई मुख्यधारामा ल्याउने बाटो खुलेको थियो। माओवादी दलले शाही शासनको विरोध गर्दै जनआन्दोलनमा भाग लिएको थियो। अन्ततः, माओवादीहरूलाई प्रमुख राजनीतिक दलको रूपमा स्वीकारिएको र नेपाली राजनीतिमा तिनीहरूको महत्व बढेको छ।५. संविधान सभा र संघीयतामा हकदार क्षेत्रको निर्धारण:२०६३ को घोषणाले संविधानसभा गठनको दिशामा नेपालमा संवैधानिक सुधारको प्रक्रिया आरम्भ गर्यो। यसले संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र गणतन्त्रको संरचना तयार गर्ने ढाँचामा नेपाललाई मार्गदर्शन गरेको छ।निष्कर्ष:वि.सं. २०६३ जेठ ४ गतेको प्रतिनिधि सभाको घोषणाले नेपालको राजनीति र शासनमा महत्वपूर्ण परिवर्तन ल्याएको थियो। यस घोषणाले नेपाली जनताको लामो संघर्ष र संघर्षको परिणामस्वरूप लोकतान्त्रिक प्रणालीको पुनःस्थापना सुनिश्चित गर्यो। यस घटनाले नेपालको राजनैतिक भविष्यलाई नया दिशा दिएको छ र नेपालमा गणतन्त्र र बहुदलीय लोकतन्त्रको पुनःस्थापना गर्नका लागि ढोका खोल्यो।
- Q.नेपालमा वैदेशिक रोजगारीले आर्थिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा पारेको प्रभावहरू समावेश गरी दुई साथीबिचको संवाद तयार गर्नुहोस् ।A.Ans:सन्देश:(सन्देश र रामेशको संवाद)सन्देश:रामेश, के तिमीलाई थाहा छ, नेपालमा अहिले वैदेशिक रोजगारी निकै बढेको छ?रामेश:हो, म थाहा पाउँछु। नेपालका थुप्रै युवाहरू विदेश जान थालेका छन्। उनीहरू आफ्नो भविष्यको लागि काम गर्न जान्छन्। त्यसको अर्थ के हो भने, हाम्रो देशका आर्थिक र सामाजिक पक्षमा के कस्ता प्रभावहरू परेको होला?सन्देश:अवश्य! वैदेशिक रोजगारीले हाम्रो देशको आर्थिक क्षेत्रमा सकारात्मक र नकारात्मक दुवै प्रभाव पारेको छ। सकारात्मक असर भनेको, धेरै पैसा पठाइन्छ। नेपाली श्रमिकहरूले विदेशबाट पैसा पठाउँदा हाम्रो अर्थतन्त्रमा ठूलो मद्दत पुग्छ। घरपरिवारको जीविका चलाउने काम पनि सजिलो हुन्छ।रामेश:त्यसै हो। यसले सन्देश भन्नुको अर्थ, हाम्रो देशका बिभिन्न गाउँ र सहरमा धेरै परिवारहरू वैदेशिक रोजगारबाट बचत गर्छन्। त्यो पैसा गाउँका थुप्रै कामकाजी परिवारका लागि प्रोत्साहन बनाउँछ। त्यसको परिणामस्वरूप, यसले निर्माण, स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रमा समेत मद्दत पुर्याउँछ। तर, के त्यहाँ केही नकारात्मक असरहरू छैनन्?सन्देश:हो, बिल्कुल। नकारात्मक असर भनेको, वैदेशिक रोजगारीका कारण थुप्रै परिवारमा एकल महिला वा बालबालिका मात्र बस्ने अवस्था उत्पन्न भएको छ। यसले बालबालिकाको शिक्षा र परिवारको मानसिक स्वास्थ्यमा असर पुर्याउँछ। अर्कोतर्फ, विदेश जाने युवाहरूको लामो समयका लागि घरबाट टाढा हुनुले सामाजिक असमंजस पनि उत्पन्न गर्छ।रामेश:ठीकै छ, यसले हाम्रो सामाजिक संरचनामा पनि परिवर्तन ल्याएको छ। पुरानो परम्परागत परिवार संरचना र सामाजिक दायित्वमा परिवर्तन आएको छ। यसका कारण परिवारका सदस्यहरूको सम्बन्धमा केही खिन्नता पनि देखिन्छ। अझै केही, विदेश जानका लागि महिलाहरूको सहभागिता पनि बढेको छ, जुन हाम्रो समाजको लागि सकारात्मक परिवर्तन हो।सन्देश:सही भन्यौ, रामेश। यद्यपि, यसले एक आर्थिक प्रगति ल्याएको छ भने पनि, हाम्रो युवा वर्गको श्रम बजारमा विदेशमा निर्भर रहनु एक दीर्घकालीन समाधान होइन। हामीले नेपालको आन्तरिक विकासमा पनि ध्यान दिनु पर्छ ताकि युवाहरूलाई विदेश जानु नपरोस्।रामेश:म पनि यसैमा सहमत छु। नेपालमा रोजगारका अवसरहरू सिर्जना गर्ने उपायहरू लिइनु आवश्यक छ। यसले सबै युवालाई विदेश जानको स्थानमा आफ्नो देशमा नै काम गर्नका लागि प्रेरित गर्नेछ। त्यस्तै, वैदेशिक रोजगारीमा आउने पैसाले स्थानीय व्यवसाय र उद्योगहरूको पनि विस्तार गर्न सहयोग गर्न सक्छ।सन्देश:राम्रो! हामीले यसलाई एक बृहत दृष्टिकोणमा हेर्नु पर्छ। जसरी वैदेशिक रोजगारीले हाम्रो अर्थतन्त्रमा सघाउँछ, त्यस्तै यसलाई दीर्घकालीन र सन्तुलित विकासका लागि देशभित्र रोजगार सृजनामा परिणत गर्ने उपायहरू पनि सोच्छु।रामेश:साँचै! हामी सबैको कर्तव्य हो कि हामीले यस समस्यालाई सही ढंगले सम्बोधन गर्नका लागि सरकारसँग मिलेर काम गर्नेछौं। वैदेशिक रोजगारीका सकारात्मक र नकारात्मक दुवै पक्षलाई विचार गर्दा, हाम्रो देशको समृद्धिको लागि सबै पक्षलाई समेटेर काम गर्नु पर्छ।सन्देश:बिल्कुल! अब हामीलाई यस बारेमा अन्य साथीहरूलाई पनि सचेत गर्नुपर्छ ताकि सबैले वैदेशिक रोजगारीका लाभ र चुनौतीलाई बुझ्न सकून्।रामेश:सही कुरा, सन्देश। हामी सबैको जिम्मेवारी हो यो।(समाप्त)