Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित गरिएका शब्दहरूको अक्षर संरचना देखाई अक्षर सङ्ख्यासमेत देखाउनुहोस् : [३]नेपालको सर्वाङ्गीण विकासका लागि नेपाली साधनस्रोतमा उद्योग खोल्नुपर्छ । त्यस्ता उद्योगबाट उत्पादित सामान मात्रै हामीले यन्त्रतन्त्र निर्यात गर्न सक्छौं भन्ने ज्ञान प्राप्त भयो ।A.सर्वाङ्गीण
- अक्षर संरचना: स + र + व +ा + ङ +् + ग +ी + ण
- अक्षर सङ्ख्या: ५ (सर, वा, ङ्गी, ण)
२. यन्त्रतन्त्र- अक्षर संरचना: य + न +् + त + र + त + न +् + त + र
- अक्षर सङ्ख्या: ४ (यन्त्र, तन्त्र)
३. ज्ञान- अक्षर संरचना: ज +् + ञ +ा + न
- अक्षर सङ्ख्या: २ (ज्ञा, न)
- Q.२. दिइएको अनुच्छेदलाई शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :शिवनारायण पञ्चायतको मर्यादा राख्दै आफ्नो घरमा आउने मानिसलाई स्वागत र सत्कार गर्ने वानी भएकाले उनले साथी को पनि सत्कार गरे ।A.शुद्ध अनुच्छेद:"शिवनारायणले पञ्चायतको मर्यादा राख्दै आफ्नो घरमा आउने मानिसहरूलाई स्वागत र सत्कार गर्ने बानी भएकाले उनले साथीहरूको पनि सत्कार गरे।"सुधारिएका केही बुँदाहरू:
- "पञ्चायतको" → "पञ्चायतको" (शुद्ध रूपमा नै थियो, तर वाक्यलाई सुगम बनाइयो)।
- "साथी को" → "साथीहरूको" (बहुवचन र शब्दजोडमा सुधार)।
- "वानी" → "बानी" (उचित शब्दलेखन)।
- वाक्य संरचनालाई प्रवाहमय बनाइयो।
- Q.३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा पारिभाषिक शब्द र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :नयाँ संविधान जारी भएपछि त्यसअनुसार पुराना ऐन पनि फटाफट संशोधन हुँदै छन् । कानूनी राज र विधिको शासन भएन भने शासनप्रतिको जनताको विश्वास ह्वात्तै घट्छ ।(ख) दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा टुक्का पहिचान गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :कोरोना जस्तो भाइरसको आक्रमणमा परी कैयौं मान्छे जिब्रो टोक्दै अमुल्ताले हानेको कुकुर बिजुली चम्किँदा तर्सिन्छ भन्ने झैँ हामी सामान्य ज्वरो र रुघाखोकीमा पनि तर्सिन मडारिरहेका छौं । हुन त कोरोनाले ग्रस्त बनाएकालाई आफू नमरी स्वर्ग देख्दिन भन्ने जस्तै विश्वास नहोला तर पनि महामारी र सङ्क्रामक रोगका बारेमा सबैले कान ठाडो पार्नु नै पर्छ ।A.
- पारिभाषिक शब्द: "कानूनी राज"वाक्यमा प्रयोग: नेपालमा कानूनी राज कायम गर्न विधिको शासनलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्छ।
- अनुकरणात्मक शब्द: "फटाफट"वाक्यमा प्रयोग: नयाँ नीति लागू भएपछि पुराना कार्यविधिहरू फटाफट परिवर्तन हुँदैछन्।
- उखान: "जिब्रो टोक्दै अमुल्ताले हानेको कुकुर बिजुली चम्किँदा तर्सिन्छ"वाक्यमा प्रयोग: केही मानिसहरू सानो समस्यामा पनि डराउँछन्, जस्तो जिब्रो टोक्दै अमुल्ताले हानेको कुकुर बिजुली चम्किँदा तर्सिन्छ।
- टुक्का: "आफू नमरी स्वर्ग देख्दिन"वाक्यमा प्रयोग: कोरोनाले ग्रस्त बनाएका मानिसहरू आफू नमरी स्वर्ग देख्दिन भन्ने डरले छटपटाउँछन्।
- Q.४. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित गरिएका शब्दहरूको पदवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस् :तपाईंले मलाई बोलाउनुभएको सुनेको भए म पहिले नै यहाँ आउने थिएँ । नसुनेकाले दिदीको घर गएको हुँ । अब दिँदै भए पनि केही बेर बसेर कुराकानी गरौला, हुन्न र ?A.
- तपाईं – सर्वनाम (आदरार्थी द्वितीय पुरुष सर्वनाम)
- पहिले – क्रियाविशेषण (समयबोधक)
- दिदीको – नाम (संज्ञा + को विभक्ति)
- गएको – विशेषण (भूतकालिक कृदन्त, "गईसकेको" अर्थमा)
- कुराकानी – नाम (संज्ञा, "कुरा" र "कानी" मिलेर बनेको यौगिक शब्द)
- र – अव्यय (निपात, प्रश्नसूचक)
- Q.५. तलको अनुच्छेदबाट दुईओटा तत्सम र दुईओटा आगन्तुक शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् :यस पटक श्रीपञ्चमी र प्रणय दिवस एकैदिन परेका थिए । त्यसो भए पनि केटाकेटी कलेजमा पूजामा जानुपर्छ भन्दै घरबाट मोटरसाइकल लिएर पार्क र रेस्टुरेन्टतिर गएको भन्ने सुनिएन । यो सकारात्मक कुरा हो ।A.तत्सम शब्द:१. प्रणय (संस्कृतमूलक शब्द)२. पूजा (संस्कृतमूलक शब्द)आगन्तुक शब्द (विदेशी उत्पत्ति):१. मोटरसाइकल (अङ्ग्रेजी "Motorcycle" बाट आएको)२. पार्क (अङ्ग्रेजी "Park" बाट आएको)
- Q.६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको अनुच्छेदबाट तीनओटा उपसर्ग व्युत्पन्न र तीनओटा प्रत्यय व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी तिनको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :नेपालको संविधानले हामी सबै नागरिकलाई बोल्ने स्वतन्त्रता प्रदान गरेको छ । जनताले सुयोग्य प्रतिनिधि छानेर मत दिने अधिकारको व्यवस्था गरेको छ । संविधानमा नागरिकका मौलिक हकको संरक्षणको कानूनी दायित्व राज्यलाई दिइएको छ ।(ख) दिइएको अनुच्छेदबाट तीनओटा समस्त शब्द र तीनओटा द्वित्व व्युत्पन्न शब्द पहिचान गरी समस्त शब्दको विग्रह र द्वित्व शब्दको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :साना बालबालीकाले आफ्नो कर्तव्य पूरा गरेका छन् । ठुल्ठूला महर्षि पनि वनवास गएर चित्तशुद्धिमा रमाएका छन् । हरिद्धन लोभलालचमा फसे मानिसले समाजमा घरैघर ठड्याएर झैँफगडा निम्त्याएको भेटिन्छ ।A.1. उपसर्ग व्युत्पन्न शब्दहरू (Prefix-derived words):
- प्रदान (प्र + दान) → "प्र" (उपसर्ग) + "दान" (मूल शब्द)
- व्यवस्था (वि + अवस्था) → "वि" (उपसर्ग) + "अवस्था" (मूल शब्द)
- संरक्षण (सम् + रक्षण) → "सम्" (उपसर्ग) + "रक्षण" (मूल शब्द)
2. प्रत्यय व्युत्पन्न शब्दहरू (Suffix-derived words):- स्वतन्त्रता (स्वतन्त्र + ता) → "स्वतन्त्र" (मूल) + "ता" (प्रत्यय, अमूर्त भाव बुझाउने)
- नागरिक (नगर + इक) → "नगर" (मूल) + "इक" (प्रत्यय, सम्बन्धित बुझाउने)
- कानूनी (कानून + ई) → "कानून" (मूल) + "ई" (प्रत्यय, विशेषण बनाउने)
1. समस्त शब्दहरू (Compound words with विग्रह):- बालबालिका (बाला + बालिका) → द्वन्द्व समास (दुई समानार्थी शब्द मिलेर)
- हरिद्धन (हरि + धन) → कर्मधारय समास (पहिलो शब्दले विशेषण गरेको)
- चित्तशुद्धि (चित्त + शुद्धि) → तत्पुरुष समास (पहिलो शब्द उद्देश्य, दोस्रो क्रिया)
2. द्वित्व शब्दहरू (Reduplicated words):- ठुल्ठूला (ठूला + ठूला) → शब्द दोहोरिएर बहुलता बुझाउँदै
- घरैघर (घर + घर) → द्विरुक्ति भएर व्यापकता (हरेक घर) जनाउँदै
- झैँफगडा (झैँ + फगडा) → ध्वन्यात्मक द्वित्व (तर यो यौगिक शब्द पनि हो)
- Q.७. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) रेखाङ्कित शब्दहरूको कारक पहिचान गरी लेख्नुहोस् :दाजु पोखरादेखि बसबाट आउनुभयो । उहाँले भाइलाई सुन्तला दिनुभयो । आफ्नै खेतबारीमा फलका सुन्तला उपहार पाउँदा भाउ 'मख्ख' भयो । हामीले पनि आफ्नो खेतबारीलाई मलिलो बनाउनुपर्छ र ठाउँअनुसारको उत्पादन गर्नुपर्छ ।(ख) दिइएको अनुच्छेदमा दिइएका वाक्यहरूलाई बहुवचनमा परिवर्तन गर्नुहोस् :म यसोपनि मुक्तिनाथ घुम्न जान्छु । म त्यहाँको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सौन्दर्यको आनन्द लिन्छु । म त्यहाँ पाइने वनस्पतिहरूका बारेमा जानकारी लिन्छु । म चार दिनको यात्रापछि घर फर्कन्छु ।A.
- पोखरादेखि → अपादान कारक (छुट्टाउने अर्थमा, "पोखरा देखि" आएको)
- बसबाट → करण कारक (माध्यम, "बस बाट" यात्रा गरेको)
- भाइलाई → सम्प्रदान कारक (दिने क्रियाको प्रतिफल, "भाइ लाई" सुन्तला दिइएको)
- खेतबारीमा → अधिकरण कारक (स्थान, "खेतबारी मा" फल उम्रेको)
- उपहार → कर्म कारक (क्रियाको प्रत्यक्ष वस्तु, "उपहार पाउँदा")
- खेतबारीलाई → कर्म कारक (क्रियाको लक्ष्य, "खेतबारी लाई मलिलो बनाउने")
- मूल वाक्य:"म यसोपनि मुक्तिनाथ घुम्न जान्छु।" बहुवचन:"हामी यसोपनि मुक्तिनाथ घुम्न जान्छौं।"
- मूल वाक्य:"म त्यहाँको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सौन्दर्यको आनन्द लिन्छु।"बहुवचन:"हामी त्यहाँको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सौन्दर्यको आनन्द लिन्छौं।"
- मूल वाक्य:"म त्यहाँ पाइने वनस्पतिहरूका बारेमा जानकारी लिन्छु।"बहुवचन:"हामी त्यहाँ पाइने वनस्पतिहरूका बारेमा जानकारी लिन्छौं।"
- मूल वाक्य:"म चार दिनको यात्रापछि घर फर्कन्छु।"बहुवचन:"हामी चार दिनको यात्रापछि घर फर्कछौं।"
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) पूर्ण वर्तमान कालका फरक फरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा पढेको कुनै पाठको वर्णन गर्नुहोस् ।(ख) दिइएको अनुच्छेदका वाक्यहरूलाई करणमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :ऊ कहिल्यै गृहकार्य गर्दैन । उसको वाणी धेरैलाई मन पर्दैन । ऊ धेरैको नजरमा राम्रो छैन । शिक्षकले उसलाई माया गर्नुहुन्न ।A.विषय: "विद्यालयको वार्षिकोत्सव"
- मेरो विद्यालयले आज वार्षिकोत्सव मनाएको छ।
- विद्यार्थीहरूले नृत्य, गीत, र नाटक प्रस्तुत गरेका छन्।
- अध्यापकहरूले विद्यार्थीहरूको प्रतिभा प्रशंसा गरेका छन्।
- मैले पनि एउटा कविता सुनाएको छु।
करणमा परिवर्तित वाक्यहरू:- ऊ आलस्यले गर्दा गृहकार्य गर्दैन ।(करण: "आलस्यले" → कारण बताउँदै)
- उसको वाणी कठोर शब्दले भरिएकाले धेरैलाई मन पर्दैन ।(करण: "कठोर शब्दले" → वाणी नरम नहुनाको कारण)
- ऊ आफ्नो असभ्य व्यवहारले धेरैको नजरमा राम्रो छैन ।(करण: "असभ्य व्यवहारले" → नकारात्मक धारणाको कारण)
- शिक्षकले उसको अनुशासनहीनताले गर्दा माया गर्नुहुन्न ।(करण: "अनुशासनहीनताले" → माया नगर्नाको कारण)
- Q.९. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको अनुच्छेदमा रहेका चारओटा सरल वाक्यलाई एउटै वाक्यमा संश्लेषण गर्नुहोस् :हामी नेपाली परिश्रमी छौं । हामी स्वाभिमानी र इमानदार छौं । हामी आत्मनिर्भर हुन चाहन्छौं । हामी आफ्नो देश आफैं बनाउँछौं ।(ख) दिइएका वाक्यहरूलाई प्रत्यक्ष कथनमा परिवर्तन गर्नुहोस् :उमेशले देशको अवस्था सुधार्न चाहेको कुरा साथीसँग गर्यो । त्यसका लागि विदेशी भूमि छोडेर नेपाल आउने प्रसङ्ग उसले कोट्ट्यायो । उमेशको कुराले साथीले पनि अब आफू पासपोर्टको लाइन नबस्ने कुरा गर्यो । उमेशले अब आफू नेपालकै सेवामा समर्पित हुने बतायो ।A.संश्लेषित वाक्य:"हामी नेपाली परिश्रमी, स्वाभिमानी र इमानदार छौं जसले आत्मनिर्भर हुन चाहन्छौं र आफ्नो देश आफैं बनाउँछौं ।"प्रत्यक्ष कथनमा रूपान्तरण:
- उमेशले साथीलाई भने, "म देशको अवस्था सुधार्न चाहन्छु ।"
- उसले साथीलाई भन्यो, "मैले विदेशी भूमि छोडेर नेपाल आएको हुँ ।"
- साथीले उमेशलाई भन्यो, "अब म पासपोर्टको लाइनमा बस्दिनँ ।"
- उमेशले घोषणा गर्यो, "अब म नेपालकै सेवामा समर्पित हुनेछु ।"
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :लोककन्त्र र मानव अधिकार एउटै सिक्काका दुईओटा पाटा हुन् । मानव अधिकार नभएको लोकतन्त्र र मानव अधिकार हुने लोकतन्त्र नभएको मानव अधिकार फोस्रो नारा मात्र हुन्छ । मानवले लोकतन्त्र अपनाउनु हुन्छ भने लोकतन्त्रको अवस्थामा मात्रै पाउन सक्छन् । मानव अधिकारको प्रत्याभूति केवल लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाले मात्र दिन सक्छ । प्रत्येक नागरिकको आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाले पहिलो सर्त हो । यस्ता अधिकारलाई जनताका मौलिक अधिकार भनिन्छ । कानूनले सम्पूर्ण नागरिकमाथि क्षेत्र, वर्ण, जात, धर्म लिङ्ग विचार वा यस्तै अन्य कुनै कारणले विभेद नगरी सबै जनतालाई समान व्यवहार गर्छ । विचार र अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता, विना हातहतियार शान्तिपूर्ण भेला हुने स्वतन्त्रता, सङ्घ संस्था खोल्ने स्वतन्त्रता, मुलुकभर आवत जावत गर्ने र बसोवास गर्ने स्वतन्त्रता कुनै पेशा रोजगार, उद्योग व्यापार गर्ने जस्ता स्वतन्त्रताका हक अधिकारहरू लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा जनतालाई दिइएका हुन्छन् । छापाखाना र प्रकाशनसम्बन्धी अधिकार, सूचना प्राप्त गर्ने अधिकार सम्पत्ति आर्जन गर्ने, भोग गर्ने र बेचबिखन गर्ने अधिकार, आफ्नो भाषा, लिपि र संस्कृतिको संरक्षण र संवर्धन गर्ने अधिकार पनि जनताले पाउनुपर्ने अधिकार हुन् । धर्मसम्बन्धी हक, शोषण विरुद्धको हक र संवैधानिक उपचारको हकसम्वन्धी अधिकार पनि लोकतन्त्रमा जनताले प्राप्त गरेका हुन्छन् । लोकतान्त्रिक मुलुकमा जनताले यी आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति गरेका हुन्छन् र त्यो प्रत्याभूति देशको मूल कानून वा संविधानमा नै प्रष्टसँग उल्लेख गरिएको हुन्छ ।प्रश्नहरू :(क) लोकतन्त्र र मानव अधिकारबीच कस्तो सम्बन्ध हुन्छ ?(ख) लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको पहिलो सर्त के हो ?(ग) लोकतन्त्रमा जनताले कुन कुन क्षेत्रमा स्वतन्त्रता पाएका हुन्छन् ?(घ) जनताले लोकतन्त्रमा पाउनुपर्ने अधिकार के के हुन् ?(ङ) लोकतान्त्रिक मुलुकमा मानव अधिकारको प्रत्याभूति कसरी गरिएको हुन्छ ?A.लोकतन्त्र र मानव अधिकार एउटै सिक्काका दुई पाटा हुन्। लोकतन्त्र बिना मानव अधिकार "फोस्रो नारा" मात्र हुन्छ भने मानव अधिकार बिनाको लोकतन्त्र अधुरो हुन्छ। लोकतान्त्रिक शासनले मात्र मानव अधिकारको प्रत्याभूति दिन सक्छ।प्रत्येक नागरिकको आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति नै लोकतान्त्रिक शासनको पहिलो सर्त हो। यसलाई संविधानले मौलिक अधिकारको रूपमा उल्लेख गर्छ।जनताले निम्न क्षेत्रमा स्वतन्त्रता पाउँछन्:
- विचार र अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता
- शान्तिपूर्ण सभा/जुलुस गर्ने स्वतन्त्रता
- सङ्घ संस्था खोल्ने स्वतन्त्रता
- देशभरि आवतजावत र बसोबास गर्ने स्वतन्त्रता
- पेशा रोजगार गर्ने स्वतन्त्रता
- छापाखाना र प्रकाशनसम्बन्धी अधिकार
- सूचना पाउने अधिकार
- सम्पत्ति आर्जन, भोग र बेचबिखन गर्ने अधिकार
- भाषा, लिपि र संस्कृतिको संरक्षण गर्ने अधिकार
- धर्म अभ्यास गर्ने अधिकार
- शोषण विरुद्धको अधिकार
- संवैधानिक उपचारको अधिकार
लोकतान्त्रिक मुलुकमा मानव अधिकारको प्रत्याभूति:- संविधानले यसलाई मौलिक अधिकारको रूपमा सुनिश्चित गर्छ।
- कानूनी व्यवस्थाले सबै नागरिकलाई जात, धर्म, लिङ्ग आदिको आधारमा भेदभाव नगरी समान व्यवहार गर्छ।
- न्यायपालिकाले अधिकार उल्लङ्घन भएमा संवैधानिक उपचार दिन्छ।
- Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढी मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिपोर्ट गर्नुहोस् र एकतृतीयोशमा सारांश लेख्नुहोस् : [३+२]सूचना र प्रविधिको विकास भएसँगै मानव जीवनलाई धेरै सहज र सजिलो भएको छ । यसले सबैभन्दा मुख्य कुरा समय र भौतिक दूरीलाई मेटाउँदै छ । यसबाट शिक्षा, सिप, ज्ञान र सूचना आदानप्रदान गर्न नै सजिलो भएको छ । विश्वभरि फैलिएको ज्ञानको भण्डारका रूपमा रहेका पुस्तक, पत्रिका आदि लाइभ्ररीमा हेर्न, पढ्न, छाप्न र सुन्न सम्भव भएको छ । यातायातले हुने खर्च र समयलाई बचाएको छ । कसैले व्यक्त गरेका विचार वा सन्देश तुरुन्तै विश्वभरि फैलाउन सकिने भएको छ । यसका माध्यमबाट उद्योगी र व्यवसायीहरूले आफ्नो उत्पादन विश्वबजारमा पुऱ्याउन थालेका छन् । प्रविधिकै माध्यमबाट घरमै बसीसी ग्राहकले खाद्य पदार्थलगायत विविध सामान सहजै प्राप्त गर्न सक्दछन् । कुनै पनि ठाउँमा बसेर विश्वका जुनसुकै सामान पनि खरिद गर्न सकिन्छ । सूचना र प्रविधिको प्रयोगबाट सरकारले जनतालाई प्रभावकारी सेवा द्रुत गतिमा दिन सक्छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, मनोरञ्जन, व्यापार, उद्योगधन्दा, राज्य व्यवस्थापन सुशासन, आमसञ्चार, मानव स्रोतको विकास योजना तर्जुमा आदि अनेकौं क्षेत्रमा सूचना र प्रविधिको प्रयोग गरी जनजीवनलाई सहज बनाउनेतर्फ उल्लेख्य उपलब्धि भएको पाइन्छ । सूचना र प्रविधिको सदुपयोगले मानव जीवनलाई सकारात्मक प्रभाव पार्दछ भने यसको दुरुपयोगले धेरै नकारात्मक असर पैदा गर्दछ ।A.मुख्य बुँदाहरू:1. समय र दूरीको अन्तर मेटिएको2. शिक्षा र ज्ञानको सहज पहुँच3. आर्थिक र व्यावसायिक लाभ4. सरकारी सेवा र सुशासनमा प्रभावसूचना प्रविधिको विकासले मानव जीवनलाई सहज, द्रुत, र विश्वव्यापी बनाएको छ। यसले शिक्षा, व्यापार, यातायात, र सरकारी सेवाहरूमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याएर समय, दूरी, र लागत बचाएको छ। ज्ञानको डिजिटल पहुँच, ई-कमर्स, र द्रुत संचारले समाजलाई जोडिएको छ। तर, यसको दुरुपयोगले नकारात्मक असर पनि गर्न सक्छ।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) युवाहरू को विदेश पलायन रोक्न अपनाउनुपर्ने उपायहरूका बारेमा उल्लेख गर्दै गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिकका सम्पादकलाई चिठी लेख्नुहोस् । (मानौं तपाईंको नाम प्रकृति दाहाल हो ।)(ख) विद्यालय व्यवस्थापन समितिले वार्षिकोत्सव मनाउन गरेको बैठकको निर्णय तयार गर्नुहोस् ।A.प्रकृति दाहालबुढानिलकण्ठ, काठमाडौंमिति: २०८१ साउन १५सम्पादक महोदय,गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिककाठमाडौं, नेपालविषय: युवाहरूको विदेश पलायन रोक्न आवश्यक उपायका सुझावमहोदय,नेपालका युवाहरूको बढ्दो विदेश पलायन र त्यसले सिर्जना गरिएका सामाजिक-आर्थिक समस्याहरू विषयमा आफ्नो चिन्ता व्यक्त गर्दै यो पत्र लेख्दै छु। हाल नेपालबाट प्रतिदिन सयौं युवा रोजगारीको खोजीमा विदेश जाँदैछन्, जसले देशमा कुशल श्रमको अभाव, पारिवारिक विघटन, र मानव तस्करीजस्ता जोखिम बढाएको छ। यसलाई रोक्न तत्काल निम्न उपायहरू अवलम्बन गर्न आवश्यक छ:
- रोजगारी सिर्जना: सरकारले युवाहरूका लागि स्थानीय स्तरमा उद्योग, कृषि प्रविधि, र डिजिटल व्यवसायलाई प्रवर्धन गर्नुपर्छ।
- शिक्षा र प्रशिक्षण: व्यावसायिक शिक्षा र तालिममा निवेश गरेर युवाहरूलाई स्वदेशमै रोजगारीका अवसर उपलब्ध गराउनुपर्छ।
- प्रवासी सुरक्षा: विदेश जाने युवाहरूका लागि कानूनी सुरक्षा, बीमा, र श्रम अधिकार सुनिश्चित गर्ने प्रणाली बनाउनुपर्छ।
- उद्यमिता प्रोत्साहन: युवा उद्यमीहरूलाई सहज ऋण, कर छूट, र प्रविधि पहुँच उपलब्ध गराउनुपर्छ।
यस विषयमा गोरखापत्रले गम्भीरता पूर्वक छलफल गरी सरकार र समाजलाई जागरूक गराउने अपेक्षा गर्दछु।सधन्यवाद,प्रकृति दाहालविद्यालय व्यवस्थापन समितिश्री जनक माध्यमिक विद्यालय, मोरङमिति: २०८१ साउन १५निर्णय पत्र (वार्षिकोत्सव २०८१)आजको बैठकमा निम्न निर्णयहरू गरिएको छ:- मिति र स्थान: वार्षिकोत्सव २०८१ मंसिर १० गते विद्यालय प्रांगणमा मनाइने।
- कार्यक्रम संरचना:प्रात: १०:०० बजेदेखि शैक्षिक प्रदर्शनी, सांस्कृतिक कार्यक्रम, र पुरस्कार वितरण।अतिथि: जिल्ला शिक्षा अधिकारीलाई मुख्य अतिथि आमन्त्रण गरिने।
- बजेट: रु. ५०,००० (विद्यार्थी शुल्कबाट रु. ३०,०००, स्थानीय सहयोगबाट रु. २०,०००)।
- दायित्व विभाजन:शिक्षक समितिले कार्यक्रम व्यवस्थापन गर्ने।विद्यार्थी परिषद्ले सांस्कृतिक तयारी गर्ने।
- सुरक्षा: स्थानीय प्रहरीले भीड व्यवस्थापन गर्ने।
यस निर्णय पत्रलाई सर्वसम्मतले स्वीकृत गरिएको छ।हस्ताक्षर:राम बहादुर गुरुङअध्यक्ष, व्यवस्थापन समिति - Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) आफूसमेत सहभागी भएको शैक्षिक भ्रमणका कुराहरू समेटी १५० शब्दसम्मको एउटा प्रतिवेदन तयार पार्नुहोस् । (मानौं तपाईंको विद्यालयको नाम भानुभक्त मावि र तपाईंको नाम साकार हो ।)(ख) दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मूल्यवृद्धिले पारेको असर' शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको टिप्पणी लेख्नुहोस् ।A.शैक्षिक भ्रमण प्रतिवेदनप्रस्तावनाम साकार, भानुभक्त माविमा कक्षा ९ मा अध्ययनरत विद्यार्थी हुँ। हाम्रो विद्यालयले गत माघ १५ गते एक शैक्षिक भ्रमणको आयोजना गरेको थियो। यो भ्रमणको मुख्य उद्देश्य हामीलाई किताबी ज्ञानभन्दा बाहिरको व्यावहारिक ज्ञान प्रदान गर्नु थियो। हामीले काठमाडौंको पशुपतिनाथ मन्दिर र स्वयम्भूनाथ क्षेत्रको अवलोकन गर्ने अवसर पायौं। हामीलाई शिक्षकहरू श्री रमेश शर्मा र श्रीमती सरिता थापाले नेतृत्व गर्नुभएको थियो।भ्रमणको अनुभवहामी बिहान ७ बजे स्कूलको बसमा चढेर पशुपतिनाथ मन्दिरतर्फ लाग्यौं। त्यहाँ पुगेर हामीले मन्दिरको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्वबारे जानकारी लियौं। त्यसपछि हामी स्वयम्भूनाथ पुग्यौं, जहाँ बौद्ध धर्मको महत्त्व र शान्त वातावरणले हामीलाई निकै प्रभावित गर्यो। हामीले त्यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्य र वातावरणको पनि आनन्द लियौं। शिक्षकहरूले हामीलाई हरेक ठाउँको महत्त्व र इतिहासबारे विस्तृत रूपमा बताउनुभयो।निष्कर्षयो शैक्षिक भ्रमणले हामीलाई धेरै कुरा सिक्ने अवसर प्रदान गर्यो। हामीले नेपालको सांस्कृतिक र धार्मिक सम्पदाबारे गहिरो ज्ञान प्राप्त गर्यौं। साथै, साथीहरूसँग रमाइलो गर्दै टोलीमा काम गर्ने सीप पनि सिक्यौं। यस्ता भ्रमणले हामीलाई किताबी ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्न मद्दत गर्छ भन्ने मलाई लाग्छ। भविष्यमा पनि यस्ता भ्रमणको आयोजना होस् भन्ने आशा राख्छु।दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मूल्यवृद्धिले पारेको असरप्रस्तावनाहालैका वर्षहरूमा दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यवृद्धि एउटा ठूलो समस्याको रूपमा देखा परेको छ। चामल, दाल, तेल, तरकारीजस्ता अत्यावश्यक वस्तुहरूको मूल्य आकाशिएको छ। यो मूल्यवृद्धिले विशेष गरी मध्यम र निम्न वर्गका परिवारलाई ठूलो असर पारेको छ। बजारमा कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने र कालोबजारी गर्ने प्रवृत्तिले पनि यो समस्यालाई झन् जटिल बनाएको छ।मूल्यवृद्धिको असरमूल्यवृद्धिका कारण धेरै परिवारको दैनिक जीवन कष्टकर बनेको छ। पहिले सय रुपैयाँमा पाइने सामान अहिले दुई सयभन्दा बढीमा किन्नुपर्ने अवस्था छ। यसले गर्दा मानिसहरूको खर्च बढेको छ भने बचत गर्ने क्षमता घटेको छ। बालबालिकाको पोषण र शिक्षामा समेत असर परेको छ। कतिपयले गुणस्तरहीन सामान किनेर स्वास्थ्यमा जोखिम मोल्नुपरेको छ। साथै, यसले सामाजिक असन्तुष्टि र आर्थिक असमानता पनि बढाएको छ।निष्कर्षमूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्न सरकारले प्रभावकारी कदम चाल्नुपर्छ। बजार अनुगमनलाई कडाइ गर्नुका साथै कालोबजारी र अनुचित व्यापारलाई रोक्नुपर्छ। किसान र उपभोक्ताबीचको मध्यस्थता हटाएर मूल्यलाई सन्तुलित बनाउन सकिन्छ। यदि यो समस्या समाधान नभए यसले ठूलो सामाजिक र आर्थिक सङ्कट निम्त्याउन सक्छ। हामी सबैले पनि सचेत भएर अनावश्यक खर्च घटाउनुपर्छ।
- Q.१४. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :(क) मर्नैपर्छ भने पनि पुरानो नभुल्ने यो हिमालमा किन झुकी मरौं ।(ख) जीवन एउटा नटुङ्गिदो यात्रा रहेछ ।A.उद्धरणको सन्दर्भ र अर्थयो उद्धरणले जीवनको अन्तिम क्षणसम्म पनि आफ्नो गौरव र स्वाभिमानलाई कायम राख्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ। यहाँ "हिमाल" ले नेपालको पहिचान, गौरव र अटलताको प्रतीकको रूपमा प्रयोग भएको छ। "पुरानो नभुल्ने" भन्नाले हाम्रो सांस्कृतिक र ऐतिहासिक सम्पदालाई बिर्सन नहुने कुरा बुझिन्छ। "झुकी मरौं" भन्नाले हार मानेर वा आत्मसम्मान गुमाएर मर्नुको सट्टा गर्वका साथ मर्नुपर्छ भन्ने भाव व्यक्त भएको छ।व्याख्यायस उद्धरणले हामीलाई आफ्नो पहिचान र स्वाभिमानप्रति गर्व गर्न प्रेरित गर्छ। हिमालजस्तै अटल र उभिएको रहनुपर्छ भन्ने सन्देश यहाँ छ। जीवनमा कठिनाइ आए पनि हामीले आफ्नो मूल्य, मान्यता र गौरवलाई कहिल्यै झुक्न दिनुहुँदैन। उदाहरणका लागि, कुनै नेपालीले विदेशमा बसेर पनि आफ्नो संस्कृति र पहिचानलाई जोगाइराख्नुपर्छ। मृत्यु अपरिहार्य छ, तर हामीले सम्मानपूर्वक बाँच्न र मर्न सिक्नुपर्छ।निष्कर्षयो उद्धरणले हामीलाई आफ्नो देश, संस्कृति र स्वाभिमानप्रति गर्व गर्न र कुनै पनि परिस्थितिमा नझुक्न प्रेरणा दिन्छ। हिमालजस्तै अटल भएर बाँच्न र मर्न सिक्नुपर्छ भन्ने गहिरो सन्देश यसमा लुकेको छ।उद्धरणको सन्दर्भ र अर्थयो उद्धरणले जीवनलाई एक निरन्तर चलिरहने यात्रासँग तुलना गरेको छ। "नटुङ्गिदो यात्रा" भन्नाले जीवन कहिल्यै स्थिर नहुने र सधैं नयाँ अनुभव, सिकाइ र चुनौतीहरूको शृङ्खला रहिरहने कुरा बुझिन्छ। जीवनमा हरेक दिन नयाँ पाठ सिकिन्छ र यो यात्रा मृत्युसम्म पनि पूर्ण हुँदैन, किनकि हाम्रा अनुभव र सिकाइले अरूलाई प्रेरणा दिइरहन्छ।व्याख्यायस उद्धरणले जीवनको गतिशीलता र अनिश्चिततालाई देखाउँछ। हामीले जीवनमा सधैं नयाँ कुरा सिकिरहेका हुन्छौं, जस्तै स्कूलमा पढाइ, काममा अनुभव, र सम्बन्धमा समझदारी। उदाहरणका लागि, एउटा विद्यार्थीले पढाइ सकेर जागिर पाए पनि उसको सिकाइ र यात्रा रोकिँदैन। जीवनमा सुख, दुख, सफलता र असफलताहरू आइरहन्छन्, र हामीले ती सबैलाई स्वीकार गर्दै अगाडि बढ्नुपर्छ। यो उद्धरणले हामीलाई निरन्तर सिक्ने र अघि बढ्ने प्रेरणा दिन्छ।निष्कर्षजीवनलाई नटुङ्गिदो यात्रा भन्नुले हामीलाई सधैं सिकिरहने र अगाडि बढिरहने प्रेरणा दिन्छ। हामीले हरेक अनुभवबाट पाठ सिकेर जीवनको यो यात्रालाई अर्थपूर्ण बनाउनुपर्छ। यो उद्धरणले जीवनको गहिरो दर्शनलाई सरल रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
- Q.१५. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) दिइएको रिपोर्तांश अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :हामीले विकल्प खोज्नुपर्छ । सबैले उही काम गरेर हुँदैन । हाम्रा आवश्यकता असीमित छन् । तिनको परिपूर्तिका लागि विविधता आवश्यक हुन्छ तर नगर्नु भन्दा केही गर्नु राम्रो हो । 'देखासिकी गरी खाए आफैं मरि जा' भन्ने हाम्रो उखान पनि छ । जहाँसम्म हाम्रो जस्तो उद्योगको कुरा छ, त्यसमा भने अहिले कति पनि काम भएको छैन । हामीले गरेका काम त हात्तीका मुखमा जिरा जस्ता मात्रै हुन् । यस्ता हजारौं उद्योग हुनुपर्छ । केही कुरामा भने हामीले ध्यान दिनैपर्छ । पहिलो कुरा हो गुणस्तरमा सम्झौता गर्नुहुँदैन । दोस्रो कुरा स्वस्थ प्रतिस्पर्धा, सहकार्य र आदानप्रदानको संस्कृति बसाउनुपर्छ । त्यसो गर्न सके हामी जति उत्त्पादन त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा जान्छौं ।प्रश्नहरू :(अ) उत्पादनमा किन विकल्प खोज्नुपरेको हो ?(आ) जति धेरै उत्पादन त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा पुग्ने उपाय के हो ?(ख) दिइएको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :अक्षता हेरैं है पत्रिकाका फाइल हाल्दै हार्डडिस्कमा राख्दै गर्न थाल्यो एन्टिभाइरस गोर्खे । आधाजित पुऱ्याएपछि राडसजस्तो धुनलाग्दो भाइरस भेट्यो । झोलाबाट खरानी निकाल्यो । मन्त्र फुकेर रेखा हाल्यो । त्यस भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थिचायो । फेरि स्क्यान गर्न थाल्यो । स्क्यानिङ गर्न थालेपछि केही भाइरस भागेर कुनाकुनामा पस्दा रहेछन् । करिब एक लाख फाइल स्क्यान गरेपछि पाँचचिरका भाइरस भेट्यो ती भाइरसले लगभग चार सय फाइलमा सङ्क्रमण गरेका थिए । थुप्रै फाइल मर्मत भए मर्मत हुन नसकेकालाई एन्टिभाइरस गोर्खेले डिलिट गर्न सुझाव दियो । पैसलले 'ओ के' लेखेका ठाउँमा माउसको चुच्चो लगेर थिच्यो । भाइरसले बिगारेका र मर्मत हुन नसकेका फाइल जति स्वात्तै उडायो ।प्रश्नहरू :(आ) 'भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थिचायो' भन्नुको तात्पर्य के हो ?(आ) गोर्खेले कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउनका लागि गरेका प्रयास के हुन् ?A.उत्पादनमा विकल्प खोज्नुपर्नुको मुख्य कारण हाम्रा आवश्यकताहरू असीमित हुनु र तिनको परिपूर्तिका लागि विविधता आवश्यक हुनु हो। रिपोर्तांशमा भनिएको छ कि सबैले उही काम गरेर मात्र पुग्दैन, किनभने एकै प्रकारको उत्पादनले सबैको माग पूरा गर्न सक्दैन। उदाहरणका लागि, यदि सबैले चामल मात्र उत्पादन गरे भने तरकारी, कपडा वा अन्य वस्तुको अभाव हुन्छ। त्यसैले, विभिन्न क्षेत्रमा उत्पादन गरेर बजारको माग र आवश्यकता पूरा गर्न विकल्प खोज्नुपर्छ।जति धेरै उत्पादन त्यति धेरै फाइदाको अवस्थामा पुग्नका लागि रिपोर्तांशले दुईवटा उपाय सुझाएको छ। पहिलो, गुणस्तरमा सम्झौता गर्नुहुँदैन, किनभने गुणस्तरीय उत्पादनले बजारमा विश्वास र माग बढाउँछ। दोस्रो, स्वस्थ प्रतिस्पर्धा, सहकार्य र आदानप्रदानको संस्कृति बसाउनुपर्छ। यसले उत्पादकहरूबीच सहयोग र प्रतिस्पर्धा बढाउँछ, जसले उत्पादनको मात्रा र गुणस्तर दुवैमा वृद्धि हुन्छ। यी उपायले फाइदा बढाउन मद्दत गर्छ।'भाइरसलाई उठाएर खरानीको घेराभित्र थिचायो' भन्नुको तात्पर्य एन्टिभाइरस गोर्खेले कम्प्युटरमा पाइएको हानिकारक भाइरसलाई नियन्त्रणमा ल्याएर निष्क्रिय बनायो भन्ने हो। यहाँ खरानीको घेरा र मन्त्र फुक्ने कुरा प्रतीकात्मक रूपमा प्रयोग भएको छ, जसले भाइरसलाई अलग्याएर (आइसोलेट गरेर) त्यसको प्रभावलाई रोक्ने प्रक्रियालाई जनाउँछ। वास्तवमा, यो एन्टिभाइरस प्रोग्रामले भाइरसलाई पत्ता लगाएर त्यसलाई हटाउने वा निष्क्रिय बनाउने प्रक्रियाको काल्पनिक वर्णन हो।गोर्खेले कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनाउन विभिन्न प्रयास गरेको छ। पहिलो, उसले हार्डडिस्कमा रहेका फाइलहरू स्क्यान गरेर भाइरस पत्ता लगायो र ती भाइरसलाई निष्क्रिय बनायो। दोस्रो, स्क्यानिङका क्रममा पाँचचिरका भाइरसले सङ्क्रमण गरेका चार सय फाइल पहिचान गरी मर्मत गर्न सकिने फाइल मर्मत गर्यो, र मर्मत हुन नसकेका फाइललाई डिलिट गर्न सुझाव दियो। अन्तमा, पैसलको स्वीकृतिपछि ती सङ्क्रमित र मर्मत हुन नसकेका फाइलहरू डिलिट गरेर कम्प्युटरलाई भाइरसमुक्त बनायो।
- Q.१६. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :(क) “नारी सङ्घर्षका प्रतिमूर्ति हुन्” भन्ने भनाइप्रति तपाईंको प्रतिक्रिया के छ ? 'विरहिणी दमयन्ती' कथाका आधारमा लेख्नुहोस् ।(ख) नेपालमा रहेका विविधतालाई पर्यटनमा कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ ? 'नेपाली पहिचान' पाठका आधारमा आफ्ना तर्कहरू प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.“नारी सङ्घर्षका प्रतिमूर्ति हुन्” भन्ने भनाइले नारीहरूले जीवनमा विभिन्न कठिनाइ र चुनौतीहरूको सामना गर्दै आफ्नो अस्तित्व र पहिचान कायम राख्ने कुरालाई जनाउँछ। 'विरहिणी दमयन्ती' कथामा दमयन्तीले आफ्नो पति नलसँगको विछोड र कठिन परिस्थितिमा पनि हिम्मत नहारी सङ्घर्ष गरेको देखिन्छ। यो भनाइप्रति म पूर्ण रूपमा सहमत छु, किनभने दमयन्तीको कथाले नारीको साहस र सङ्घर्षको उदाहरण प्रस्तुत गर्छ।'विरहिणी दमयन्ती' कथामा दमयन्तीले पति नललाई जुवामा हारेपछि जङ्गलमा एक्लै छोडिन्छिन्। उनले जङ्गलमा बाघको आक्रमण, सामाजिक अपमान र आर्थिक सङ्कटको सामना गर्नुपर्छ। तर, उनले हार मानिनन् र आफ्नो पतिलाई खोज्ने सङ्कल्प गरिन्। उनको यो सङ्घर्षले नारीको धैर्य, साहस र आत्मबललाई देखाउँछ। दमयन्तीले आफ्नो बुद्धि र विवेकले पतिलाई पुनः प्राप्त गरिन्, जसले नारीको सङ्घर्षमय जीवनको प्रतिमूर्तिलाई पुष्टि गर्छ।दमयन्तीको कथाले “नारी सङ्घर्षका प्रतिमूर्ति हुन्” भन्ने भनाइलाई सही साबित गर्छ। उनले हरेक कठिनाइमा पनि हिम्मत र बुद्धिको प्रयोग गरी आफ्नो लक्ष्य प्राप्त गरिन्। यो कथाले नारीहरूको सङ्घर्ष र शक्तिलाई सम्मान गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।नेपाल प्राकृतिक, सांस्कृतिक र जैविक विविधताले भरिपूर्ण देश हो। 'नेपाली पहिचान' पाठमा नेपालको विविधताले यहाँको पहिचानलाई विश्वसामु चिनाएको उल्लेख छ। यो विविधतालाई पर्यटनमा उपयोग गरेर आर्थिक समृद्धि र सांस्कृतिक संरक्षण गर्न सकिन्छ। नेपालको हिमाल, संस्कृति, र जातजातिको विविधतालाई पर्यटकीय आकर्षणको रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ।'नेपाली पहिचान' पाठअनुसार नेपालमा हिमाल, पहाड र तराईको भौगोलिक विविधता छ, जसले सगरमाथा, अन्नपूर्णजस्ता हिमाल र चितवनजस्ता राष्ट्रिय निकुञ्जलाई पर्यटकीय गन्तव्य बनाएको छ। यहाँका विभिन्न जातजाति, भाषा र संस्कृतिलाई सांस्कृतिक पर्यटनको रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, गुरुङ, मगर, र थकाली संस्कृतिको प्रदर्शन, स्थानीय खानपान र होमस्टे मार्फत पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सकिन्छ। साथै, लुम्बिनी र पशुपतिनाथजस्ता धार्मिक स्थलले धार्मिक पर्यटनलाई प्रोत्साहन गर्छ। यी विविधतालाई प्रचारप्रसार गरी पर्यटकीय प्याकेज बनाउनुपर्छ।नेपालको विविधतालाई पर्यटनमा उपयोग गरेर आर्थिक लाभ लिन सकिन्छ। सांस्कृतिक, प्राकृतिक र धार्मिक विविधताको संरक्षण र प्रचारले पर्यटक आकर्षित गर्छ। 'नेपाली पहिचान' पाठले यही विविधताले नेपाललाई विश्वमा चिनाएको देखाउँछ, जसलाई हामीले पर्यटनमार्फत अझ उजागर गर्नुपर्छ।
- Q.१७. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :(क) 'एक चिहान' उपन्यासमा प्रस्तुत नेपाली सामाजिक अवस्थाको समीक्षा गर्नुहोस् ।(ख) आमाको सपना के हो र त्यो कसरी पूरा हुन सक्दछ ? 'आमाको सपना' कविताका आधारमा विवेचना गर्नुहोस् ।A.प्रस्तावनाडायमनशमशेर राणाको 'एक चिहान' उपन्यासले २०औं शताब्दीको नेपाली समाजको यथार्थ चित्रण गरेको छ। यो उपन्यासले राणाकालीन समयको सामाजिक अवस्था, विशेष गरी नारीमाथिको शोषण, वर्गीय असमानता र सामाजिक कुरीतिलाई उजागर गर्छ। उपन्यासकी मुख्य पात्र सतीको जीवनमार्फत तत्कालीन समाजको कठोर वास्तविकता प्रस्तुत गरिएको छ। यसले नेपाली समाजको अन्धविश्वास र अन्यायपूर्ण संरचनालाई समीक्षा गर्ने अवसर दिन्छ।विश्लेषण'एक चिहान' मा सतीको कथाले नेपाली समाजमा नारीमाथिको शोषणलाई प्रस्ट देखाउँछ। सतीलाई आफ्नो पतिको मृत्युपछि सती जान बाध्य पारिन्छ, जुन तत्कालीन समाजको अमानवीय प्रथा थियो। यो प्रथाले नारीलाई आफ्नो जीवनको अधिकारबाट वञ्चित गराउँथ्यो। साथै, उपन्यासमा राणा शासकहरूको अत्याचार र सर्वसाधारणमाथिको दमन पनि चित्रण गरिएको छ। सतीको परिवार गरिबी र सामाजिक दबाबमा पिल्सिएको छ, जसले वर्गीय असमानता र शोषणलाई उजागर गर्छ। अन्धविश्वास र रुढीवादी परम्पराले समाजलाई पछाडि धकेलेको देखिन्छ। यद्यपि, सतीको सङ्घर्ष र विद्रोहको भावनाले परिवर्तनको सम्भावनालाई पनि सङ्केत गर्छ।निष्कर्ष'एक चिहान' उपन्यासले राणाकालीन नेपाली समाजको कठोर यथार्थलाई उजागर गर्छ। नारी शोषण, वर्गीय असमानता र अन्धविश्वासजस्ता समस्याले समाजलाई गाँजेको देखिन्छ। यो उपन्यासले ती कुरीतिविरुद्ध सचेतना जगाउने प्रयास गरेको छ। यसले हामीलाई विगतका गल्तीबाट पाठ सिकेर समतामूलक समाज निर्माण गर्न प्रेरित गर्छ।प्रस्तावनादुर्गालाल श्रेष्ठको 'आमाको सपना' कविताले आमाको सन्तानप्रतिको माया, आशा र सपनालाई भावनात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्छ। कवितामा आमाको सपना भनेको आफ्ना सन्तानले सुखी, समृद्ध र सम्मानित जीवन बिताउनु हो। यो कविता नेपाली समाजमा आमाहरूले आफ्ना सन्तानका लागि देख्ने सपना र तिनको सङ्घर्षको प्रतिनिधित्व गर्छ। यहाँ आमाको सपना र त्यसलाई पूरा गर्ने उपायको विश्लेषण गरिएको छ।विश्लेषण'आमाको सपना' कवितामा आमाले आफ्ना सन्तानलाई शिक्षित, सक्षम र असल मानिस बनाउन चाहेको देखिन्छ। उनको सपना भनेको सन्तानले गरिबी र अभावबाट मुक्ति पाओस्, समाजमा सम्मानित स्थान प्राप्त गरोस् र सुखी जीवन बिताओस् भन्ने हो। यो सपना पूरा हुन सन्तानले मेहनत, लगनशीलता र नैतिक आचरण अपनाउनुपर्छ। कवितामा आमाले सन्तानलाई शिक्षाको महत्त्व बुझाएकी छन्, जसले गर्दा सन्तानले पढाइमा ध्यान दिएर आफ्नो भविष्य उज्ज्वल बनाउन सक्छ। साथै, सन्तानले आमाको माया र सङ्घर्षलाई सम्मान गर्दै उनको सपनालाई साकार पार्न जिम्मेवारी लिनुपर्छ। समाजले पनि शिक्षामा पहुँच र अवसर प्रदान गरेर आमाको सपना पूरा गर्न सहयोग गर्न सक्छ।निष्कर्ष'आमाको सपना' कविताले आमाको सन्तानप्रतिको गहिरो माया र आशालाई देखाउँछ। आमाको सपना सन्तानको सुखी र सम्मानित जीवन हो, जुन सन्तानको मेहनत, शिक्षा र नैतिक आचरणबाट पूरा हुन सक्छ। यो कविताले सन्तानलाई आमाको सपना बुझेर जिम्मेवारी लिन प्रेरित गर्छ।
- Q.१८. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा २५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :(क) नेपालको जलसम्पदा र आर्थिक विकास(ख) मेरो देश : मेरो पहिचान(ग) जीवनमा शिक्षाको महत्त्वA.नेपाल प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण देश हो, जसमा जलसम्पदा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छ। हिमाली क्षेत्रबाट निस्कने सयौं नदीनालाहरू, तालतलैयाहरू र भूगर्भीय जलस्रोतले नेपाललाई जलसम्पदाको हिसाबले धनी बनाएको छ। यी जलस्रोतहरूले नेपालको आर्थिक विकासमा ठूलो भूमिका खेल्न सक्छन्, विशेष गरी जलविद्युत, सिँचाइ, पर्यटन र औद्योगिक विकासका क्षेत्रमा।जलविद्युत: नेपालले आफ्नो जलस्रोतबाट ८३,००० मेगावाट जलविद्युत उत्पादन गर्न सक्ने क्षमता छ। यदि यसको सही उपयोग गरियो भने नेपाल न केवल आत्मनिर्भर बन्न सक्छ, तर विदेशमा पनि बिजुली निर्यात गरेर आर्थिक रूपमा फाइदा लिन सक्छ। जलविद्युतले ग्रामीण क्षेत्रमा बिजुली पुग्ने, उद्योग धन्दा बढ्ने र रोजगारी सिर्जना हुने जस्ता फाइदाहरू छन्।कृषि र सिँचाइ: नेपालको अर्थतन्त्रको मुख्य आधार कृषि हो। यदि देशका नदीहरूबाट सिँचाइको उचित व्यवस्थापन गरियो भने कृषि उत्पादनमा ठूलो वृद्धि हुनेछ। यसले खाद्यान्नमा आत्मनिर्भरता ल्याउन मद्दत गर्छ र किसानहरूको आय बढाउँछ।पर्यटन: नेपालका हिमाल, तालतलैया र नदीहरू पर्यटकहरूका लागि आकर्षणको केन्द्र हुन्। राफ्टिङ, कयाकिङ, जलप्रपात भ्रमण जस्ता जलआधारित पर्यटनले नेपालमा पर्यटन उद्योगलाई बढावा दिन सक्छ।तर, नेपालले आफ्नो जलसम्पदाको पूर्ण उपयोग गर्न सकेको छैन। राजनीतिक अस्थिरता, प्रविधिको अभाव, र दीर्घकालीन योजनाको कमीले जलविद्युत र अन्य जलआधारित परियोजनाहरू बिगारेका छन्। यदि नेपालले आफ्नो जलसम्पदाको सही प्रबन्धन गरेर यसलाई आर्थिक विकासका लागि उपयोग गर्न सकेमा, देश धेरै चाँडो प्रगति गर्न सक्छ।नेपाल मेरो मातृभूमि हो, मेरो पहिचान हो। यो हिमाल, हरियाली र सांस्कृतिक विविधताले भरिपूर्ण सानो तर महान देश हो। मेरो रगतमा बग्ने नेपालीतत्व, मेरो बोलीमा बस्ने नेपाली भाषा, र मेरो हृदयमा धड्कने नेपाली संस्कृति नै मेरो असली पहिचान हो।नेपालले मलाई जुन पहिचान दिएको छ, त्यो अमूल्य छ। हाम्रो देशको गौरवशाली इतिहास, वीर पूर्वजहरूको बलिदान, र स्वतन्त्रताको लागि संघर्षले मलाई गर्व गराउँछ। हामी संसारभरि नेपालीहरू आफ्नो मूल संस्कृति, भाषा र परम्परालाई सम्झन्छौं। मायालु नेपाली समाज, साझा चाडपर्व, र धार्मिक सहिष्णुताले हामीलाई अरूभन्दा फरक बनाउँछ।नेपाली हो भनेर म गर्व गर्छु किनभने हाम्रो देशले संसारलाई शान्ति, अहिंसा र बौद्ध धर्म जस्ता मूल्यहरू दिएको छ। हाम्रो झण्डा संसारको मात्रै अप्रतिम त्रिकोणात्मक झण्डा हो जसले हाम्रो स्वाभिमानलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। सगरमाथा जस्तो उच्च हिमाल, लुम्बिनी जस्तो पवित्र स्थल, र काठमाडौं उपत्यकाको ऐतिहासिक सम्पदाले हाम्रो देशलाई विशेष बनाएको छ।आज पनि जब म विदेशमा हुन्छु, म आफूलाई नेपाली भनेर परिचय दिनमा गर्व अनुभव गर्छु। मेरो देशले मलाई जुन संस्कार, शिक्षा र पहिचान दिएको छ, त्यो म आजीवन बोकेर हिँड्न चाहन्छु। नेपाल नै मेरो असली पहिचान हो, र म यसलाई कहिल्यै नबिर्सने छु। मेरो देशको समृद्ध संस्कृति, भाषा र इतिहास नै मेरो व्यक्तित्वको आधारशिला हो।शिक्षा मानव जीवनको आधारशिला हो। यो केवल पुस्तकीय ज्ञान समात्ने प्रक्रिया मात्र होइन, तर व्यक्तित्व विकास, समाज प्रगति र राष्ट्र निर्माणको मूल आधार हो। शिक्षाले मानिसलाई सचेत, सक्षम र समाजको उत्तरदायी नागरिक बनाउँछ। विश्वका विकसित देशहरूले शिक्षामा गरेको लगानीले नै आफ्नो आर्थिक र सामाजिक क्रान्ति गरेका छन्।शिक्षाको महत्त्व विविध पक्षहरूमा देखिन्छ। व्यक्तिगत स्तरमा, यसले मानिसलाई अज्ञानताको अँध्याराबाट मुक्त गरी तर्कसंगत सोच्न सिकाउँछ। शिक्षित व्यक्ति आफ्नो अधिकार र कर्तव्यबारे सचेत हुन्छ, जसले गर्दा उनीहरू समाजमा सक्रिय भूमिका खेल्छन्। आर्थिक दृष्टिकोणले, शिक्षा रोजगारीको मूल ढोका हो। आधुनिक प्रविधि र व्यवसायिक शिक्षाले युवाहरूलाई स्वावलम्बी बनाउँछ। सामाजिक सन्दर्भमा, शिक्षाले भ्रष्टाचार, जातिगत भेदभाव, र अशिक्षाजन्य अंधविश्वासहरू हटाउन मद्दत गर्छ।नेपालजस्तो विकासशील देशमा शिक्षाको अहं भूमिका छ। यहाँका युवाहरूले गुणस्तरीय शिक्षा पाएमा देशको कृषि, उद्योग, र प्रविधि क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याउन सक्छन्। तर, हाम्रो शिक्षा प्रणालीमा रोजगारमुलक शिक्षा, प्राविधिक ज्ञान, र नैतिक शिक्षाको अभाव छ। यसलाई सुधार्न सरकारले नीतिगत सुधार, शिक्षक प्रशिक्षण, र स्कूली पाठ्यक्रमलाई व्यवहारिक बनाउनुपर्छ।अन्त्यमा, शिक्षा भविष्यको निवेश हो। यसले व्यक्तिलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण राष्ट्रलाई उन्नति पथमा अग्रसर बनाउँछ। त्यसैले, प्रत्येक नागरिकले शिक्षा प्राप्त गर्ने अवसर पाउनुपर्छ। "शिक्षा नै शक्ति हो" भन्ने उक्तिलाई चरितार्थ गर्दै हामीले शिक्षालाई जीवनको प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.