Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दहरूको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
समूह ‘क’ समूह ‘ख’ फसाद सफलता प्राप्त भएको, सफल शीतोष्ण प्रमाण, सबुद दसी, असजिलो अवस्था, झमेला ठण्डा र गर्मी दुवै मिश्रित कामयाब फरक दास A.समूह 'क' समूह 'ख' फसाद झमेला / असजिलो अवस्था शीतोष्ण ठण्डा र गर्मी दुवै मिश्रित दसी दास कामयाब सफलता प्राप्त भएको, सफल प्रमाण फरक - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :चर्म चक्षुले भन्दा ज्ञान चक्षुले मानिसलाई सही मार्ग प्रदान गर्छ ।क. 'छाला' को पयार्यवाची शब्द....... हो ।ख. 'गलत' को विपरीतार्थी शब्द.... हो ।ग.अनेकार्थी शब्द ....हो ।घ. 'प्रधान' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द...... हो ।A.क. 'छाला' को पर्यायवाची शब्द चर्म हो ।ख. 'गलत' को विपरीतार्थी शब्द सही हो ।ग. मार्ग अनेकार्थी शब्द हो ।घ. 'प्रधान' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द प्रमाण हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा पारिभाषिक शब्द पहिचान गरी तिनलाई अनुच्छेदमा दिइएमा दिइएको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :डाँडाको जूनघाम भइसकेका रमाकान्त खाने मुखलाई जुंगाले छेक्दैन भन्ने सोचका मानिस थिए । गाउँमा कसैले अन्याय गर्यो भने गाउँले उनैकहाँ निवेदन गर्न आइपुग्थे । उनी गाउँलेका लागि एक अदालत थिए ।A.उखान : खाने मुखलाई जुंगाले छेक्दैननयाँ वाक्य : रामु त पढाइमा कमजोर भए पनि सफल हुन्छ, किनभने खाने मुखलाई जुंगाले छेक्दैन ।पारिभाषिक शब्द : अदालतनयाँ वाक्य : हरेक नागरिकले आफ्नो हक र अधिकार पाउनका लागि अदालत को सहारा लिन सक्छन् ।
- Q.४.तलका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. संकल्प, सङ्कल्प, सन्कल्प, सम्कल्पआ. ससक्त, शशक्त, सशक्त, शसक्तख. तल दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस् :मानिसका जिवनमा दुःख र सुख एक पति अर्को गर्दै आईरहन्छन् ।A.सङ्कल्पसशक्तमानिसको जीवनमा दुःख र सुख एकपछि अर्को गर्दै आइरहन्छन् ।
- Q.५. तल रेखाकित शब्दहरूको पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :सबै नेपालीहरूले आफ्नो उन्नति कसरी पो होला भन्ने कुरा आफैँले विचार गरौं र अगाडि बढौँ ।A.आफ्नो = सर्वनामउन्नति = संज्ञाअगाडि = क्रियाविशेषणपो = निश्चयार्थक अव्ययर = समुच्चयबोधक अव्ययआफैँले = सर्वनाम (कर्तृकारक)
- Q.६. तलका दुवै प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट उपसर्ग लागेर बनेका दुईओटा र प्रत्यय लागेर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :ग्रामीण क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरू अनुशासित हुन्छन् । अनपढ भए पनि आआफ्नो कर्तव्य बुझेर कुबाटोमा नलागी सुकार्यमा रमाउने उनीहरूको बानी हुन्छ । खपत र बचतमा अत्यन्त सचेत उनीहरू निकै आत्मीय हुन्छन् ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेको दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :घरघरमा लगाइने पूजाको सामग्रीमा पञ्चामृतको जुन महत्त्व हुन्छ, त्यो महत्त्व ज्ञान नभएको मान्छेको बुझेको हुँदैन । दुईचार वर्ष टालटुल गरेर विदेशतिर बस्दैमा आआफ्नो आनीबानी बिर्सिने तोरीलाहुरेहरूलाई मेरो भन्नु केही छैन ।A.उपसर्ग लागेका शब्द : अनुशासित (अनु + शासित), अनपढ (अन + पढ)प्रत्यय लागेका शब्द : कर्तव्य (कर्त + व्य), आत्मीय (आत्मा + ईय)समस्त शब्द : पञ्चामृत = पञ्च + अमृतविग्रह पदावली : आफ्नो आनीबानी → आआफ्नोद्वित्व भएका शब्द : घरघर (घर + घर), दुईचार (दुई + चार)
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई सामान्य वर्तमान कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :तिमीहरू एकआपसमा मिलेर चित्र बनाउँथ्यौ । चित्रहरू असाध्यै राम्रा हुन्थे ।A.तिमीहरू एकआपसमा मिलेर चित्र बनाउँछौ । चित्रहरू असाध्यै राम्रा हुन्छन् ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. सम्भावनार्थ क्रियाको प्रयोग गरी चारओटा वाक्यमा आफ्नो देशको विकासबारे वर्णन गर्नुहोस् ।ख. तलको अनुच्छेदलाई उच्च आदरमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।ऊ निकै मिठा गीतहरू रच्छ । ऊ आफूले रचेको गीतहरू आफैँ गाउँछ । उसमा गीत गाउने अद्भूत क्षमता छ । ऊ आफ्नो गीतबात सबैलाई मन्त्रमुग्ध बनाइदिन्छ ।A.१. हाम्रो देशमा कारखाना खोल्न सकिन्छ ।२. तराईका जमिनमा प्रशस्त अन्न उब्जाउन सकिन्छ ।३. पहाडमा जलविद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ ।४. देशमै रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ ।उहाँ निकै मिठा गीतहरू रच्नुहुन्छ । उहाँले आफैं रचेका गीतहरू आफैं गाउनुहुन्छ । उहाँमा गीत गाउने अद्भुत क्षमता छ । उहाँ आफ्ना गीतबाट सबैलाई मन्त्रमुग्ध बनाइदिनुहुन्छ ।
- Q.९. कोष्ठकमा दिइएको सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्:क. भक्तपुर महोत्सव निकै सफल भयो । (वाक्य विश्लेषण)ख. हामी कथा र कविता लेख्थ्यौँ । (कर्मवाच्य)ग. विद्यार्थीहरू लोकगीत गाउँछन् । (प्रेरणार्थक)घ. दर्शकले भने, “स्तरीय क्रिकेट रङ्गशाला चाहियो ।” (अप्रत्यक्ष कथन)A.कर्ता : भक्तपुर महोत्सवविधेय : निकै सफल भयोकथा र कविता हामीद्वारा लेखिन्थे ।विद्यार्थीहरूलाई लोकगीत गाउन लगाइन्छ ।दर्शकले भने कि स्तरीय क्रिकेट रङ्गशाला चाहिन्छ ।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :४५ वर्षका कृष्ण राय गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए । तिनले यता १०/१२ वर्षदेखी गाउँभन्दा बाहिर पाइलो राखेका थिएनन् । यसैबाट तिनको शान्त स्वभावको विरूद्ध ठान्थे । कसैलाई कर्जा दिनु तिनी आफ्नो सिद्धान्तको विरूद्ध ठान्थे । तिनको मतअनुसार कर्जामा गएको रुपैयाँ आफू आउँदा झगडा बोकी ल्याउँछ तर दुःख परेको बखतमा 'राजद्वारे श्मशाने च' तिनी गाउँलेको सहायतामा प्रस्तुत रहन्थे । जनककुमारीको एक्लो छोरो मर्दा जनककुमारीको पिरभन्दा तिनको सान्त्वनाले त्यहाँ भएका मान्छेका आँखामा आँसु ल्यायो । गाउँलेमा झगडा पर्यो भने तिनी नै मध्यस्थ हुन्थे ।प्रश्नहरू :क. 'कसैलाई कर्जा दिनु तिनी आफ्नो सिद्धान्तको विरूद्ध ठान्थे ।' यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएको 'आँखामा' शब्दको कारक र विभक्ति छुट्याउनुहोस् ।ग. '४५ वर्षका कृष्ण राय गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय पहिचान गर्नुहोस् ।घ. 'गाउँलेमा झगडा पर्यो भने तिनी नै मध्यस्थ हुन्थे ।' यस वाक्यलाई सरल वाक्यमा बदल्नुहोस् ।A.कसैलाई कर्जा दिनु उसको सिद्धान्तको विरुद्ध ठानिन्थ्यो ।कारक = अधिकरण कारक, विभक्ति = माउद्देश्य = कृष्ण राय (४५ वर्षका कृष्ण राय गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए ।)विधेय = गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए ।गाउँलेमा झगडा पर्यो भने तिनी मध्यस्थ हुन्थे ।
- Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :जलस्रोतको दृष्टिले नेपाल धेरै धनी राष्ट्र हो । यहाँको अपार जलसम्पदाको प्रयोग गर्नाले नेपालको आर्थिक विकासमा ठूलो टेवा पुग्छ । मुलुकको सर्वाङ्गीण विकासका लागि अर्थतन्त्रले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेकाले यहाँ नदीनालाबाट विद्युत शक्तिको उत्पादन गरेर विदेशी मुद्रा आर्जन गर्नेतर्फ सरकारी स्तरबाट योजना तर्जुमा गरी त्यसतर्फ विशेष कार्यक्रम निर्धारण गरिनुपर्छ । नेपालका ६ हजारभन्दा बढी विद्यतशक्ति अन्य राष्ट्रहरूलाई बिक्री गरी त्यसबाट आर्जित आयबाट राष्ट्र निर्माणका हरेक क्षेत्रमा लगाउन सकिन्छ । नदीनालाहरूबाट खेर गइरहेको पानीलाई सिँचाइका माध्यबाट उपभोग गर्न सकिएको खण्डमा कृषि फसलमा वृद्धि हुनाका साथै नेपालीहरूको आय आर्जनमा सहयोग पुग्छ । सिँचाइ सुविधा उपलब्ध गराउन सकेमा कृषिजन्य वस्तुको वृद्धि हुने र आवश्यकताभन्दा बढी अन्नलाई राष्ट्र विकासको कार्यक्रममा लगाउन सकिने भएकाले समयमै यसतर्फ आवश्यक पाइला चाल्नु पर्ने स्थिति देखिन्छ ।प्रश्नहरू :क. नेपालको आर्थिक विकासमा केले सहयोग पुग्छ ?ख. सरकारी स्तरबाट कस्तो योजना तर्जुमा गर्नुपर्छ ?ग. नेपालमा विद्युत उत्पादन गर्ने नदीनाला कति छन् ?घ. कृषि फसलमा वृद्धि कसरी गर्न सकिन्छ ?ङ. आवश्यकताभन्दा बढी अन्नलाई के गर्न सकिन्छ ?A.नेपालको आर्थिक विकासमा जलसम्पदाको प्रयोग ले सहयोग पुग्छ ।सरकारी स्तरबाट नदीनालाबाट विद्युत उत्पादन गर्ने र निर्यात गर्ने योजना तर्जुमा गर्नुपर्छ ।नेपालमा विद्युत उत्पादन गर्ने नदीनाला ६ हजारभन्दा बढी छन् ।कृषि फसलमा वृद्धि गर्न सिँचाइ सुविधा उपलब्ध गराउनुपर्छ ।आवश्यकताभन्दा बढी अन्नलाई राष्ट्र विकासका कार्यक्रममा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी लेखी शीर्षकसमेत दिनुहोस् :नाम: नारायणगोपाल गुरुवाचार्यजन्म: वि.सं. १९९६ असोज १८, किलागल,काठमाडौँप्रवृत्ति : बुबा भजन मण्डलीका सदस्य भएकाले घरमा साङ्गीतिक माहोलका कारण सङ्गीतप्रति आकर्षण-प्राथमिक शिक्षासँगै सङ्गीत सिकेका र २०१२ सालदेखि गायन यात्रा सुरू-बी.ए. को अध्ययनपछि भारतबाट शास्त्रीय सङ्गीतमा स्नातकोत्तर गरेका-उत्कृष्ट स्वरका धनी, सबैभन्दा सफल र ख्यातिप्राप्त नेपाली आधुनिक गायक-स्वरसम्राटको उपाधिद्वारा विभूषित, वरिष्ठ गायकसम्मान तथा पुरस्कार : सर्वोत्कृष्ठ गायक पुरस्कार (२०२४), सर्वोत्कृष्ट सङ्गीतकार (२०२३), गोरखा दक्षिण बाहु चौंथो), रत्न रेकर्ड पुरस्कार (२०३९), छिन्नलता पुरस्कार आदिमृत्यु : वि.सं. २०४७ मङ्सिर १९, काठमाडौँख. 'नेपालमा खेलकुदको सम्भावना' शीर्षकमा संवाद तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक : स्वरसम्राट नारायणगोपालवि.सं. १९९६ असोज १८ गते काठमाडौँको किलागलमा जन्मिएका नारायणगोपाललाई घरको सांगीतिक वातावरणले संगीततर्फ आकर्षित गर्यो। प्रारम्भिक शिक्षासँगै संगीत अध्ययन गरेका उनले २०१२ सालदेखि गायन यात्रा शुरू गरे। भारतबाट शास्त्रीय संगीतमा स्नातकोत्तर गरेका उनी उत्कृष्ट स्वरका धनी थिए। उनले नेपाली आधुनिक गीतमा नयाँ आयाम थपे। स्वरसम्राट उपाधिले विभूषित उनी सफल र ख्यातिप्राप्त गायक बने। उनले सर्वोत्कृष्ट गायक, गोरखा दक्षिणबाहु, छिन्नलता पुरस्कारलगायतका सम्मान पाए। वि.सं. २०४७ मङ्सिर १९ मा उनको निधन भयो।राम : नेपालमा खेलकुदको सम्भावना कस्तो छ त ?सीता : धेरै राम्रो छ। यहाँको भूगोल र वातावरणले विभिन्न खेल विकास गर्न अनुकूलता दिएको छ।राम : खास गरी कुन–कुन खेलमा बढी सम्भावना छ ?सीता : फुटबल, क्रिकेट, भलिबल, एथलेटिक्स, कराते जस्ता खेलमा सम्भावना धेरै छ।राम : तर हामी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा किन पछि परेका छौँ ?सीता : मुख्य कारण पर्याप्त सुविधा र पूर्वाधारको कमी हो। प्रशिक्षक, खेलमैदान र उपकरण नपुग्दा प्रगति सुस्त छ।राम : सरकारले के गर्नुपर्ला त ?सीता : खेलकुदलाई राष्ट्रिय प्राथमिकता दिएर पूर्वाधार विकास गर्नुपर्छ। खेलाडीलाई प्रोत्साहन दिनु र तालिम दिनु जरुरी छ।राम : हो नि, खेलकुदले देशको नाम उज्यालो पार्छ।सीता : ठीक भन्नुभयो, खेलकुदले मात्र नभई स्वस्थ जीवन र सामाजिक एकता पनि बढाउँछ।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ भक्तपुरले आयोजना गरेको जिल्ला स्तरीय हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा विद्यालयको तर्फबाट सहभागी पठाइएको जानकारी दिँदै चिठी लेख्नुहोस् ।ख. तपाईंको दाइको विवाहमा आफन्तलाई दिइने निमन्त्रणा-पत्रको नमूना तयार पार्नुहोस् ।A.श्री शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ, भक्तपुरविषय: जिल्ला स्तरीय हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा सहभागी पठाइएको बारे।महोदय,उपरोक्त विषयमा हाम्रो विद्यालयको तर्फबाट विद्यार्थीलाई सहभागी गराउन पठाइएको जानकारी गराइन्छ। प्रतियोगितामा विद्यार्थीहरूले आफ्नो क्षमता देखाउन पाउने भएकाले यसले तिनीहरूको ज्ञानस्तर अभिवृद्धि गर्ने विश्वास लिएका छौं।धन्यवाद।विनम्र,…………………विद्यालयको नामनिमन्त्रणा पत्रश्री ………………विषय : विवाह समारोहमा निमन्त्रणाआदरणीय ………………ज्यू,हाम्रो दाइको विवाह समारोहमा तपाईँको सपरिवारको उपस्थितिले हामीलाई अपार खुशी र सम्मान प्राप्त हुनेछ।विवाह कार्यक्रमको विवरण :मिति : ………………स्थान : ………………समय : ………………तपाईँको उपस्थितिले कार्यक्रमलाई अझ भव्य बनाउन मद्दत गर्नेछ भन्ने विश्वास लिएका छौँ।धन्यवाद सहित,विनम्र, …………………(आमन्त्रकको नाम)
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :मलाई मेरो देशको लागि सर्वसुलभ रूपमा सूचना प्रविधिको पहुँच पुगोस् भन्ने लाग्छ । मेरो देशमा विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षाको थप खाँचो छ । विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षा नपुगेका ठाउँमा त्यसको पहुँच सर्वसुलभ हुन जरूरी छ । आजको युग सूचना र प्रविधिको युग हो । शिक्षामा सूचना र प्रविधिले युगान्तकारी परिवर्तन ल्याइदिएको छ । ती परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्न सक्ने नागारिक उत्पादनमा जोड दिने शिक्षाको खाँचो छ । आज हामी मोबाइल एप्सबाट गाडी रोक्ने, चढ्न र भाडा तिर्न सक्छौँ । जहाजको टिकट काट्न र तीर्थाटन गर्न रेलको टिकट काट्न सक्छौँ । अनलाइन कारोबार गर्ने सक्छौँ, अनलाइनबाटै बैङ्क खाता खोल्न र घरमै सामान मगाउन सक्छौँ । आज जागिरका विज्ञापन अनलाइनबाटै खुल्छन् । व्यापार व्यवसाय अनलाइनबाटै गरिन्छन् ।A.
- सूचना प्रविधिको सर्वसुलभ पहुँच देशको लागि आवश्यक छ।
- विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षाको खाँचो छ।
- मोबाइल एप्स, अनलाइन कारोबार, टिकट काट्ने आदि कार्य प्रविधिबाट गर्न सकिन्छ।
- शिक्षा र प्रविधिले युगान्तकारी परिवर्तन ल्याएको छ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :आयुर्वेदिक उपचार पद्धतिमा व्यवस्थापन, सङ्गठन र निदानमा समेत केही सीमा रहेको छन् । दुर्घटनामा परी अङ्गभङ्ग भएको साथै एपेन्डिसाइटिस, हृदयघात, पक्षघात आदि रेगबाट पीडित बिरामी, सल्यक्रियाबाट गरिने उपचार, सघन उपचार आदिमा राखेर गरिने उपचारमा एलोप्याथीको सहयोग लिनुपर्ने अवस्था छ । साथै आयुर्वेदिक उपचारका नाममा जसले पनि औषधी बेच्नु, भिडभाड हुने ठाउँमा हकरले पनि औषधी बेच्नु र त्यसलाई रोक्ने कुनै संयन्त्र नहुनु र यसरी जो पायो त्यसैले घरैघर स्वघोषित आयुर्वेदिक वैद्य बनेर उपचार गर्नु जस्ता उसका सीमा हुन् । आयुर्वेदिक औषधीको पार्श्वप्रभाव न्यून हुन्छ । धेरै खायो भने चिनी पनि तितो हुन्छ भनेझै नजानी नजानी त्यस्ता औषधी खाँदा जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्छ ।A.आयुर्वेदिक उपचार पद्धतिमा केही सीमा छन्। दुर्घटना, शल्यक्रिया वा सघन उपचारमा एलोप्याथीको आवश्यकता पर्छ। जसले पनि आयुर्वेदिक औषधि बेच्ने र नियमनको अभाव भएकाले समस्या बढेको छ। आयुर्वेदिक औषधिको पार्श्वप्रभाव कम भए पनि अज्ञानतापूर्वक प्रयोग गर्दा स्वास्थ्यमा हानी पुग्न सक्छ।
- Q.१६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।जुटेका ज्ञानले जो छन् पार्दै धर्ती मनोहरउठेका कर्मले जो छन् गर्दै निर्माण सुन्दरसमर्पित भएका छन् जो सदा न्यायखातिरसंसारमा उठेका छन् तिनैका विजयी शिर ।प्रश्नहरू :अ. कवितांशमा ज्ञान र कर्मले कस्ता काम गर्नुपर्छ भनिएको छ ?आ. कस्ता मानिसको शिर उँचो हुन्छ ?ख. दिइएका एकाङ्कीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।साराले आफ्नै देशमा काम पाएका छन्, हामीले यसरी विदेशमा लत्येर बस्नुपर्छ र ? उहाँ आफ्नो चाडबाड, पर्वमेला, तीर्थव्रत सब छाडेर अर्काको कमारो भएर बस्ने ? जाऔं हिँड जमान दाइ, मर्नुपरे पनि बरू आफ्नौ भुइँमा लम्पसार परौंला, आफ्नै खोलाका बगरमा आफ्नै वनका काठले जलौँला । हाम्रा बाबुबाजेले आफ्नो आखिरी सास हिमालको बतासमा मिलाए, हामी पनि त्यसै गरौंला । आफ्ना पुर्खाको धर्म थामौं। जमान दाइ, जाऔं । उठ, ऐल्यै जाऔं । नबसौं ।प्रश्नहरू :अ. माथिको एकाङ्कीका अंशमा नेपालको परिवेशलाई कसरी चित्रण गरिएको छ ?आ. एकाङ्कीको अंशले राष्ट्रभक्तिको कस्तो सन्देश दिएको छ ?A.ज्ञानले धर्तीलाई मनोहर बनाउनुपर्छ भने कर्मले सुन्दर निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने भनिएको छ।सदा न्यायका पक्षमा समर्पित भएर काम गर्ने मानिसको शिर संसारमा उँचो हुन्छ।यसमा नेपालको चाडपर्व, मेलापर्व, तीर्थव्रत, हिमालको बतास र पुर्खाको धर्मलाई मुख्य आधार मानेर नेपालीको जीवनशैली र परिवेशलाई चित्रण गरिएको छ।यस अंशले आफ्नो देश छाडेर विदेशमा दुःख गरेर बस्नु भन्दा आफ्नै देशमा श्रम गरेर बाँच्नुपर्ने सन्देश दिएको छ। जसले राष्ट्रप्रेम, देशभक्ति र पुर्खाले दिएको सम्पदा जोगाउनुपर्ने शिक्षालाई स्पष्ट पार्छ।
- Q.१७. दिइएको प्रश्नको तार्किक उत्तर लेख्नुहोस् :यदि तपाईं 'कर्तव्य' कथाको पात्र मुरलीधरको ठाउँमा हुनुभएको भए के गर्नुहुन्थ्यो ? आफ्ना तर्क दिनुहोस् ।A.यदि म ‘कर्तव्य’ कथाको पात्र मुरलीधरको ठाउँमा भएको भए, मैले दाजुभाइबीचको सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउन प्रयास गर्ने थिएँ। दाजुभाइबीच सधैं सहकार्य, माया र विश्वास कायम गर्नुपर्छ भन्ने मेरो धारणा छ। धन–सम्पत्ति भन्दा नाता–सम्बन्ध महान् हुन्छ, त्यसैले भाइलाई गुमाएको चार वर्षपछि भेट्दा मैले त्यस सम्बन्धलाई पुनः जोगाउने प्रयत्न गर्ने थिएँ। मान्छेको जीवनमा पैसाभन्दा माया, सहानुभूति र पारिवारिक एकता नै ठूलो सम्पत्ति हो भन्ने विचारमा म दृढ हुने थिएँ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. एउटै इनार छ सम्पूर्ण गाउँमा र पनि कसैले पानी पिउन नपाएको गुनासो छैन मेलापात जानुपर्छ काखको नानीलाई मजेत्रोले पिठिउँमा बाँधेर निस्कन तयार छे जो कुनै पनि आमा आफ्नै सन्तान पनि भार हुन सक्छ भन्ने उसलाई थाहा छैन् ।ख. बाहिरी शत्रुलाई उठ्न दिनाको मूल कारण घरझगडा हो ।A.यो उद्धरणले गाउँमा एकताबद्धता, मेलापातको परम्परा र आमाको त्यागलाई देखाएको छ। एउटै इनार भए पनि सबैलाई पानी उपलब्ध हुन्छ, किनभने सबैले आपसी सहयोग गर्छन्। आमा आफ्नो नानीलाई पिठ्युँमा बोकेर काम गर्न जान्छिन्, यसले मातृत्वको त्याग, माया र समाजमा महिलाको महत्वपूर्ण भूमिका प्रकट गर्दछ। यसबाट सामाजिक सद्भाव, सहकार्य र मातृत्वको महानता भन्ने सन्देश पाइन्छ।“बाहिरी शत्रुलाई उठ्न दिनाको मूल कारण घरझगडा हो” भन्ने उद्धरणले भित्रैको फूटकै कारण बाहिरी शत्रु बलवान् बन्ने कुरा प्रकट गर्दछ। यदि समाज वा राष्ट्रभित्रै ऐक्यबद्धता नहुने हो भने बाहिरका शत्रुले सजिलै आक्रमण गर्छन्। यसैले एकता नै बल हो भन्ने सत्यलाई यस उद्धरणले उजागर गरेको छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. तलको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :'तिमी दुई जना बिहेपछि पनि मसँगै बस्नुपर्छ । यो बुढेसकालमा आमालाई छाडेर जान पाउन्नौ ।' आमाले मेरो चिउडो उचाल्दै भन्नुभयो । उहाँको आँखा ओभाएका थिए ।प्रश्न :अ. 'आयाम' कथाले हाम्रो समाजको के कस्तो विषयवस्तुलाई प्रस्तुत गरेको छ ?ख. तलको जीवनीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :सन्दुक रुइतले विगतका तिन दशकमा आफ्नो उपचार पद्धतिले करिब एक लाख मानिसको सफल शल्यक्रिया गरिसकेका छन् ।प्रश्न :क. आँखाको उपचारका क्षेत्रमा सन्दुक रुइतले के कस्तो योगदान दिएका छन् ?A.‘आयाम’ कथाले हाम्रो समाजमा आमाबाबुप्रतिको कर्तव्य, बुढेसकालमा देखिने असहाय अवस्था र पारिवारिक जिम्मेवारीलाई प्रस्तुत गरेको छ। कथामा आमाले छोरालाई विवाहपछि पनि आफूलाई नछाड्न आग्रह गर्नु भएको छ। यसले नेपाली समाजमा देखिने संयुक्त परिवार प्रणाली, आमा–छोराको भावनात्मक सम्बन्ध र बुढेसकालमा देखिने मनोवैज्ञानिक पीडालाई उजागर गर्दछ। कथा भावनात्मक मात्र नभई समाजमा देखिने कर्तव्य र जिम्मेवारीबारे सचेत गराउने यथार्थपरक अभिव्यक्ति हो। यसले नयाँ पुस्तालाई आमा–बुबाप्रति उत्तरदायी हुन प्रेरित गर्छ।सन्दुक रुइतले आँखाको उपचारका क्षेत्रमा ऐतिहासिक योगदान दिएका छन्। उनले सस्तो, सरल र प्रभावकारी शल्यक्रिया प्रविधि विकास गरी ग्रामीण र गरिब समुदायका हजारौँ अन्धोपनग्रस्त मानिसलाई दृष्टि दिएका छन्। उनले विगत ३० वर्षमा करिब एक लाख मानिसको सफल शल्यक्रिया गरेका छन्। साथै उनले नेपाललाई मात्र नभई संसारकै आँखाको उपचार क्षेत्रमा योगदान पुर्याएका छन्। यसले उनलाई विश्वस्तरीय नेत्र विशेषज्ञको रूपमा स्थापित गरेको छ। उहाँको योगदानले स्वास्थ्य क्षेत्रलाई मात्र नभई मानवसेवा र मानवताको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्दमा निबन्ध लेख्नुहोस् :क. स्वास्थ जीवनका लागि योगख. बौद्धिक पलायनग. मेरो भविष्यको योजनाA.योग स्वस्थ जीवनको आधार हो। यसले शरीरलाई तन्दुरुस्त, मनलाई शान्त र आत्मालाई सशक्त बनाउँछ। प्राचीन समयमा ऋषि–मुनिहरू योगमार्फत आध्यात्मिक उन्नति गर्दै आएका थिए। आजको आधुनिक जीवनशैलीमा पनि योगको महत्व अझ बढेको छ। बिहानको समयमा योगाभ्यास गर्दा श्वासप्रश्वास प्रणाली बलियो हुन्छ, रक्तसञ्चार राम्रो हुन्छ र रोगप्रतिकार शक्ति बढ्छ। योगले मानसिक तनाव कम गर्छ र अनुशासित जीवनशैलीमा बाँच्न प्रेरित गर्दछ। योग अभ्यास गर्ने व्यक्तिहरूमा दीर्घरोगको सम्भावना कम हुन्छ। यसैले, योग केवल व्यायाम नभई जीवनशैली हो। स्वस्थ रहन सबैले योगलाई दैनिक जीवनको हिस्सा बनाउनुपर्छ।बौद्धिक पलायन भन्नाले पढेलेखेका र सीप–ज्ञान भएका व्यक्तिहरू आफ्नै देश छाडेर विदेश जानु हो। नेपालमा पनि शिक्षित युवाहरू राम्रो रोजगारी, उच्च शिक्षा र सुविधा पाउन विदेश पलायन भइरहेका छन्। यसले देशलाई कुशल जनशक्ति गुमाउने समस्या ल्याएको छ। बौद्धिक पलायनको कारणले नेपालमा विकासका गति सुस्त छन्। तथापि, कतिपयले विदेशमा सीप हासिल गरी स्वदेश फर्किएर योगदान पनि दिएका छन्। तर ठूलो संख्यामा स्थायी रूपमा विदेशमा बस्न चाहन्छन्। यस समस्याबाट जोगिन सरकारले योग्य जनशक्तिलाई प्रयोग गर्ने अवसर, रोजगारी र वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ। बौद्धिक पलायन रोक्न सकियो भने देश छिट्टै प्रगतितर्फ अघि बढ्नेछ।मेरो भविष्यको योजना जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउन र समाजलाई योगदान पुर्याउन केन्द्रित छ। म अहिले अध्ययनरत छु र भविष्यमा म आफ्नो सीप र ज्ञानलाई प्रयोग गरेर सफल बन्न चाहन्छु। मेरो मुख्य लक्ष्य उच्च शिक्षा प्राप्त गरी सीपयुक्त, जिम्मेवार र कर्मनिष्ठ नागरिक बन्ने हो। भविष्यमा म आफ्नो क्षेत्रमा दक्ष विशेषज्ञ भएर देशमा योगदान दिन चाहन्छु। केवल व्यक्तिगत सफलता होइन, समाज र राष्ट्रलाई आवश्यक परेका क्षेत्रमा सहयोग गर्ने मेरो लक्ष्य हो। साथै, म स्वस्थ जीवनशैली, आत्मनिर्भरता र नैतिक मूल्य कायम गर्दै अघि बढ्नेछु। यही मेरो सपना र भविष्यको योजना हो।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.