Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. (a) एक जना व्यक्तिको रगत जाँचको नतिजाले उसको रगतमा चिनीको मात्रा बढी देखायो । तलका मध्ये उनले महसुस गरेको शारीरिक लक्षण कुन हुनुपर्छ ? (The result of a person's blood test shows a high amount of sugar in his blood. Which of the following physical symptoms may have the person experienced?)(i) जोर्नीको दुखाइ (Joint pain)(ii) मांसपेशीमा गहिरो दुखाइ (Deep pain in muscles)(iii) अत्यधिक भोक तथा तिर्खा (Excessive hunger and thirst)(iv) हृदयाघात (Heart attack)A.(iii) अत्यधिक भोक तथा तिर्खा (Excessive hunger and thirst)
- Q.(b) निम्नमध्ये नेपालमा पाइने औषधीय जडीबुटीको समूह कुन हो ? (Which of the following is a group of medicinal herbs found in Nepal?)(i) निम, तुलसी, मकै (Neem, Holy basil, Corn)(ii) यार्चागुम्बा, घिउकुमारी, कोदो (Caterpillar fungus, Aloevera, Millet)(iii) तुलसी, यार्चागुम्बा, धान (Holy basil, Caterpillar fungus, Paddy)(iv) असुरो, बोझो, यार्चागुम्बा (Malabar nut, Calamus, Caterpillar fungus)A.(iv) असुरो, बोझो, यार्चागुम्बा (Malabar nut, Calamus, Caterpillar fungus)
- Q.(c) निम्नमध्ये जलवायु परिवर्तनको कारक कुन हो ? (Which one of the following is the cause of climate change?)(i) जीवावशेष इन्धनको दहन (Burning of fossil fuels)(ii) वृक्षारोपण (Afforestation)(iii) ध्वनि प्रदूषण (Noise pollution)(iv) प्राङ्गारिक मलको प्रयोग (Use of organic fertilizer)A.(i) जीवावशेष इन्धनको दहन (Burning of fossil fuels)
- Q.(d) चन्द्रमामा जोड्दा 78.4 N तौल भएको कुनै ढुङ्गाको तौल पृथ्वीको सतहमा कति हुन्छ होला ? (What will be the weight of stone on the surface of the Earth if it weighs 78.4 N on the surface of the Moon?)(i) 380 N(ii) 490 N(iii) 590 N(iv) 690 NA.(ii) 490 N
- Q.(e) दिइएको चित्र कुन सिद्धान्तमा आधारित छ ? (On which principle is the given instrument based?) [चित्र/Figure: उपकरणको चित्र - image not available in source](i) आर्किमिडिजको सिद्धान्त (Archimedes' principle)(ii) पास्कलको नियम (Pascal's law)(iii) गुरुत्वाकर्षणको नियम (Law of gravitation)(iv) स्नेलको नियम (Snell's law)A.(ii) पास्कलको नियम (Pascal's law)
- Q.(f) दिइएको उपकरणले कुन प्रकारको शक्तिको रूपान्तरण गर्छ ? (What type of energy transformation is done by the given instrument?) [चित्र/Figure: उपकरणको चित्र - image not available in source](i) रासायनिक शक्तिबाट विद्युतीय शक्तिमा (Chemical energy to electrical energy)(ii) विद्युतीय शक्तिबाट प्रकाश शक्तिमा (Electrical energy to light energy)(iii) चुम्बकीय शक्तिबाट विद्युतीय शक्तिमा (Magnetic energy to electrical energy)(iv) विद्युतीय शक्तिबाट चुम्बकीय शक्तिमा (Electrical energy to magnetic energy)A.(iii) चुम्बकीय शक्तिबाट विद्युतीय शक्तिमा (Magnetic energy to electrical energy)
- Q.(g) दिइएका इलेक्ट्रोन विन्यासमध्ये संयुज्यता 2 हुने तत्त्वको इलेक्ट्रोन विन्यास कुन हो ? (Which of the following electronic configurations is the electronic configuration of the element with valency 2?)(i) 1s² 2s² 2p²(ii) 1s² 2s² 2p⁶ 3s²(iii) 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p²(iv) 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶A.(ii) 1s² 2s² 2p⁶ 3s²
- Q.(h) तलका मध्ये कुन समूहले तत्त्वको धातु गुण बढ्दै जाने सही क्रम सङ्केत गर्छ ? (Which of the following sequences represent the correct order of increase in chemical reactivity of metals?)(i) Be < Mg < Ca(ii) Na < Li < K(iii) Mg < Al < Si(iv) Li < K < NaA.(i) Be < Mg < Ca
- Q.(i) A, B र C नामाङ्कित तीनओटा बिकर प्रत्येकमा 25 मिलिलिटर पानी लिइएको थियो । A, B र C बिकरमा क्रमशः NaOH, सुक्खा CuSO₄ र NaCl हाल्दा बिकर A र B को तापक्रम वृद्धि भएको तर बिकर C मा तापक्रम घटेको पाइयो । तलका मध्ये कुन भनाइ सही छ ? (Three beakers labelled as A, B and C each containing 25 ml of water were taken. A small amount of NaOH, anhydrous CuSO₄ and NaCl were added to the beakers A, B and C, respectively. It was observed that there was an increase in temperature of the solution in beakers A and B whereas in beaker C, the temperature of the solution decreases. Which one of the following statements is correct?)(i) बिकर A र B मा तापदायक र C मा तापशोषक प्रतिक्रिया भएको छ । (In beakers A and B, exothermic and in beaker C endothermic reaction has occurred.)(ii) बिकर A र B मा तापशोषक र C मा तापदायक प्रतिक्रिया भएको छ । (In beakers A and B, endothermic and in beaker C exothermic reaction has occurred.)(iii) बिकर A, B र C मा तापदायक प्रतिक्रिया भएको छ । (In beakers A, B and C exothermic reaction has occurred.)(iv) यो सूचनाको आधारमा तापसम्बन्धी धारणा बनाउन सकिँदैन । (Concept of heat cannot be developed by this information.)A.(i) बिकर A र B मा तापदायक र C मा तापशोषक प्रतिक्रिया भएको छ । (In beakers A and B, exothermic and in beaker C endothermic reaction has occurred.)
- Q.(j) दिइएका मध्ये कुन धातुलाई क्याल्सिनेसन विधिद्वारा धातुको अक्साइडमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ ? (Which one of the following ore is converted into metallic oxide by calcination method?)(i) बक्साइट (Bauxite)(ii) सिडेलाइट (Siderite)(iii) क्युप्राइट (Cuprite)(iv) हेमाटाइट (Hematite)A.(ii) सिडेलाइट (Siderite)
Group B
- Q.२. (a) घुलनशील पदार्थलाई घोलकमा घोलेर घोल बनाउँदा आश्रित चर कुन हुन्छ ? (What is the dependent variable in a process of making a solution by dissolving solute in solvent?)A.घोलको सान्द्रता (वा घोलिने पदार्थको मात्रा घुल्ने प्रक्रिया) आश्रित चर हो । (The concentration of the solution / amount of solute dissolved is the dependent variable.)
- Q.(b) डिजिटल सङ्केतलाई जनाउने नामाङ्कित ग्राफ खिच्नुहोस् । (Draw a labelled graph to show digital signal.)A.डिजिटल सङ्केत समयको सापेक्षमा भोल्टेज (0 र 1 अर्थात् उच्च र निम्न मात्र लिने) देखाउने आयातकार तरङ्ग (square/step wave) को रूपमा कोर्नुपर्छ, X-अक्षमा समय र Y-अक्षमा भोल्टेज (High/Low) अङ्कित गरी । [चित्र: नामाङ्कित ग्राफ - image not available in source]
- Q.(c) रगतमा कुन अवयवको कमीले रक्तअल्पता रोग लाग्छ ? (Lack of which component in blood causes anemia?)A.रातो रक्तकोष (हिमोग्लोबिन) को कमीले रक्तअल्पता (Anemia) रोग लाग्छ । (Lack of red blood cells / haemoglobin causes anemia.)
- Q.(d) नेपालमा पछिल्लो केही वर्ष यता बाघ, गैँडा, रेड पान्डा आदि लगायत अन्य जनावरको सङ्ख्या घट्दै जानुको कुनै एक कारण लेख्नुहोस् । (Give any one reason of declining animals like tiger, rhino, red panda, etc. in Nepal in recent years?)A.वासस्थान विनाश / वन विनाश (Habitat destruction / deforestation) वा अवैध शिकार (Poaching) यी जनावरहरूको सङ्ख्या घट्नुको एक कारण हो ।
- Q.(e) चित्रमा दिइएको वस्तुको तौल पानीमा कति हुन्छ ? (What is the weight of the given object in water?) [चित्र: वस्तुको तौल र उर्ध्वचाप देखाइएको चित्र - image not available in source]A.पानीमा वस्तुको तौल = 11 N
- Q.(f) चर्को घाममा पिच बाटोमा हिँड्दै गर्दा अगाडि बाटोमा पानी जमेको जस्तो भान हुन्छ । यो प्रकाशको कुन गुणले गर्दा भएको हो ? (While walking on a coal-tarred road in a sunny day, a pool of water appears ahead. Which property of light is responsible for this?)A.प्रकाशको सम्पूर्ण आन्तरिक परावर्तन (Total internal reflection) को कारणले मृगतृष्णा (Mirage) देखिन्छ ।
- Q.(g) पेरियोडिक तालिकामा ग्रुप 1 का तत्त्वहरूलाई किन अल्काली धातु भनिन्छ ? (Why are the elements of group 1 in the periodic table called alkali metals?)A.ग्रुप 1 का तत्त्वहरूले पानीसँग प्रतिक्रिया गरी क्षारीय (alkaline) हाइड्रोक्साइड घोल बनाउने भएकाले तिनलाई अल्काली धातु भनिन्छ ।
- Q.(h) आधुनिक पेरियोडिक तालिकाको पिरियडमा धातु गुण कसरी परिवर्तन हुँदै जान्छ ? (How does the metallic property vary in period in the modern periodic table?)A.पिरियडमा बायाँबाट दायाँ जाँदा आणविक साइज घट्दै जाने र आयनीकरण ऊर्जा बढ्दै जाने भएकाले धातु गुण घट्दै जान्छ ।
- Q.(i) शुद्धीकरण गरिने अशुद्ध धातुको आधारमा रोस्टिङ प्रक्रिया लेख्नुहोस् । (Write the roasting process on the basis of purification of impure metal.)A.सल्फाइड अयस्कलाई वायुको प्रशस्त उपस्थितिमा तिनको गलनाङ्कभन्दा कम तापक्रममा तताई धातुको अक्साइडमा परिणत गर्ने प्रक्रियालाई रोस्टिङ (Roasting) भनिन्छ; यसमा अशुद्धि (सल्फर आदि) SO₂ ग्यासको रूपमा उड्छ ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q.३. एकाइगत विश्लेषण गरी समीकरण v² = u² + 2as² ठिक छ वा छैन परीक्षण गर्नुहोस् । (Check the correctness of the equation v² = u² + 2as² by using unit-wise analysis.)A.LHS को एकाइ: v² = (ms⁻¹)² = m²s⁻²RHS को एकाइ: u² = m²s⁻²; 2as² = (ms⁻²)(m²) = m³s⁻²u² र 2as² को एकाइ फरक (m²s⁻² ≠ m³s⁻²) भएकाले र LHS ले पनि RHS सँग नमिल्ने भएकाले दिइएको समीकरण एकाइको दृष्टिले सही छैन (यो गलत/असंगत समीकरण हो) ।
- Q.४. विद्यार्थीहरूले डिजिटल प्रविधिबाट अध्ययनमा लिन सक्ने कुनै दुई फाइदा लेख्नुहोस् । (Write any two advantages that can be taken by the students for their studies from digital technology.)A.१. अनलाइन कक्षा, ई-पुस्तक र भिडियो ट्युटोरियलमार्फत जुनसुकै समयमा र जहाँबाट पनि सिक्न सकिन्छ ।२. जानकारी खोज्न, अनुसन्धान गर्न र आफ्नो गतिमा अभ्यास गर्न सजिलो हुन्छ ।
- Q.५. लामो भिडियो काटेर छोटो बनाउनका लागि अपनाइने चरणहरू बुँदागत रूपमा लेख्नुहोस् । (Write the steps to make a video shorter by cutting a longer video.)A.१. भिडियो सम्पादन सफ्टवेयर (जस्तै: CapCut, VLC, Video Editor) खोल्ने र भिडियो फाइल आयात (import) गर्ने ।२. Trim/Cut/Split उपकरण प्रयोग गरी नचाहिने भाग हटाई आवश्यक भाग मात्र राख्ने र नयाँ फाइलको रूपमा सेभ/एक्स्पोर्ट गर्ने ।
- Q.६. अक्टोपस सामुद्रिक जीव भएता पनि यसलाई एकाइनोडर्माटा फाइलमअन्तर्गत नराख्नुका कुनै दुई कारण लेख्नुहोस् । (Octopus cannot be kept under phylum Echinodermata even though it is a marine animal. Give any two reasons.)A.१. अक्टोपसमा एकाइनोडर्माटाको जस्तो पाँचकिरणीय सममिति (pentaradial symmetry) हुँदैन, बरु द्विपार्श्व सममिति (bilateral symmetry) हुन्छ ।२. अक्टोपसमा जलीय संवहन प्रणाली (water vascular system) र ट्यूब फिट (tube feet) हुँदैन, जुन एकाइनोडर्माटाको मुख्य लक्षण हो; बरु यसमा टेन्टकल र राम्रो विकसित नर्भस प्रणाली हुन्छ ।
- Q.७. ब्रायोफाइटाभन्दा टेरिडोफाइटालाई किन बढी विकसित मानिन्छ ? कुनै दुई कारण दिनुहोस् । (Why is Pteridophytes considered to be more developed than Bryophytes? Give any two reasons.)A.१. टेरिडोफाइटामा साँचो जड, काण्ड र पात (true root, stem and leaves) तथा सञ्चालन तन्तु (vascular tissue - xylem र phloem) पाइन्छ, जुन ब्रायोफाइटामा हुँदैन ।२. टेरिडोफाइटा ब्रायोफाइटाभन्दा ठूलो आकारमा बढ्न सक्छ र यसले सुख्खा वातावरणमा राम्ररी अनुकूलन गर्न सक्छ ।
- Q.८. कृषकहरूका लागि मौरीपालन फाइदाजनक छ । कुनै दुई बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् । (Bee farming (apiculture) is beneficial for the farmers. Clarify with any two points.)A.१. मह, मैन जस्ता उत्पादन बेचेर अतिरिक्त आम्दानी हुन्छ ।२. मौरीले परागसेचन (pollination) गरिदिने भएकाले बालीको उत्पादन र गुणस्तर बढ्छ ।
- Q.९. (44 + XX) क्रोमोजोम भएकी आमा र (44 + XY) क्रोमोजोम भएका बुबाबाट हुने सन्तानको लिङ्ग निर्धारण तालिका बनाउनुहोस् । (Draw a sex determination chart of the offspring produced by a mother with chromosomes (44 + XX) and father with chromosomes (44 + XY).)A.आमाको युग्मक (Gametes): सबै 22+Xबुबाको युग्मक (Gametes): 22+X र 22+Y| | 22+X (आमा) || 22+X (बुबा) | 44+XX (छोरी) || 22+Y (बुबा) | 44+XY (छोरा) |यसरी सन्तान छोरी वा छोरा हुने सम्भावना 1:1 (50%:50%) हुन्छ, र लिङ्ग निर्धारण बुबाको Y वा X गुणसूत्रले गर्छ ।
- Q.१०. कार्य र संरचनाको आधारमा DNA र RNA बिच फरक लेख्नुहोस् । (Write the differences between DNA and RNA on the basis of function and structure.)A.| आधार (Basis) | DNA | RNA || संरचना (Structure) | दोहोरो सर्पिल (double helix), डिअक्सिराइबोज सुगर | एकल श्रृङ्खला (single strand), राइबोज सुगर || कार्य (Function) | आनुवंशिक जानकारी सञ्चय र सन्तानमा हस्तान्तरण गर्छ | प्रोटिन संश्लेषणमा सहयोग गर्छ (सन्देश वाहकको काम) || नाइट्रोजन बेस | A, T, G, C | A, U, G, C |
- Q.११. दिइएको चित्रको आधारमा आकाशीय पिण्डहरू P र Q बिच उत्पन्न हुने गुरुत्वाकर्षण बल हिसाब गर्नुहोस् । (Calculate the force of gravitation between the heavenly bodies P and Q on the basis of information given in the figure.) [चित्र: P र Q का पिण्ड र दूरी देखाइएको - image not available in source]A.सूत्र प्रयोग गरी: F = G·m₁·m₂ / r² (जहाँ G = 6.67 × 10⁻¹¹ Nm²/kg²)दिइएको मान (चित्रबाट m₁, m₂, r) राखी हल गर्दा,F = 2.001 × 10⁻¹⁷ N
- Q.१२. स्वतन्त्र खसाइ र तौल विहीनताबिच कुनै दुई फरक लेख्नुहोस् । (Write any two differences between free fall and weightlessness.)A.| आधार | स्वतन्त्र खसाइ (Free fall) | तौल विहीनता (Weightlessness) || परिभाषा | कुनै वस्तु गुरुत्वाकर्षण बलको मात्र प्रभावमा तल झर्नु | वस्तुको आभासी तौल शून्य महसुस हुने अवस्था || कारण | केवल गुरुत्वाकर्षण बलको प्रभावमा हुन्छ | free fall, कक्षिय गति वा अन्तरिक्षमा हुन सक्छ || उदाहरण | माथिबाट खसेको वस्तु | अन्तरिक्षयात्री कक्षमा तैरिनु |
- Q.१३. प्रिज्ममा प्रकाशको विच्छेदनको सफा नामाङ्कित चित्र खिच्नुहोस् । (Draw a well labelled diagram of dispersion of light in prism.)A.[चित्र: सेतो प्रकाश प्रिज्ममा पस्दा VIBGYOR (बैजनी, नीलो, आकाशे, हरियो, पहेँलो, सुन्तला, रातो) रङ्गमा विभाजित हुने नामाङ्कित चित्र - image not available in source]प्रिज्मबाट पार हुँदा सेतो प्रकाश फरक-फरक तरङ्गदैर्घ्यका रङहरूमा विभाजित हुन्छ किनकि प्रत्येक रङको अपवर्तनांक फरक-फरक हुन्छ, र यही प्रक्रियालाई प्रकाशको विच्छेदन (dispersion) भनिन्छ ।
- Q.१४. ब्रह्माण्डको भविष्यसम्बन्धी दिइएको ग्राफ अध्ययन गर्नुहोस् । (Study the given graph related to the future of the universe.) [चित्र: ब्रह्माण्डको आकार बनाम समय देखाइएको ग्राफमा रेखा X, Y, Z - image not available in source]A.a. रेखा Z अनुसार ब्रह्माण्ड निरन्तर विस्तार भइरहन्छ, अन्ततः विस्तार यति धेरै हुन्छ कि ग्यालेक्सी र तारा एकअर्कादेखि टाढा-टाढा हुँदै गई ब्रह्माण्ड चिसो र फैलिएर 'महाहिमीकरण' (Big Freeze / Big Chill) मा अन्त्य हुन्छ ।b. रेखा Y अनुसार ब्रह्माण्डको विस्तार दर स्थिर (constant) रहन्छ अर्थात् ब्रह्माण्ड निरन्तर स्थिर गतिमा फैलिइरहन्छ ।
- Q.१५. एलुमिनियमलाई फिक्का सल्फ्युरिक अम्लसँग रासायनिक प्रतिक्रिया गराउँदा हुने सन्तुलित रासायनिक समीकरण लेख्नुहोस् । (Write the balanced chemical equation of the reaction between aluminium and dilute sulphuric acid.)A.2Al + 3H₂SO₄ (dilute) → Al₂(SO₄)₃ + 3H₂↑(एलुमिनियम + फिक्का सल्फ्युरिक अम्ल → एलुमिनियम सल्फेट + हाइड्रोजन ग्यास)
- Q.१६. रसायनहरूको उपस्थिति र कार्यक्षमताको आधारमा साबुन र डिटर्जेन्टबिच कुनै दुईओटा फरक लेख्नुहोस् । (Write any two differences between soap and detergent on the basis of their presence of chemicals and efficiency.)A.| आधार | साबुन (Soap) | डिटर्जेन्ट (Detergent) || निर्माण | दीर्घ-श्रृङ्खला फ्याटी एसिडको सोडियम/पोटासियम लवणबाट बन्छ | सल्फोनिक एसिड वा अन्य सिन्थेटिक रसायनबाट बन्छ || कार्यक्षमता | कठोर पानीमा (hard water) प्रभावकारी रूपमा फिँज बन्दैन | कठोर पानीमा पनि राम्ररी काम गर्छ |
Group D
- Q.१७. IVF प्रक्रियाको सचित्र व्याख्या गर्नुहोस् । इनब्रिडिङ र लाइन प्रजननबिच कुनै दुई फरक लेख्नुहोस् । (Explain IVF process with a suitable figure. Write any two differences between inbreeding and line breeding.)A.IVF (In-Vitro Fertilization) प्रक्रिया:१. महिलाको डिम्बाशयबाट हर्मोन उपचारद्वारा परिपक्व डिम्ब (egg) निकालिन्छ ।२. प्रयोगशालामा (शरीर बाहिर, इन-भिट्रो) त्यो डिम्बलाई शुक्रकिटसँग मिलाई निषेचन (fertilization) गराइन्छ ।३. निषेचित डिम्ब (भ्रूण) लाई केही दिन प्रयोगशालामा नै विकास हुन दिइन्छ ।४. स्वस्थ भ्रूणलाई त्यसपछि महिलाको गर्भाशयमा प्रत्यारोपण (implant) गरिन्छ, जहाँ यो सामान्य गर्भावस्थाजस्तै विकास हुन्छ ।[चित्र: IVF प्रक्रियाको चरणबद्ध चित्र - image not available in source]इनब्रिडिङ र लाइन प्रजननबिच फरक:| आधार | इनब्रिडिङ (Inbreeding) | लाइन प्रजनन (Line breeding) || परिभाषा | नजिकको नाताका प्राणीहरू (जस्तै भाइबहिनी) बिच प्रजनन गराइन्छ | एउटै उत्कृष्ट पुर्खाको वंशका अलि टाढाका नातेदार प्राणीबिच प्रजनन गराइन्छ || परिणाम | हानिकारक जीन प्रकट हुने सम्भावना बढी हुन्छ | इच्छित गुण कायम राख्दै हानिकारक प्रभाव कम गर्न सकिन्छ |
- Q.१८. एक जना मानिसको रगत परीक्षणको रिपोर्ट चार्टमा देखाइएको छ । (A report of blood test of a person shows in the chart.) रक्तकोष (Blood cells) | रक्तकोष सङ्ख्या (Number of blood cells/mm³) A | 3,000 B | 3,000,000 C | 45,000,000 a. उक्त व्यक्तिलाई के समस्या भएको हुन सक्छ ? (What could be the problem in a person?) b. रक्तकोष 'B' को नाम लेख्नुहोस् । (Write the name of blood cell 'B'.) c. रक्तकोष 'C' को सङ्ख्या रगतमा कम देखिएमा कुन रोग लाग्छ ? (Which disease may occur if the number of blood cell 'C' is too low?) d. उक्त व्यक्तिको हातको औँला काटिएर रगत बग्न रोकिएन भने A, B र C मध्ये कुन रक्तकोष सामान्यभन्दा कमी भएको हुन सक्छ ? (If a person has a cut on his finger and the bleeding does not stop, which one among A, B and C may be less than normal?)A.a. दिइएको सङ्ख्या सामान्यभन्दा धेरै कम (श्वेत रक्तकोष र प्लेटलेट्स दुवै असामान्य रूपमा घटेको) देखिएकाले उक्त व्यक्तिलाई रगत सम्बन्धी गम्भीर समस्या (जस्तै अस्थिमज्जाको समस्या/ल्युकोपेनिया-थ्रोम्बोसाइटोपेनिया) भएको हुन सक्छ ।b. रक्तकोष 'B' श्वेत रक्तकोष (White Blood Cell / Leukocyte) हो ।c. रक्तकोष 'C' (रातो रक्तकोष) को सङ्ख्या कम भएमा रक्तअल्पता (Anemia) रोग लाग्छ ।d. रक्तकोष 'A' (Platelets/थ्रोम्बोसाइट) सामान्यभन्दा कमी भएको हुन सक्छ, किनकि प्लेटलेट्सले रगत जमाउने (clotting) काम गर्छ ।
- Q.१९. दिइएको ग्राफको अध्ययन गर्नुहोस् : (Study the given graph.) [चित्र: पानीको आयतन बनाम तापक्रम (0°C - 4°C मा असामान्य फैलावट) ग्राफ - image not available in source] a. ग्राफमा देखाइएको पानीको गुण अन्य तरल पदार्थभन्दा कसरी भिन्न छ ? (How is the property of water shown in the graph different from other liquids?) b. पानीको यस किसिमको प्रसारको कुनै एक फाइदा लेख्नुहोस् । (Write any one advantage of such expansion of water.) c. चित्रमा देखाइएको ग्राफको आधारमा पानीको आयतन र तापक्रमबिचको सम्बन्ध देखाउने नमुना ग्राफ कोर्नुहोस् । (Draw a model graph showing the relationship between the volume of water and temperature on the basis of the above graph.) d. पानीलाई किन थर्मोमेट्रिक तरलको रूपमा प्रयोग गर्न सकिँदैन ? (Why can water not be used as thermometric liquid?)A.a. सामान्य तरल पदार्थहरू तताउँदा निरन्तर फैलिन्छन्, तर पानी 0°C देखि 4°C सम्म तताउँदा बरु खुम्चिन्छ (आयतन घट्छ) र 4°C मा सबैभन्दा बढी घनत्व हुन्छ - यसलाई पानीको असामान्य प्रसार (Anomalous expansion of water) भनिन्छ ।b. यसैले तलाउ/नदीको सतह जमेर बरफ बने पनि पिँधको पानी 4°C मा तरल नै रहन्छ, जसले गर्दा जलचर जीवहरू जाडोमा पनि बाँच्न सक्छन् ।c. [चित्र: 0°C देखि 4°C सम्म आयतन घट्ने र 4°C पछि बढ्ने U-आकारको ग्राफ - image not available in source]d. पानीको आयतन-तापक्रम सम्बन्ध रैखिक (uniform) नभई असामान्य भएकाले, विशेषगरी 0-4°C बिच, यसलाई सही र एकसमान मापन दिने थर्मोमेट्रिक तरलको रूपमा प्रयोग गर्न सकिँदैन ।
- Q.२०. a. चित्रमा देखाइएको दृष्टि दोष पहिचान गर्नुहोस् । (Identify the type of defect of vision shown in the figure.) [चित्र: आँखाको लेन्समा प्रतिबिम्ब रेटिनाभन्दा अगाडि/पछाडि बन्ने चित्र - image not available in source] b. उक्त कमजोरीको कुनै एउटा कारण लेख्नुहोस् । (Write any one cause of this defect.) c. उक्त कमजोरीलाई सुधार गर्ने नामाङ्कित किरण चित्र कोर्नुहोस् । (Draw a well labelled ray diagram showing a corrective measure of this defect.) d. यदि भाग A मा आकृति बनेको भए उक्त व्यक्तिले कुन लेन्स राखिएको चश्मा लगाउनु पर्थ्यो ? (If the image is formed at part A, spectacle of which lens contained would have the person use?)A.a. दिइएको चित्रमा प्रतिबिम्ब रेटिनाभन्दा अगाडि बन्ने देखाइएकोले यो निकटदृष्टि दोष (Myopia / Short-sightedness) हो ।b. आँखाको गोलाकार (eyeball) अत्यधिक लामो हुनु वा लेन्सको वक्रता (curvature) बढी हुनु यसको एक कारण हो ।c. [चित्र: अवतल लेन्स (concave lens) प्रयोग गरी प्रकाश किरणलाई फैलाई प्रतिबिम्ब रेटिनामा बनाइएको नामाङ्कित किरण चित्र - image not available in source]d. भाग A मा (रेटिनाभन्दा अगाडि) प्रतिबिम्ब बनेको भए, उक्त व्यक्तिले अवतल लेन्स (Concave/Diverging lens) भएको चश्मा लगाउनुपर्छ ।
- Q.२१. a. एउटा माइक्रोवेभ ओभनमा सेकेन्डरी फेन्का : प्राइमरी फेन्का = 10:1 लेखिएको छ । यदि यसलाई 220 V को स्रोतमा जोडिन्छ भने ट्रान्सफर्मरबाट उत्पन्न हुने सेकेन्डरी भोल्टेज हिसाब गर्नुहोस् । (A microwave oven has written number of secondary windings : number of primary windings = 10:1. If the microwave oven is connected to a source of 220 V, calculate the secondary voltage obtained from the transformer.) b. यो कुन प्रकारको ट्रान्सफर्मर हो र यस प्रकारको ट्रान्सफर्मरको नमुना चित्र खिच्नुहोस् । (Which type of transformer is this? Draw the model figure of such transformer.)A.a. Ns/Np = 10/1, Vp = 220 Vसूत्र: Vs/Vp = Ns/NpVs = Vp × (Ns/Np) = 220 × 10 = 2200 Vb. यो स्टेप-अप ट्रान्सफर्मर (Step-up transformer) हो, किनकि यसले भोल्टेज बढाउँछ (सेकेन्डरी वाइन्डिङमा प्राइमरीभन्दा बढी फेन्का हुन्छ) ।[चित्र: कोर वरिपरि प्राइमरी (कम फेन्का) र सेकेन्डरी (धेरै फेन्का) कोइल भएको स्टेप-अप ट्रान्सफर्मरको नामाङ्कित चित्र - image not available in source]
- Q.२२. a. प्रयोगशालामा क्याल्सियम कार्बोनेट र फिक्का हाइड्रोक्लोरिक अम्लबिच रासायनिक प्रतिक्रिया गराउँदा बन्ने ग्यासको उत्पादन विधिको नामाङ्कित चित्र बढाउनुहोस् । (Draw a well labelled diagram of the laboratory preparation of the gas formed by the reaction between calcium carbonate and dilute hydrochloric acid.) b. माथि उल्लेखित विधिबाट उत्पादन गरिएको ग्यासलाई लामो समयसम्म चुन पानीमा पठाउँदा के हुन्छ ? रासायनिक समीकरण लेख्नुहोस् । (What happens when the gas produced in the above process is passed into lime water for long time? Write the chemical equation.) c. वनस्पतिहरूका लागि उक्त ग्यासको कुनै एउटा महत्त्व लेख्नुहोस् । (Write an importance of this gas to plants.)A.a. CaCO₃ + 2HCl (dilute) → CaCl₂ + H₂O + CO₂↑ अनुसार CO₂ ग्यास उत्पादन हुन्छ ।[चित्र: थिसल फनेल, कोनिकल फ्लास्क, डेलिभरी ट्युब र ग्यास जार भएको प्रयोगशाला उपकरणको नामाङ्कित चित्र - image not available in source]b. CO₂ ग्यासलाई लामो समयसम्म चुनपानीमा पठाउँदा सुरुमा दूधिलो (milky, calcium carbonate को अवक्षेप) हुन्छ तर अझ बढी CO₂ पठाउँदा त्यो अवक्षेप घुलनशील क्याल्सियम बाइकार्बोनेटमा परिणत भई घोल फेरि सफा (पारदर्शी) हुन्छ ।समीकरण: Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃↓ + H₂O (सुरुमा दूधिलो)CaCO₃ + H₂O + CO₂ (अधिक) → Ca(HCO₃)₂ (घोल फेरि सफा हुने)c. वनस्पतिहरूले प्रकाश-संश्लेषण (Photosynthesis) प्रक्रियामा CO₂ ग्यास प्रयोग गरी खाद्य पदार्थ (ग्लुकोज) उत्पादन गर्छन् ।
- Q.२३. a. हाइड्रोकार्बनको होमोलोगस शृङ्खला भनेको के हो ? (What is meant by homologous series of hydrocarbon?) b. सँगैको तालिकामा हाइड्रोकार्बनको होमोलोगस शृङ्खलाको एउटा उदाहरण दिइएको छ । (An example of homologous series of hydrocarbon is given in the table alongside.) यौगिक (Compound) | होमोलोगस शृङ्खला (Homologous series) A | CH₃ - CH₃ B | CH₃ - CH₂ - CH₃ C | CH₃ - CH₂ - CH₂ - CH₃ (i) यौगिक 'B' को IUPAC नाम लेख्नुहोस् । (Write the IUPAC name of the compound 'B'.) (ii) यौगिक 'A' मा रहेको एउटा हाइड्रोजन परमाणुलाई '-OH' ले विस्थापन गर्दा बन्ने यौगिकको संरचनात्मक सूत्र लेख्नुहोस् । (Write the structural formula of the compound formed when one hydrogen atom of compound 'A' is displaced by '-OH'.) (iii) यौगिक 'C' मा रहेको बिचका दुईओटा कार्बनबाट एक एकओटा हाइड्रोजन निकाल्दा हुने यौगिकको सामान्य अणुसूत्र लेख्नुहोस् । (Write the general molecular formula of the compound formed when one hydrogen atom from each of two middle carbon atoms are removed from the compound 'C'.)A.a. होमोलोगस शृङ्खला भनेको समान सामान्य सूत्र (general formula), समान रासायनिक गुण र क्रमिक सदस्यहरूबिच CH₂ को फरक भएका कार्बनिक यौगिकहरूको शृङ्खला हो, जसमा भौतिक गुण (जस्तै गलनाङ्क, क्वथनाङ्क) क्रमशः परिवर्तन हुँदै जान्छ ।b. (i) यौगिक 'B' (CH₃-CH₂-CH₃) को IUPAC नाम प्रोपेन (Propane) हो ।(ii) यौगिक 'A' (CH₃-CH₃, इथेन) को एउटा H लाई -OH ले विस्थापन गर्दा बन्ने यौगिक इथानोल हो, जसको संरचनात्मक सूत्र: CH₃ - CH₂ - OH(iii) यौगिक 'C' (ब्युटेन, CH₃-CH₂-CH₂-CH₃) का बिचका दुईओटा कार्बनबाट एक एकओटा H निकाल्दा दोहोरो बन्ध (C=C) बन्ने भएकाले यो एल्किन समूहमा पर्छ; यसको सामान्य अणुसूत्र CnH2n हो ।