Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस्
Table Questions
समूह 'क' समूह 'ख' निस्सृत सचेत नभएको सजग प्रशस्त मनग्य निस्केको बेसुद्धी सचेत मन परेको सजिलो A.- निस्सृत → निस्केको
- सजग → सचेत
- मनग्य → प्रशस्त
- बेसुद्धी → सचेत नभएको
- Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् : धनवहादुर मुटु अस्पताल गए। डाक्टरले मुटु जांच गरे । सुईले रगत निकालेर परीक्षण गरे । त्यसपछि बिरामी हृदयघात हुनबाट बचे। अस्पतालमा सम्पन्न र विपन्न भनि कुनै भेद गरिँदो रहेनछ । अस्पतालमा शनिबारबाहेक प्रत्येक दिन बहिरङ्ग सेवा दिइँदो रहेछ । दीनदुःखीको उपचार निःशुल्क हुँदो रहेछ । त्यस अस्पतालमा हुने खाने र गरिब सबै जाँदा रहेछन् । (क) 'मुटु' को पर्यायवाची शब्द …… हो । (ख) 'हुने खाने' को पर्यायवाची शब्द ….. हो । (ग) सम्पन्न' को विपरीतार्थी शब्द ….. हो । (घ) 'दिन' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द …… हो ।A.(क) 'मुटु' को पर्यायवाची शब्द हृदय हो ।(ख) 'हुने खाने' को पर्यायवाची शब्द धनी हो ।(ग) 'सम्पन्न' को विपरीतार्थी शब्द विपन्न हो ।(घ) 'दिन' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द दीन हो ।
- Q.३.अर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : आफू नाच्न जान्दैन आँगन टेढो, कन्दमूलA.आफू नाच्न जान्दैन आँगन टेढो: रामले राम्रो तयारी नगरी परीक्षा दिए, जब पास हुन सकेन, तब दोष पाठ्यक्रमलाई दिन थाल्यो, यो त 'आफू नाच्न जान्दैन आँगन टेढो' भने जस्तै हो।आफू नाच्न जान्दैन आँगन टेकन्दमूल: गाउँमा बुढी आमाले जंगलबाट ल्याएको कन्दमूल खाएर आफ्नो जीवन चलाइरहनुभएको छ।
- Q.४. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :(क) (अ) प्रशंसा (आ) प्रसंसा (इ) प्रसंशा (ई) प्रशंषा(ख) (अ) प्रविधि (आ) प्रविधी (इ) प्रवीधि (ई) प्रवीधीA.प्रशंसाप्रविधि
- Q.५. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस् : छोरालाई यस देशको एकजना श्रेष्ठ व्यक्ति बनाउने तिनको एकान्त स्वप्न थियो तर यो स्वप्न तिनले पतीसम्मलाई पनि भनेकी थिइनन् तिनको स्वभाव नै भावुक थियो ।A.छोरालाई यस देशको एकजना श्रेष्ठ व्यक्ति बनाउने तिनको एकान्त स्वप्न थियो, तर यो स्वप्न तिनले पतिसम्मलाई पनि भनेकी थिइनन् । तिनको स्वभाव नै भावुक थियो ।
- Q.६. रेखाङ्कित शब्दका शब्दवर्ग छुट्याउनुहोस् :A.अलिकति → क्रियाविशेषणखाजा → संज्ञासाजा → विशेषणखाएर → क्रियाचाँडै → क्रियाविशेषणबजार → संज्ञातिर → उपसर्ग (अभिनयसूचक)लागौं → क्रियान → अव्यय (नम्रतासूचक)
- Q.७. तलका दुवै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको अनुच्छेद पढी दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् : २जो धनी छ, उसैले आर्थिक लगानी गर्न सक्छ । आफूले लगानी गर्ने उत्पादक कम्पनीहरूमा उसले आफ्नै भाषा, आफ्नै प्रविधि र संस्कृति लागु गर्छ ।(ख) दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् : २हरिबहादुर हिजोआज घरदेखि बाहिर निस्कँदा मास्क लगाएर मात्र निस्कन्छन् । कोरोनाको समय भएकाले घरघर चहार्दैनन् । उनी झैझगडा पनि गर्दैनन् । उनका साथीहरू पनि आफ्नो आफ्नो काममा जाँदा मास्क लगाएरै जाने गर्दछन् । हामीले पल्लो घरका सानी आमा तथा ठुली आमा सबैलाई मास्क लगाउन भन्नुपर्छ । दोबाटो, चौबाटोमा त झनै मान्छेको भिडभाड हुन्छ, त्यहाँ जाँदा सतर्क हुनुपर्छ ।A.उपसर्ग प्रयोग भएका शब्दहरू:
- आर्थिक → (आ + अर्थ + इक) → उपसर्ग: आ-
- लगानी → (लगा + आनि) → उपसर्ग: लगा-
प्रत्यय प्रयोग भएका शब्दहरू:- प्रविधि → (प्र + विधि) → प्रत्यय: -विधि
- संस्कृति → (सं + कृति) → प्रत्यय: -कृति
समस्त शब्द:- घरदेखि
- विग्रह: घर + देखि
विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस्:- पल्लो घरका सानी आमा तथा ठुली आमा
- समस्त शब्द: सानी-ठूली आमा
द्वित्व शब्दहरू:- घरघर → (घर + घर)
- झैझगडा → (झै + झगडा)
- Q.८. कोष्ठकमा दिएका धातु र सङ्केतका सहायताले खाली ठाउँ भर्नुहोस् : (क) हामी पोखरा घुम्न ….. । (जा: अपूर्ण वर्तमान) (ख) तिमी अर्को साल कक्षा दशमा ….. । (पढ् : पूर्ण भविष्यत्) (ग) अनिल मोटरसाइकल …… | ( चलाउ : अभ्यस्त भूत) (घ) नम्रताले पाठशालामा चित्र ….. | (बनाउ: सामान्य भूत)A.(क) हामी पोखरा घुम्न जाँदैछौं ।(ख) तिमी अर्को साल कक्षा दशमा पढ्नेछौ ।(ग) अनिल मोटरसाइकल चलाउँथ्यो ।(घ) नम्रताले पाठशालामा चित्र बनाइन् ।
- Q.९. आज्ञार्थक क्रियापद प्रयोग गरी चारओटा वाक्यमा आफ्नो भाइलाई काम अहाउनुहोस् :A.
- किताब खोल ।
- राम्रोसँग पढ् ।
- पानी लिएर आऊ ।
- ढोका बन्द गर ।
- Q.१०. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नहोस् :(क) त्यो केटी भलादमी छे । (बहुवचन)(ख) करण रुख चढ्छ । करणले घाँस काट्छ । (वाक्य संश्लेषण)(ग) आफू त बजार हिँडियो । (कर्तृवाच्य)(घ) कुशला कथा वाचन गर्छिन् । (प्रेरणार्थक)A.ती केटीहरू भलादमी छन् ।करण रुख चढेर घाँस काट्छ ।आफूले बजार हिँडियो ।कुशलालाई कथा वाचन गराइयो ।
- Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढ़ी उत्तर लेख्नुहोस् : छोराहरू विदेसिएपछि घर शून्यः त हुने नै भयो । त्यसमाथि घरको सबै काम आफैले गर्नुपर्ने र सारा सामाजिक व्यवहार आफैले धान्नु पर्दा आनन्दी कहिलेकाहीं दिक्क हुन्छिन् । सधैँ अफिसमै व्यस्त, हृदयरोगी हुनाले रामनाथलाई घरायसी कुनै चिन्ता दिन उनी चाहदिनन् । घरको सारा बोझ आफ्नो थाप्लामा बोकी, छोराछोरीको चिन्तामा पिल्सिएर कहिलेकाहीँ त उनी छटपटाउँछिन् । आधुनिक जीवनशैली यस्तै हुँदो रहेछ, जसरी भएपनि समयको पदचापलाई पछ्याउनै पर्ने रहेछ भनी आफ्नो मन आफै बुझाउँछिन् । ठुलो छोरा परिवारसहित अस्ट्रेलियातर्फ काम र मामको खोजीमा विदेसिएपछि सानो छोरालाई आफ्नै साथ राख्न उनीहरूले नचाहेका होइनन् तर दिनरातको अमेरिका गई पढ्ने सुगारटाइबाट विवश भई कान्छालाई अमेरिका पढ्न पठाउन उनीहरू सहमत भएका थिए । जब दुई आँखाका नानी जस्ता दुवै छोरा आफ्ना आँखाबाट ओझेल भए, तब ६० वर्ष पार गरिसकेका दुबै दम्पती मणि हराएका सर्प जस्तै भए ।प्रश्नहरू :(क) 'घरको सबै काम आफैले गर्नुपर्ने र सारा सामाजिक व्यवहार आफैले धान्नुपर्दा आनन्दी कहिलेकाहीँ दिक्क हुन्छिन् ।’ वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।(ख) रेखाङ्कित शब्द 'थाप्लामा' को कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।(ग) माथिको अनुच्छेदबाट एउटा सरल वाक्य पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।(घ) 'छोराहरू विदेसिएपछि घर शून्य त हुने नै भयो ।’ यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।A.‘घरको सबै काम गरिनुपर्छ र सारा सामाजिक व्यवहार धानिनुपर्छ, जसले गर्दा आनन्दी कहिलेकाहीँ दिक्क हुन्छिन् ।’‘थाप्लामा’ को कारक = अधिकरण कारकविभक्ति = मा (सप्तमी विभक्ति)"आधुनिक जीवनशैली यस्तै हुँदो रहेछ।"उद्देश्य: "छोराहरू विदेसिएपछि घर शून्य"विधेय: "त हुने नै भयो"
- Q.१२. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : बालविवाह, बालहिंसा, सामाजिक दुर्व्यवहार जस्ता पक्षको न्यूनीकरणका लागि सङ्घसंस्था तथा स्थानीय निकायको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ । हाम्रो यस विद्यालयमा गठित बालक्लबले पहिले विद्यालयमा र त्यसपछि समाजमा गएर सचेतना फैलाउने उद्देश्य राखेको छ । उक्त उद्देश्यअनुरूप बिदाको दिन गाउँसहरका मुख्य स्थानमा विभिन्न सचेतना कार्यक्रम आयोजना गर्न लागेको छ । बालक्लबले लघुनाटक, प्रहसन, सूचना प्रवाह, आपसी छलफल आदि पद्धति अपनाई समाज सुधारको योजना पनि बनाएको छ । विद्यालयका समग्र बालबालिकाको हकहितका साथसाथै समाज परिवर्तनमा सघाउ पुन्याउने उद्देश्यले गर्न खोजिएको यस प्रकृतिका कार्यक्रमका लागि बालक्लबले अक्षयकोष खडा गरिसकेको छ । उक्त कोषमा विद्यालयका शिक्षक कर्मचारीले एक दिनको तलब जम्मा गरी विद्यार्थीको कामलाई थप आर्थिक सहयोग तथा हौसला प्रदान गर्नुभएको छ । बालक्लबले आयोजना गर्न लागेका यस किसिमका कार्यक्रमका लागि यस वडा कार्यालयबाट पनि आर्थिक सहयोग गरी विद्यार्थीको सत्प्रयासलाई मार्गदर्शनका साथै थप हौसला प्रदान गरिदिनु हुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौ ।प्रश्नहरु(क) विद्यालयमा गठित बालक्लवको उद्देश्य के हो ?(ख) बालक्लबले कुन दिन सचेतना कार्यक्रम आयोजना गर्न लागेको हो ?(ग) बालक्लबले समाजमा कसरी सचेतना फैलाउन खोजेको छ ?(घ) बालक्लवका लागि बनाइएको अक्षयकोषमा कसरी स्रोत जुटाइएको छ ?(ङ) "आर्थिक" शब्द प्रयोग गरी एउटा वाक्य बनाउनुहोस् ।A.विद्यालयमा गठित बालक्लबको उद्देश्य विद्यालय र समाजमा सचेतना फैलाउनु तथा समाज सुधारका लागि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु हो।बालक्लबले बिदाको दिन सचेतना कार्यक्रम आयोजना गर्न लागेको हो।बालक्लबले लघुनाटक, प्रहसन, सूचना प्रवाह, आपसी छलफल आदि पद्धति अपनाई समाजमा सचेतना फैलाउन खोजेको छ।बालक्लवका लागि बनाइएको अक्षयकोषमा विद्यालयका शिक्षक तथा कर्मचारीले आफ्नो एक दिनको तलब जम्मा गरी आर्थिक सहयोग गरेका छन्।"आर्थिक" शब्द प्रयोग गरी वाक्य:"समाजको विकासका लागि आर्थिक सहयोग आवश्यक हुन्छ।"
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) नाटककार बालकृष्ण समको व्यक्तिगत विवरण पढ्नुहोस् । दिइएका सूचनाका आधारमा छोटो जीवनी तयार पार्नुहोस् :नाम : बालकृष्ण समजन्म : वि. सं. १९५९ माघ २४ गते, ज्ञानेश्वर, काठमाडौमातापिता : कृति राज्यलक्ष्मी र समर शमशेर जबराशिक्षा : आई.एस्सी.सेवा : सैनिक सेवा, रेडियो नेपालको निर्देशक, गोरखापत्रको सम्पादककृति : मुटुको व्यथा, अमरसिंह, भीमसेनको अन्त्य आदि नाटक, चिसो चुल्हो महाकाव्य, आगो र पानी खण्डकाव्य आदियोगदान : आधुनिक नेपाली नाटकका प्रवर्तक, सुखान्त र दुःखान्त नाटकको रचना, सामाजिक, पौराणिक र ऐतिहासिक विषयवस्तुमा नाटक रचनापुरस्कार : त्रिभुवन पुरस्कार, साझा पुरस्कार, पृथ्वी प्रज्ञा पुरस्कारमृत्यु : वि. सं. २०३८ साउन ६ गते, काठमाडौ(ख) 'मानव जीवनका लागि पानी' शीर्षकमा वक्तृताको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.बालकृष्ण समको छोटो जीवनीबालकृष्ण सम आधुनिक नेपाली नाटकका प्रवर्तक हुन्। उनको जन्म वि.सं. १९५९ माघ २४ गते काठमाडौंको ज्ञानेश्वरमा भएको थियो। उनका बाबु समर शमशेर जबरा र आमा कृति राज्यलक्ष्मी हुन्। उनले आईएस्सी तहसम्म अध्ययन गरे। सैनिक सेवामा कार्यरत सम रेडियो नेपालका निर्देशक र गोरखापत्रका सम्पादकका रूपमा पनि कार्यरत थिए।उनले मुटुको व्यथा, अमरसिंह, भीमसेनको अन्त्य जस्ता नाटक तथा चिसो चुल्हो महाकाव्य, आगो र पानी खण्डकाव्य जस्ता कृति लेखे। उनले सुखान्त र दुःखान्त नाटक रचना गर्दै सामाजिक, पौराणिक तथा ऐतिहासिक विषयवस्तुमा केन्द्रित नाटकहरू लेखे। उनको योगदानका लागि उनलाई त्रिभुवन पुरस्कार, साझा पुरस्कार र पृथ्वी प्रज्ञा पुरस्कार प्रदान गरियो। वि.सं. २०३८ साउन ६ गते काठमाडौंमा उनको निधन भयो।मानव जीवनका लागि पानीआदरणीय अतिथिज्यू, शिक्षकगण, तथा मेरा प्रिय साथीहरू,आज म ‘मानव जीवनका लागि पानी’ विषयमा केही कुरा राख्न चाहन्छु।पानी पृथ्वीको अमूल्य प्राकृतिक सम्पत्ति हो। मानव मात्र होइन, सम्पूर्ण जीवहरूको अस्तित्व पानीमा निर्भर छ। हाम्रो शरीरको ठूलो अंश पानीले बनेको हुन्छ, जसले शरीरलाई स्वस्थ राख्छ। कृषि, उद्योग, ऊर्जा उत्पादन, सरसफाइ, तथा दैनिक जीवनका अन्य कार्यहरूमा पनि पानीको महत्वपूर्ण भूमिका छ।तर आज विश्वमा पानीको अभाव एक गम्भीर समस्या बन्दै गएको छ। जल स्रोतहरूको दुरुपयोग, वन विनाश, जल प्रदूषण आदि कारणले स्वच्छ खानेपानी पाउन कठिन हुँदै गएको छ। हामीले पानीको महत्व बुझ्नुपर्छ, त्यसको सही उपयोग गर्नुपर्छ र भविष्यका पुस्ताहरूका लागि यसलाई बचाउनुपर्छ।"पानी बचाऊ, जीवन जोगाऊ!"यसै आशयका साथ, म आफ्नो वक्तृतिलाई यहीँ टुंग्याउन चाहन्छु। धन्यवाद!
- Q.१४. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) नौ कक्षाका विद्यार्थीका तर्फबाट जिल्लास्तरीय खेलकुद प्रतियोगितामा भाग लिन पाउँ भनी अनुरोध गर्दै विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई लेख्ने निवेदनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।(ख) तपाईकी दिदीको विवाहका लागि आमन्त्रण गरिने निमन्त्रणा पत्र तयार पार्नुहोस् ।A.श्री प्रधानाध्यापकज्यू,[विद्यालयको नाम][ठेगाना]विषय: जिल्लास्तरीय खेलकुद प्रतियोगितामा सहभागी हुन अनुमति सम्बन्धमामहोदय,नम्र अनुरोध गर्न चाहन्छौं कि हाम्रो विद्यालयका कक्षा ९ का विद्यार्थीहरू जिल्लास्तरीय खेलकुद प्रतियोगितामा भाग लिन इच्छुक छौं। हामीले विद्यालयस्तरीय खेलकुदमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थियौं र विद्यालयको नाम उच्च बनाउन चाहन्छौं।उक्त प्रतियोगिता [मिति] मा [स्थान] मा आयोजना हुन गइरहेको छ। हाम्रो टोली विद्यालयको प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न खेलकुद स्पर्धामा भाग लिन तयार छ। त्यसैले, हामीलाई विद्यालयको तर्फबाट सहभागिताका लागि आवश्यक अनुमति प्रदान गरिदिनुहुन अनुरोध गर्दछौं।हामी आशा गर्दछौं कि विद्यालय प्रशासनले हाम्रो अनुरोधलाई सकारात्मक रूपमा स्वीकार गर्नुहुनेछ।धन्यवाद।विनम्र निवेदक,[तपाईंको नाम]कक्षा ९[विद्यालयको नाम]श्री / श्रीमती / मिस्टर / मिसेज [नाम] ज्यू,हर्षको साथ जानकारी गराउन चाहन्छौं कि हाम्रो परिवारका लागि एक विशेष अवसर आएको छ। हाम्री प्रिय दिदी [दिदीको नाम] को विवाह [बिहे हुने व्यक्तिको नाम] सँग निम्न मिति, समय र स्थानमा आयोजना हुँदैछ।मिति: [मिति]समय: [समय]स्थान: [विवाह स्थल]यस शुभ अवसरमा तपाईंको गरिमामय उपस्थितिले हामीलाई अत्यन्त खुशी बनाउनेछ। कृपया उपस्थित भई नवदम्पतीलाई आशिर्वाद प्रदान गर्नुहोला।सादर निमन्त्रक,[तपाईंको नाम][परिवारको नाम][सम्पर्क नम्बर]
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेवबाट चारओटा बुँदा टिपी एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् : यति बेला हामी विश्वको तेस्रो अग्लो शिखर कञ्चनजङ्घाको काखमा थियो । यो नेपाल र भारतको सिमाना छुट्याउने प्राकृतिक पक्षल नेपाल आमाको पहरेदार पनि हो । सिरसिर हावा चलिरहेको थियो । मौसम सफा थियो । कञ्चनजङ्घा लगायत वरिपरिका सम्पूर्ण हिमशृखना मुसुमुसु मुस्कुराइरहेका थिए । धामको लालीले कञ्चनजङ्घा सिँगारिएको थियो । यात्राको सबैभन्दा रोमाञ्चक क्षण थियो दोगे लाग्थ्यो, हिउँ चुम्दै ब्युझेको अरुणको मलिन किरणको फैलावटसँगै कञ्चनजङ्घा शीतल पवनमार्फत पहाड र तराईलाई शान्तिको सन्देश पठाइरहेछ । त्यो क्षण हामी त्यति नै खुसी थियौ, सायद जो ब्राउन र जर्ज ब्रान्ड पहिलो पटक सन् १९५५ मा कञ्चनजङ्घाको सफल आरोहण गर्दा जति खुसी भएका थिए । मैले कञ्चनजङ्घालाई खुब नियालेर हेरेँ । फेरि पनि कञ्चनजङ्घाको अर्थ खोज्ने प्रयत्न गरें । वास्तवमा कञ्चनजङ्घा त एउटा नियति रहेछ, प्रकृतिसित उसले गरेको सम्झौता र स्वीकारोक्तिले शरीर भरि सेतो र चिसो हिउँको उपन ओढेर हाँसिरहेको एउटा यथार्थता र विवशता रहेछ।A.चार वटा मुख्य बुँदा:
- कञ्चनजङ्घा नेपाल र भारतको प्राकृतिक सिमाना हो।
- वरिपरि सफा मौसम र हिमशृंखलाको सुन्दरताले रोमाञ्चक अनुभूति दिन्छ।
- कञ्चनजङ्घाले शान्तिको सन्देश प्रवाह गर्छ।
- कञ्चनजङ्घा प्रकृतिसँगको सम्झौता र यथार्थताको प्रतीक हो।
सारांश:कञ्चनजङ्घा नेपाल र भारतको प्राकृतिक सिमाना मात्र नभई नेपाल आमाको पहरेदार पनि हो। सफा मौसम र वरिपरिका हिमशृंखलाले दृश्यलाई झन् मनोरम बनाउँछन्। सूर्यको किरणसँगै शीतल हावाले पहाड र तराईलाई शान्तिको सन्देश दिन्छ। यसले प्रकृतिसँगको सम्झौता झल्काउने एउटा यथार्थता र विवशता बोकेको प्रतीत हुन्छ । - Q.१६. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको छोटो उत्तर दिनुहोस् :उसले भर्खर श्याम दाइलाई गोलभेंडा मोल्न लागेको देखेको थियो । उसको विचार थियो, जरूरी देखाएर पाँच रुपियाँ माग्छु र आगामी महिनामा तिरिदिन्छु तर धेरै खोज्दा पनि श्याम दाइ फेला परेनन् । फर्कदा उसले अचानक बाफ्नै टोलको वगरे कान्छालाई देख्यो । ऊ आफ्नो पोजिसनको वास्ता नगरी त्यहाँ गयो, माछाको मात लागे के भन्यो, "ए कान्छा दाइ, पाँचोटा रुपियाँ लेऊ त भोलि दिउँला ।" कान्छाले भन्यो, 'अर्काको खसी ज्यालादारीमा काटेको थिएँ, सबै पैसा भखरै त्यसैलाई बुझाइसकें ।" उसले सोच्यो, हामी जस्ताले माग्दा झन् गौरव पो मान्नुपर्ने । त्यहाँबाट फर्केर ऊ माछा र स्वास्नी भएका ठाउँमा आयो । उसको अनुहार खस्केको थियो । त्यसमा यति सस्तो माछा लिन नपाएको तोड़ बाँकी थियो । "यस्तो चाहा पाएको भए, अघि अरू तरकारी नै किनिन्न थियो ।"प्रश्नहरू(अ) अनुच्छेदको पात्र उसले कसलाई देखेको थियो ?(आ) कथाको पात्र उसले श्याम दाइलाई किन खोजेको होला ?(इ) कथाको पात्र कान्छाले के भन्यो ?(ई) उस पात्रको अनुहार के कारणले खस्केको थियो ?(ख) दिइएको निबन्धको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :पृथ्वी सम्पूर्ण प्राणीको साझा घर हो । यसको विनाशले सबैको जीवनमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने तथा स्वयम् मानिस नै समस्यामा पर्ने गरेकाले अहिले आएर मानिसको चेतनामा परिवर्तन आएको छ। दिगो विकासको अवधारणाअनुरूप खानेपानी योजना, जलविद्युत् परियोजना, सडक निर्माण जस्ता विकास योजना निर्माण गरिनुपर्छ । दिगो विकास भनेको दीर्घकालीन वा लामो समयसम्म टिकाउ हुने विकास हो । यस्ता विकास योजना सुरू गर्दा विज्ञ समूहद्वारा उक्त योजनाले पार्न सक्ने पर्यावरणीय प्रभावको अध्ययन गरी तयार गरिएको प्रतिवेदनका आधारमा कार्यान्वयनमा ल्याउने परिपाटी बसिसकेको छ । जसका कारण विकासको काम पनि रोकिंदैन र पर्यावरण पनि सुरक्षित रहन्छ ।प्रश्नहरू :(अ) पृथ्वीलाई किन साझा घर भनिएको हो ?(आ) मानिसको चेतनामा के कारणले परिवर्तन आएको छ ?(इ) दिगो विकासको अवधारणाअनुसार कस्तो योजना निर्माण गरिनु पर्दछ ?(ई) पर्यावरण जोगाउन के गर्नुपर्छ ?(ग) दिइएको कविताको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको छोटो उत्तर दिनुहोस् :जन्मे यहीं बुद्ध अनि भृकुटी र सीतायही माटामा कर्म योग सिकाउछ गीताज्ञानभूमि, तपोभूमि, स्वप्नभूमि वहीगर्वसाथ गाउने गर्छ, जय धर्ती माता ।प्रश्नहरू :(अ) बुद्ध, भृकुटी र सीताहरू कहाँ जन्मिएका हुन् ?(आ) गीताले के सिकाउँछ ?(इ) नेपाल कस्तो भूमि हो ?(ई) धर्ती माता के कसरी गाउँछ ?A.अनुच्छेदको पात्रले वगरे कान्छालाई देखेको थियो।उसले श्याम दाइलाई पाँच रुपियाँ सापट लिन खोजेको थियो।कान्छाले भन्यो, "अर्काको खसी ज्यालादारीमा काटेको थिएँ, सबै पैसा भर्खरै त्यसैलाई बुझाइसकें।"उस पात्रको अनुहार माछा लिन नपाएको कारणले खस्केको थियो।पृथ्वीलाई सबै प्राणीको साझा घर भनिएको हो किनभने यसमा सम्पूर्ण जीवजन्तुहरू बस्छन्।पृथ्वीको विनाशले मानिसहरूलाई नै समस्या पार्ने भएकाले उनीहरूको चेतनामा परिवर्तन आएको हो।दिगो विकासको अवधारणाअनुसार खानेपानी, जलविद्युत्, सडक निर्माण जस्ता टिकाउ योजना निर्माण गर्नुपर्छ।पर्यावरण जोगाउन विज्ञ समूहद्वारा पर्यावरणीय प्रभावको अध्ययन गरी योजनाहरू कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।बुद्ध, भृकुटी, र सीता नेपालमा जन्मिएका हुन्।गीताले कर्म योग अर्थात् कर्म गर्ने मार्ग सिकाउँछ।नेपाल ज्ञानभूमि, तपोभूमि, र स्वप्नभूमि हो।धर्ती मातालाई गर्वसाथ "जय धर्ती माता" भनेर गाइन्छ।
- Q.१७. दिइएको प्रश्नको तार्किक उत्तर लेख्नुहोस् : सन्तानले आमाबुवाप्रति निर्वाह गर्नुपर्ने कर्तव्य तपाईलाई के हो जस्तो लाग्छ ? 'समय पीडा' पाठका आधारमा आफ्ना तर्क राख्नुहोस्A.सन्तानले आमाबुवाप्रति निर्वाह गर्नुपर्ने कर्तव्यव्यक्तिको पहिलो गुरु आमाबुवा हुन्। उनीहरूले सन्तानलाई जन्म मात्र होइन, पालनपोषण, शिक्षादीक्षा, संस्कार र नैतिकता प्रदान गर्छन्। त्यसैले सन्तानको पनि आमाबुवाप्रति केही प्रमुख कर्तव्य रहन्छन्। ‘समय पीडा’ पाठका आधारमा निम्न तर्क प्रस्तुत गर्न सकिन्छ।1. सम्मान र माया दिनु
- आमाबुवा बुढ्यौलीमा पुगेपछि उनीहरूलाई स्नेह र सम्मानको खाँचो पर्छ। ‘समय पीडा’ पाठमा कविले विदेश जाने चक्करमा आफ्नी आमालाई नजरअन्दाज गरेको महसुस गर्छन्। सन्तानले आमाबुवालाई जीवनभर माया, सम्मान, र हेरचाह गर्नुपर्छ।
2. शारीरिक र मानसिक सन्तुलनको ख्याल राख्नु- उमेर बढेसँगै आमाबुवालाई स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या आउन सक्छ। पाठमा कविका आमालाई दमको रोग थियो, तर उनले सोच्नै भ्याएनन्। तसर्थ, सन्तानले उनीहरूको स्वास्थ्यको ख्याल राख्नुपर्छ।
3. साथमा बस्ने वा सहारा दिने- आधुनिक समाजमा धेरैजसो युवा रोजगारीका लागि विदेश जान्छन्। उनीहरू आर्थिक रूपमा सक्षम भए पनि आमाबुवाको मानसिक स्वास्थ्य कमजोर हुन सक्छ। पाठमा कविले विदेश मोहका कारण आमाबुवासँग समय बिताउन नसकेको महसुस गर्छन्। सन्तानले चाहे जहाँ बसे पनि अभिभावकलाई माया, समय, र साथ दिन आवश्यक छ।
4. आर्थिक सुरक्षाको प्रत्याभूति- आमाबुवाले सन्तानको सुखद भविष्यका लागि जीवनभर परिश्रम गर्छन्। वृद्ध अवस्थामा उनीहरूलाई आर्थिक रूपमा परनिर्भर हुनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। सन्तानले उनीहरूको आवश्यकताका लागि आर्थिक सहायता दिनुपर्छ।
निष्कर्षसन्तानले आमाबुवाप्रति जिम्मेवारी पूरा नगरेमा पछि गएर पश्चात्ताप गर्नुपर्छ, जसरी ‘समय पीडा’ पाठका पात्रले पछुतो मानेका छन्। त्यसैले हामीले आमाबुवालाई सम्मान, माया, हेरचाह, आर्थिक र भावनात्मक सहारा दिनुपर्छ, ताकि उनीहरूले पनि आफ्नो जीवन आनन्दपूर्वक बिताउन सकून्। - Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :(क) जब जाँतो घुमाउन सक्ने भएँमेरै जीवनको चक्र घुम्बो त्यहींजाँतो र म उड्नु पयो सात समुद्रपारि ।(ख) बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक मुलुक हुनु नेपालको गौरवमय अतीत मात्र होइन सुन्दर वर्तमान पनि हो ।A.व्याख्या:यस उद्धरणमा कविले नेपाली समाजको यथार्थ चित्रण गर्दै विदेश पलायनको समस्या प्रस्तुत गरेका छन्। "जाँतो घुमाउन सक्ने" भन्ने अर्थ व्यक्ति श्रम गर्न सक्ने उमेरमा पुगेको संकेत गर्छ। जब मानिस सक्षम हुन्छ, उसलाई जीवनयापनका लागि विभिन्न संघर्ष गर्नुपर्छ।"मेरो जीवनको चक्र घुम्बो त्यहीं" भन्ने वाक्यले दैनिक परिश्रम, गरिबी र बाध्यता प्रतीकात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्छ। काम गर्दै गर्दा जीवनको चक्र त्यही पुरानै अवस्था दोहोरिन्छ, सुधार आउँदैन।"जाँतो र म उड्नु पयो सात समुद्रपारि" भनेको नेपाली युवाहरू रोजगारीका अवसर खोज्न बाध्य भएर विदेशिनुपरेको यथार्थ हो। देशमा उचित रोजगारी नहुँदा मेहनती नेपालीहरू आफ्नो श्रमशक्ति लिएर सात समुद्रपारि (विदेश) जान विवश छन्।सारांश:यो उद्धरण नेपाली समाजमा व्याप्त बेरोजगारी, श्रमको मूल्य नपाइने अवस्था, र त्यसले निम्त्याएको वैदेशिक रोजगारीको बाध्यतालाई उजागर गर्छ। कविले नेपालीहरू आफ्नो देशमा परिश्रम गरी बस्न नसकेर विदेश जानुपरेको पीडा मार्मिक रूपमा व्यक्त गरेका छन्।व्याख्या:यस उद्धरणमा नेपालको विविध जातीय र सांस्कृतिक पहिचानको महत्त्व दर्शाइएको छ। नेपाल विभिन्न जातजाति, भाषा, धर्म, परम्परा, संस्कृति र लोककथाहरूको संगम हो। इतिहासदेखि नै नेपाल बहुजातीय समाजका रूपमा परिचित छ, जहाँ विभिन्न समुदायबीच आपसी मेलमिलाप, सहिष्णुता र एकता रहँदै आएको छ।"गौरवमय अतीत" भन्नाले विगतमा नेपालको बहुसांस्कृतिक धरोहरले देशलाई एकताको सूत्रमा बाँधेको दर्शाउँछ। विभिन्न जातजातिका भेषभूषा, पर्व, परम्परा र संस्कारले नेपाललाई छुट्टै पहिचान दिएको छ।"सुन्दर वर्तमान" भन्नाले अहिले पनि नेपालमा बहुसांस्कृतिक सौन्दर्य झल्किरहेको छ। विविधताभित्र एकता नेपालको विशेषता हो। यस्ता जातीय, भाषिक र सांस्कृतिक विविधताले नेपाली समाजलाई अझ बढी सम्पन्न बनाएको छ।सारांश:यो उद्धरण नेपालजस्तो बहुजातीय मुलुकको महिमा दर्शाउने अभिव्यक्ति हो। विगतदेखि वर्तमानसम्म नेपालमा जातीय, सांस्कृतिक सहिष्णुता रहँदै आएको छ, जुन हाम्रो राष्ट्रिय पहिचान र एकताको प्रमुख आधार हो।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :(क) तलको माग पढी सोधिएका प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् ।पार्वती, "जो अरुलाई दुःख दिन्छ, आफू मात्र खान्छ, ठूलाको अर्ती मान्दैन, त्यो नै दृष्ट हो ।" यस कुराले नरेशको मनमा गहिरो प्रभाव पर्यो । आमालाई हेरेर उसले सोध्यो, “आमा, म खराब छु कि राम्रो छ।" छोराको प्रश्नले पार्वती मनमनै हाँसिन् र भनिन्, 'तिमी राम्रा छौ, सबैभन्दा राम्रा छौ, बाबु ।" त्यो रात पार्वती निकै बेरसम्म छटपटाइरहिन् । कृष्णबहादुर पनि आफ्नो बेसुद्धीमा खिन्न थिए । भोलिपल्ट पनि नरेशले आमाचाहिँलाई जर्मनहरूकै कुरा सोध्यो । पार्वतीले त्यस अबोध बालकको मनदेखि प्रतिहिंसाको भाव हटाउने नै चेष्टा गरिरहिन् । त्यही रात भान्सा सकेर पार्वती छोरालाई सुताउने कोसिस गर्दै थिइन् । नरेशले आफ्ना खानासाना बाहुले लामाको गाला छोपेर लाडे स्वरमा भन्यो, “आमा, आजदेखि मैले बन्दुक फालिदिएं है । पछि म ठुलो भएर जर्मनी जान्छ, जर्मनहरूलाई साथी बनाउँछु र म पनि उनीहरूले जस्तै रोगीलाई निको पार्ने औषधी बनाउँछु ।" छोराको कुरा सुनेर पार्वतीको कण्ठ भरिएर आयो । तिनले 'हुन्छ बाबु' सम्म भन्न सकिनन् ।प्रश्न : भविष्य निर्माण कथामा बालमनोविज्ञानलाई के कसरी उल्लेख गरिएको छ ? समीक्षात्मक टिप्पणी लेख्नुहोस् ।(ख) तलको जीवनीको अंश पढेर सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर लेख्नुहोस् :उनले चीनमा नेपाली भाषाको प्रचारप्रसार गर्नुका साथै अन्य थुप्रै मुलुकको भ्रमण गरेका छन्। चीनबाट नेपाली भाषा पठनपाठनका लागि प्रशिक्षकका रूपमा बोलावट भएपछि उनी त्यहाँ गएर नेपाली भाषालाई चिनियाँ माझ पुयाउने काममा सक्रिय रहे । उनले त्यहाँ आफ्ना विद्यार्थीको सहयोगमा नेपाली विभाग खोलेर नियमित रूपमा नेपालीमा समाचार प्रसारण गर्ने र सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने चाँजो मिलाएका थिए । यसरी विदेशमा नेपाली भाषाको प्रसारण कार्यमा जोशीबाट उल्लेख्य योगदान पुगेको देखिन्छ । उनले चीनमा रहँदा कलाकार अरनिको र उनले चीनमा निर्माण गरेको श्वेत चैत्यबारे खोज अनुसन्धान गरी 'नेपाली वास्तुविद् कलाकार अरनिको' नामक शोधग्रन्थ प्रकाशित गरे । उनले भृकुटीबारे पनि खोज अनुसन्धान गरी तथ्य पहिल्याउने काम गरेका थिए । उनले प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदस्य रहँदा तत्कालीन सोभियत सङ्घको भ्रमण गरेका थिए । उनी नेवार बन्धुहरूको विश्व सङ्गठनले लन्डनमा आयोजना गरेको सम्मेलनमा अतिथिका रूपमा सहभागी भएका थिए । अमेरिका स्थित नेवार बन्धुको सङ्गठनले वासिङ्टन डिसीमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका रूपमा समेत विदेश भ्रमण गरेका थिए ।प्रश्न : नेपाली भाषा र संस्कृतिको संरक्षणका लागि सत्यमोहन जोशीले दिएको योगदानको चर्चा गर्नुहोस् ।A.परिचय:"भविष्य निर्माण" कथाले बालमनोविज्ञानलाई गहिरोसँग उजागर गर्दै बालबालिकाको मानसिक विकासमा पारिवारिक वातावरण, शिक्षा, र समाजको प्रभावलाई चित्रण गरेको छ। बालबालिकाको सोच, भावनात्मक प्रतिक्रिया, र उनीहरूमा हुने व्यवहारिक परिवर्तनलाई यस कथाले प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।बालमनोविज्ञानको चित्रण:कथामा पार्वतीको छोरा नरेश एउटा अबोध बालक हो। उसले समाजमा भइरहेको अन्याय, हिंसा र विभेद देख्दै जान्छ। आमाले दिएको शिक्षा र सुसंस्कारले उसको मनमा सकारात्मक प्रभाव पार्छ। कथामा बालमनोविज्ञानलाई निम्न पक्षहरूद्वारा स्पष्ट गरिएको छ:1. बालकको जिज्ञासु स्वभाव:
- नरेशले बारम्बार आमासँग प्रश्न सोध्नु, राम्रा र नराम्रा व्यक्तिको भिन्नता बुझ्न चाहनु उसको जिज्ञासु प्रवृत्तिको संकेत हो। बालबालिका नयाँ कुरा बुझ्न इच्छुक हुन्छन्, जसले उनीहरूको मानसिक विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
2. परिवारको प्रभाव:- पार्वतीले नरेशलाई घृणा, प्रतिशोध, हिंसा जस्ता नकारात्मक विचारहरूबाट टाढा राख्न खोजेकी छिन्। उनले नरेशलाई प्रेम, करुणा, र सहिष्णुताको पाठ सिकाउन खोज्छिन्। आमाको यस्तो व्यवहारले बालकको मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक असर पार्छ।
3. अनुकरण (Imitation) प्रवृत्ति:- बच्चाहरू जसरी पनि आफ्नो वरपरको वातावरणबाट सिक्छन्। कथामा नरेश सुरुमा हिंसात्मक प्रवृत्तितर्फ आकर्षित देखिन्छ, तर आमाको शिक्षाले उसले आफ्नो सोचाइ परिवर्तन गर्छ। ऊ जर्मनीसँग बदला लिनेभन्दा साथी बन्ने सोच बनाउँछ। यसले देखाउँछ कि बालबालिकाले परिवारबाट पाएको शिक्षा, संस्कार, र स्नेहले उनीहरूको भविष्य निर्माणमा ठुलो भूमिका खेल्छ।
4. भावनात्मक परिवर्तन:- कथाको अन्त्यतिर नरेशले ‘बन्दुक फालिदिन्छु’ भनेर हिंसात्मक बाटो छोड्ने निर्णय लिन्छ। यो परिवर्तन उसको सकारात्मक मानसिक विकासको प्रमाण हो। उसले मानवता र प्रेमको बाटो समातेको देखिन्छ, जसले बालबालिकाको कोमल मनमा सही मार्गनिर्देशनको महत्त्व दर्शाउँछ।
निष्कर्ष:यस कथाले बालमनोविज्ञानलाई सूक्ष्म रूपमा चित्रण गरेको छ। बालबालिकाको मन संवेदनशील हुन्छ, उनीहरूलाई राम्रो वा नराम्रो बनाउने मुख्य कारक परिवार, समाज, र शिक्षा नै हुन्। सकारात्मक वातावरणले बालबालिकालाई सही दिशा दिन्छ भने नकारात्मक सोचले उनीहरूको भविष्य अन्धकारमय बनाउन सक्छ। अतः बालबालिकालाई सद्भाव, नैतिकता, र सहिष्णुताको शिक्षा दिनु अपरिहार्य छ भन्ने कुरा कथाले उजागर गरेको छ।परिचय:सत्यमोहन जोशी नेपाली भाषा, साहित्य, संस्कृति, इतिहास, र सम्पदाको अनुसन्धान तथा संरक्षणमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिने एक विशिष्ट व्यक्तित्व हुन्। उनले नेपाली भाषा तथा संस्कृतिको प्रवर्द्धनका लागि देशभित्र मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।नेपाली भाषा प्रवर्द्धनमा योगदान:1. चीनमा नेपाली भाषा प्रचारप्रसार:- उनी चीनमा प्रशिक्षकका रूपमा गई नेपाली भाषा पठनपाठन गराउन सक्रिय भए।
- उनले आफ्ना विद्यार्थीहरूको सहयोगमा नेपाली भाषा विभाग स्थापना गरे।
- नेपाली समाचार प्रसारण तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गरेर नेपाली भाषालाई चिनियाँ माझ पुर्याउने प्रयास गरे।
2. अनुसन्धान र प्रकाशन कार्य:- कलाकार अरनिकोबारे गहिरो अनुसन्धान गरी "नेपाली वास्तुविद् कलाकार अरनिको" नामक शोधग्रन्थ प्रकाशित गरे।
- उनले भृकुटीबारे अनुसन्धान गरी ऐतिहासिक तथ्य पहिल्याउने कार्य गरे।
- यस्ता अनुसन्धानहरूले नेपाली भाषा, इतिहास, र संस्कृतिको प्रचारप्रसारमा ठुलो योगदान पुर्यायो।
संस्कृति संरक्षण र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान:1. नेपाली संस्कृति प्रवर्द्धन:- जोशीले नेपालका विभिन्न सांस्कृतिक धरोहर, परम्परा, र संस्कृतिबारे अध्ययन गरे।
- उनले गाईजात्रा महोत्सव प्रवर्द्धनमा समेत उल्लेखनीय योगदान दिए।
2. अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन र भ्रमण:- उनले सोभियत सङ्घ, लन्डन, अमेरिका, चीन लगायतका मुलुकको भ्रमण गरी नेपाली भाषा र संस्कृतिको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान बनाउन मद्दत गरे।
- अमेरिका स्थित नेवार बन्धु सङ्गठनले वासिङ्टन डिसीमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागिता जनाएर नेपाली भाषा र संस्कृतिको प्रवर्द्धन गरे।
निष्कर्ष:सत्यमोहन जोशीले नेपाली भाषा, साहित्य, कला, इतिहास, र संस्कृतिको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि अतुलनीय योगदान दिएका छन्। उनले नेपाल बाहिर पनि नेपाली भाषा प्रचारप्रसार गर्दै, अनुसन्धान र प्रकाशन कार्यमार्फत ऐतिहासिक तथ्य उजागर गर्दै तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा सहभागिता जनाएर नेपाली पहिचानलाई सशक्त बनाउन मद्दत गरेका छन्। यसर्थ, उनी नेपाली भाषा र संस्कृतिका एक अमूल्य संरक्षकका रूपमा स्मरणीय छन्। - Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तिमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :(क) मेरो जीवनको लक्ष्य(ख) व्यवसायमुखी कृषि(ग) अर्थतन्त्रको आधार पर्यटनA.मेरो जीवनको लक्ष्यपरिचयहरेक व्यक्तिको जीवनमा कुनै न कुनै लक्ष्य हुन्छ। लक्ष्यबिना जीवन दिशाहीन हुन्छ। सफल जीवन बिताउनका लागि निश्चित लक्ष्य निर्धारण गर्नुपर्छ। मेरो पनि एक सपना र लक्ष्य छ, जुन प्राप्त गर्न म अहोरात्र मेहनत गरिरहेको छु।मेरो जीवनको लक्ष्यम आफ्नो जीवनलाई समाजसेवामा अर्पण गर्न चाहन्छु। विशेष गरी, म एक डाक्टर बन्न चाहन्छु। समाजमा धेरै मानिसहरू गरिबीका कारण उचित उपचारबाट बञ्चित छन्। कतिपय मानिसले आर्थिक अभावका कारण ज्यान गुमाउनुपरेको हुन्छ। म उनीहरूको सेवा गर्न चाहन्छु।यो लक्ष्य किन छानेँ?मेरो गाउँमा स्वास्थ्य सेवा राम्रो छैन। अस्पताल टाढा भएकाले बिरामीहरू समयमा उपचार पाउँदैनन्। मैले बाल्यकालमा धेरै बिरामीहरू उपचार नपाएर गुमाएका घटनाहरू देखेँ। यही कारणले मलाई स्वास्थ्य क्षेत्रतर्फ आकर्षित गर्यो। म डाक्टर बनेर समाजका पीडित र असहाय व्यक्तिहरूलाई निःशुल्क उपचार गर्न चाहन्छु।लक्ष्य प्राप्तिका लागि मेरो प्रयासमेरो लक्ष्य प्राप्त गर्नका लागि म अहिले गम्भीर रूपमा अध्ययन गरिरहेको छु। विज्ञान विषय अध्ययन गर्दै मेडिकल कलेजमा भर्ना हुने तयारी गरिरहेको छु। नियमित रूपमा समय तालिका बनाएर पढ्ने, आवश्यक ज्ञान हासिल गर्ने, तथा समाज सेवामा संलग्न हुने प्रयास गर्दैछु।निष्कर्षजीवनमा लक्ष्य हुनु अत्यावश्यक छ। लक्ष्यविना जीवन अधुरो हुन्छ। म आफ्नो लक्ष्य प्राप्त गर्न निरन्तर परिश्रम गरिरहनेछु। डाक्टर बनेर समाजको सेवा गर्नु नै मेरो जीवनको मुख्य उद्देश्य हो।व्यवसायमुखी कृषिपरिचयकृषि मानव सभ्यताको आधार हो। नेपालजस्तो कृषिप्रधान देशका लागि कृषि क्षेत्रको महत्व अझ बढी छ। परम्परागत कृषिबाट मात्र दिगो आर्थिक समृद्धि सम्भव छैन, त्यसैले आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गर्दै व्यवसायमुखी कृषि अपनाउनु आवश्यक छ। व्यवसायमुखी कृषि भनेको आधुनिक उपकरण, प्रविधि, वैज्ञानिक विधि, र बजारमुखी सोचका साथ गरिने कृषि हो, जसले कृषकलाई आर्थिक रूपमा सम्पन्न बनाउँछ।व्यवसायमुखी कृषि आवश्यक किन?1. आर्थिक समृद्धि – व्यवसायिक रूपमा कृषि गर्दा उत्पादन वृद्धि हुन्छ, जसले कृषकको आम्दानी बढाउँछ।2. आत्मनिर्भरता – खाद्यान्न, फलफूल, तरकारी, मासु, तथा दुग्धजन्य उत्पादन बढाएर नेपाललाई आयातमा निर्भर हुनबाट जोगाउन सकिन्छ।3. रोजगारी सिर्जना – कृषि उद्योग, प्रशोधन तथा निर्यात क्षेत्र खुल्दा लाखौँ मानिसलाई रोजगारी मिल्छ।4. नवीन प्रविधिको उपयोग – ड्रिप इरिगेसन, हरितगृह, जैविक कृषि, र उन्नत बीउ प्रविधिले उत्पादन लागत घटाएर मुनाफा बढाउँछ।नेपालमा व्यवसायमुखी कृषिका सम्भावनानेपालको भूगोल, हावापानी, र जैविक विविधता व्यवसायमुखी कृषिका लागि अनुकूल छन्। यहाँका पहाडी भेगमा फलफूल खेती, मधेसमा धान, गहुँ तथा उन्नत तरकारी खेती, र हिमाली क्षेत्रमा जडिबुटी खेती फस्टाउन सक्छ। साथै, दुग्ध उद्योग, पोल्ट्री फार्म, मत्स्यपालन, र मौरीपालन जस्ता व्यवसायिक कृषि क्षेत्रले नेपाललाई कृषिमा आत्मनिर्भर बनाउने ठूलो सम्भावना छ।चुनौतीहरू र समाधानहरूनेपालमा व्यवसायमुखी कृषि विकास गर्न केही चुनौतीहरू छन्:
- सिँचाइ अभाव – आधुनिक सिँचाइ प्रणाली जडान गर्नुपर्छ।
- परम्परागत खेतीप्रति मोह – कृषकलाई आधुनिक कृषि तालिम दिनुपर्छ।
- बजार व्यवस्थापनको अभाव – सहकारी तथा सरकारी पहलबाट बजार विस्तार गर्नुपर्छ।
निष्कर्षव्यवसायमुखी कृषि नेपालकै समृद्धिको आधार हो। सरकार, निजी क्षेत्र, र कृषकको संयुक्त प्रयासले यस क्षेत्रलाई व्यावसायिक रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। आधुनिक प्रविधि र वैज्ञानिक प्रणाली अपनाएर कृषि क्षेत्रलाई व्यवसायमुखी बनाएमा नेपाल आत्मनिर्भर देश बन्न सक्छ।अर्थतन्त्रको आधार: पर्यटनपरिचयपर्यटन विश्वभरकै लागि आर्थिक समृद्धिको एउटा महत्वपूर्ण आधार हो। नेपालजस्तो प्राकृतिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, र ऐतिहासिक रूपमा धनी देशका लागि पर्यटन क्षेत्र अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड बन्न सक्छ। हिमाल, पहाड, र तराईको अनुपम सौन्दर्य, विश्वप्रसिद्ध हिमश्रृंखला, प्राचीन मठमन्दिर, संस्कृति, कला, र आतिथ्य संस्कारले नेपाललाई पर्यटकहरूका लागि आकर्षक गन्तव्य बनाएको छ।नेपालको पर्यटन क्षेत्रको महत्त्व1. आर्थिक समृद्धि – पर्यटन क्षेत्रले विदेशी मुद्रा आर्जन गरी देशको आर्थिक वृद्धिमा योगदान पुर्याउँछ।२. रोजगारी सिर्जना – होटल व्यवसाय, यातायात, गाइड सेवा, हस्तकला उद्योग, ट्रेकिङ, तथा पर्वतारोहण जस्ता क्षेत्रमा लाखौँ मानिसलाई रोजगारी प्रदान गर्छ।3. सांस्कृतिक संरक्षण – पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न परम्परागत संस्कृति, वास्तुकला, तथा चाडपर्वहरूको जगेर्ना गर्न सहयोग पुग्छ।4. वैदेशिक व्यापारको प्रवर्द्धन – हस्तकला, ढाकाका कपडा, बुद्ध मूर्ति, लोक कला, र नेपाली परम्परागत सामग्रीहरू पर्यटन मार्फत विश्व बजारमा पुर्याउन सकिन्छ।नेपालमा पर्यटनका प्रकारहरूनेपालमा विभिन्न प्रकारका पर्यटन फस्टाउन सक्छन्:- पर्वतारोहण पर्यटन – सगरमाथा लगायतका उच्च हिमालहरू चढ्न हजारौँ पर्यटक नेपाल आउँछन्।
- धार्मिक पर्यटन – पशुपतिनाथ, लुम्बिनी, मुक्तिनाथ, स्वयम्भू, जनकपुर, र अन्य धार्मिक स्थलहरूले श्रद्धालुहरूलाई आकर्षित गर्छन्।
- साहसिक पर्यटन – बन्जी जम्प, राफ्टिङ, प्याराग्लाइडिङ, ट्रेकिङ, र जङ्गल सफारी जस्ता गतिविधिहरू लोकप्रिय छन्।
- सांस्कृतिक पर्यटन – काठमाडौं उपत्यकाका सम्पदाहरू, नयाँर वास्तुकला, नेवारी परम्परा, थारु समुदायको जीवनशैली आदिले पर्यटकहरूलाई लोभ्याउँछ।
चुनौतीहरू र समाधानहरूनेपालको पर्यटन विकासमा केही चुनौतीहरू छन्:- अविकसित पूर्वाधार – सडक, होटल, तथा विमानस्थलहरूको स्तरोन्नति गर्नुपर्छ।
- प्रचार-प्रसारको कमी – डिजिटल मार्केटिङ तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धन आवश्यक छ।
- पर्यटन सुरक्षामा समस्या – पर्यटकहरूलाई सुरक्षित यात्रा अनुभव दिन सुरक्षा प्रणाली मजबुत बनाउनुपर्छ।
- संवेदनशील पर्यावरणीय असर – पर्यटनलाई वातावरणमैत्री बनाउने नीति लागू गर्नुपर्छ।
निष्कर्षपर्यटन नेपालका लागि केवल प्राकृतिक सम्पदामा भर पर्नुपर्ने क्षेत्र मात्र होइन, व्यवस्थित योजना र प्रवर्द्धन गरिएमा नेपालको समृद्धिको प्रमुख आधार बन्न सक्छ। सरकार, निजी क्षेत्र, र स्थानीय समुदायको संयुक्त प्रयासले नेपाललाई विश्वकै उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्य बनाउने सम्भावना छ। यसलाई सुदृढ गर्न दीर्घकालीन योजना, प्रविधि, तथा पूर्वाधार सुधार अपरिहार्य छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.