Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् ।
समूह क समूह ख सितो शारीरिक रोग, व्यथा आभा नोकर मौज चमक, ज्योति, झलक कमारो पाकेको चामलको दाना जमिन A.समूह क समूह ख सितो पाकेको चामलको दाना आभा चमक, ज्योति, झलक मौज शारीरिक रोग, व्यथा कमारो नोकर - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।धेरै दिनपछि चर्को घाम लाग्दा पातलो शरीर भएकी बृद्धाले बिस्कुन सुकाउन थालिन् । धानमा सेता पुतली लागेकाले निकै चिन्तित थिइन् ।क. ...... अनेकार्थी शब्द हो ।ख. 'तन' शब्दको पर्यायवाथी शब्द ...... हो ।ग. 'मलिन' शब्दको विपरीतार्थी शब्द ...... हो ।घ. 'घाममा सुकाउन फिँजाएको अन्न' लाई ...... भनिन्छ ।A.क. पातलो अनेकार्थी शब्द हो ।ख. 'तन' को पर्यायवाची शब्द शरीर हो।ग. 'मलिन' को विपरीतार्थी शब्द उज्यालो हो।घ. 'घाममा सुकाउन फिँजाएको अन्न' लाई सितो भनिन्छ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा पारिभाषिक शब्द पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् ।गङ्गाधर आँखामा राखे पनि नबिझाउने खालका मानिस थिए । उनी आफू भलो त जगत भलो भन्ने सोच राख्थे । गाउँमा कसैले अन्याय गर्यो भने वरिपरि दश गाउँका दुनियाँ फिरदा गर्न उनको घरमा आइपुग्थे । उनको शासनकालमा कसैले कसैलाई सताउन पाएन ।A.उखान: "उज्यालो देखेपछि अन्धकार भाग्छ।"वाक्य प्रयोग: गाउँमा न्याय भएन भने उज्यालो देखेपछि अन्धकार भाग्छ भन्ने उखान सम्झिनुपर्छ।पारिभाषिक शब्द: शासनवाक्य प्रयोग: राजा आफ्नो शासनमार्फत सबै जनतालाई न्याय दिनुपर्छ।
- Q.४. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. दिइएका शब्दसमूहबाट शुद्ध शब्द लेख्नुहोस् ।अ. सशक्त शशक्त शसक्त ससक्तआ. पन्चक पंञ्चक पञ्चक पंचकख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस् ।हिजो उस बेला सम्मउनीहरू घर आएका थिएनन् । दिदिले चर्को स्वरमा हप्काइन् ।A.सशक्तपञ्चकहिजो उनीहरू घर आएका थिएनन्। दिदिले चर्को स्वरमा हप्काइन्।
- Q.५. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दको पदवर्ग पहिचान गर्नुहोस् ।सानी छोरीले सानीलाई अकस्मात् बोलाइन् अनि उनी टुप्लुक्क आइपुगिन् ।A.सानी = विशेषणसानीलाई = सर्वनाम + कारकअनि = समुच्चयबोधक / संयोजकउनी = सर्वनामटुप्लुक्क = क्रियाविशेषणआइपुगिन् = क्रियापद
- Q.६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहितान गरी निर्माणप्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् ।नेपाल भौगोलिक विकटता भएको मुलुक हो । यस देशको दुर्गम ठाउँमा पुग्न हप्तौ हिड्नुपर्छ त्यसैले नेपालीहरूलाई सबैतिर आवतजावत गर्न असम्भव भएको छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस् । एउटाविग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्धित्व भएर बनेको दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माणप्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् ।हामी सबै दाजु र भाइ, दिदी र बहिनी तथा आमाबुवा मिलेर आआफ्ना घर तथा करेसाबारीको राम्रोसित सरसफाइ गरेनौँ भने घरमा लामखुट्टे लाग्नसक्छ । लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न वरीपरि छरछिमेकमा समेत खुरुखुरू सचेतना फैलाउनु पर्ने कुरा मामाघर जाँदा सानी आमाले भन्दै हुनुहन्थ्यो ।A.उपसर्ग लागेर बनेका शब्दहरू:दुर्गम → दु: + गमदु: (उपसर्ग) + गम (मूल शब्द) → दुर्गम (पहुंच गर्न कठिन)असम्भव → अ + सम्भवअ (उपसर्ग) + संभव (मूल शब्द) → असम्भव (सम्भव नहुने)प्रत्यय लागेर बनेका शब्दहरू:हिड्नुपर्छ → हिड् + नु + पर्छ हिड् (मूल क्रिया) + नु (क्रियापद प्रत्यय) + पर्छ (सहायक क्रिया) → हिड्नुपर्छ (जानु आवश्यक)आवतजावत → आवत + जावतआवत (आउनु) + जावत (जानु) → आवतजावत (आउजाउ)समस्त शब्द:आआफ्ना → आ + आफ्नाविग्रह पदावली:आफ्ना → समस्त शब्द: आआफ्नाद्वित्व शब्द:घरखर्च (घर + खर्च)करेसाबारी (करे + बारी)
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अज्ञात भूतकालमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।म पोखरा जानेछु । फेवातालमा डुङ्गा चढेर रमाउनेछु । साथीहरू मलाई नदेखेर छट्पटाउनेछन् । मेरो फोनले पनि उनीहरूलाई धोका दिनेछ ।A.म पोखरा गएँ। फेवातालमा डुङ्गा चढेर रमाएँ। साथीहरूले मलाई नदेखेर छट्पटाए। मेरो फोनले पनि उनीहरूलाई धोका दियो।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. इच्छार्थकका फरकफरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो साथीको सफलताको कामना गर्नुहोस् ।ख. दिइएका तृतीय पुरूषका वाक्यलाई प्रथम पुरुषमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् :ऊ असल विद्यार्थी हो । ऊ नित्यकर्म सकेर सधैं व्यायाम गर्छ । उनीहरू असल मान्छे बन्नेछन् ।A.
- मेरो साथी परीक्षामा पास होस्।
- उसले पहिलो स्थान ल्याओस्।
- ऊ आफ्नो लक्ष्य पूरा गरोस्।
- उसले सधैं सफलताको आनन्द पाओस्।
म असल विद्यार्थी हुँ। म नित्यकर्म सकेर सधैं व्यायाम गर्छु। हामी असल मान्छे बन्छौँ। - Q.९. केष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् ।क. राम्ररी पढेर म समाजसेवी बन्नेछु । (वाक्य विश्लेषण)ख. आज त मस्त निदाइएछ । (कृर्तवाच्य)ग. तिमी फुटबाल खेल्दै छौ । (प्रेरणार्थक)घ. गुरूले भन्नुभयो, “तिमीले परीक्षा कस्तो गर्यो ?” (अप्रत्यक्ष कथन)A.राम्ररी पढेपछि म समाजसेवी बन्नेछु।आज मस्त सुतिएँ।तिमी फुटबल खेल।गुरूले सोध्नुभयो कि मैले परीक्षा कस्तो गरेँ।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।प्रत्येक जीवका शरीरमा एउटा अत्यन्त सूक्ष्म मन हुन्छ । यो अत्यन्त तीब्र र गतिवान् हुन्छ । यसले इन्द्रियलाई नियन्त्रण गरेको हुन्छ । यसको आत्मासित सम्बन्ध विच्छेद भयो भने अचेतन भएर सुसुप्त हुन्छ । प्रत्येक व्यक्तिका मनमा सत्व, रज र तम गरी तीन प्राकृतिक गुण हुन्छन् । यी मध्ये सामान्यतया कुनै एउटा प्रवल हुन्छ । व्यक्तिमा तीन गुणमध्ये जुन गुण प्रवल रहन्छ, व्यक्तिको आचरण र आनीबानी पनि सोही गुणका विशेषता अनुरूपकै हुने गर्छन् । समय समयमा आहार, आचरण र परिस्थितिको प्रभावले गर्दा अन्य गुण पनि जागृत हुन्छन् । आशक्ति र द्वेष शून्य वास्तविक मन सात्विक मन हो । रागयुक्त, सचेत र चञ्चल मन राजस मन हो । क्रोधी र अज्ञानी मनलाई तामस भनिन्छ । त्यसैले सात्विक मनलाई शुद्ध, सत्व वा प्राकृतिक मानिन्छ भने राजस र तामसलाई दोषपूर्ण मानिन्छ । आत्माबाट चेतना प्राप्त गरेपछि स्वभाविक वा दोषपूर्ण मनले आफ्ना गुणअनुसार इन्द्रियलाई आ- आफ्ना वस्तुमा संलग्न गराउँछ । त्यहीअनुसार शारीरिक कार्य सम्पन्न हुन्छन् । आत्माले मनद्धारा इन्द्रियलाई अर्थात् शरीरका अङ्गलाई उत्तेजित गर्छ किनभने मन नै आत्मको साधन हो । मनको सम्पर्क जुन इन्द्रियसित हुन्छ ज्ञान पनि त्यही इन्द्रियद्धारा प्राप्त हुन्छ ।प्रश्नहरूःक. 'प्रत्येक जीवका शरीरमा एउटा अत्यन्त सूक्ष्म मन हुन्छ ।' यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित गरिएको 'मनमा' शब्दको कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।ग. यसको आत्मासित सम्बन्ध विच्छेद भयो भने अचेतन भएर सुसुप्त हुन्छ । यस वाक्यलाई सरल वाक्यमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् ।घ. 'यसको इन्द्रियलाई नियन्त्रण गरेको हुन्छ ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।A.त्येक जीवका शरीरमा अत्यन्त सूक्ष्म मन हुन्छ।कारक: सम्बन्ध कारकविभक्ति: सप्तमीयसको आत्मासित सम्बन्ध विच्छेद भयो भने व्यक्ति अचेतन हुन्छ।उद्देश्य: यसले इन्द्रियलाई नियन्त्रण गर्छ।विधेय: यसको मन
- Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।वनजङ्गल, वन्यजन्तु र वातावरणविच धनिष्ट सम्बन्ध रहन्छ । वनयजन्तुविनाको वनजङ्गलको केही शोभा हुँदैन । वनजङ्गलविनाको वन्यजन्तु कल्पना नै नगरे हुन्छ । त्यसैले वन्यजन्तु र वनजङ्गलको यस अन्यायोश्रित सम्बन्धलाई सबैले बुझ्नु जरूरी हुन्छ । वातावरण प्रतिकूल भएमा मनुष्य र जीवनका निम्ति ठुलो खतरा उत्पन्न हुन्छ । वनजङ्गल जोगाएर वन्यजन्तुको संरक्षण र विकासमा प्रतिवद्ध रहनु मानिसको मात्र कर्तव्य हुन आउँछ । वनजङ्गलको सुरक्षा भनेको सम्पूर्ण प्रकृतिको रक्षा गर्नु हो । वातावरणको सुरक्षा भनेको आफ्नो जीवनको सुरक्षा गर्नु हो । आफ्नो भलो चाहने व्यक्तिले अरूको भलो चाहनु आफ्नो जीवनको मूल्य बुझ्नु हो । त्यसैले जीवजन्तु तथा वन्यजन्तुहरूको सुरक्षाका निम्ति मानव जातिले सक्रिय सहयोग पुर्याउनु पर्दछ । वनयजन्तु सबै हाम्रो मायाविना बाच्न सक्दैनन् । तिनीहरूको संरक्षणका लागि हामी मानवको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहन्छ ।प्रश्नहरूःक. वन्यजन्तु र वनजङ्गल बिच कस्तो सम्बन्ध छ ?ख. वातावरण प्रतिकूल भएमा के हुन सक्छ ?ग. प्रकृतिको रक्षा गर्नु कसको कर्तव्य हो ?घ. मानवजातिको सक्रियतामा के कसको संरक्षण सम्भव छ ?A.वन्यजन्तु र वनजङ्गल बिच अन्तरनिर्भर सम्बन्ध छ।वातावरण प्रतिकूल भएमा मनुष्य र जीवनमा खतरा हुन्छ।प्रकृतिको रक्षा गर्नु मानिसको कर्तव्य हो।मानवजातिको सक्रियताले वन्यजन्तुको संरक्षण सम्भव हुन्छ।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. दिइएका बुँदाका आधारमा एउटा कथा तयार पारी शीर्षकसमेत लेख्नुहोस् ।घनघोर जङ्गल जङ्गलमा मृगमृगिणीको जोडा बस्ने मृग कामविशेषले टाढा गएको मृगिण प्रशव वेदानले छटपटाउँदै रगताम्य तीन बच्चको जन्म सकिनसकी बच्चाहरूलाई चाट्दै ....... ठूलो चित्कार गर्दै वनयजन्तु त्यही बाटो गरेर अन्यत्र जानु सिंहको गर्जन सुनिनु मृगिणी निकै डराउनु सिंह नजिकै आइपुग्नु मृगीणी विवश भएर बच्चालाई पुलुपुलु हेर्नु सिंहले बच्चालाई सुमसुम्याउनु मृगिणीलाई धाप मारेर त्यहाँबाट अन्यत्रै जानु त्यतिबेला वनको राजा को हुने ? भनेर चुनाव नजिकै आउनु स्वार्थपूर्तिका लागि हिंस्रक त अहिंस्रक बन्छ भने अरूको त के कुरा ? भन्ने सन्देश पाइनु ।ख. “इन्टरनेटको महत्त्व” शीर्षकमा संवाद लेख्नुहोस् ।A.शीर्षक: वनको राजा र मृगमृगिणीघनघोर जङ्गलको एक भागमा मृगमृगिणीको जोडा बस्दथ्यो। एक दिन मृग कामविशेषले टाढा गएको थियो। मृगिणीले प्रशव वेदानको सामना गर्दै तीन बच्चा जन्म दिइन्। जन्मिएसँगै ती बच्चाहरूलाई चाट्दै मृगिणी अत्यन्तै चिन्तित र छटपटाउँदै थिइन्।त्यसैबेला वनको बाटो हुँदै सिंह आइपुग्यो। सिंहको गर्जन सुन्दा मृगिणी निकै डराई। विवश भएर बच्चाहरूलाई पुलुपुलु हेर्दै सिंह नजिक पुगेको देखिन्। तर सिंहले बच्चा ठेस नपुर्याई सुमसुम्याएर चुपचाप हेरे। मृगिणीले विश्वास गरेर आफ्नो बच्चालाई हेर्दै धाप मारेर अन्यत्र जानु पर्यो।त्यस दिन मृगिणीले सिकिन् कि स्वार्थपूर्तिका लागि हिंस्रक बन्नु पर्दैन। वनको राजा को हुने ? भन्ने चुनाव नजिकै आउँदा पनि न्याय र विवेकपूर्वक निर्णय गर्न सकिन्छ। यस कथाले अरूलाई न्यानो हृदय र दयालुता देखाउँदै जीवनमा शान्ति र सहयोगको महत्त्व सिकाउँछ।सन्देश: स्वार्थपूर्तिका लागि हिंस्रक त हुन सकिन्छ, तर अरूको जीवन र सुरक्षा पनि महत्वपूणर्ण हुन्छ।संवाद: “इन्टरनेटको महत्त्व”सुरेश: हे दिपा, तिमीले आजकल इन्टरनेट कति प्रयोग गर्छौ?दीपा: धेरै गर्छु। पढाइ, समाचार हेर्न, भिडियो हेर्न, साथीहरूसँग कुरा गर्न।सुरेश: साँच्चिकै! इन्टरनेटले हाम्रो जीवन सजिलो बनाएको छ।दीपा: हो, तर इन्टरनेटको सदुपयोग गर्नुपर्छ। धेरै प्रयोगले समय खेर जान सक्छ।सुरेश: सही भन्यौ। जानकारी खोज्न, नयाँ कुरा सिक्न, विश्वसंग सम्पर्क राख्न इन्टरनेट महत्त्वपूर्ण छ।दीपा: म पनि यही भन्छु। शिक्षा, सञ्चार, र मनोरञ्जनको लागि इन्टरनेटले ठूलो योगदान पुर्याउँछ।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. आफ्नो गाउँमा खानेपानीको सुविधा उपलब्ध गराइदिन अनुरोध गर्दै स्थानीय निकायलाई लेख्ने निवेदनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।ख. आफ्नो विद्यालयमा सञ्चालित वार्षिकोत्सव कार्यक्रमको विषयलाई समेटी एउटा समाचार लेख्नुहोस् ।A.प्रति,गाउँपालिका कार्यालय,[गाउँपालिका/वडा नम्बर],[जिल्ला], नेपाल।विषय: गाउँमा खानेपानीको सुविधा उपलब्ध गराइदिन अनुरोध।श्रीमान्,सविनय निवेदन यो छ कि हाम्रो गाउँ [गाउँको नाम] मा बसोबास गर्ने जनता लामो समयदेखि पिउने पानीको गाह्रो सामना गर्दै आएका छन्। वर्षायाममा पानीको अभावले दैनिकी सञ्चालनमा समस्या परेको छ भने शरद ऋतु र जाडोमा खानेपानीको पहुँच अझ कठिन हुन्छ।अतः तपाईंको कार्यालयले यस गाउँमा स्थायी र पर्याप्त खानेपानीको सुविधा उपलब्ध गराइदिनु हुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौं। यसबाट गाउँका बासिन्दाहरूको स्वास्थ्य र जीवनस्तर सुधार हुनेछ।सहयोगका लागि हामी आभारी हुने छौं।सविनय,[तपाईंको नाम][ठेगाना][मिति]विद्यालयले वार्षिकोत्सव कार्यक्रम सम्पन्न गर्यो[शहर/गाउँको नाम], [मिति] – [विद्यालयको नाम] ले आफ्नो वार्षिकोत्सव [मिति] मा भव्य रूपमा सम्पन्न गरेको छ। कार्यक्रममा विद्यार्थीहरूले सांस्कृतिक कार्यक्रम, गीत, नाटक, र शैक्षिक प्रदर्शनीमार्फत आफ्नो सिर्जनशीलता प्रदर्शन गरे।विद्यालयका प्रधानाध्यापकले समग्र विद्यार्थीको सहभागिता र शिक्षकहरूको मार्गदर्शनलाई प्रशंसा गर्दै आगामी दिनमा यस्ता कार्यक्रमहरू निरन्तर जारी राख्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो। अभिभावक, स्थानीयबासी र अतिथिहरूले कार्यक्रमको सराहना गरेका थिए।वार्षिकोत्सवले विद्यार्थीहरूमा कला र ज्ञानप्रतिको रुचि बढाउने साथै विद्यालय र समाजबीचको सम्बन्ध सुदृढ बनाउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् ।अब तपाई मात्रै पर्खनु पर्यो भनेर किन पट्टाउनुहुन्छ ? जब तपाईँलाई नपर्खी सुखै छैन । त्यसैले मान्नोस्, पर्खाइदेखि डराउने पलायनबादी हो, पामर र पानी मरूवा हो । जुन आदर्श आज म तपाईका अगाडि छाँट्तै छु, भोलि तपाई मेरा अगाडि छाट्नुहुन्छ । वास्तवमा तपाई पनि पर्खन चाहनुहुन्न, म पनि पर्खन चाहन्न, हामी दुवै चाहन्छौ एउटा त्यस्तो दुनिया सिर्जना गरौं जहाँ कसैले कसैलाई कुराले मात्र टार्न नसकोस् । झुल्याएर फुल्याउने, लुर्काएर पर्खाउने यस्तो जालेमाले परम्परा नहोस् । तर समस्या त उही नै हो, जतिसुकै बलियोसँग चाहेपनि हाम्रो यो चाहना चाहने बित्तिकै पूरा हुँदैन, पर्खनुपर्छ । त्यसैले त म लस्याङलुसुङ गरेर भए पनि घरी यता धाउँछु, घरी उता धाउँछु, घरी यता हुन्छु, घरी उता हुन्छु, जम्स्याङजुम्सुङ गरेर भए पनि पर्खिरहेछु र तपाईंलाई पनि भन्दै छु, पर्खनुदेखि पट्टाउनु पलायनवादिता हो ।A.
- पर्खाइलाई स्वीकार गर्नुपर्छ।
- पलायनबादी हुनु पर्छैन।
- झुल्याएर फुल्याउने, लुर्काएर पर्खाउने परम्परा रोक्नुपर्छ।
- हाम्रो चाहना तुरुन्त पूरा हुँदैन, पर्खनुपर्छ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एकतृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् ।देवकोटाको साहित्यिक यात्रा विचार र सिर्जनात्मक प्रवित्तिका दृष्टिले पनि आरोह अवरोहपूर्ण रह्यो । शुरुमा संसारलाई घनघोर दुःख सागर ठान्ने देवकोटाले मानव सेवालाई धर्म र कर्मलाई ईश्वरको पूजा ठान्दै भिखारी कवितामा मानवतावाद र कर्मवादको शङ्खनाद गरे । त्यसैले 'जरूर साथी म पागल' कविताको देवकोटा 'प्रभुजी मलाई भेडो बनाऊ' भन्ने कवितामा विद्रोही कविका रूपमा देखिन्छन् । खहरेझै गडगडाएर स्वच्छन्द बगेका ‘शकुन्तला' का देवकोटा प्रेम, मानवता र उदारता प्रकट गर्ने 'मुनामदन' का देवकोटाको भव्य र उदात्त रूप नेपाली साहित्यमा परिचित छ । कुनै बेला उनले 'उदेश्य के लिनु ? उडी छुनु चन्द्र एक' कविता लेख्दा धेरैले उनलाई तरङ्गी र लहडी भने तर त्यो तहड नभई दूरदर्शीता थियो । जुन कुरा उनी दिवङ्गत हुनुभन्दा केही समयअगि रूसको रकेट चन्द्रलोक पुगेपछि प्रमाणित भयो । देवकोटाले जीवनभोगाइका क्रममा जे देखे, जे भोगे र जे अनुभूत गरे त्यसलाई आफ्ना कृतिमा उतारेको देखिन्छ । जीवन भोगाइका क्रममा देखेभोगेका यावत् विषयवस्तुलाई विभिन्न सिर्जजामार्फत प्रस्तुत गर्नु नै उनको सिर्जना यात्रामा देखापरेको विविधता हो ।A.देवकोटाको साहित्यिक यात्रा आरोह- अवरोहपूर्ण थियो। मानव सेवा, प्रेम, विद्रोह र उदारताको विषयमा उनले कविता र खण्डकाव्य लेखे। उनका कृतिहरूले प्रेम, मानवता र सामाजिक सन्देशलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। जीवन अनुभव र समाजको वास्तविकतालाई उनले आफ्ना कृतिमा प्रस्तुत गरे।
- Q.१६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।पहाड भन्छ पसिना पाए म स्वर्ग भुलाउँथेंतराई भन्छ सिँचाइ पाए म सुन झुलाउँथेंके छ र गाह्रो होस्टेमा हैंसे सबैले मिलाएसबैले चोखो श्रम र सीप स्वदेश मै लगाए ।प्रश्नहरू :अ. हामी कसरी देश विकास गर्न सक्छौं ?आ. माथिको कवितांशको मूल भाव के हो ?ख. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।एकपटक पिकासोले भनेका छन्, “मेरी आमाले भन्नुभएको थियो, यदि तिमी सिपाही बन्यौ भने जनरल हुनेछौ, धर्मगुरू बन्यौ भने पोप हुनेछौ, तर म आमाले भन्नुभएका मान्छेजत्तिकै लगनशील भएँ र पिकासो बनँ । उनले भनेझै हरेक वालवालिकामा विशिष्ट सिर्जनाशक्ति र प्रतिभा हुन्छ, उचित अवसर पाएमा र लगनशील भएमा जीवनलाई सार्थक बनाएर संसारलाई चहकिलो ज्योति छर्न सक्छ ।प्रश्नहरू :अ. पाब्लो पिकासो कसरी संसार प्रसिद्ध कलाकार बने ?आ. हरेक बालकले कसरी चहकिलो ज्योति छर्न सक्छ ?A.हामी देश विकास गर्न सक्ने छौं यदि हामीले सबैले मिलेर चोखो श्रम र सीप स्वदेशमै लगायौं भने। हामीले आफ्नै पसिना, श्रम, र सीप मार्फत देशको कृषि, उद्योग, र अन्य क्षेत्रहरूमा योगदान दिनुपर्छ।कविताको मूल भाव हो — मेहनत र लगनशीलताबाट मात्र देशको विकास सम्भव छ। बाहिर हेर्ने झल्को होइन, आफ्नै श्रम र क्षमताले देशको समृद्धि ल्याउन सकिन्छ।पिकासो संसार प्रसिद्ध कलाकार बने किनभने उनले आफ्नो बाल्यकालदेखि नै सिर्जनात्मक प्रतिभा र लगनशीलता प्रदर्शन गरे। उनले आफ्नो कला र सिर्जनाशक्तिलाई लगातार अभ्यास र अवसरसँग जोडेर उत्कृष्ट परिणाम ल्याए।हरेक बालकले उचित अवसर पाएर र लगनशील भएर आफ्नो सिर्जनाशक्ति र प्रतिभा प्रयोग गर्दा जीवनलाई सार्थक बनाएर संसारमा चहकिलो ज्योति छर्न सक्छ।
- Q.१७. मानिस किन अजातशत्रु बन्न सक्दैन, तर्क दिनुहोस् ।A.मानिस अजातशत्रु बन्न सक्दैन किनभने मानिसका मनमा स्वभावगत रुपमा स्वार्थ, ईर्ष्या, द्वेष र लालच हुने प्रवृत्ति हुन्छ। मानिसले आफूलाई र आफ्ना हितलाई ध्यानमा राखेर काम गर्ने भएकाले पूर्णरुपमा सबैको मित्र वा शत्रु रहन असम्भव हुन्छ। त्यसैले मानिसले आफ्ना आवश्यकता, अवस्था र परिस्थिति अनुसार फरक व्यवहार गर्छ, जसले गर्दा अजातशत्रु बन्न सकिँदैन।सारांश:
- मानिसको स्वभावमा स्वार्थ र ईर्ष्या हुन्छ।
- परिस्थिति अनुसार व्यवहार फरक हुन्छ।
- पूर्ण अजातशत्रु बन्न असम्भव।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् ।क. ईष्यद्धिष हटाएर जो गर्छन् प्रेम सौरभ तिनै मान्छेहरू बन्छन् विश्वका निम्ति गौरव ।ख. कुकुर अज्ञानी पशु हुनाले बोलाएपछि मात्र जान्छ, मानिसचाहिँ ज्ञानवान् हुनाले वखत मौका विचार गरेर आफैँ पनि जानुपर्छ ।A.यस उद्धरणको अर्थ हो — जो व्यक्ति ईर्ष्या, द्वेष र हानिकारक भावनाबाट मुक्त भएर प्रेम र सहकार्य गर्छ, तिनी नै समाज र विश्वका लागि आदर्श र गौरवको स्रोत बनिन्छन्। यस्तो व्यक्ति आफ्ना कर्म, विचार र योगदानले अरूलाई प्रेरणा दिन्छ र समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्छ।यस उद्धरणले व्यक्त गर्छ कि मानिसले ज्ञान र विवेकको प्रयोग गर्नुपर्छ। कुकुरले आदेश बिना काम गर्दैन, तर मानिसले आफ्नो बुद्धि र समयको मूल्य बुझेर आफैँ जिम्मेवारी लिन सक्छ। यसले स्वतन्त्र निर्णय क्षमता र जिम्मेवारीको महत्व देखाउँछ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्म उत्तर दिनुहोस् ।क. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।सन्दुक रुइतले आफ्नो उपचार पद्धतिबाट लाखौँ मानिसको सफल शल्यक्रिया गरिसकेका छन् । यसबाट दृष्टि प्राप्त गर्ने विश्वभरका मानिसले उनलाई दृष्टिका देवता मानेका छन् । नेपालको नवीन प्रविधि “रूइतेक्टोमी” का रूपमा यो उपचार पद्धति एसिया, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिकालगायतका विभिन्न देशमा प्रयोगमा छ । यो प्रविधि संसारभर गुणस्तरीय र प्रशंसनीय बन्दै गइरहेको छ । उनले मोतीबिन्दुको शल्यक्रिया भिडियो मार्फत् सम्भव भएसम्म आफै उपस्थित भएर संसारभरिका डाक्टरलाई सिकाउँदै आएका छन् ।प्रश्न :अ. सन्दुक रुइतलेआँखाको उपचारमा पुऱ्याएका योगदानका बारेमा चर्चा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको एकाङ्कीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।जति पसिना बहाउनु परे पनि आफ्नै घरबारीमा बहाऔंल । एक गेडा मकै भए पनि आफ्नै माटामा उब्जाउँला । यसरी सबैको हेलाहाँसो भएर म त बस्दिन यहाँ। साराले आफ्नै देशमा काम पाएका छन् हामीले यसरी विदेशमा लत्येर बस्नुपर्छ र ? उहाँ आफ्नो चाडबाड, पर्वमेला, तीर्थब्रत सब छाडेर अर्काको कमारो भएर बस्ने ? मर्नु परे पनि बरू आफ्नै देशमा मरौंला, आफ्नै भुइँमा लम्पसार परौंला, आफ्नै खोलाका बगरमा आफ्नै वनका काठले जलौंला ।प्रश्न :अ. घरको माया एकाङ्कीमा कसरी देश प्रेमको भावना प्रकट भएको छ ? समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् ।A.सन्दुक रुइतले आँखा उपचारको क्षेत्रमा अभूतपूर्व योगदान दिएका छन्। उनले आफ्नो नवीन उपचार पद्धति “रूइतेक्टोमी” मार्फत लाखौँ मानिसलाई दृष्टि प्रदान गरेका छन्। यस पद्धतिले केवल नेपालमा मात्र नभई एसिया, अफ्रिका र दक्षिण अमेरिकालगायतका देशमा गुणस्तरीय र प्रशंसनीय रूपमा काम गरिरहेको छ।उनी मात्र शल्यक्रिया गर्ने होइनन्, आफ्नो अनुभव र सीप भिडियोमार्फत् विश्वभरका डाक्टरलाई सिकाउँदै छन्। यसले गर्दा उनी शिक्षा, प्राविधिक सिप र मानवताका दृष्टिकोणबाट विश्वभरको स्वास्थ्य क्षेत्रमा योगदान पुर्याइरहेका छन्।सारांश:
- लाखौँ मानिसलाई दृष्टि प्रदान।
- “रूइतेक्टोमी” प्रविधि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रयोगमा।
- विश्वभरका डाक्टरलाई प्रशिक्षण।
- मानव स्वास्थ्य क्षेत्रमा योगदान र प्रशंसा।
“घरको माया” एकाङ्कीमा देशप्रेमको भावना स्पष्ट रूपमा देखिन्छ। पात्रले विदेशमा सुविधा पाए पनि आफ्नै देशको माटो, पानी, पर्व, चाडपर्व, प्राकृतिक स्रोत र घरबारी छाड्न नचाहने मनोवृत्ति प्रकट गर्छ। उनले आफ्नै माटोमा काम गर्नु र आफ्नै संसाधन प्रयोग गर्नुको महत्त्व व्यक्त गरेका छन्।एकाङ्कीले भन्छ — “मर्नु परे पनि बरू आफ्नै देशमा मर्नु, आफ्नै खोलाको बगरमा आफ्नै वनको काठ जलाउनु”, जसले देशप्रेम, आत्मसमान र स्वदेशीय मूल्यप्रतिको गहिरो आस्था देखाउँछ। यसबाट पाठकले बुझ्छन् कि स्वदेशीयता र मातृभूमिप्रतिको माया भौतिक सुविधा वा विदेशीय जीवनभन्दा माथि हुन्छ।समीक्षात्मक दृष्टि:- पात्रले स्वदेशीयता र आत्मसमानलाई जीवनको मूल आधार बनाएका छन्।
- विदेशमा आराम पाउने अवसर भए पनि देश र माटोको मूल्य बढि छ।
- देशप्रेम र परिवार, संस्कृतिप्रतिको आदर एकाङ्कीको मुख्य सन्देश।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्दसम्मको निवन्ध लेख्नुहोस् ।क. सामाजिक सद्भावख. वैदेशिक रोजगारी अवसर र चुनौतीग. जेष्ठ नागरिकप्रति हाम्रो दायित्वA.सामाजिक सद्भाव भनेको समाजमा आपसी सहकार्य, विश्वास, सम्मान र मेलमिलाप कायम राख्नु हो। हाम्रो समाज विविध जात, भाषा, धर्म र संस्कृतिका मानिसहरूले बनेको छ। यदि हामी सामाजिक सद्भाव कायम राख्न सक्दछौं भने समाजमा शान्ति, सुरक्षा र समृद्धि बढ्छ।सद्भावको आधार एकअर्काप्रति सहिष्णुता र सहकार्य हो। घरपरिवारदेखि विद्यालय, गाउँ र सहरसम्म सबैले आपसी सहयोग गर्नुपर्छ। जब मानिसहरू आपसमा मिलेर काम गर्छन्, झगडा कम हुन्छ र विकासका अवसर बढ्छ। सामाजिक सद्भावले मात्र समाजमा मेलमिलाप, समानता र मानवता कायम राख्न मद्दत गर्छ।हामीले अरूको मत, अधिकार र आवश्यकतालाई सम्मान दिनुपर्छ। छुवाछूत, भेदभाव र दुव्र्यवहार कम गर्दै सबैलाई समान अवसर दिनु समाजलाई बलियो बनाउँछ। सामाजिक सद्भाव कायम राख्नु हरेक नागरिकको जिम्मेवारी हो। यसले मात्र हामीले शान्त, सुरक्षित र समृद्ध समाजको सपना पूरा गर्न सक्छौं।वैदेशिक रोजगारीले हाम्रो देशको आर्थिक स्थिति सुधार्न ठूलो योगदान पुर्याएको छ। विदेशमा काम गर्ने नेपालीहरूले पठाउने रकमले परिवारको जीवन स्तर सुधार गर्छ र राष्ट्रिय अर्थतन्त्र बलियो बनाउँछ। यसले युवालाई सीप सिक्ने अवसर दिन्छ र विदेशमा अनुभव प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ।तर, वैदेशिक रोजगारीसँग केही चुनौतीहरू पनि जोडिएका छन्। कामदारले आफ्नै परिवारबाट टाढा बस्नु पर्छ र भावनात्मक रूपमा कमजोर हुन सक्छ। कतिपय अवस्थामा, कामको अत्यधिक दबाब र भिषा तथा कानुनी समस्याले जीवन कठिन बनाउँछ।त्यसैले वैदेशिक रोजगारी गर्नुभन्दा पहिले तयारी, योजना र सही जानकारी अनिवार्य छ। साथै, घर फर्केपछि प्राप्त सीप र अनुभवलाई देशको विकासमा प्रयोग गर्न सक्नुपर्छ। वैदेशिक रोजगारीले अवसर र चुनौती दुवै ल्याउँछ, तर सही मार्गदर्शन र सचेतनाले मात्र यसबाट लाभ लिन सकिन्छ।हाम्रो समाजमा जेष्ठ नागरिकहरूलाई विशेष सम्मान र कदर दिनु हाम्रो धर्म हो। उनीहरूले जीवनमा प्राप्त अनुभव, ज्ञान र संघर्षबाट समाज र परिवारलाई मार्गदर्शन गरेका हुन्छन्। उनीहरूका सल्लाह र अनुभवले युवा पुस्तालाई सही दिशा देखाउँछ।तर, आजका दिनमा धेरै वृद्धवृद्धाहरू अपत्यारिलो परिस्थितिमा बसिरहेका छन्। परिवारको असजिलो अवस्था, स्वास्थ्य समस्या र आर्थिक कठिनाइले उनीहरूको जीवन चुनौतीपूर्ण हुन्छ। यसैले हामीले जेष्ठ नागरिकप्रति हाम्रो कर्तव्य पूरा गर्नुपर्छ। उनीहरूको स्वास्थ्य, सुरक्षा, सम्मान र मनोबलको ख्याल राख्नु हाम्रो दायित्व हो।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.