Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएको शब्दका अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् ।
समूह 'क' समूह 'ख' क्यानभास धारिलो पार्नु अभिनव पोखिएको अर्जाप्नु चित्रपट पोख्त हाउभाउ आन्दोलन, अभियान A.समूह 'क' समूह 'ख' क्यानभास चित्रपट अभिनव अभियान अर्जाप्नु धारिलो पार्नु पोख्त सिपालु, दक्ष - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँभर्नुहोस् :नजाऊ भन्दाभन्दै धन कमाउनकै लागि साथीको जमातमा हौसिएर ऊ पनि विदेश गयो । आखिर श्रीमती अर्कैसँग हिँडेपछि बाँच्नुको अर्थ नरहेको आभास भयो । यस पृथ्वीमा सयौं देश भए पनि स्वदेश र विदेशमा आकाश र पातालको जति फरक छ ।क. 'धन' को पर्यायवाची शब्द ....हो ।ख. 'साठी' को श्रुतिसम भिन्नार्थी शब्द .....हो ।ग. 'मानिस' को समूहवाची शब्द....... हो ।घ. 'आकाश' को विपरीतार्थी शब्द .....हो ।A.क. 'धन' को पर्यायवाची शब्द सम्पत्ति हो ।ख. 'साठी' को श्रुतिसम भिन्नार्थी शब्द साथी हो ।ग. 'मानिस' को समूहवाची शब्द समाज / जनता हो ।घ. 'आकाश' को विपरीतार्थी शब्द पृथ्वी हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :धारामा पानी नआएको पनि दुई दिन भइसक्यो । तीन जनालाई देखाइसकें तर बनेन । आज त शैलेन्द्र आएको छ, बनाउँछ भनेको त केही सिप नलागेपछि सुटुक्क निस्केर पो गएछ ! जति जोगी आए पनि कानै चिरिएका भनेजस्तै भइरहेको छ ।A.उखान : जति जोगी आए पनि कानै चिरिएकावाक्य : हाम्रो गाउँमा नेताहरू धेरै भए पनि विकास भएन, जति जोगी आए पनि कानै चिरिएका भनेजस्तै भयो।अनुकरणात्मक शब्द : सुटुक्कवाक्य : ऊ कसैलाई नभनी सुटुक्क घरबाट निस्कियो।
- Q.४.दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. समविधान, सम्विधान, संबिधान, संविधानआ. सांस्कृतिक, साँस्कृतिक, सांसकृतिक, साम्सकृतिख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस् :“के मभित्र आउन सक्छु सर” मैले सक्दो नरम आबाजमा अनूमति मागें ।A.संविधानसांस्कृतिक“के म भित्र आउन सक्छु सर ?” मैले सक्दो नरम आवाजमा अनुमति मागेँ।
- Q.५. दिइएको अनुच्छेदबाट रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग छुट्याएर लेख्नुहोस् :ऐया ! सुस्तरी काँडा झिकिदिनुहोस् न ठुली आमा । दुखाउनु भयो भने म त रोइदिन्छ ।A.ऐया ! → विस्मयादिबोधककाँडा → संज्ञासुस्तरी → क्रिया विशेषणभने → क्रियारोइदिन्छ → क्रिया
- Q.६. दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्दहरू पहिचान गरी तिनको निर्माण प्रक्रिया पनि देखाउनुहोस् :मेरो गाउँमा एउटा प्रसिद्ध मन्दिर छ जसको वरिपरि बगैंचाबाट सुगन्ध आइरहन्छ । यहाँ दैनिक धार्मिक प्रवचन पनि हुन्छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण समेत देखाउनुहोस्ःराजाको दरबारमा हाल सङ्ग्रहालय रहेको छ । मैले पटकपटक हेरेको छु । त्यहाँका सरसामानहरू निकै राम्रोसँग सजाइएका छन् ।आउँदो हप्तामा त आमाबालाई देखाउन लाने विचार छ ।A.उपसर्ग लागेका शब्द :प्रसिद्ध (प्र + सिद्ध)धार्मिक (धर्म + इक)प्रत्यय लागेका शब्द :सुगन्ध (सु + गन्ध)दैनिक (दिन + इक)समस्त शब्द : सरसामान → सर + सामानविग्रह पदावली : दरबारको राजा → राजदरबारद्वित्व शब्द : पटकपटक, आइरहन्छ
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई सामान्य भविष्यत् कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :प्रनिश राम्रो लेख्छन् । उनले चित्र पनि सुन्दर बनाउँछन् । उनी नियमित कक्षाकार्य गर्छन् । आगामी एस इ इ परीक्षाको लागि राम्रो तयारी गर्छन् ।A.प्रनिश राम्रो लेख्नेछन् । उनले चित्र पनि सुन्दर बनाउनेछन् । उनी नियमित कक्षाकार्य गर्नेछन् । आगामी एसइइ परीक्षाको लागि राम्रो तयारी गर्नेछन् ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. इच्छार्थक फरक-फरक क्रियापदको प्रयोग गरी नेपाली सेनामा भरखरै जागिर गर्न गएको आफ्नो भाइको विषयमा वर्णन गर्नुहोस्ःख. दिइएका प्रथम पुरूषका वाक्यहरूलाई तृतीय पुरूषमा परिवर्तन गर्नुहोस्ःम राष्ट्रभक्त नेपाली हुँ । म दिनरातै यसै दिशको भलो हुने काम गरिरहन्छु । देशलाई संसारमा चिनाउन चाहन्छु । मलाई कुनै लोभलालच छैन ।A.म नेपाली सेनामा भरखरै जागिर खाएको भाइले राष्ट्रसेवामा लागून् भन्ने मेरो चाहना छ। ऊ अनुशासित जीवन जिउनू, देशको सेवा गर्नू र गौरव कमाउनू भन्ने मेरो इच्छा हो।ऊ राष्ट्रभक्त नेपाली हो । ऊ दिनरात यसै देशको भलो हुने काम गरिरहन्छ । देशलाई संसारमा चिनाउन चाहन्छ । उसलाई कुनै लोभलालच छैन ।
- Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्ःक. साधनाले पुस्तक प्रकाशित गरिन् । आयुशाले प्रचारप्रसार गरिन् । (वाक्य संश्लेषण)ख. जेनिश र विज्ञले स्कुलको इज्जत राखेछन् । (कर्मवाच्य)ग. प्रीतिका निबन्ध लेख्दैछिन् । (प्रेरणात्मक)घ. सलिनाले भनिन् “कक्षामा कहिल्यै सुत्नु हुँदैन ।” (अप्रत्यक्ष कथन)A.साधनाले पुस्तक प्रकाशित गरिन् र आयुशाले प्रचारप्रसार गरिन्।स्कुलको इज्जत जेनिश र विज्ञद्वारा राखियो रे।प्रीतिलाई निबन्ध लेख्न लगाइयो।सलिनाले भनिन् कि कक्षामा कहिल्यै सुत्न हुँदैन।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको सही उत्तर दिनुहोस्ःसंविधान देशको सर्वोच्च कानुन हो । संविधानकै आधारमा नेपालभित्र मानव अधिकारका कुरा व्यवहारमा रहेको अनुभूति गरेको छु । मानव अधिकारको सम्बन्धमा मलाई गुरूहरूले समेत निकै कुरा बुझाउनुभएको थियो । यद्यपि अहिले मलाई संविधानभित्रका ती धेरै विषय थाहा छैनन् । मैले जनेका कुरा चाहिँ यत्ति हुन्, 'संविधानको भाग ३ ले मानव अधिकार र बाल अधिकारको बारेमा व्यवस्था गरेको छ ।' ऐनमा मानवको जीवन, स्वतन्त्रता, समानता र मर्यादाका विषय समावेश छन् । यस्ता धेरै कुरा नबुझे पनि मैले जानेको के हो भने म मानव हुँ र मैले स्वतन्त्र भएर बाँच्नुपर्छ । मैले आफ्नो मानव अधिकार र त्यसमा पनि विशेष गरी बाल अधिकार बारे थाहा पाउनुपर्छ ।प्रश्नहरूःक. माथिको पहिलो वाक्यालाई अकरण बनाउनुहोस् ।ख. अनच्छेदबाट एउटा संयुक्त वाक्य पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।ग. रेखाङ्कित 'भाग ३ ले' भन्ने पदावलीको कारक र विभक्ति छुट्याउनुहोस् ।घ. “मैले स्वतन्त्रत भएर बाँच्नुपर्छ” यस वाक्यमा उद्देश्य र विधेय के के हुन् ?A.संविधान देशको सर्वोच्च कानुन होस्।संविधानकै आधारमा नेपालभित्र मानव अधिकारका कुरा व्यवहारमा रहेको अनुभूति गरेको छु।कारक : करण कारक, विभक्ति : लेउद्देश्य : मविधेय : स्वतन्त्र भएर बाँच्नुपर्छ
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस्ःमान्छेले आफूलाई अहमताबाट कहिल्यै टाढा राख्न सक्दैन । अहमताले नकारात्मक सोचबाहेक मानिसलाई कहिल्यै उन्नतिको बाटोतिर लौजाने होइन । अहमता नै आध्यात्मिक क्षेत्रको ठुलो शत्रु हो अहम नाश भएर जान्छ भनिन्छ । चन्द्रमा रातमा आफूलाई निकै ठुलो ठान्छ रे तर बिहानपख भएपछि उसको अहमता भत्किँदै जान्छ । घाम पनि मध्यान्हमा आफ्नो राप ताप देखेर खुब मुस्कुराउँछ रे जब साँझ पर्छ, उसको पनि अहमता तोडिन्छ । यो संसारमा कोसँग छैन अहमता? चन्द्र, सूर्य, हिमाल, बादल, खोला रूख सबै सबैसँग अहमता हुन्छ । तँ भन्दा म के कम भन्ने भाव सर्वत्र पाइन्छ । रूखले त मैले अक्सिजन नदिए कोही पनि बाँच्ने थिएनौ भन्ने अहमता प्रकट गर्छ । मानव देवता र राक्षस सबैका अहमतावादी चरित्र बुझ्दा कसैबाट पनि आफ्नो र पराइको भलो नभएको देखिएकोले अहमता त्याग्नुपर्ने देखिन्छ । जसले जतिसुकै अहमता प्रदर्शन गरे तापनि स्थायी टिकाउ भने कसैको नहुने रहेछ भन्ने पुष्टि हुन्छ ।प्रश्नहरूःक. अहमतालाई आध्यत्मिक क्षेत्रको ठुलो शत्रु किन भनिएको हो ?ख. अहमतालाई भन्ने कुरा प्राकृतिमा सर्वव्यापी छ भनेर कसरी भन्न सकिन्छ ?ग. अहमता त्याग्नुपर्ने सोच किन आएको हो ?घ. रूखले प्रकट गरेको अहमताबारे तपाँईको विचार के छ ?A.अहमतालाई आध्यात्मिक क्षेत्रको ठुलो शत्रु भनिएको छ किनभने यसले मनलाई नकारात्मक दिशातिर लैजान्छ।प्राकृतिका चन्द्र, सूर्य, हिमाल, बादल, रूख आदिमा पनि अहमताको भाव देखिन्छ, त्यसैले यसलाई सर्वव्यापी भनिएको हो।अहमताले कसैको पनि भलो नगरेकोले त्याग्नुपर्ने सोच आएको हो।रूखले अक्सिजन दिन्छु भन्ने अहमता प्रकट गरेको छ, तर त्यो सेवाभाव नै पर्याप्त छ, गर्व नगरे पनि हुन्छ भन्ने मेरो विचार हो।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःक. दिइएका बुँदाको आधारमा जीवनी तयार पार्नुहोस्ःनाम : इन्दिरा प्रसाईंजन्म : वि.सं. २०१४ फागुन ३, दार्जिलिङठेगाना : काठमाडौँ महानगरपालिका, अनामनगरमातापिता : दुर्गादेवी नेपाल/गणेशप्रसाद शर्माशिक्षा : एम.बि.ए. (त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट)साहित्यिक कृति : कथा, कविता, निबन्ध, उपन्यास, खण्डकाव्यसाहित्यिक विशेषता : नारीवादी साहित्यकार, सामाजिक कथाकार, मनोवैज्ञानिक कथाकारसम्मान/पुरस्कार : युवावर्ष मोती पुरस्कार, मैनाली कथा पुरस्कार, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, दीपज्योति पुरस्कार आदिबाट सम्मानित ।ख. आफ्नो घनिष्ठ साथीको अप्रेसन चलिरहेको बेला बाहिर प्रतीक्षामा बस्दै गर्दा मनमा उत्पन्न भावहरू समेटी मनोवाद लेख्नुहोस् ।A.इन्दिरा प्रसाईंइन्दिरा प्रसाईंको जन्म वि.सं. २०१४ फागुन ३ गते दार्जिलिङमा भएको हो। हाल उहाँ काठमाडौं महानगरपालिका, अनामनगरमा बस्दै आउनु भएको छ। उनका माता दुर्गादेवी नेपाल र पिता गणेशप्रसाद शर्मा हुनुहुन्छ। उहाँले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट एम.बि.ए. अध्ययन गर्नुभएको हो। कथा, कविता, निबन्ध, उपन्यास, खण्डकाव्य लेखनमा उहाँको उल्लेखनीय योगदान छ। नारीवादी, सामाजिक र मनोवैज्ञानिक विषयवस्तुमा आधारित साहित्यिक लेखन गर्ने उहाँलाई युवावर्ष मोती पुरस्कार, मैनाली कथा पुरस्कार, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, दीपज्योति पुरस्कार आदिबाट सम्मान गरिएको छ।आज मेरो मन अत्यन्त बेचैन छ। मेरो साथी अप्रेसनमा छ र म बाहिर प्रतीक्षामा छु। हृदयमा निरन्तर चिन्ता चलिरहेछ। मैले सोचें, "के ऊ ठीक हुनेछ?" हरेक पल म घडी हेर्छु र अप्रेसनको परिणामको आशा गर्दछु। साथीको स्वास्थ्यका लागि प्रार्थना गर्दै म आफैँलाई शान्त पार्न खोज्छु। भावनाहरू मिश्रित छन्—डर, आशा, पर्खाइ। म आफूलाई संयमित राख्दै, अस्पतालको वातावरणलाई बुझ्दै, धैर्य गर्नुपर्छ भन्ने सम्झिन्छु। साथीको स्वास्थ्यमा सुधारको क्षणलाई म एकदमै प्रतिक्षा गर्दैछु।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःक. आफ्नो टोलको बाटो बिग्रेर आवतजावतमा परेको कठिनाइलाई दर्साउँदै यथाशीघ्र निर्माण गरिदिनुहुन भनी वडा कार्यालयलाई निवेदान लेख्नुहोस् ।ख. विदेशमा बिहे गरेर उतै बस्ने सोचमा पुगेको भतिजालाई छिटै स्वदेश फर्कनुपर्ने उपयुक्त सल्लाह दिएर एउटा चिठी लेख्नुहोस् ।A.विषय : बाटो निर्माणको लागि निवेदनमहोदय,हाम्रो टोलको बाटो बिग्रिएकाले हिँडडुलमा निकै कठिनाइ भएको छ। विद्यालय जाने विद्यार्थी, वृद्ध, बिरामी सबैलाई समस्या भएको छ। कृपया यो समस्या चाँडो समाधान गर्न निर्माण कार्य प्रारम्भ गरिदिनुहुन अनुरोध गर्दछु। आदरपूर्वक,निवेदक : …………प्रिय भतिजा,तिमी विदेशमा बस्ने सोचमा पुगेको समाचार सुनेँ। म तिमीलाई सम्झाउन चाहन्छु कि हाम्रो देशको माटो, संस्कार र परिवारको माया अद्वितीय छ। विदेशमा जीवन सुविधाजनक हुन सक्छ, तर घरको आनन्द, सम्बन्ध र हाम्रो परम्परा तिमीले त्यहाँ पाउन सक्दैनौ। स्वदेश फर्केर आफ्नो परिवारसँग बस्नु नै उत्तम निर्णय हो। स्वास्थ्य, अध्ययन र भविष्यका अवसरहरू यहाँ पनि उत्तिकै उपलब्ध छन्। छिट्टै फर्कनु र घरको माया अनुभव गर्नु।तिम्रो सल्लाहकार[नाम]
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिपोट गर्नुहोस्ःससाना कार्यबाट पनि ठुल्ठुला समाज सेवाका उदाहरण देखाउन सकिन्छ । हरेक नागरिकले आफ्नो वरिपरिको सफाइ गरे भने सिङ्गो गाउँ वा सहर सफा हुन्छ । कृषकले झरी, बादल नभनी गरेको मेहनतले सबैले खाने अन्न उत्पादन हुन्छ । समाजमा बस्ने नागरिकले एक अर्काको अस्तित्वको सम्मान र आदर गर्दै आफ्नो दायित्व निर्वाह गरेको समाज आदर्श समाज हुन्छ । शिक्षकले पेसाप्रतिको निष्ठा सम्कँदा र सोअनुसारको आचरण गर्दा शिक्षकको कर्तव्य पूरा हुन्छ । सरकारी कार्यालयबाट सेवाग्राहीले मुस्कानसहितको सेवा पाउँदा कर्मचारीको कर्तव्य पूरा भएको ठहर्छ । यसरी एकअर्काले आआफ्नो स्थानबाट कर्तव्य निर्वाह गर्दा समाज सभ्य र व्यवस्थित हुन्छ । त्यसैले कर्तव्यपालना अधिकारप्राप्तिको लक्ष्यभन्दा विशिष्ट छ ।A.
- सानो कार्यबाट पनि ठूलो समाजसेवा सम्भव हुन्छ।
- प्रत्येक नागरिकले वरिपरि सफा गरे समाज सफा हुन्छ।
- कृषकको मेहनतले अन्न उत्पादन हुन्छ।
- शिक्षकले निष्ठापूर्वक काम गरे आफ्नो कर्तव्य पूरा हुन्छ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदलाई एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस्ःसमाजका गरिब बहिष्कृतका शान्त र व्यग्र मनस्थितिलाई ब्लू रङका साथ जोडेर विचित्रका चित्र बनाए । एक्लोपन, गरिबी र चरम अभाव उनका चित्रकलाका विषयवस्तु बने । गरिबीले आक्रान्त महिला, दुधे बालकसँगका आमाका चित्र र दृष्टिविहीनका चित्रले उनका क्यानभासमा प्राथमिकता पाउन थाले । यस्ता विषय खेज्न उनी कहिले जेलमा थुनिएका मानिस हेर्न जान्थे । कहिले बाटामा भिख मागिरहेका भिखारीसँग घन्टौँ बसेर उनका आकृतिमा पोतिएको गम्भीर अवसादलाई आफ्ना चित्रमा उतार्थे । जीवनका निराशा र विसङ्गत अवस्थाको भव्य चित्रण गरिएका उनका यस्ता चित्र सर्वसाधारणबाट निकै रुचाइए । यस्ता चित्र सम्पन्न वर्गले त्यति मन पराएनन् । तत्काल तिनको बिक्री भएन तर कालान्तरमा अनमोल बनेका यिनै चित्र करोडौ मूल्यमा बिक्री भए ।A.चित्रकारले समाजका गरिब, बहिष्कृत, आमा–शिशु र दृष्टिविहीनका पीडा चित्रमा उतारे। उनले कारागार र भिखारीसँग घुलमिल भएर जीवनको पीडालाई चित्रण गरे। उनका चित्र तत्काल बिक्री नभए पनि पछि अनमोल बनेर करोडौँ मूल्यमा बिके।
- Q.१६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःक. तलको कवितांश पढी उत्तर दिनुहोस्ःनेपाल आमा यो दिव्य आभा जगाऊँ कसरीआलस्प निद्रा हीनता सारा भगाऊँ कसरीआशिष देऊ एकै र फेरि पसिना बगाऊँनेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेशमै लगाऊँ ।प्रश्नहरूःक. कविले नेपाल आमासँग के के गर्न सकूँ भन्ने इच्छा प्रकट गरेका छन् ?ख. कवितांशमा कविद्वारा कस्तो आशिष मागिएको छ ?ख. दिइएको गद्यांश पढी प्रश्नका उत्तर दिनुहोस्ःमेरो देशको शिक्षाबाट दिक्षित व्यक्ति समालोचनात्मक सोचयुक्त नयाँ नयाँ ज्ञान निर्माण गने सक्ने हुनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । वास्तवमा समालोचनात्मक चिन्तनले कुनै पनि विचार, घटना वा परिवेशलाई आँखा चिम्लेर समर्थन गर्दैन । यो हरेक कुरालाई प्रर्वाग्रह नराखी, अरूका भरमा मात्र नपरेर आफ्नै विवेकका आँखाले हेर्नुपर्ने स्वस्थ चिन्तन हो । आजका समग्र वैज्ञानिक आविष्कार पनि यस्तै समालोचनात्मक चिन्तनकै उपज हुन् । यस्तो चिन्तन नहुँदा हो त न राइट दाजुभाइले हवाइजहाज आविष्कार गर्थे न त न्युटनको गुरूवाकर्षणको शक्ति नै पत्ता लाग्थ्यो । समालोचनात्मक चेत भएको विद्यार्थीले शिक्षकको मतमा पनि प्राज्ञिक वहस गरेको हुन्छ ।प्रश्नहरूःक. समालोचनात्मक सोचले कस्तो चिन्तलाई महत्व दिन्छ ?ख. "वैज्ञानिक आविष्कारको उपज पनि समालोचनात्मक चिन्तन हो” यस भनाइलाई उदाहरणसहित प्रस्ट पार्नुहोस् ।A.कविले नेपाल आमालाई दिव्य आभा जगाउन चाहेका छन्। आलस्य, निद्रा र हीनता हटाउन चाहेका छन्। पसिना बगाएर श्रम र सीप स्वदेशमै लगाउने इच्छा व्यक्त गरेका छन्।कविले आशीषको रूपमा उर्जा, जोश र श्रमशीलता प्राप्त गर्न चाहेका छन्। . समर्पित भएर मेहनत गर्न सक्ने शक्ति मागेका छन्।समालोचनात्मक सोचले स्वतन्त्र, विवेकशील र निष्पक्ष विचारलाई महत्व दिन्छ। अरूका भरमा नपरी आफ्नै विवेकका आधारमा सोच्ने स्वस्थ चिन्तनलाई प्राथमिकता दिन्छ।वैज्ञानिक आविष्कारहरू जस्तै, हवाई जहाजको निर्माण वा गुरुत्वाकर्षणको खोज समालोचनात्मक चिन्तनको परिणाम हुन्। यी आविष्कारहरू स्वतन्त्र विचार, परीक्षण र विवेक प्रयोग गरेर सम्भव भएका हुन्।
- Q.१७. समाजसेवामा जतिसुकै समर्पित भए पनि शत्रुबाट कोही पनि मुक्त हुन सक्दोरहेनछ भन्ने अभिव्यक्तिलाई कृष्ण रायको घटना श्रृङ्खलाका आधारमा तर्क दिनुहोस्ःA.कृष्ण राय गाउँका भद्र, न्यायप्रिय र समाजसेवामा समर्पित व्यक्ति थिए। उनले गाउँमा झगडा भएमा मध्यस्थता गर्थे, र गाउँलेको सहायतामा सँधै उपस्थित हुन्थे। तर, यसका बावजुद पनि उनी अहंकारी वा शत्रुहरूबाट पूर्णरूपमा मुक्त हुन सकेनन्। उदाहरणका लागि, कसैले कर्जा लिएर विवाद ल्याउँदा उनी आफ्नो सिद्धान्त अनुसार व्यवहार गर्थे, तर केही व्यक्तिहरूले उनलाई आफ्नो विरोधको दृष्टिले हेर्थे। यसबाट देखिन्छ कि समाजसेवामा जतिसुकै समर्पित व्यक्ति भए पनि अन्य व्यक्तिको स्वार्थ, ईर्ष्या वा गलतफहमीका कारण पूर्ण सुरक्षा वा शत्रुबाट मुक्त हुनु असम्भव छ।तर्क:
- समाजसेवा गर्दा सबैले समान रूपमा स्वीकार गर्दैनन्।
- व्यक्तिगत स्वार्थ, ईर्ष्या वा सामाजिक मतभिन्नता शत्रु सिर्जना गर्न सक्छ।
- कृष्ण रायले आफ्नो धर्म निभाए पनि, बाह्य परिस्थितिले शत्रुता वा विरोध उत्पन्न गर्न सक्छ।
- Q.१८. कनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस्ःक. जुटेका ज्ञानले जो छन् पार्दै धर्ती मनोहर उठेका कर्मले जो छन् गर्दै निर्माण सुन्दर । समर्पित भएका छन् जो सदा न्यायखातिर संसारमा उठेका छन् तिनैका विजयी शिर ।ख. “सबै पर्खाइको पछिल्तिर मेरा सयौँ सपना पर्खिरहेका छन्, इच्छा र आकाङ्क्षा पर्खिरहेछन् ।”A."जुटेका ज्ञानले जो छन् पार्दै धर्ती मनोहर, उठेका कर्मले जो छन् गर्दै निर्माण सुन्दर। समर्पित भएका छन् जो सदा न्यायखातिर, संसारमा उठेका छन् तिनैका विजयी शिर।"व्याख्या:
- ज्ञान, कर्म र न्यायको संयोजनले व्यक्तिलाई सफल र प्रतिष्ठित बनाउँछ।
- केवल ज्ञान मात्र होइन, त्यसलाई कर्ममा उतार्नु आवश्यक छ।
- समर्पित भएर न्यायका लागि काम गर्ने व्यक्तिहरू संसारमा सच्चा विजेता मानिन्छन्।
“सबै पर्खाइको पछिल्तिर मेरा सयौँ सपना पर्खिरहेका छन्, इच्छा र आकाङ्क्षा पर्खिरहेछन्।”व्याख्या:- यो उद्धरणले धैर्यता र आशाका महत्त्वलाई दर्शाउँछ।
- समय आएपछि मात्र इच्छाहरू र आकाङ्क्षा पूरा हुने सन्देश दिन्छ।
- जीवनमा सफल हुन धैर्यता र योजनाबद्ध प्रयास आवश्यक हुन्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षाप्तक उत्तर दिनुहोस्ःक. तलको कथांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ः“तिमी दुई जना बिहेपछि पनि मसँगै बस्नुपर्छ । यो बुढेसकालमा आमालाई छोडेर जान पाउन्नौ ।” उहाँका आँखा ओभएका थिए । खुसी घाँटीमा अड्किए जस्तो भयो । बोल्नै गाह्रो भयो । मैले आमालाई गम्ल्याङ अँगालो हालें । आमाको छातीबाट न्यानो प्रसार भएर मेरो भित्र हृदयमा पुग्यो । म निकै बेरसम्म अँगालोमै बेरिरहेँ । मेरो हिक्का झन झन् बढेर आयो । आमासँगको मातृवात्सल्यको अभिनव आयाममा म प्रेमको महासागरमा डुबिरहेको थिएँ ।प्रश्नःक.'आयाम' कथाले सासूबुहरीबिचको सम्बन्धलाई कुन रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ? विवेचना गर्नुहोस् ।ख. तलको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःतीन महिना 'शाकुन्तल' महाकाव्य, १० दिनभित्र 'सुलोचन' महाकाव्य र एकै रातमा कुञ्जिनी खण्डकाव्य लेख्नु जोसुकैलाई सम्भव कहाँ थियो र ! अरू कविको नजरबाट ओझोल परेको झ्याउरे छन्द अर्थात् लोकभाकालाई 'मुनामदन' मार्फत देवकोटाले नै शिखरमा पुर्याए । आफ्नो जीवन अवधिमा उनले कविताका क्षेत्रमा ७०० जति फुटकार कविताका साथै आधा दर्जन महाकाव्य रचना गरे ।प्रश्नःक. नेपाली साहित्यिक क्षेत्रको उन्नयनका निम्ति महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले गरेको योगदानको सविस्तार चर्चा गर्नुहोस् ।A.कथांशले सासूबुहरीबिचको सम्बन्धलाई प्रेम, सम्मान र आत्मीयता पूर्ण रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। आमाको आँखा ओभिएका, प्रसादित छातीको न्यानोपन र अँगालोमा अनुभूत प्रेमले देखाउँछ कि सासू र बुहारीबीच केवल दायित्वमात्र होइन, भावनात्मक सम्बन्ध पनि बलियो हुन सक्छ। यस कथाले पारिवारिक सम्बन्धमा भावनात्मक जुडाव र मातृवात्सल्यको महत्त्व उजागर गरेको छ। पाठकले बुझ्दछन् कि दायित्व र सम्मानका साथ स्नेह पनि परिवारको आधार हुन्छ।विश्लेषण:
- भावनात्मक नजिकाइको प्रदर्शन।
- मातृवात्सल्य र प्रेमको महत्त्व।
- पारिवारिक सद्भाव र आपसी सहयोग।
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा नेपाली साहित्यका महाकवि हुन्। उनले कविताको शास्त्रीय र लोकभाकाको संयोजन गरेर नेपाली साहित्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याए। “मुनामदन” मार्फत लोकभाकालाई शिखरमा पुर्याएका छन्। उनका महाकाव्य र फुटकर कविताले नेपाली भाषालाई समृद्ध तुल्यायो। उनले छोटो समयमै महाकाव्य र खण्डकाव्य लेखेर नेपाली साहित्यको विकासमा विशेष योगदान पुर्याए। यसरी, देवकोटाले नेपाली साहित्यमा नयाँ शैली, संवेदनशीलता र रचनात्मक आयाम थपेका छन्।विश्लेषण:- लोकभाकाको प्रवर्धन।
- महाकाव्य र खण्डकाव्य लेखन।
- नेपाली साहित्यको विकास र समृद्धि।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस्ःक. नेपालमा पर्यटन उद्योगको सम्भावनाख. मेरो भविष्य मेरै हातमाग. सामाजिक सञ्जालको देनA.नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक सम्पदा र ऐतिहासिक धरोहरले भरिपूर्ण देश हो। हिमाल, जङ्गल, ताल तथा धार्मिक स्थलहरूले नेपाललाई पर्यटनका लागि विशेष बनाउँछन्। विश्वभरका पर्यटक हर वर्ष हिमाल आरोहण, ट्रेकिङ, गङ्गा र धार्मिक यात्रा गर्न नेपालमा आउँछन्। पर्यटन उद्योगले रोजगार सृजना, स्थानीय उत्पादन प्रवर्धन र विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। सरकारी नीति, सडक, आवास र सुरक्षित वातावरणले पर्यटनलाई अझ बढावा दिन सक्छ। तर, पर्याप्त पूर्वाधार नहुँदा वा वातावरणीय प्रदूषणले पर्यटनमा असर पर्न सक्छ। पर्यटन विकासले गाउँघरको आर्थिक स्थिति सुधार गर्न सहयोग पुर्याउँछ। नेपालको पर्यटन उद्योगमा दिगो योजना, स्थानीय सहभागिता र सुरक्षित वातावरण सुनिश्चित गर्न सके आर्थिक विकासमा ठूलो योगदान पुग्ने सम्भावना छ।मेरो भविष्य मेरो प्रयास र निर्णयमा निर्भर छ। म आफूलाई शिक्षामा केन्द्रित गर्दै सीप र ज्ञानमा सुधार ल्याउने प्रयास गर्छु। लक्ष्य निर्धारण, समयको सदुपयोग र अनुशासनले मेरो भविष्य उज्वल बनाउन सक्छ। केवल अरूको आश्रयमा नबसि आफ्नै मेहनत र लगनले म आफूलाई सक्षम बनाउन सक्छु। चुनौती र असफलताले डर नदिई, म सिक्ने र सुधार्ने मार्ग अपनाउने छु। स्वास्थ्य, मनोबल र सकारात्मक सोच कायम राख्नाले मेरो भविष्य सुरक्षित र सफल बनाइरहन्छ। मेरा निर्णय र कार्यले समाजमा योगदान पुर्याउने उद्देश्य राख्नेछु। यसैले, मेरो भविष्य केवल भाग्यमा होइन, मेरो मेहनत, अनुशासन र लगनमा निर्भर रहनेछ।सामाजिक सञ्जालले हाम्रो जीवनमा द्रुत सम्पर्क, सूचना र ज्ञानको पहुँच बढाएको छ। साथीभाइ, परिवार र शिक्षकहरूसँग सजिलै सम्पर्क गर्न सकिन्छ। समाचार, शिक्षण सामग्री, मनोरञ्जन र व्यापारिक जानकारी तुरुन्त प्राप्त गर्न सहज भएको छ। सामाजिक सञ्जालले व्यवसाय प्रवर्धन, रोजगार र नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सहयोग पुर्याएको छ। तर, अत्यधिक प्रयोगले समयको ह्रास, मानसिक तनाव र गोपनीयताको जोखिम बढाउन सक्छ। सकारात्मक तरिकाले प्रयोग गर्दा सामाजिक सञ्जाल ज्ञानको आदानप्रदान, नेटवर्क विस्तार र सामाजिक जागरूकता बढाउँछ। यसले समुदायमा सूचनाको पहुँच सजिलो बनाउँछ र विश्वव्यापी सञ्जालमा हाम्रो सहभागिता सुनिश्चित गर्दछ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.