Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दहरूको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह ‘क’ समूह ‘ख’ प्राज्ञिक छटपटी आभा पाश्चात्य चिकित्सा पद्धति औडाहा आयुर्वेदिक चिकित्सा एलोप्याथिक कान्ति दौडाहा दक्षतासम्बन्धी A.समूह ‘क’ समूह ‘ख’ (अर्थ) प्राज्ञिक दक्षतासम्बन्धी आभा कान्ति औडाहा छटपटी एलोप्याथिक पाश्चात्य चिकित्सा पद्धति - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :नेपाल वीरहरूको तागतमा एकीकरण गरिएको मुलुक हो । विभिन्न बाइसे, चौबिसे राज्यलाई पृथ्वीनारायण शाहले आक्रमण गरी प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि हार नमानी एकीकरणको अभियान प्रारम्भ गरेका थिए । वीर गोर्खालीहरूले रगतको बलिदानीबाट अखण्ड नेपाल देशको स्थापन भएको हो ।क. 'पाइन' को पर्यायवाची शब्द. ....हो ।ख. 'अनुकूल' को विपरीतार्थी शब्द. ....हो ।ग. अनेकार्थी शब्द,..... हो ।घ. सिङ्गो शब्द ......हो ।A.क. 'पाइन' को पर्यायवाची शब्द रगत हो ।ख. 'अनुकूल' को विपरीतार्थी शब्द प्रतिकूल हो ।ग. अनेकार्थी शब्द तागत हो ।घ. सिङ्गो शब्द अखण्ड हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा टुक्का र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :मलाई रविको कुरा सुनेर कन्सिरी तात्नुसम्म तात्यो किनभने शीतोष्ण क्षेत्रमा लटरम्म आँप फल्छ भनेर ऊ जिद्दी गर्दै छ ।A.टुक्का: “शीतोष्ण क्षेत्रमा लटरम्म आँप फल्छ”वाक्य प्रयोग: शीतोष्ण क्षेत्रमा लटरम्म आँप फल्छ भन्ने कुरा सुन्दा मलाई अचम्म लाग्यो।अनुकरणात्मक शब्द: कन्सिरी तात्योवाक्य प्रयोग: उनको वचन सुनेर मेरो कन्सिरी तात्यो।
- Q.४.दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. प्रार्दुभाव, प्रादुभाव, प्रादुभार्व, प्रादुर्भावआ.. विश्वबिद्यालय, विश्वविद्यालय, विश्वविद्यालय, बिश्वविद्यालयख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस् :कार्यालय तर्फ आउँदै गर्दा कुनै दीन सुरजले भनेका थिए, “याञ्जि तिमिलाई हरियो कुर्था खुब सुहाउँछ ।”A.प्रादुर्भावविश्वविद्यालयकार्यालयतर्फ आउँदै गर्दा कुनै दिन सुरजले भनेका थिए, “याञ्जी, तिमीलाई हरियो कुर्था खुब सुहाउँछ।”
- Q.५. रेखाङ्कित शब्दका शब्दवर्ग छुट्याउनुहोस् :आहा ! यो माछापुच्छे हिमाल फेवामा डुबुल्की मारेको देख्दा त यसले सबैको ध्यान खिचेजस्तो लाग्यो ।A.आहा ! → विस्मयादिबोधकयस → सर्वनामहिमाल → संज्ञात → अव्ययलाग्यो → क्रिया
- Q.६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेको शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :अमिसा 'विज्ञान वरदान होइन अभिशाप हो' भन्ने शीर्षकको पक्षमा खँदिलो विचार राख्न आएकी छन् । मन छुने अभिव्यक्ति दिएर सबै सहरिया दर्शकको ध्यान केन्द्रित गर्न सफल अमिसाले सबैले भन्दा बढी ताली पाइन् ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्ः एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस्:पथबाट भ्रष्ट गोविन्दलाई सबैले निर्लज्ज भन्दै गिज्याउँछन् । आफ्ना आमा र बुबाको ख्यालै नगरी ससाना आवश्यकता पनि काटकुट गरी उनी धनसम्पत्तिका लागि जजसले जेसुकै भने पनि लाज पचाएरै बस्छन् ।A.उपसर्गयुक्त:अभिशाप (अ+भिशाप), अमिसा (अ+मिसा)प्रत्यययुक्त:दर्शक (दर् + शक), अभिव्यक्ति (अभि+व्यक्ति+इ)समस्त शब्द: निर्लज्ज → न + लज्जाविग्रह पदावली: आमा र बुबा → आमाबुबाद्वित्व शब्द: काटकुट, जजस
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई पूर्ण भविष्यत् कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :म विदेश जान्छु । म त्यहाँका रमणीय स्थलको अवलोकन गर्छु । विज्ञान र प्रविधिले परिवर्तन ल्याएका देशलाई नजिकबाट अवलोकन गर्छु । म नेपाललाई पनि त्यस्तै विकसित गराउने लक्ष्य लिएर फर्किन्छु ।A.म विदेश गएको हुनेछु । म त्यहाँका रमणीय स्थलको अवलोकन गरेको हुनेछु । विज्ञान र प्रविधिले परिवर्तन ल्याएका देशलाई नजिकबाट अवलोकन गरेको हुनेछु । म नेपाललाई त्यस्तै विकसित गराउने लक्ष्य लिएर फर्किएको हुनेछु ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. इच्छार्थक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा देश परिवर्तनका बारेमा लेख्नुहोस् ।ख. तलको अनुच्छेदलाई स्त्रीलिङ्गमा परिवर्तन गर्नुहोस् :ऊ भक्तपुरमा जन्मेको हो । उसले नेपाली अध्ययन गरेको छ । ऊ नियमित गृहकार्य गर्छ । उसले नेपालीको नोट पनि बनाएको छ ।A.१. हामीले स्वदेशमै रोजगारी पाउन चाहन्छौं।२. सबै नागरिकले स्वच्छ राजनीति हेर्न चाहन्छन्।३. हामीले भ्रष्टाचार अन्त्य गर्न चाहन्छौं।४. देशमा समान अधिकारको प्रत्याभूति हुनुपर्छ भन्ने चाहना छ।ऊ भक्तपुरमा जन्मेकी हो । उसले नेपाली अध्ययन गरेकी छ । ऊ नियमित गृहकार्य गर्छे । उसले नेपालीको नोट पनि बनाएकी छे ।
- Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. मत आज निकै थाकँ । (भाववाच्य)ख. विद्वान्हरूले भने, “मानिसमा मानवताकै कमी हुँदै गएको छ ।” (अप्रत्यक्ष कथन)ग. नोर्बु हिमाल चढ्दै छन् । (प्रेरणार्थक)घ. आज ठुलो पानी परेकाले तिम्रो घरको नजिकै ओत बसेर आएँ । (वाक्य विश्लेषण)A.म आज निकै थकाइ अनुभव गरिएको छु ।विद्वान्हरूले भने कि मानिसमा मानवताकै कमी हुँदै गएको छ ।नोर्बुलाई हिमाल चढ्न लगाऊ ।कर्त्ता: मक्रिया: आएँकर्म: तिम्रो घरको नजिकै ओत बसेरहेतु: आज ठुलो पानी परेको कारण
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :शिक्षाको क्षेत्रमा हिजोभन्दा आज कैयौँ सकारात्मक कार्य भएका छन् । माध्यमिक शिक्षासम्म निःशुल्क शिक्षाको व्यवस्था हुनु, थुप्रै विश्वविद्यालय खोलिनु चानचुने कुरा होइन । उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न खर्च बोकेर सहर पस्ने वातावरणको अन्त्य हुनु अर्थात् गाउँ गाउँमा क्याम्पस खोलिनु र उच्च शिक्षा सुलभ हुनु मेरो देशको शिक्षाका लागि गर्व गर्न लायक कुरा हुन् । क्याम्पस र विद्यालयमा इन्टरनेट सेवा जोडिनु, सूचना र प्रविधिमा विद्यालयका विद्यार्थीको समेत पहुँच हुनुले मेरो देशका विद्यार्थीको ज्ञान प्राप्त गर्ने सूचनाको क्षितिज फराकिलो भएको छ । आज देशभरिका विद्यार्थीले सूचना प्रविधिलाई एउटा विषयका रूपमा पढेका छन् । विद्यालय तहदेखि कम्प्युटर पाठ्यक्रम र तदनुरूप पाठ्यपुस्तकको व्याख्या हुनुलाई मैले यो देशको विद्यालयीय शिक्षामा आएको युगीन फड्को ठानेको छु ।प्रश्नहरू :क. शिक्षाको क्षेत्रमा हिजोभन्दा आज कैयौँ सकारात्मक कार्य भएका छन् । यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. अनुच्छेदमा रेखाङ्कित पदको कारक र विभक्ति पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।ग. आज देशभरिका विद्यार्थीले सूचना प्रविधिलाई एउटा विषयका रूपमा पढेका छन् । यस वाक्यबाट उद्देश्य र विधेय पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।घ. उच्च शिक्षा सुलभ हुनु मेरो देशका लागि गर्व गर्न लायक कुरा हो । यस वाक्यलाई मिश्र वाक्यमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् ।A.शिक्षाको क्षेत्रमा हिजोभन्दा आज कैयौँ सकारात्मक कार्य हुनु भएको छ।‘मेरो देशको शिक्षाका लागि’ → सम्बन्धकारक, ‘का लागि’ → चतुर्थी विभक्तिउद्देश्य: आज देशभरिका विद्यार्थीले सूचना प्रविधिलाई एउटा विषयका रूपमाविधेय: पढेका छन्उच्च शिक्षा सुलभ भएको छ र यो मेरो देशका लागि गर्व गर्न लायक कुरा हो ।
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस्:दक्षिण एसियामा अवस्थित विकासोन्मुख देश नेपाल एक भूपरिवेष्टित राष्ट्र हो । वीर गोर्खालीको नामले संसारभर चिनिएको नेपाल विभिन्न राजनैतिक खिचातानीका कारण अझै विकासोन्मुख मुलुककै रूपमा रहेको छ । गोर्खालीको इतिहास र देशको प्राकृतिक सुन्दरताले विश्वमा सबैलाई माथ खुवाए पनि अझै ३० प्रतिशतभन्दा बढी जनसङ्ख्या गरिबीको रेखामुनि रहेको तथ्याङ्क सार्वजजिक भएको छ । गरिबहरू गाँस, बास र कपासकै जोहोमा निरन्तर खटिरहेका छन् । अधिकांश मानिसहरू कृषिमा निर्भर छन् । कृषि पनि परम्परागत छ । परम्परागत कृषि प्रणाली र त्यसमा पनि आकाशे पानीको भरमा खेती गर्नु पर्ने बाध्यता एकातिर छ भने अर्कोतिर जलवायु परिवर्तनका कारण कृषि क्षेत्र बढी प्रभावित छ । उद्योग, कलकारखाना खुलेका छैनन् । भएका उद्योगहरू पनि राजनैतिक अस्थिरताका कारण भटाभट बन्द भएका छन् । युवाहरू बेरोजगार छन् । राज्यका उच्च ओहोदामा बस्नेहरू भ्रष्टाचार गरेर अकुत सम्पत्ति कमाउँछन् भने गरिब जनताहरूलाई भोकमरी थोपर्छन् । राज्यको योजना र असक्षमताका कारण झन् झन् गरिबीको सङ्ख्या बढ्दो छ । गरिबीको सङ्ख्या बढ्नमा बर्सेनि बढ्ने महँगी प्रमुख कारक तत्त्व हो ।प्रश्नहरू :क. नेपाल विकासोन्मुख देशको रूपमा रहनाको कारण के हो ?ख. तथ्याङ्कमा सार्वजनिक भएको कुरा के हो ?ग. उद्योगहरू के कारणले बन्द भइरहेका छन् ?घ. नेपालमा गरिबीको सङ्ख्या कसरी बढेको छ ?A.राजनीतिक खिचातानी, परम्परागत कृषि प्रणाली, जलवायु परिवर्तनको असर, उद्योग–व्यवसाय नफुल्नु, बेरोजगारी र भ्रष्टाचारका कारण नेपाल अझै विकासोन्मुख मुलुकको रूपमा रहेको छ।अझै ३० प्रतिशतभन्दा बढी जनसङ्ख्या गरिबीको रेखामुनि रहेको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको छ।उद्योगहरू राजनीतिक अस्थिरताका कारण बन्द भइरहेका छन्।राज्यको असक्षमता, महँगी, भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र योजनाको कमजोरीका कारण गरिबीको सङ्ख्या बढ्दो छ।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बँदाहरूका आधारमा जीवनी लेखी शीर्षकसमेत दिनुहोस् :नाम:लैनसिंह वाङ्देलजन्ममिति : वि.सं. १९८१ पुस ७ गतेजन्मस्थान : दार्जिलिङ, भारतयोगदान : साहित्य, चित्रकला, सम्पादन र प्राध्यापनकृतिहरू : माइतघर, मुलुकबाहिर, लङ्गडाको साथी- उपन्यास युरोपको चिठी, स्पेनको सम्झना- नियात्रा युरोपका छ महान् कलाकार- जीवनीविशेषताहरू : कलामा उच्च शिक्षा प्राप्त-लेखन र चित्रकलामा रूचि-लन्डनमा आस्ट्राल ग्रुपका निर्देशक-कलकत्तामा जागिरे डेनिस र हार्बर्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक-'प्रभात' र 'हिमाली' पत्रिकाका सम्पादक सम्मान पुरस्कारनेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति र कुलपति- विभिन्न देशमा चित्रकला प्रदर्शनीसम्मान पुरस्कार: गोरखा दक्षिण बाहु - दोस्रो, राष्ट्रिय वीरेन्द्र स्वर्ण पदक, शुभराज्याभिषेक पदक, भूपालमानसिंह कार्की पुरस्कार, लुनकरणदास गङ्गादेवी पुरस्कार ।मृत्यु : २०५९ असोज २९ गते ।ख. एस.ई.ई. परीक्षाको अघिल्लो दिन आफ्ना मनमा उत्पन्न भावनाहरू समावेश गरी मनोवाद तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक : साहित्य–कला क्षेत्रका अमर विभूति : लैनसिंह वाङ्देलवि.सं. १९८१ पुस ७ गते दार्जिलिङ, भारतमा जन्मिएका लैनसिंह वाङ्देल नेपाली साहित्य र चित्रकलाका अद्वितीय साधक थिए। उनले साहित्य, चित्रकला, सम्पादन र प्राध्यापनमार्फत देशको गौरव बढाए। उनका प्रमुख कृतिहरूमा माइतघर, मुलुकबाहिर, लङ्गडाको साथी (उपन्यास), युरोपको चिठी, स्पेनको सम्झना (नियात्रा), युरोपका छ महान् कलाकार (जीवनी) पर्दछन्।चित्रकलामा उच्च शिक्षा प्राप्त गरेका उनी लन्डनमा ‘आस्ट्राल ग्रुप’ का निर्देशक, कलकत्तामा जागिरे र डेनिस तथा हार्बर्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक पनि बने। प्रभात र हिमाली पत्रिकाका सम्पादकसमेत रहे।नेपाल राजकीय प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति र कुलपति रहेका वाङ्देललाई गोरखा दक्षिणबाहु (दोस्रो), वीरेन्द्र स्वर्ण पदक, भूपालमानसिंह कार्की पुरस्कार, लुनकरणदास गङ्गादेवी पुरस्कार लगायतका सम्मानले विभूषित गरिएको थियो। विभिन्न देशमा उनले चित्रकला प्रदर्शनी गरेका थिए।वि.सं. २०५९ असोज २९ गते उनको निधन भयो। साहित्य, कला र सम्पादन क्षेत्रमा उनले पुर्याएको योगदान अमूल्य रहिरहनेछ।भोलि मेरो जीवनकै महत्वपूर्ण दिन – एसईई परीक्षा सुरु हुँदैछ। मनमा उत्साह छ, तर केही त्रास पनि। वर्षभरि पढेको पढाइ सम्झिँदा आत्मविश्वास आउँछ, तर कतै बिर्सिएला कि भन्ने डर मनमा दाउरा थप्छ। साथीहरू सबै आ–आफ्नो तयारीमा व्यस्त छन्, म पनि किताबका पाना पल्टाउँदैछु।घरका आमा–बुबाले हौसला दिनुभएको छ – “तिमीले राम्ररी तयारी गरेको छौ, ढुक्क भएर परीक्षा देऊ।” उनका शब्दहरूले आत्मबल बढाउँछन्। भोलि बिहान स्कुल जानु अघि सबैभन्दा पहिले आत्मविश्वास बोकेर कक्षामा पस्नेछु। मेरो भविष्यको ढोका यसै परीक्षाबाट खुल्नेछ भन्ने सोच्दा मन रोमाञ्चित हुन्छ।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आफ्नो टोलमा शान्ति सुरक्षा व्यवस्था गर्नका लागि स्थानीय प्रहरी चौकीका प्रमुखलाई लेखिने निवेदनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।ख. विद्यालयमा आयोजित 'खेल सप्ताह' कार्यक्रमका गतिविधि समेटी समाचार तयार पार्नुहोस् ।A.श्रीमान, प्रहरी चौकी प्रमुखज्यू,विषय : टोलमा शान्ति–सुरक्षा कायम गरिदिन सम्बन्धमा।म विनम्र अनुरोध गर्दछु कि हाम्रो टोलमा हालसालै राति–राति चोरी, जुवा, मदिरापान जस्ता गतिविधि बढेको छ। यसले स्थानीय बासिन्दामा त्रास फैलाएको छ। टोलमा वृद्ध, बालबालिका र विद्यार्थीहरू असुरक्षित महसुस गर्न थालेका छन्।यसकारण, हाम्रो टोलमा नियमित गस्ती गर्ने व्यवस्था मिलाई दिनुहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछु। यसबाट टोलमा शान्ति र सुरक्षा कायम हुनेछ।विनम्र निवेदकनाम : ……………ठेगाना : …………मिति : …………विद्यालयमा ‘खेल सप्ताह’ भव्य रूपमा सम्पन्नकाठमाडौं, २०८२ फागुन १५ – स्थानीय ज्ञानदीप माध्यमिक विद्यालयमा एक हप्तासम्म सञ्चालन गरिएको ‘खेल सप्ताह’ कार्यक्रम भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ। कार्यक्रमको उद्घाटन विद्यालयका प्रधानाध्यापकले गर्नु भएको थियो।खेल सप्ताहअन्तर्गत छात्र–छात्रिनीबीच फुटबल, भलिबल, डोरी तान्ने, कबड्डी, एथलेटिक्स लगायतका प्रतियोगिता गरिएका थिए। कार्यक्रममा विद्यार्थीहरूको उत्साहपूर्ण सहभागिता थियो।समापन समारोहमा विजेता विद्यार्थीलाई प्रमाणपत्र र पुरस्कार वितरण गरिएको थियो। कार्यक्रममा शिक्षक, अभिभावक र विद्यार्थीको उपस्थितिले विद्यालय परिसर उत्साहमय बनेको थियो।विद्यालयले यस्ता गतिविधिले विद्यार्थीको शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरेको छ।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :देवकोटालाई विभिन्न समयमा देशविदेश घुम्ने अवसर मिल्यो । उनले पाएको त्यो अवसर सिङ्गो नेपाल, नेपाली जनता र नेपाली साहित्यको गौरववृद्धिको अवसर बन्यो। उनी जहाँ जहाँ पुग्थे त्यहाँ ओजस्वी भाषणद्वारा सबैलाई मन्त्रमुग्ध पार्थे। आफ्नै रचना तत्काल अङ्ग्रेजीमा अनुवाद गरी सुनाएर सबैलाई मन्त्रमुग्ध पार्ने क्षमताको प्रयोग पनि उनी गर्थे। यसरी उनले विश्व समुदायमा नेपाली जाति र भाषाको शिर उच्च पारेको थिए। वि.सं. २०७५ मा तत्कालीन सोभियत सङ्घमा भएको 'अफो एसियाली लेखक सम्मेलन' मा भाग लिन उनलाई निम्ता आयो। त्यस सम्मेलनमा उनले नेपाली भाषा साहित्यलाई विश्वसामु प्रभावकारी ढङ्गले चिनाए। उनले त्यहाँ भाषणको अन्त्यमा नेपाली साहित्य विश्व साहित्यसँगै हातेमालो गरेर अघि बढ्ने छ भन्ने कुरा सहभागीको हृदय हल्लाउने गरी सारगर्भित पाराले व्यक्त गरेका थिए।A.
- देवकोटाले देशविदेश भ्रमणलाई नेपाल र नेपाली साहित्यको गौरवसँग जोडिदिए।
- उनले ओजस्वी भाषणद्वारा सबैलाई मन्त्रमुग्ध पार्थे।
- आफ्नै रचना तुरुन्त अङ्ग्रेजीमा अनुवाद गरी सुनाउने क्षमता प्रयोग गर्थे।
- ‘एशियाली लेखक सम्मेलन’ मा नेपाली भाषा–साहित्यलाई प्रभावकारी ढङ्गले विश्वसामु चिनाए।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदलाई एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :आयुर्वेदिक उपचार पद्धतिमा व्यवस्थापन, सङ्गठन र निदानमा केही सीमा रहेका छन्। दुर्घटनामा परी अङ्गभङ्ग भएको साथै एपेन्डिसाइटिस, हृदयाघात, पक्षाघात आदि रोगबाट पीडित बिरामी, शल्यक्रियाबाट गरिने उपचार, सघन उपचार आदिमा राखेर गरिने उपचारमा एलोप्याथीको सहयोग लिनुपर्ने अवस्था छ। साथै आयुर्वेद उपचारका नाममा जसले पनि औषधी बेच्नु, भिडभाड हुने ठाउँमा हकरले पनि औषधी बेच्नु र त्यसलाई रोक्ने कुनै संयन्त्र नहुनु र यसरी जो पायो त्यसैले घरघरै स्वघोषित आयुर्वेदिक वैद्य बनेर उपचार गर्नु जस्ता यसका सीमा हुन्। आयुर्वेदिक औषधीको पार्श्वप्रभाव न्यून हुन्छ। धेरै खायो भने चिनी पनि तितो हुन्छ भने झैँ नजानी नजानी त्यस्ता औषधी खाँदा जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।A.आयुर्वेदिक उपचारमा व्यवस्थापन, सङ्गठन र आधुनिक उपचारको अभाव छ। दुर्घटना, हृदयाघात, शल्यक्रिया जस्ता अवस्थामा एलोप्याथी अपरिहार्य हुन्छ। नियन्त्रण प्रणाली नहुँदा जसले पायो उसैले आयुर्वेदिक औषधी बेच्ने गरेको छ। यद्यपि यसका औषधिको पार्श्वप्रभाव न्यून हुन्छ, तर गलत प्रयोगले जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्याउन सक्छ।
- Q.१६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कविताको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :सेताम्य कपाल फुलेकी बुढीका थोता दाँतहरू झैँटुक्रुक्क यता एउटाटुक्रुक्क उता एउटार यदाकदा अङ्गुरका झुप्पाहरू झैँ भातिमाधेरै पराले र थोरै दुङ्गे छानाका टोपी लगाएरएकै ठाउँमा गुजुमुजिएका केही घरहरू छन्घरभित्रअन्धविश्वासलाई विश्वास मानेर उग्राइरहेकाकेही मान्छेहरू छन्समय, जहाँ घडीले हैन कुखुराको भालेले बताउने गर्छपरदेश गएकाहरूको कुशल मङ्गलजहाँ अगेनामा नुन पड्काएर अन्दाज गर्न सकिन्छ ।प्रश्नहरू :अ. गाउँमा रहेका घरबस्तीलाई कवितामा कसरी चित्रण गरिएको छ ?आ. गाउँका परम्परागत विशेषताहरू के कस्ता छन् ?ख. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :पिकासोले भिखारी, जेलमा थुनिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत मान्छेका साथै गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्तिका चित्रसमेत बनाए। उनले महिलाका मार्मिक र प्रेमिल चित्र पनि बनाए । उनी केबल मान्छेको बाहिरी आवरण मात्र कहाँ हो र ती व्यक्तिका भित्री वेदना, संवेदना, संवेग, मर्म र सौन्दर्य मूर्त बनेर उनका अमूर्त चित्रभित्र चित्रित हुन्थे । जजसले ती चित्र हेर्थे ती व्यक्तिको हृदयमा करूणा, दया, माया, स्नेह, आक्रोशका भाव सलबालउँथे र हेर्दाहेर्दै ती चित्रमा नै हराउँथे । उनका कला आजसम्म पनि अनमोल भएका छन् र संसारका सबैभन्दा महङ्गा चित्रका रूपमा उत्तिकै बेजोड छन्। आज पिकासोका कलाकृति संसारभरिका विख्यात कला सङ्ग्रहालयमा फेला पार्न सकिन्छ ।प्रश्नहरू :अ. पिकासोका कलाकृतिमा कस्ता विषयवस्तुले स्थान पाएका थिए ?आ. पिकासोका कलाकृतिमा पाइने विशेषता लेख्नुहोस् ।A.कविले गाउँको घरबस्तीलाई निकै जीवन्त र सांकेतिक रूपमा चित्रण गरेका छन्। बुढी आमाको थोता दाँत झैँ छिटफुट देखिने घरहरू टुक्रा–टुक्रा भएर फैलिएका छन् भने कतिपय घरहरू अङ्गुरका झुप्पाझैँ गुजुमुज गरेर थुप्रिएका छन्। परालका छाना, दुङ्गेका टायलले ढाकिएका, पुरानो स्वरूपमा रहेका घरहरूले गाउँको गरिबी, साधारणपन र प्राकृतिक जीवनशैलीलाई प्रकट गर्छ। यसरी कविताले गाउँलाई केवल भौतिक रूपमा नभई प्रतीकात्मक शैलीमा चित्रण गरेको छ, जसले गाउँको वास्तविक अवस्था र परम्परागत स्वरूपलाई देखाउँछ।गाउँमा अन्धविश्वास, कु–संस्कार र पुरानो जीवनशैली गहिरोसँग बसेको देखिन्छ। घडी नभई समय बताउने साधन कुखुराको भालेको बाँग हो। परदेशिएका परिवारजनको समाचार अगेनामा नुन पड्काएर अनुमान गरिन्छ। यसले आधुनिक सुविधाको अभाव, विश्वासको आधारमा चल्ने संस्कार र अन्धविश्वासलाई ग्रामीण जीवनको अंगका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। यसरी कविताले गाउँको जीवनशैली, संस्कृतिको परम्परागत रूप, अज्ञानता र अन्धविश्वासप्रतिको आश्रिततालाई प्रस्ट देखाएको छ।पिकासोका कलाकृतिहरू समाजका पीडित र शोषित वर्गका प्रतिनिधि बनेका छन्। भिखारी, जेलमा थुनिएका, हेपिएका, सीमान्तकृत र मानसिक समस्याबाट ग्रसित मानिसका चित्र उनका कलामा देखिन्छन्। साथै उनले महिलाका मार्मिक तथा प्रेमिल चित्रहरू पनि बनाएका छन्। केवल बाहिरी सौन्दर्य मात्र नभई मानिसको अन्तरमन, संवेदना, पीडा, करुणा, प्रेम र सौन्दर्यलाई समेत आफ्ना चित्रमा उतारेका थिए। त्यसैले उनका चित्रहरू केवल दृश्यात्मक नभई सामाजिक चेतना, मानवीय संवेदना र करुणाका चित्रण पनि हुन्।पिकासोका कलाकृतिहरूमा यथार्थ जीवन र मानवीय संवेदना मूर्त बनेका छन्। उनका चित्रहरूले केवल व्यक्तिको आकृति मात्र देखाउँदैनन्, बरु भित्री वेदना, आक्रोश, माया, दया र सौन्दर्यलाई समेत कलात्मक ढङ्गले प्रस्तुत गर्छन्। उनका चित्र हेर्दा दर्शकको मनमा करुणा, माया, आक्रोश र संवेदनाहरू जागृत हुन्छन्। साथै, उनका अमूर्त चित्रले यथार्थलाई गहिरो प्रतीकात्मक रूपले व्याख्या गर्छन्। उनको कला केवल आफ्नो समयमा मात्र होइन, आजसम्म पनि संसारकै सबैभन्दा मूल्यवान् र बेजोड कलाकृति मानिन्छ। पिकासोका कलाले परम्परागत चित्रकलाको सीमा तोड्दै आधुनिक कलालाई नयाँ उचाइमा पु¥याएको देखिन्छ।
- Q.१७. प्रत्येक व्यक्तिका कृष्ण रायका जस्तै नदेखिने शत्रु होलान् त ? 'शत्रु' कथाका आधारमा तर्क दिनुहोस् ।A.‘शत्रु’ कथामा कृष्ण राय समाजसेवामा आत्मसमर्पित, इमानदार र सहयोगी व्यक्ति हुन्। उनी गरीब र विपन्नको पक्षमा उभिन्छन्, अन्यायविरुद्ध बोल्छन् र असल काममा संलग्न रहन्छन्। तर यस्ता मान्छेहरूलाई समाजमा सबैले स्वीकार गर्दैनन्। उनको प्रगतिशील सोच, इमानदारी र समाज हितका कार्यलाई अस्वीकार गर्ने, ईर्ष्या गर्ने, आडम्बरयुक्त मानिसहरू र भ्रष्ट तत्त्वहरू शत्रुको रूपमा प्रस्तुत हुन्छन्। यी शत्रुहरू प्रत्यक्ष देखिँदैनन्, तर अवसर पाएपछि चोट पुर्याउने प्रयास गर्छन्।त्यसैले, हरेक व्यक्तिको जीवनमा कृष्ण रायका जस्तै नदेखिने शत्रु हुन सक्छन्। जब कुनै व्यक्तिले असल कार्य गर्छ, न्यायको पक्षमा उभिन्छ, वा परिवर्तनकारी कदम चाल्छ, त्यसको विरोधमा नदेखिने तर सक्रिय शत्रुहरू उत्रिन्छन्। यी शत्रुहरू सामाजिक संरचना, गलत परम्परा, स्वार्थी प्रवृत्ति वा व्यक्तिगत ईर्ष्या–डाह पनि हुन सक्छन्।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :अ. के छ र गाह्रो होस्टेमा हैंसे सबैले मिलाए सबैले चोखो श्रम र सिप स्वदेशमै मिलाए ।आ. बाहिरी शत्रुलाई उठ्न दिनाको मूल कारण घरझगडा हो ।A.यो उद्धरणले सहकार्य र एकताको महत्त्वलाई स्पष्ट गर्दछ। कठिनाइ वा चुनौती जुनसुकै ठूलो भए पनि सबै नागरिक एक भएर होस्टेमा हैंसे, खुशीपूर्वक मिलेर काम गर्न सके सजिलो हुन्छ। स्वदेशमा सबैले आफ्नो श्रम, सीप र क्षमता इमानदारीपूर्वक लगानी गरे भने देशमा समृद्धि आउँछ, विकास सम्भव हुन्छ र विदेशतिर पलायन गर्नुपर्दैन।यसले श्रमको मूल्य, आत्मनिर्भरता र सहकार्यलाई मुख्य सन्देश दिएको छ।यो भनाइले एकताको आवश्यकता र आन्तरिक असमझदारीको नोक्सानीलाई प्रस्ट्याउँछ। जब परिवार, समाज वा राष्ट्रभित्रका सदस्यबीच झगडा, ईर्ष्या, द्वन्द्व वा विखण्डन हुन्छ, त्यसले बाहिरी शत्रुलाई लाभ उठाउने अवसर दिन्छ।उदाहरणका लागि, घरभित्र झगडा हुने परिवार कमजोर हुन्छ र बाहिरी शत्रुले सजिलै पराजित गर्न सक्छ। त्यस्तै, समाज वा राष्ट्रभित्र विभाजन हुँदा बाहिरी शक्तिले हस्तक्षेप गर्न सजिलो हुन्छ। त्यसैले आन्तरिक मेलमिलाप, एकता र समझदारी नै बाहिरी शत्रुबाट जोगिने आधार हो।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका कथाको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :गङ्गाधरका दुई छोरा थिए जेठा मुरलीधर र कान्छा श्रीधर । मुरलीधर पण्डित भए । सबेरै न्वाउँथे, आधा दिनसम्म पूजापाठ गर्थे । उनी आफ्नो धर्म र संस्कृतिका उपर असीम श्रद्धा राख्थे । आफ्ना पिताका झै उनी पनि अरूलाई सताउनु महापाप सम्झन्थे । मानिस उनलाई जिल्लाका टाढा टाढा ठाउँमा बोलाएर सप्ताह पुराण सुन्थे ।प्रश्न :अ. 'कर्तव्य' कथाका प्रमुख पात्र मुरलीधरको चरित्रका बारेमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. तलको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :सन्दुक रुइतले आफ्नो उपचार पद्धतिबाट लाखौं मानिसको सफल शल्यक्रिया गरिसकेका छन् । यसबाट दृष्टि प्राप्त गर्ने विश्वभरका मानिसले उनलाई 'दृष्टिका देवता' मानेका छन् । नेपालको नवीन प्रविधि 'रूइतेक्टोमी' का रूपमा यो उपचार पद्धति एसिया, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिकालगायत विभिन्न देशमा प्रयोगमा छ । यो प्रविधि संसारभर गुणस्तरीय र प्रशंसनीय बन्दै गइरहेको छ । उनले मोतीबिन्दुको शल्यक्रिया भिडियोमार्फत र सम्भव भएसम्म आफैँ उपस्थित भएर संसारभरिका डाक्टरलाई सिकाउँदै आएका छन् । उत्तर कोरियामा उनले गरेको काम नेसनल जियोग्राफिकले एउटा वृत्तचित्रका रूपमा प्रसारण गरेको थियो । उनले पुऱ्याएको योगदानस्वरूप तिलगङ्गा आँखा उपचार केन्द्र अहिले तिलगङ्गा आँखा प्रतिष्ठानका रूपमा स्थापित छ । यसमार्फत उनले पुऱ्याएको मानवीय सेवाको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै विश्वका प्रसिद्ध समाचार माध्यमले यसको प्रचारप्रसार गरेका छन् ।प्रश्न :अ. सन्दुक रुइतले आँखाको उपचार क्षेत्रमा पुऱ्याएका योगदानको समीक्षा गर्नुहोस् ।A.‘कर्तव्य’ कथामा गङ्गाधरका जेठा छोरा मुरलीधर धार्मिक, नैतिक र संस्कृतिप्रति निष्ठावान् पात्रका रूपमा चित्रित भएका छन्।सकारात्मक पक्ष :
- उनी सबेरै उठेर स्नान गर्ने, पूजा–पाठमा समय दिने, पुराण वाचन गर्ने धार्मिक व्यक्तित्व हुन्। धर्म र संस्कृतिप्रति असीम श्रद्धा राख्ने भएकाले समाजमा उनको प्रतिष्ठा छ।
- अरूलाई सताउनु महापाप हो भन्ने विचारले उनी मानवीय मूल्य र नैतिकतामा अडिग देखिन्छन्।
- जिल्लाभरका मानिसले उनलाई बोलाएर पुराण सुन्नु समाजमा उनको ज्ञान र विश्वासको प्रमाण हो।
नकारात्मक वा सीमित पक्ष :- उनी पूजापाठ र धार्मिक क्रियाकलापमै बढी केन्द्रित भएकाले सामाजिक परिवर्तन, व्यावहारिक समस्याहरू वा आधुनिक चेतनामा खासै सक्रिय देखिँदैनन्।
- धर्मको अति श्रद्धाले व्यावहारिक जीवनप्रति अलि कमजोर देखिन्छन्।
समीक्षा :मुरलीधर एक आदर्श, धार्मिक र इमानदार पात्र भए पनि उनको चरित्र धार्मिक मर्यादाभन्दा बाहिरका सामाजिक–आर्थिक सवालमा सक्रिय नदेखिनु उनको कमजोरी हो। यसरी, उनको जीवन आध्यात्मिक मूल्यमा बलियो भए पनि व्यवहारिक जीवनमा अपूर्ण छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ।डाक्टर सन्दुक रुइत विश्वप्रसिद्ध नेत्र–विशेषज्ञ हुन्, जसले हजारौँ मानिसलाई अन्धोपनबाट मुक्त गराएका छन्।सकारात्मक योगदान :- उनले आफ्नो उपचार पद्धतिबाट लाखौँ मानिसलाई दृष्टि प्रदान गरे, जसका कारण उनलाई ‘दृष्टिका देवता’ मानिन्छ।
- मोतीबिन्दुको उपचारमा उनले विकास गरेको ‘रूइतेक्टोमी’ प्रविधि विश्वभर प्रयोगमा आएको छ।
- एसिया, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिकाजस्ता देशमा समेत उनको उपचार पद्धति प्रभावकारी मानिएको छ।
- उनले भिडियोमार्फत र प्रत्यक्ष उपस्थित भएर अन्य देशका चिकित्सकलाई शल्यक्रियाको सीप सिकाएका छन्, जसले उपचारलाई विश्वव्यापी बनाएको छ।
- तिलगङ्गा आँखा केन्द्रलाई उनले प्रतिष्ठानमा विस्तार गरी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा मान्यता दिलाए।
- उनको कामलाई नेशनल ज्योग्राफिक जस्ता प्रतिष्ठित संस्थाले वृत्तचित्रमार्फत प्रचार गरेको छ, जसले नेपालको प्रतिष्ठा पनि बढाएको छ।
सीमित पक्ष वा चुनौती :- उनको उपचार अझै धेरै गरिब र दुर्गम क्षेत्रमा पर्याप्त रूपमा पु¥याउन चुनौती बाँकी छ।
- प्रविधि सबै मुलुकमा समान रूपमा प्रयोग हुन नसकेको समस्या छ।
समीक्षा :सन्दुक रुइतको योगदान केवल चिकित्सकीय मात्र नभई मानवीय सेवाका दृष्टिले पनि असाधारण छ। उनले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाएका छन्। उनको कामलाई अझ व्यापक बनाउन सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले थप सहयोग पुर्याउन आवश्यक देखिन्छ। यसरी उनको योगदान प्रेरणादायी, ऐतिहासिक र अद्वितीय छ। - Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा निबन्ध लेख्नुहोस् :क. मेरो सगरमाथाख. प्रतिभा पलायनः समस्या र समाधानग. जलवायु परिवर्तनका चुनौतीA.सगरमाथा नेपालको राष्ट्रिय गौरव हो। संसारको सर्वोच्च शिखरका रूपमा चिनिने यो हिमालले हाम्रो देशलाई विश्वमा अद्वितीय बनाएको छ। सगरमाथा केवल हिमाल मात्र नभई नेपालीको शिर उच्च बनाउने प्रतीक हो।सगरमाथाले विश्वका पर्यटकलाई आकर्षित गरेको छ। हरेक वर्ष हजारौँ आरोहीहरू यसमा चढ्न आउँछन्। यसले नेपालको पर्यटन, रोजगार र राजस्वमा ठूलो योगदान पु¥याएको छ।सगरमाथा हिमाल चढ्न सजिलो छैन। चिसो, हिमपहिरो, हावा कम हुने समस्या आदि कारण आरोहण निकै कठिन हुन्छ। तर पनि विश्वभरका साहसी आरोहीहरू यसलाई जित्न चाहन्छन्।सगरमाथाको संरक्षण हाम्रो कर्तव्य हो। बढ्दो प्रदूषण, प्लास्टिक फोहर, ग्लोबल वार्मिङ आदि कारणले यस क्षेत्र प्रभावित भइरहेको छ। यसलाई बचाउन सचेतना, सरसफाइ र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग आवश्यक छ।यसरी सगरमाथा हाम्रो गौरव मात्र नभई सम्पूर्ण विश्वकै धरोहर हो। यसको संरक्षण र प्रचारमा हामी सबै सचेत हुनुपर्छ।प्रतिभा पलायन भन्नाले देशका शिक्षित, सीपयुक्त र दक्ष जनशक्तिहरू रोजगारी वा अवसरको खोजीमा विदेश जाने अवस्थालाई जनाउँछ। नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा यो समस्या गम्भीर बन्दै गएको छ।प्रतिभा पलायनका प्रमुख कारणहरूमा बेरोजगारी, अवसरको कमी, राजनीतिक अस्थिरता, अनुसन्धानको अभाव, उचित पारिश्रमिक नपाइनु आदि पर्दछन्। प्रतिभावान् युवाहरूलाई आफ्नै देशमा अवसर नपाउँदा उनीहरू विदेशतिर आकर्षित हुन्छन्।यसले देशलाई ठूलो नोक्सानी पुर्याउँछ। दक्ष जनशक्ति गुम्दा राष्ट्रको विकास सुस्त हुन्छ। विदेशमा अध्ययन वा काम गरेर बसेका नेपालीले आफ्नो सीप र योगदान अरू मुलुकलाई दिन्छन् तर आफ्नै देश वञ्चित रहन्छ।समाधानका लागि देशमै रोजगारी सिर्जना गर्नुपर्छ। अनुसन्धान, प्रविधि र नवप्रवर्तनमा लगानी बढाउनुपर्छ। दक्ष जनशक्तिलाई आकर्षक तलब, अवसर र सम्मान प्रदान गर्नुपर्छ। राजनीतिक स्थिरता र सुशासन कायम गर्न पनि जरुरी छ।यसरी, प्रतिभा पलायन हाम्रो राष्ट्रिय समस्या भए पनि उपयुक्त नीति र योजनाले यसलाई अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ।आजको विश्वको गम्भीर समस्या मध्ये जलवायु परिवर्तन एक हो। औद्योगिकीकरण, प्रदूषण, वन विनाश, ग्रीनहाउस ग्यास उत्सर्जन आदि कारणले पृथ्वीको तापक्रम बढिरहेको छ।नेपाल पनि जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असर खेपिरहेको छ। हिमनदी पग्लनु, असामयिक वर्षा, पहिरो, बाढी, सुख्खा, वातावरणीय प्रदूषण आदि यसको उदाहरण हुन्। किसानहरूको खेतीबाली नष्ट हुन्छ, जनजीवन कठिन बन्छ।यसले मानव स्वास्थ्यमा पनि असर पार्छ। नयाँ रोगहरू फैलिन सक्छन्। विपद्का कारण गरिब समुदाय बढी पीडित हुन्छन्। पर्यटन र जैविक विविधतामा समेत नकारात्मक असर परेको छ।समाधानका लागि वृक्षरोपण, नवीकरणीय ऊर्जाको प्रयोग, प्रदूषण नियन्त्रण, सचेतना अभिवृद्धि, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक छ।यसरी जलवायु परिवर्तन मानव अस्तित्वकै चुनौती हो। यसलाई नियन्त्रण गर्न हरेक देश, समाज र व्यक्तिले आ–आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.