Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' अजिव नाम चलेको, प्रसिद्ध विख्यात सरुवा सुषुप्त काम नगर्ने खाएर मात्र बस्ने व्यक्ति भतुवा सजीव अनौठो आश्चर्य लाग्दो गाढा निद्रामा परेको A.- अजिव – अनौठो, आश्चर्य लाग्दो
- विख्यात – नाम चलेको, प्रसिद्ध
- सुषुप्त – गाढा निद्रामा परेको
- भतुवा – काम नगर्ने, खाएर मात्र बस्ने व्यक्ति
- Q.२. दिइएको अनुच्छेवबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् : “हामी सन्चै छौं तर सानुलाई सन्चो नभई अस्पताल भर्ना गरेका छौं । उनलाई निमोनिया भएको छ । एकपल्ट उनको नाउँमा कुल देवतालाई बत्ती बालिदिनोस् न ।" ठुलो छोराले यति भनेपछि आनन्दीले नुहाइधुवाइ गरी चोखो लुगा लगाएर कुल देवताको पूजा गरी बत्ती बालिदिइन् । (क) 'दीप' को पर्यायवाची शब्द ….. हो । (ख) छाती भित्र चिसो पसेर फोक्सो सुनिई दम र ज्वरो आउने कड़ा रोग' लाई …. भनिन्छ। (ग) 'जुठो' को विपरीतार्थी शब्द.. … हो । (घ) 'दुधमा लाग्ने बाक्लो पत्र' र 'एक संयोजक' दुवैलाई बुझाउने शब्द ….. हो ।A.(क) 'दीप' को पर्यायवाची शब्द बत्ती हो।(ख) छाती भित्र चिसो पसेर फोक्सो सुनिई दम र ज्वरो आउने कड़ा रोग' लाई निमोनिया भनिन्छ।(ग) 'जुठो' को विपरीतार्थी शब्द चोखो हो।(घ) 'दूधमा लाग्ने बाक्लो पत्र' र 'एक संयोजक' दुवैलाई बुझाउने शब्द आनन्दी हो।
- Q.३. अर्थ खुल्ने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : पाठ्यक्रम, सातोपुत्लो जानुA.(क) पाठ्यक्रम – नेपाल सरकारले कक्षा ९ को पाठ्यक्रम परिमार्जन गरेको छ।(ख) सातोपुत्लो जानु – जंगलमा बाघ देखेपछि मेरो सातोपुत्लो गयो।
- Q.४. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस्(क) (अ) विश्वाश (आ) विस्वास (इ) विश्वास (ई) विष्वाश(ख) (अ) संचालक (आ) सञ्चालक (ई) सन्चालक (ई) सण्चालकA.विश्वाससञ्चालक
- Q.५. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस् : नरेशले भन्यो, म पनी जर्मनी गएर जर्मनहरूलाई साथि बनाउँछु र म पनि उनीहरूले जस्तै औषधी बनाउँछु ।A.नरेशले भन्यो, "म पनि जर्मनी गएर जर्मनहरूलाई साथी बनाउँछु र म पनि उनीहरूजस्तै औषधी बनाउँछु।"
- Q.६. रेखाङ्कित पदहरू को पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :A.
- उनीहरू – सर्वनाम (बहुवचन जनाउने सर्वनाम)
- सुन्दर – विशेषण (सहरको विशेषता बताउने)
- पोखरा – संज्ञा (स्थानवाचक संज्ञा)
- गएर – क्रियाविशेषण (मुख्य क्रिया ‘गए’ बाट बनेको)
- पुगेर – क्रियाविशेषण (मुख्य क्रिया ‘पुग्न’ बाट बनेको)
- फर्किए – क्रिया (मुख्य क्रिया)
- Q.७. तलका दुवै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको अनुच्छेद पढी दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :(2)नेपाली जनता निरङ्कुश जहानियाँ शासनबाट त मुक्त भए तर आफ्नो चाहना अनुसार देशको माटो सुहाउने सुशासन र व्यवस्था ल्याउन भने सकेनन् ।(ख) दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :(2)दश बाह्र जना केटा र केटी चर्को चर्को कराउँदै दोबाटोमा आइपुगे र उनीहरूले आ-आफ्ना हातमा भएका झन्डालाई उचाल्दै पालैपालो भाषण गरे । उनीहरूको यस किसिमको कार्य मैले छतको माथि बसेर हेरिरहेको थिएँA.१. उपसर्ग प्रयोग गरिएको शब्द:
- निरङ्कुश = नि (उपसर्ग) + रङ्कुश (मूल शब्द)
- मुक्त = मु (उपसर्ग) + क्त (प्रत्यय)
२. प्रत्यय प्रयोग गरिएको शब्द:- जनता = जन (मूल शब्द) + ता (प्रत्यय)
- सुशासन = सु (उपसर्ग) + शासन (मूल शब्द)
१. समस्त शब्द: दश बाह्र- विग्रह: दश + बाह्र
२. विग्रह पदावलीबाट समस्त शब्द:- पालैपालो = पालो + पालो
३. द्वित्व शब्दहरू:- चर्को चर्को
- आ-आफ्ना
निर्माण प्रक्रिया:- चर्को चर्को = एकै शब्दको दोहोरो प्रयोगले जोडिएको
आ-आफ्ना = "आफ्ना" शब्दलाई जोडेर विशेष अर्थ दिने ढंगले प्रयोग गरिएको - Q.८. कोष्ठकमा दिइएको धातु र सङ्केतका सहायताले खाली ठाउँ भर्नुहोस् : (क) आज घाम …… | (लाग् : अपूर्ण वर्तमान) (ख) बहिनीले घाँस …… । (काट् : पूर्ण भूत) (ग) आमाले खाना …… । (पकाउ : अज्ञात भूत) (घ) हामी परीक्षामा सफल …… । (हु : सामान्य भविष्यत्)A.(क) आज घाम लाग्दैछ । (लाग् : अपूर्ण वर्तमान)(ख) बहिनीले घाँस काटिन् । (काट् : पूर्ण भूत)(ग) आमाले खाना पकाएछिन् । (पकाउ : अज्ञात भूत)(घ) हामी परीक्षामा सफल हुनैछौँ । (हु : सामान्य भविष्यत्)
- Q.९. इच्छार्थ क्रियापदको प्रयोग गरी चारओटा वाक्यमा नयाँ वर्षको कार्यक्रमका बारेमा वर्णन गर्नहोस्:A.१. नयाँ वर्षमा हामी सबै मिलेर रमाइलो गर्न चाहन्छौँ ।२. सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्न सके हुँदो हो ।३. साथीहरूसँग घुम्न जान पाए मज्जा आउँथ्यो ।४. परिवारसँग समय बिताउन मन लाग्छ ।
- Q.१०. कोणक्रमा दिइएको सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :(क) कहाँ गएको थियो ? (स्त्रीलिङ्ग)(ख) मैले फुटबल खेलें । मैले पुरस्कार जितें । (वाक्य संश्लेषण)(ग) राम त सुतेछ । (भाववाच्य)(घ) भाइले गृहकार्य गन्यो । (प्रेरणार्थ)A.कहाँ गएकी थिई ?मैले फुटबल खेलेर पुरस्कार जितें ।रामद्वारा सुतिेछ ।भाइलाई गृहकार्य गर्न लगाइयो ।
- Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढ़ी उत्तर लेख्नुहोस् :(क) 'मानिसको घुइँचामा उनलाई कसैले चिनेनन् ।' यस वाक्यलाई करणमा बदल्नुहोस् ।(ख) रेखाङ्कित शब्द 'फलैँचामा' को कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।(ग) 'कमक्क साँझ परेपछि दुलहीका घरमा पुगेर सुटुक्क फलैंचामा बसे ।' यस वाक्यलाई संयुक्त वाक्यमा बदल्नुहोस् ।(घ) 'पुरोहितले वेदीमा रेखी हाल्न थाले ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय पहिचान गर्नुहोस् ।A.उहाँलाई मानिसको घुइँचाले नचिनेको थियो ।'फलैँचामा' को कारक: अधिकरण कारकविभक्ति: -मा (सप्तमी विभक्ति)झमक्क साँझ पर्यो र दुलहीका घरमा पुगेर सुटुक्क फलैँचामा बसे।उद्देश्य: पुरोहितलेविधेय: वेदीमा रेखी हाल्न थाले
- Q.१२. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् : मानिस सधैं आकाश हेर्ने प्राणी हो । जीवनमा सधैँ केही न केही उद्देश्य बुन्ने मानिस सधैँ आकाश हेर्ने गर्छ । त्यही आकाशमा उडान भर्ने अनि जीवनको आकाशमा पनि आफूलाई उच्च बनाउने उसको जीवन भरको सपना हुन्छ । आज डाक्टरले आकाशबाट भुई हेरेको थियो । कसैलाई त्यो भुईको इतिहास वर्णन गरेको थियो । भुइँबाट आकाश हेर्दा सपना बुन्ने मानिस आकाशबाट भुई हेर्दा के देख्दो हो ? नेपालको आकाशबाट नेपाली माटो अनि पृथ्वीको आकाशबाट पृथ्वीको भुइँ हेर्दा सायद हरेक मानिसले आफ्नो अनुहार देख्छ कि ? आफ्नो बुढेसकालको अनुहार । डाक्टरलाई आज यस्तै यस्तै महसुस भयो । नेपालका नागा पहाड र खाँच अनि त्यस माथि ठाउँठाउँमा बाँचिरहेका जङ्गलहरू बुढा हजुरवाका चाउरी परेका गाला र झुसे दाह्री जुँगाहरू झैँ पो देखिने रहेछन् । विच विचमा निला निला नदी बुढा बाका चाउरी गालाका चिरा चिराबाट कुद्ने पसिनाका धारा के बोरालो लाग्ने पो रहेछन् । “कठै। पृथ्वी त बुढो भएछ ।" डाक्टरले सुस्केरा हाल्दै मन मनै भन्यो । पहाडको टुप्पो काटेर कुदिएको ताल्चा एयरपोर्टमा झर्दै गर्दा दक्षिण तर्फको दृश्य डाक्टर हर्ष विभोर भयो । (डा. नवराज केसीको शूल्यको मूल्यबाट)प्रश्नहरू :(क) जहाजबाट जङ्गलहरू हेर्दा कस्ता देखिँदा रहेछन् ?(ख) मानिसको जीवनभरको सपना के हुन्छ ?(ग) डाक्टरले नदीहरूलाई केसंग तुलना गरेका छन् ?(घ) ताल्चा एयरपोर्ट कसरी बनाइएको रहेछ ?(ङ) ‘कठै। पृथ्वी त बुढो भएछ ।' भन्नुको तात्पर्य के हो ?A.जहाजबाट जङ्गलहरू हेर्दा बुढा हजुरबाका चाउरी परेका गाला र झुसे दाह्री जुँगाहरू जस्तै देखिने रहेछन् ।मानिसको जीवनभरको सपना आकाशमा उडान भर्ने अनि जीवनको आकाशमा आफूलाई उच्च बनाउने हुन्छ ।डाक्टरले नदीहरूलाई बुढा हजुरबाका चाउरी गालाका चिराबाट कुद्ने पसिनाका धारासँग तुलना गरेका छन् ।ताल्चा एयरपोर्ट पहाडको टुप्पो काटेर बनाइएको रहेछ ।‘कठै। पृथ्वी त बुढो भएछ ।' भन्नुको तात्पर्य पृथ्वीका प्राकृतिक बनावटहरू (पहाड, नदी, जंगल) हेर्दा बुढा मानिसको अनुहार जस्तै देखिनु हो, जसले समयको परिवर्तनलाई संकेत गर्छ ।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएका बुँदाका आधारमा छोटो जीवनी तयार पार्नुहोस् :नाम : सन्दुक रुइतमाता / पिता : केसाङ / सोनाम रुइतजन्म : वि.स. २०११ भदौ १९ गते ताप्लेजुङको ओलाङचुशिक्षा : प्रारम्भिक शिक्षा दार्जिलिङबाट प्रवेशिका सिद्धार्थ वनस्थलीबाटउच्चशिक्षा : त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सी, भारतबाट एमबिबिएस र एम्. डी., अस्ट्रेलियाबाट मोतीबिन्दु उपचारमा थप विशेषज्ञता हासिलसेवा : वीर अस्पतालमा जनरल फिजिसियन, त्रिपुरेश्वर आँखा अस्पताल र तिलगङ्गा आँखा केन्द्रमा नेत्र रोग विशेषज्ञका रूपमा चार दशक सेवाअन्य कार्यहरू : तिलगङ्गा आँखा केन्द्रको स्थापना, मोतीबिन्दु भएका बिरामीको आँखामा लगाउने इन्ट्राओकुलर लेन्सको निर्माण, स्वतेक्टोमी प्रविधिको विकास, गाउँ गाउँमा आँखा शिविर सञ्चालन, करिब एक लाख मोतीबिन्दुका बिरामीको सफल शल्यक्रियापुरस्कार : अस्ट्रेलियन सरकारबाट 'अर्डर अफ अस्ट्रेलिया', म्यागासेसे पुरस्कार (२०६३), भारत सरकारबाट 'पद्मश्री' पुरस्कार, उज्ज्वल कीर्तिमय राष्ट्रदीप (वि.सं. २०६९), इसा अवार्ड (सन् २०२३)(ख) 'देश विकासमा युवाको भूमिका' शीर्षकमा एउटा संवाद तयार पार्नुहोस् ।A.सन्दुक रुइत नेपालको एक प्रसिद्ध नेत्र रोग विशेषज्ञ हुन् । उहाँको जन्म वि.सं. २०११ भदौ १९ गते ताप्लेजुङको ओलाङचुमा पिता सोनाम र माता केसाङ रुइतका कोखबाट भएको थियो । प्रारम्भिक शिक्षा दार्जिलिङबाट लिनु भएका रुइतले प्रवेशिका सिद्धार्थ वनस्थलीबाट पूरा गर्नुभयो । उच्च शिक्षा त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सी, भारतबाट एमबिबिएस र एम.डी. तथा अस्ट्रेलियाबाट मोतीबिन्दु उपचारमा थप विशेषज्ञता हासिल गर्नुभयो ।उहाँले वीर अस्पतालमा जनरल फिजिसियनका रूपमा, त्रिपुरेश्वर आँखा अस्पताल तथा तिलगङ्गा आँखा केन्द्रमा नेत्र रोग विशेषज्ञका रूपमा चार दशक सेवा गर्नुभयो । तिलगङ्गा आँखा केन्द्रको स्थापना गर्नुका साथै मोतीबिन्दु भएका बिरामीका लागि इन्ट्राओकुलर लेन्स निर्माण गर्नुभयो । उहाँले स्वतेक्टोमी प्रविधिको विकास गरी गाउँगाउँमा आँखा शिविर सञ्चालन गर्नुभयो र करिब एक लाख मोतीबिन्दुका बिरामीको सफल शल्यक्रिया गर्नुभयो ।उहाँको योगदानलाई कदर गर्दै अस्ट्रेलियन सरकारबाट 'अर्डर अफ अस्ट्रेलिया', म्यागासेसे पुरस्कार (२०६३), भारत सरकारबाट 'पद्मश्री' पुरस्कार, उज्ज्वल कीर्तिमय राष्ट्रदीप (वि.सं. २०६९) तथा इसा अवार्ड (सन् २०२३) प्रदान गरिएको छ ।स्थान: एक कलेजको क्यान्टिनचरित्रहरू: रितेश, अनुपमा, सुमनरितेश: हेर त, नेपालका धेरै युवाहरू विदेशतिर जान्छन् । तर, हाम्रो देशको विकासमा हाम्रो नैतिक जिम्मेवारी छैन र ?अनुपमा: हो, मलाई पनि लाग्छ । यदि हाम्रा शिक्षित युवाहरू यहीँ बसेर उद्यमशीलता, प्रविधि, कृषि, उद्योगजस्ता क्षेत्रमा काम गरे भने देशको अर्थतन्त्र मजबुत हुन्थ्यो ।सुमन: बिल्कुल सहि हो । हामी नयाँ सोच, प्रविधि र लगनशीलतासहित अगाडि बढ्यौं भने नेपाललाई समृद्ध बनाउन सक्छौं । सरकारले पनि युवा उद्यमशीलता, रोजगारी सिर्जना र नवाचारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ ।रितेश: ठिकै छ, अब त हाम्रै समूहले पनि केही नयाँ सोच बनाएर काम गर्नुपर्छ । साना व्यवसाय वा समाज सुधारका अभियानहरू सुरु गर्नेबारे सोचौं न !अनुपमा: ठिक भन्यौ, हामीले पनि उदाहरण प्रस्तुत गरेर अरूलाई प्रेरित गर्नुपर्छ ।सुमन: हो, देश विकासमा युवाको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ । आफ्नो ठाउँबाट सक्दो योगदान दिन हामी तयार हुनुपर्छ ।(संवाद समाप्त)
- Q.१४. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) विद्यालयमा खेलकुदका केही सामाग्रीहरू उपलब्ध गराइदिन अनुरोध गर्दै विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई एउटा निवेदन लेख्नुहोस् ।(ख) जिल्ला स्तरीय कविता प्रतियोगितामा प्रथम बनेर विद्यालयको गरिमा बढाउन सफल भएकामा एक विद्यार्थीलाई बधाई दिँदै विद्यालयका तर्फबाट तयार पारिएको बधाई पत्रको नमुना बनाउनुहोस् ।A.श्री प्रधानाध्यापकज्यू[विद्यालयको नाम][स्थान]विषय: खेलकुद सामग्री उपलब्ध गराइदिन अनुरोध सम्बन्धमा।श्रीमान्,नम्रतापूर्वक अनुरोध गर्न चाहन्छौं कि हाम्रो विद्यालयमा खेलकुद गतिविधिहरूलाई प्रभावकारी बनाउन आवश्यक सामग्रीहरूको अभाव देखिएको छ। खेलकुदले विद्यार्थीहरूको शारीरिक तथा मानसिक विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने भएकाले विद्यालयमा फुटबल, भलिबल, क्रिकेट, skipping rope, र ब्याडमिन्टनका र्याकेट तथा बल जस्ता सामग्रीहरू आवश्यक छन्।विद्यालयस्तरीय तथा अन्तरविद्यालय प्रतियोगिताहरूमा हाम्रो विद्यालयको सहभागिता सुनिश्चित गर्न तथा विद्यार्थीहरूलाई खेलकुदतर्फ अभिप्रेरित गर्न यी सामग्रीहरूको तत्काल व्यवस्था गर्न सकिदिए हामी विद्यार्थीहरू निकै लाभान्वित हुने थियौं।अतः यस विषयमा आवश्यक पहल गरिदिनुहुनेछ भन्ने विश्वास लिएका छौं।विनम्र निवेदक,[तपाईंको नाम][कक्षा][विद्यालयको नाम]श्री [विद्यार्थीको नाम][विद्यालयको नाम][स्थान]विषय: बधाई तथा शुभकामना।प्रिय [विद्यार्थीको नाम],हामी अत्यन्तै हर्षित छौं कि तपाईंले जिल्ला स्तरीय कविता प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गरी हाम्रो विद्यालयको गौरव बढाउनुभएको छ। तपाईंको साहित्यिक क्षमता, सिर्जनशीलता, र निरन्तर मेहनतले तपाईंलाई यस ठूलो उपलब्धि दिलाएको छ।तपाईंको सफलता हामी सबै विद्यार्थीहरूका लागि प्रेरणादायी छ। तपाईंको लगनशीलता, आत्मविश्वास, र कठिन परिश्रमले भविष्यमा अझ उच्च उपलब्धि हासिल गर्ने कुरामा हामी पूर्ण आशावादी छौं।विद्यालय परिवारको तर्फबाट तपाईंलाई हार्दिक बधाई तथा उज्ज्वल भविष्यका लागि शुभकामना व्यक्त गर्दछौं। तपाईंले आगामी दिनहरूमा पनि यस्तै उत्कृष्ट सफलता हासिल गर्नुहुनेछ भन्ने विश्वास लिएका छौं।शुभकामनासहित,[प्रधानाध्यापकको नाम][विद्यालयको नाम][मिति]
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपी एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् करेसाबारीमा थोरै जग्गाबाट घरे उत्पादन लिन प्रभावकारी रूपमा जमिनको व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक हुन्छ । यसका लागि मुख्य बालीसंगै सहायक बाली उत्पादन गर्न सकिन्छ । एउटा मुख्य बाली भएको ठाउँमै तरकारी बाली रोपेर गरिने खेतीलाई घुसुवा बाली भनिन्छ । यसरी खेती गर्दा पहिले लगाएर हुर्कि सकेको बाली हटाउने बेलासम्म अर्को नयाँ तरकारी बाली तयार भइसकेको हुन्छ। एकै जातको वा फरक जातको भए पनि यदि एकै पटक उत्पादन हुने तरकारी छ भने त्यसलाई समय अघि पछि पारेर लगाउँदा नियमित रूपमा तरकारी उत्पादन हुने गर्छ । यसो गरियो भने कहिले खाएरै नसकिने धेरै तरकारी उत्पादन हुने र कहिले करेसाबारीमा तरकारी नै नहुने अवस्था रहदैन । कम्पोस्ट खाडल खनिएको वरिपरि मुला, गाजर जस्ता जरेबाली लगाउन सकिन्छ । खाडलको वरिपरि लहरे बाली लगाउँदा कम्पोस्ट मलको संरक्षण पनि हुन्छ । करेसाबारीमा लसुन, प्याज, पुदिना बाली लगाउँदा अन्य बालीलाई समेत विभिन्न किराको प्रकोपबाट जोगाउन सकिन्छ । यसरी समग्रमा बारबन्देज गरेको ठाउँमा लहरे तरकारी, ड्याङमा जरेबाली लगाउने र बाटाको छेउछाउमा केराउ जस्ता कोसेवाली लगाउँदा ठाउँको समुचित प्रयोग र प्रभावकारी व्यवस्थापन हुन जान्छ ।A.बुँदा टिपोट:
- करेसाबारीमा मुख्य बालीसँगै सहायक बाली उत्पादन गर्न सकिन्छ, जसलाई घुसुवा बाली भनिन्छ।
- एकै प्रकारका तरकारी समय मिलाएर रोप्दा निरन्तर उत्पादन कायम रहन्छ।
- कम्पोस्ट खाडलको वरिपरि जरेबाली तथा लहरे बाली लगाउँदा मलको संरक्षण हुन्छ।
- बारबन्देज गरिएको ठाउँमा विभिन्न प्रकारका बाली लगाउँदा जग्गाको प्रभावकारी प्रयोग गर्न सकिन्छ।
सारांश:करेसाबारीमा थोरै जमिन भए पनि मुख्य बालीसँगै सहायक बाली रोपेर अधिक उत्पादन गर्न सकिन्छ। यसरी खेती गर्दा पुरानो बाली झिक्दा नै नयाँ बाली तयार भइसक्छ, जसले निरन्तर उत्पादन सम्भव बनाउँछ। कम्पोस्ट खाडलको वरिपरि जरेबाली तथा लहरे बाली लगाउँदा मलको संरक्षण हुनाका साथै अन्य बालीलाई पनि फाइदा पुग्छ। लसुन, प्याज, र पुदिनाले किराको प्रकोप कम गर्छन्। बारबन्देज गरिएका ठाउँमा विभिन्न प्रकारका बाली व्यवस्थित रूपमा रोप्दा करेसाबारीको उचित उपयोग हुने र प्रभावकारी व्यवस्थापन हुन सक्छ। - Q.१६. कुनै दुई प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको छोटो उत्तर लेख्नुहोस् :धेरै ढिला गरेर आत्मसमीक्षा गर्दै खुआमा ।मैले तिम्रा लागि केही सोचेन छुमैले सोचेन छ आमा,तिम्रो दमको रोगआङ खस्ने बिमारर जाँतोसँगै एक्लै बर्बराएर बाँच्नु पर्नेएउटा जिन्दगीका बारेमा ।पासपोर्ट, भिसा वा पिआरको चक्कर लगाउँदा लगाउँदाघर, गाडी र सम्पत्तिको किस्ता तिर्दा तिर्दामैले बिर्सेछु.दुनियाँको सबैभन्दा प्यारो काखलाई ।प्रश्नहरू(अ) आमालाई के कस्ता रोग थिए ?(आ) कविले के कारणले आमालाई बिर्सेका हुन् ?(इ) कविले आफ्नो आत्मसमीक्षालाई किन ढिलो भयो भनेका होलान् ?(ई) 'दुनियाँको सबैभन्दा प्यारो काख' भनेर केलाई भन्न खोजिएको हो ?(ख) दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको छोटो उत्तर लेख्नुहोस् :फेराडेले चुम्बकीय क्षेत्रबाट विद्युतीय धारा उत्पादन गर्न सकिन्छ भन्ने प्राक्कल्पना गर्दै त्यसलाई सफल पारेरै छाडे । चुम्बकीय उपपादनको सिद्धान्त नामक उनको वैज्ञानिक सिद्धान्तबाट संसारले थुप्रै उपलब्धि हासिल गयो । उनले प्रतिपादन गरेको प्रमुख आविष्कार फेराडेज ल अफ इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक इन्डक्सन हो । यसलाई हामी फेराडेको विद्युतीय चुम्बकीय उपपादनको सिद्धान्तको नामले चिन्छौ । सन् १८२० मा हेन्स ओस्टेडले कुनै तारमा विद्युत् धाराको प्रवाहद्वारा चुम्बकीय क्षेत्र पैदा हुन्छ भन्ने तथ्य आविष्कार गरे । फेराडेले यस आविष्कारका बारेमा सुनेपछि उनको दिमाग घोरिन थाल्यो । वैज्ञानिक ओस्टेडले भने 'विद्युतीय धाराको प्रवाहले चुम्बकीय क्षेत्र उत्पन्न हुन्छ भने यसको उल्टो पनि त सम्भव छ भन्ने अनुमान गरे । यसो गर्दा 'चुम्बकीय क्षेत्रबाट विद्युतीय धारा उत्पादन गर्न पनि सकिन्छ भन्ने प्राक्कल्पना गरे ।प्रश्नहरू(अ) सन् १८२० मा ओस्टेडले के आविष्कार गरे ?(आ) फैराडेले कस्तो कुराको प्राक्कल्पना गरे ?(इ) विद्युतीय चुम्बकीय उपपादनको सिद्धान्तलाई अङ्ग्रेजीमा के भनिन्छ ?(ई) फेराडेले ओस्टेडको आविष्कारका बारेमा सुनेपछि के कुराको अनुमान गरे ?(ग) दिइएको निबन्धको अंश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको छोटो उत्तर दिनुहोस् :बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक मुलुक हुनु नेपालको गौरवमय अतीत मात्र होइन सुन्दर वर्तमान पनि हो । वास्तवमा यो मुलुकमा वस्ने हरेक व्यक्तिको परिचय कुनै न कुनै जातिसँग गाँसिएकै हुन्छ । यस अर्थमा हामी नेपाली कुनै जात वा जातिको समुदायका सदस्य हौं । नेपालमा आफ्नै बाजा, गीत, सङ्गीत नभएका कुनै पनि जाति छैनन् । नेपालमा नेवार जातिका धिमे, ढाँचा, करखिङ, नगरा, पोङ्गा, पौना, झ्यालिन्चा लगायतका सबैभन्दा बढी ६० का हाराहारीमा बाजा छन् भने अति अल्पसङ्ख्यक कुसुन्डा जातिको चाहिँ एउटा मात्र पिलुंड पिपरी नामको बाजा छ भनिन्छ । नौमती र प्रञ्चे बाजा नेपालका प्रचलित र चर्चित बाजा हुन् । लिम्बू जातिका च्याब्रुङ, तुवा र फेन्जे बाजा, मगर जातिका मादल, डम्फु र मुर्चुङ्गा बाजा नेपालका अमूल्य निधि हुन् । त्यस्तै तामाङ जातिका ग्यापुङ, सिनडुङ बाजा, राई किराँतका बाँस तुम्बा, टुङ्ना र बिनायो बाजाले नेपाली संस्कृतिलाई समृद्ध तुल्याएका छन् । त्यति मात्र होइन शेर्पा जातिका चौरी घण्ट, लावा र पिवाड अनि ब्राह्मण क्षेत्रीका शङ्ख, घण्ट, बैंजडी र मुजुरा पनि नेपालका अमूल्य सम्पदा हुन् ।प्रश्नहरू(अ) चौरी घण्ट र शङ्ख घण्ट कुन कुन जातिका बाजा हुन् ?(आ) नेवार जातिका कति ओटा बाजा भएको मानिन्छ ?(इ) कुसुन्डा जातिको बाजालाई के भनिन्छ ?(ई) 'हामी कुनै जात वा जातिको समुदायका सदस्य हौँ' भन्ने कुरा कसरी प्रमाणित हुन्छ ?A.आमालाई दमको रोग र आङ खस्ने बिमार थियो।कविले पासपोर्ट, भिसा, पीआरको चक्करमा घर, गाडी र सम्पत्तिको किस्ता तिर्दा आमालाई बिर्सेका हुन्।कविले आफ्नो जीवनका अन्य कुराहरूमा व्यस्त भई आमाका दुखहरू नसोचेको महसुस गरेकाले आत्मसमीक्षा ढिलो भएको बताएका हुन्।‘दुनियाँको सबैभन्दा प्यारो काख’ भनेर आमाको काखलाई संकेत गरिएको हो।सन् १८२० मा ओस्टेडले तारमा विद्युत् प्रवाह गर्दा चुम्बकीय क्षेत्र उत्पन्न हुने आविष्कार गरे।फेराडेले चुम्बकीय क्षेत्रबाट विद्युतीय धारा उत्पादन गर्न सकिन्छ भन्ने प्राक्कल्पना गरे।विद्युतीय चुम्बकीय उपपादनको सिद्धान्तलाई अंग्रेजीमा "Faraday's Law of Electromagnetic Induction" भनिन्छ।फेराडेले ओस्टेडको आविष्कारका बारेमा सुनेपछि यदि विद्युत् धाराले चुम्बकीय क्षेत्र उत्पन्न गर्न सक्छ भने चुम्बकीय क्षेत्रबाट पनि विद्युतीय धारा उत्पन्न गर्न सकिन्छ भन्ने अनुमान गरे।चौरी घण्ट शेर्पा जातिको बाजा हो, भने शङ्ख घण्ट ब्राह्मण क्षेत्रीको बाजा हो।नेवार जातिका करिब ६० प्रकारका बाजाहरू भएको मानिन्छ।कुसुन्डा जातिको बाजालाई पिलुंड पिपरी भनिन्छ।नेपालका हरेक जातिसँग आफ्नै बाजा, गीत, संगीत भएका कारण हामी कुनै न कुनै जात वा जातिको समुदायका सदस्य हौँ भन्ने प्रमाणित हुन्छ।
- Q.१७. 'समय पीडा' कथाले हालको नेपाली समाजका युवाको विदेश मोहको समस्यालाई मुटु छुने तरिकाले प्रस्तुत गरेको छ भन्ने कुरा प्रति आफ्नो विचार व्यक्त गर्नुहोस् ।A."समय पीडा" कथामा नेपाली समाजका युवाको विदेश मोह'समय पीडा' कथाले नेपाली समाजमा बढ्दो विदेश मोहका कारण युवाहरूले भोग्ने दुःख, पारिवारिक विछोड, र भावनात्मक पीडालाई गहिरोसँग प्रस्तुत गरेको छ। हाल नेपालमा रोजगारीका सीमित अवसर, आर्थिक अस्थिरता, र उन्नतिको सीमित सम्भावनाका कारण लाखौँ युवाहरू विदेशिन बाध्य छन्। यो कथा यस्तै सामाजिक यथार्थ चित्रण गर्छ।कथामा मुख्य पात्रको संघर्ष, विदेश जाने सपनाले पारिवारिक सम्बन्धमा ल्याउने दरार, र अन्ततः आत्मबोधको प्रक्रिया मन छुने ढंगले व्यक्त गरिएको छ। युवा वर्गले विदेशलाई मात्र जीवनको सफलताको आधार मानेर आफ्ना भावना, परिवार, र पहिचान बिर्सनु कथा भित्रको प्रमुख विषय हो। तर, अन्ततः कथाले देखाउँछ कि सुख र शान्ति केवल आर्थिक समृद्धिमा मात्र होइन, पारिवारिक माया, आत्मसन्तुष्टि, र आफ्नै माटोमा गरिने योगदानमा पनि निर्भर रहन्छ।यो कथा पढ्दा वर्तमान नेपाली समाजका हजारौँ युवाको वास्तविकता झल्किन्छ। विदेशिनु बाध्यता पनि हुन सक्छ, तर सोचविचार नगरिकन, केवल चम्किला सपनाको पछि लाग्दा हुने पीडा कथा मार्फत गहिरोसँग अनुभूति गर्न सकिन्छ। त्यसैले, 'समय पीडा' कथा हालको नेपाली समाजमा विद्यमान यो संवेदनशील समस्याको चित्रण गर्न निकै प्रभावकारी छ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :(क) भइन् पृथ्वी तन्ना चतर छ गलैचा मखमलीदुलाहाको रातो झलल पगरी भो हिमचुली ॥(ख) वास्तवमा जीवन भन्नु नै यात्रा रहेछ । यात्रा चाहिँ जोखिम नमोलीकन कहिल्यै पूरा हुँदो रहेनछ ।A.यस उद्धरणमा कविले प्रकृतिको अनुपम सौन्दर्यलाई अलङ्कारिक रूपमा चित्रण गरेका छन्। यहाँ पृथ्वीलाई सुन्दर तन्ना (ओछ्याउने कपडा) जस्तै भनिएको छ, जुन हरियालीले भरिएको छ। हरियालीलाई मखमली गलैचासँग तुलना गरिएको छ, जसले प्रकृतिको मोहक दृश्य प्रस्तुत गर्छ।त्यस्तै, हिमाललाई दुलाहाको रातो पगरीसँग तुलना गरिएको छ। हिमालमा बिहान र साँझ सूर्यका किरण परेपछि त्यसले रातो आभा दिन्छ, जसले गर्दा हिमचुली झलमल देखिन्छ। यो तुलना अत्यन्त कलात्मक छ, जसले प्रकृतिको सौन्दर्य र भव्यतालाई विशेष ढंगले उजागर गर्छ।यस उद्धरणले हाम्रो मातृभूमि नेपालकै सौन्दर्य झल्काएको देखिन्छ। हरियाली पहाड, हिमालको चमक, र प्रकृतिको अनुपम दृश्यलाई कविले कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।"वास्तवमा जीवन भन्नु नै यात्रा रहेछ। यात्रा चाहिँ जोखिम नमोलीकन कहिल्यै पूरा हुँदो रहेनछ।"यस उद्धरणले जीवनलाई यात्रासँग तुलना गरेको छ। यात्राको क्रममा मानिसले अनेकौँ कठिनाइ, चुनौती र जोखिमको सामना गर्नुपर्छ, ठीक त्यसरी नै जीवन पनि सजिलै अघि बढ्दैन। जीवनभर मानिसले संघर्ष गर्नैपर्छ, बाधा अड्चन पार गर्नुपर्छ, अनि मात्र सफलता मिल्छ।यदि कसैले कुनै जोखिम नै नमोलीकन, कुनै संघर्ष नै नगरी जीवन जिउन खोज्यो भने उसले कुनै महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गर्न सक्दैन। यात्रा कहिल्यै समतल मार्गमा मात्र हुँदैन; कहिले उकालो त कहिले ओरालो आउँछ। जीवन पनि यस्तै हुन्छ— सफलताको शिखर चुम्नका लागि अनेकौँ चुनौती पार गर्नैपर्छ।यस उद्धरणले संघर्ष, साहस र धैर्यको महत्त्वलाई बुझाउन खोजेको छ। जीवनको यात्रा सहज छैन, तर जसले जोखिम उठाएर अघि बढ्छ, उसले नै असली सफलताको अनुभूति गर्न सक्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :(क) तलको कथांश पढी सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :त्यो रात पार्वती निकै बेरसम्म छटपटाइरहिन् । कृष्णबहादुर पनि आफ्नो बेसुद्धीमा खिन्न थिए । भोलिपल्ट पनि नरेशले आमाचाहिँलाई जर्मनहरूकै कुरा सोध्यो । पार्वतीले त्यस अबोध बालकको मनदेखि प्रतिहिंसाको भाव हटाउने नै चेष्टा गरिरहिन् । त्यही रात भान्सा सकेर पार्वती छोरालाई सुताउने कोसिस गर्दै थिइन् । नरेशले आफ्ना सानासाना बाहुने आमाको गाला छोपेर लाडे स्वरमा भन्यो, “आमा आजदेखि मैले बन्दुक फालिदिएँ है । पछि म ठूलो भएर जर्मनी जान्छ, जर्मनहरूलाई साथी बनाउँछु र म पनि उनीहरू जस्तै रोगीलाई निको पार्ने औषधी बनाउँछु ।" छोराको कुरा सुनेर पार्वतीको कण्ठ भरिएर आयो ।प्रश्न: घरायासी वातावरणले बालबालिकाको स्वभाव र व्यवहारमा के कस्तो परिवर्तन ल्याउन सक्छ ? 'भविष्य निर्माण' कथाका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।(ख) तलको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :सत्यमोहन जोशी नेपाली भाषा, लोक साहित्य, संस्कृति लगायतका क्षेत्रमा अनवरत रूपमा योगदान दिने विशिष्ट व्यक्तित्व हुन् । उनका जीवनीका महत्त्वपूर्ण योगदानमा प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट गाईजात्रा महोत्सबको प्रवर्धन, कलाकार अरनिको बारे अन्वेषण, प्राचीन नेपाली मुद्राको खोजी आदि अविस्मरणीय छन् ।प्रश्न: दिइएको जीवनीको अंश र समग्र पाठका आधारमा सत्यमोहन जोशीलाई नेपाली संस्कृतिका विज्ञ तथा देश भक्त व्यक्तित्वका रूपमा चर्चा गर्नुहोस् ।A.बालबालिकाको स्वभाव र व्यवहारमा घरायसी वातावरणको गहिरो प्रभाव पर्ने गर्छ। उनीहरूको सोच, नैतिकता, प्रवृत्ति, र भविष्य निर्माणमा परिवारको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। पारिवारिक संस्कार, अभिभावकको शिक्षादीक्षा, तथा उनीहरूबीचको आपसी सम्बन्धले बच्चाको मानसिकता निर्माण गर्ने कार्य गर्छ।‘भविष्य निर्माण’ कथाको आधारमा समीक्षा गर्दा:कथामा देखाइएअनुसार, पार्वतीको छोरा नरेश सुरुमा जर्मनहरूप्रति प्रतिशोधको भाव राख्थ्यो। उनले जर्मनहरूलाई शत्रुका रूपमा देख्थे, सम्भवतः उनले आफ्नो वरपरको वातावरणमा जर्मनहरूबारे नकारात्मक कुरा सुनेका थिए। बालमनोविज्ञानको आधारमा भन्नुपर्दा, सानै उमेरमा बच्चाहरू वरपरका कुराहरू छिट्टै ग्रहण गर्छन्। यदि कुनै बालक हिंसात्मक वातावरणमा हुर्किए भने, उसले हिंसात्मक सोच बनाउने सम्भावना हुन्छ।तर, पार्वतीको सह्रानीय प्रयासले नरेशको सोच परिवर्तन भयो। उनले आफ्नो आमाको स्नेह, धैर्य, र सकारात्मक शिक्षा पाएका कारण आफ्नो दृष्टिकोण बदले। नरेशले प्रतिशोधको बन्दुक फालेर, सट्टामा चिकित्सा विज्ञानमा लाग्ने र रोगीहरूको उपचार गर्ने इच्छा व्यक्त गरे। यसले देखाउँछ कि सकारात्मक पारिवारिक वातावरणले बालबालिकालाई दयालु, सहिष्णु, तथा सेवाभावयुक्त बनाउन सक्छ।निष्कर्ष:बालबालिकाको स्वभाव उनीहरूले घरमा देख्ने, सुन्ने, र अनुभव गर्ने कुरामा निर्भर गर्छ। यदि उनीहरूलाई सहानुभूति, प्रेम, शान्ति, र सहयोगको भावना सिकाइयो भने उनीहरू पनि समाजका जिम्मेवार नागरिक बन्न सक्छन्। विपरीत, यदि बच्चाहरू द्वेष, हिंसा, वा घृणाको वातावरणमा हुर्किए भने उनीहरूको मानसिकता नकारात्मक बन्न सक्छ। ‘भविष्य निर्माण’ कथाले यही सन्देश दिन्छ कि पारिवारिक शिक्षा र वातावरणले बालबालिकाको भविष्यको मार्गनिर्देशन गर्न सक्छ।सत्यमोहन जोशी: नेपाली संस्कृतिका विज्ञ तथा देशभक्त व्यक्तित्वसत्यमोहन जोशी नेपाली भाषा, साहित्य, कला, इतिहास, तथा संस्कृतिको क्षेत्रमा अतुलनीय योगदान दिने एक विशिष्ट व्यक्तित्व हुन्। उनले नेपालको समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदाको अनुसन्धान, संरक्षण, तथा प्रवर्धनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।१. नेपाली संस्कृतिका विज्ञ:सत्यमोहन जोशी नेपाली संस्कृतिका एक प्रख्यात ज्ञाता तथा अनुसन्धानकर्ता थिए। उनको अध्ययन तथा लेखन नेपाली लोकसंस्कृति, इतिहास, तथा परम्पराका क्षेत्रमा गहिरो योगदान दिने खालका छन्। उनले गाईजात्रा महोत्सवको प्रवर्धन, प्राचीन नेपाली मुद्राको खोज, तथा कलाकार अरनिकोको अध्ययन जस्ता महत्वपूर्ण कार्य गरे। यी कार्यहरूले नेपाली इतिहास र सभ्यतालाई नयाँ दृष्टिकोणले बुझ्न महत्वपूर्ण सहयोग पुर्याएको छ।उनले नेपालको मौलिकता झल्काउने कथा, किंवदन्ती, परम्परा, र चाडपर्वहरूको अनुसन्धान तथा संरक्षण गरेका छन्। यसले नेपाली पहिचानलाई अझ सशक्त बनाउन मद्दत गरेको छ। प्राचीन नेपाली मुद्राको खोज तथा विश्लेषणले नेपाल इतिहासलाई समृद्ध बनाउन मद्दत गर्यो।२. देशभक्त व्यक्तित्व:जोशीले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन नेपाली कला, संस्कृति, तथा परम्पराको जगेर्नामा समर्पित गरे। उनले विदेशी प्रभाव तथा आधुनिकताले नेपाली मौलिकताको क्षय नहोस् भन्ने हेतुले स्थानीय संस्कृति, परम्परा, तथा लोकविधालाई अनुसन्धान र प्रवर्धन गर्ने कार्य गरे।साँचो देशभक्त भनेको आफ्नो जरो र पहिचानलाई माया गर्ने व्यक्ति हो। जोशीको कार्यले नेपाली कला, संस्कार, चाडपर्व, तथा ऐतिहासिक सम्पदाहरूको संरक्षणमा विशेष योगदान दिएको छ। उनले नेपाली इतिहास तथा संस्कृतिलाई भावी पुस्तासम्म जोगाउन महत्त्वपूर्ण कार्य गरे, जुन एउटा सच्चा देशभक्तको चिनारी हो।निष्कर्ष:सत्यमोहन जोशी नेपाली कला, साहित्य, इतिहास, तथा संस्कृतिका अमूल्य धरोहर हुन्। उनले आफ्नो जीवनभर नेपाली परम्परालाई संरक्षण गर्न अथक परिश्रम गरे। उनले नेपालका मौलिक पहिचानलाई जगेर्ना मात्र गरेनन्, अगामी पुस्तालाई पनि नेपाली संस्कृति र पहिचानको महत्वबारे सचेत गराए।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :(क) पर्यावरण सन्तुलन(ख) वैदेशिक रोजगारी(ग) मेरो सपनाको देशA.पर्यावरण सन्तुलनपर्यावरण सन्तुलन भनेको प्रकृतिका विभिन्न तत्वहरू—माटो, पानी, हावा, वनस्पति, जीवजन्तु, र मानव समुदायबीचको उचित सन्तुलन हो। यदि यी तत्वहरू मध्ये कुनै एकमा असन्तुलन आयो भने सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणालीमा असर पर्छ। आजको युगमा औद्योगिकीकरण, अतिक्रमण, वन विनाश, र प्रदूषणका कारण वातावरणीय असन्तुलन गहिरिँदै गएको छ।पर्यावरण असन्तुलनका कारणहरू१. वन विनाश: अन्धाधुन्ध रूख कटानीले कार्बनडाइअक्साइडको मात्रा बढ्दै जान्छ, जसले पृथ्वीको तापमान वृद्धिमा असर गर्छ। २ . वायु प्रदूषण: कलकारखाना, सवारी साधन, प्लास्टिकजन्य पदार्थ जलाउँदा वायुमण्डलमा हानिकारक ग्यासहरू मिसिन्छन्। ३. जल प्रदूषण: उद्योग र मानवजनित फोहोरका कारण नदी, ताल, तथा भूमिगत जलस्रोत प्रदूषित भएका छन्।4. जैविक विविधताको विनाश: अतिक्रमण तथा शिकारका कारण जीवजन्तु र वनस्पतिहरू लोप हुँदै गएका छन्।पर्यावरण सन्तुलनका उपायहरू
- वृक्षारोपणलाई प्राथमिकता दिने।
- नवीकरणीय ऊर्जा (सौर्य, पवन) को उपयोग बढाउने।
- फोहोर व्यवस्थापनमा उचित ध्यान दिने।
- उद्योग तथा कलकारखानालाई वातावरणमैत्री प्रविधिमा रूपान्तरण गर्ने।
- जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने।
निष्कर्षपर्यावरण सन्तुलन कायम राख्नु हरेक व्यक्तिको कर्तव्य हो। यदि हामीले आजदेखि नै सचेत भएर वातावरण संरक्षणमा ध्यान दिएनौँ भने भविष्यमा मानव अस्तित्व नै संकटमा पर्न सक्छ। त्यसैले, प्राकृतिक स्रोतहरूको दिगो उपयोग गरी स्वच्छ, हराभरा, र सन्तुलित वातावरणको सिर्जना गर्नुपर्छ।वैदेशिक रोजगारीनेपालजस्तो विकासोन्मुख राष्ट्रका लागि वैदेशिक रोजगारी प्रमुख आम्दानीको स्रोत बनिरहेको छ। बेरोजगारी, गरिबी, र आर्थिक अवसरहरूको सीमितताका कारण लाखौँ नेपाली युवा वैदेशिक रोजगारीको खोजीमा खाडी मुलुक, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप, अमेरिका जस्ता देशहरूमा जाने गरेका छन्।वैदेशिक रोजगारीका कारणहरूनेपालमा उद्योगधन्दा, व्यापार, तथा रोजगारी सिर्जना गर्ने वातावरण कम भएकाले धेरै नेपाली युवा विदेशिन बाध्य छन्। यहाँका मुख्य कारणहरू यस्ता छन्—- बेरोजगारी – नेपालमा सीमित रोजगारीका अवसरहरूले युवाहरूलाई विदेशिन बाध्य बनाएको छ।
- आर्थिक अभाव – परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार गर्ने उद्देश्यले धेरै नेपाली विदेश जान्छन्।
- सरकारी नीति तथा अवसरको कमी – नेपालमा सीपअनुसारको काम नपाइने तथा श्रम बजार व्यवस्थित नहुँदा युवा विदेशिन बाध्य हुन्छन्।
वैदेशिक रोजगारीका फाइदा- राष्ट्रको अर्थतन्त्रमा योगदान – वैदेशिक रोजगारीबाट आएको रेमिट्यान्स (विदेशी मुद्रा) नेपाल अर्थतन्त्रको मुख्य स्रोत बनेको छ।
- सीप र प्रविधि हस्तान्तरण – विदेशमा काम गर्दा नयाँ प्रविधि र सीप सिक्न पाइन्छ, जसले भविष्यमा स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न मद्दत गर्न सक्छ।
- आर्थिक सुधार – वैदेशिक रोजगारीले परिवारको जीवनस्तर उकास्न सहयोग गर्छ।
वैदेशिक रोजगारीका समस्याहरू- श्रम शोषण – धेरै नेपाली न्यून तलब, असुरक्षित वातावरण, र अमानवीय व्यवहार सहन बाध्य हुन्छन्।
- मानसिक तनाव – परदेशमा एक्लोपन, परिवारबाट टाढा हुनु, तथा कामको चापले मानसिक तनाव बढ्ने गर्छ।
- जनशक्ति पलायन – दक्ष जनशक्ति विदेशिने क्रम बढ्दा नेपालमा दक्ष श्रमिकको अभाव हुन सक्छ।
समाधानका उपायहरू- स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने नीति बनाउने।
- विदेश जाने श्रमिकहरूको सुरक्षा तथा तलब सुनिश्चित गर्ने कूटनीतिक पहल गर्ने।
- उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गरी स्वदेशमै स्वरोजगारको अवसर उपलब्ध गराउने।
निष्कर्षवैदेशिक रोजगारी अहिलेको अवस्थाको लागि आवश्यक भए पनि दीर्घकालीन समाधान होइन। सरकारले उद्योग, कृषि, तथा पर्यटन जस्ता क्षेत्रमा लगानी बढाएर युवाहरूलाई स्वदेशमै आकर्षित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। देशभित्रै रोजगारीको अवसर सिर्जना भएमा मात्र नेपालले आफ्नो जनशक्तिको सदुपयोग गर्न सक्नेछ।मेरो सपनाको देशमेरो सपनाको देश एउटा यस्तो देश हो जहाँ समृद्धि, शान्ति र खुशहाली एकअर्कासँग मिलेर जीवनको आधार बनाएका छन्। यो देश कुनै विकसित राष्ट्र होइन, तर यो एउटा यस्तो देश हो जसमा सबै नागरिकलाई समान अवसर प्राप्त हुन्छ। मेरो सपना हो कि यस्तो देश निर्माण होस् जहाँ कुनै पनि व्यक्तिलाई आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक कारणले भेदभाव गरिएको नहोस्।मेरो सपनाको देशमा सबैलाई उच्च शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच हुनेछ। यहाँका नागरिकहरूको जीवनस्तर उच्च हुनेछ र सबैको प्राथमिकता स्वच्छ पानी, अक्सिजन र राम्रो वातावरण हुनेछ। देशको प्रत्येक नागरिकलाई रोजगारीको अवसर मिल्नेछ र सबैले आफ्नो मेहनत र प्रतिभाको आधारमा उन्नति गर्न सक्नेछन्।सपना मेरो यति पनि छ कि यस देशमा सबै जात, धर्म र समुदायका मानिसहरू एकअर्कामा सद्भाव र सहिष्णुतासाथ बाँच्नेछन्। जहाँ कुनै पनि व्यक्ति आफ्नो पहिचान, विचार र विश्वासमा स्वतन्त्र हुनेछ। यस देशमा सबैका अधिकार र कर्तव्यहरू समान र सुरक्षित हुनेछन्।प्राकृतिक स्रोत र समृद्धिका दृष्टिले मेरो सपनाको देश समृद्ध हुनेछ, तर यस समृद्धिको बाटोमा प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षण र दिगो विकासको महत्वलाई नकारिने छैन। यो देश हरित ऊर्जा र प्राकृतिक संसाधनको विवेकपूर्ण प्रयोगबाट प्रवृद्धि गर्नेछ।यस देशमा सबै स्थानका नागरिक समान अवसर प्राप्त गर्नेछन् र उनीहरूको जीवनमा खुशी र समृद्धि पाउनेछन्। मेरो सपना भनेको यस्तो देश निर्माण गर्नु हो जसमा मानिसहरूको आत्मसम्मान र अधिकार सुरक्षित होस् र जुन देशले समृद्धि र शान्तिको खोजी गर्ने संसारको आदर्श बनोस्।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.