Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस्ः
समूह 'क' समूह 'ख' अभिनय नयलपोल पामर मजेत्रो अभी नबीन नयेदा अविवेकी सिपालु हलाको हातो A.समूह 'क' समूह 'ख' अभिनय नयलपोल पामर मजेत्रो अभी नबीन नयेदा अविवेकी सिपालु हलाको हातो - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस्ःएलोप्याथिक चिकित्सा पाश्चात्य विज्ञानले दिइएको बरदान हो भने आयुवेद प्राच्य सभ्यताले दिएको उपहार हो । यी दुवैले मानिसको तन र मनलाई स्वच्छ बनाउने प्रयत्न गर्छन् ।क. 'पूर्वीय' को विपरीतार्थी शब्द .....हो ।ख. अनेकार्थी शब्द ......हो ।ग. 'जमर्को' पर्यायवाची शब्द ......हो ।घ. 'असल काम गर्नेलाई सम्मानार्थी दिइने वस्तुलाई बुझाउने सिङ्गो शब्द....... हो ।A.क. 'पूर्वीय' को विपरीतार्थी शब्द पाश्चात्य हो ।ख. अनेकार्थी शब्द उपहार हो ।ग. 'जमर्को' पर्यायवाची शब्द उपयुक्त हो ।घ. 'असल काम गर्नेलाई सम्मानार्थी दिइने वस्तुलाई बुझाउने सिङ्गो शब्द पुरस्कार हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा टुक्का र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई अनुच्छेदमा दिइएको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :गाउँबाट आएको एक वर्षसम्ममा बिजुली भइसकेका रामहरि समाज परिवर्तनको अभियानका कारण आँखामा राखे पनि नबिझाउने भएका छन्। उनको धपक्क बलेको अनुहार र टम्म मिलेका दाँतले उनको बाह्य व्यक्तित्व पनि उज्यालिएको छ ।A.टुक्का: "उनको धपक्क बलेको अनुहार र टम्म मिलेका दाँतले उनको बाह्य व्यक्तित्व उज्यालिएको छ।"प्रयोग वाक्य: रामको अनुहारको मुस्कानले सबैको मन प्रफुल्लित भयो।अनुकरणात्मक शब्द: "धपक्क"प्रयोग वाक्य: बालकले धपक्क ढोकामा ठोकेर खेल सुरु गर्यो।
- Q.४.तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःक. दिइएको शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. यागयानी, यागकानी, बागबानी, कागबानीआ. असमञ्जस, असमन्जस, असलङ्क्षस, असमण्जसख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस्ःसरकारी कार्यालयबाट सेवाग्राहीले मुस्कानसहीतको सेवा पाउदा कर्मचारीको कर्तव्य पूरा भएको ठहर्छA.बागबानीअसमञ्जससरकारी कार्यालयबाट सेवाग्राहीले मुस्कानसहित सेवा पाउँदा कर्मचारीको कर्तव्य पूरा भएको ठहरिन्छ।
- Q.५. दिइएको वाक्यमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दको पहिचान गर्नुहोस्ःसाँच्चैयो मोबाइलभित्र त सारा संसारपो अटाएको रहेछ । यसमा के छैन ?A.साँच्चैयो → क्रियाविशेषणसंसारपो → संज्ञारहेछ → क्रियायस → सर्वनाम
- Q.६. तलका दुवै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःक. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यग लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :कर्तव्यको महानताका बारेमा अध्यापकले दिएको प्रवचन अत्यन्त खँदिलो भएकैले उहाँको प्रशंसा गरिएको हो । उहाँको व्यक्तित्व सदैव प्रेरणादायी रहेको छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस्ःरातदिन देशका बारेमा चिन्तन गर्ने राष्ट्रका सेवकहरू धनसनका पछाडि लाग्दैनन् । अरूलाई छेडछाड गरेर समय बिताएर कामचोर, बन्नुभन्दा जीवन रहेसम्म देश र जनताका लागि कार्य गर्नु उनीहरूको लक्ष्य हुन्छ ।A.उपसर्गयुक्त शब्दहरू :१. अध्यापक = अ + अध्यापक२. अत्यन्त = अति + अन्तप्रत्यययुक्त शब्दहरू :१. प्रशंसा = प्रशंस् + आ (प्रत्यय)२. प्रेरणादायी = प्रेरणा + दायी (प्रत्यय)समस्त शब्द : रातदिनविग्रह : रात + दिन = रातदिनविग्रह पदावली र समस्त शब्द :देश र जनता → देशजनतादुईवटा द्वित्व शब्द :१. धनसन = धन + सन (द्वित्व प्रयोग)२. छेडछाड = छेड + छाड (द्वित्व प्रयोग)
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई सामान्य भूतकालमा परिवर्तन गर्नुहोस्ःसगुन नियमित योगाभ्यास गर्छिन् । योगाले स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछ । उनले यो कुरा अनुभव गरेकी छन् । उनी अरूलाई पनि योगाभ्यास गर्न प्रेरणा दिन्छिन् ।A.सगुन नियमित योगाभ्यास गर्थिन् । योगाले स्वास्थ्यमा सुधार ल्यायो । उनले यो कुरा अनुभव गरिन् । उनी अरूलाई पनि योगाभ्यास गर्न प्रेरणा दिन्थिन् ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःक. इच्छार्थका फरक फरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो भाइप्रति सदिच्छा प्रकट गर्नुहोस् ।ख. तलका तृतीय पुरूषका वाक्यलाई द्धितीय पुरूषमा परिवर्तन गरी पुनलेखन गर्नुहोस् ।उनी गाउँमा बस्छिन् । उनले गाई पालेकी छिन् । उनलाई पढाइमा पनि रूचि छ । उनले पढ्ने समय पनि निकालेकी छिन् ।A.
- म मेरो भाइलाई शुभकामना दिनेछु।
- म उसलाई सफलताको कामना गर्नेछु।
- म उसलाई साहसिक कामका लागि प्रोत्साहन दिनेछु।
- म उसलाई सदैव सहयोग गर्नेछु।
तपाईं गाउँमा बस्नुहुन्छ। तपाईंले गाई पाउनुभयो। तपाईंलाई पढाइमा पनि रूचि छ। तपाईंले पढ्ने समय पनि निकालेको छ। - Q.९. कोष्ठकमा दिएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्ःक. परिश्रमी रमेश कृषि पेशा अपनाउँछ । (वाक्य विश्लेषण)ख. भाइले आमालाई खोज्यो । (कर्मवाच्य)ग. तिमी कथा रचना गर्दै थियो । (प्रेरणार्थक)घ. लक्ष्मीले अँध्यारोमा एक्लै हिँड्न नहुने कुरा बताइन् । (प्रत्यक्ष कथन)A.कृषि पेशा अपनाउने रमेश परिश्रमी छ।आमालाई भाइले खोजियो।तिमी कथा रचना गर।लक्ष्मीले भनिन्, “अँध्यारोमा एक्लै हिँड्नु हुँदैन।”
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस्ःबहादुर शाह बेतिया पुगेको खबर राजेन्द्रलक्ष्मीको कानमा कनसुत्लो पसे जस्तै भयो । एकछिन अत्तालिएर उनले विचार गरिन् । अब तेल हालेर बस्ने बेला छैन । बरू कसरी कुन चाहिँ ओखतीको प्रयोग गर्ने हो ? कुन जाल रच्नलाई उनी गएका हुन् त्यो पनि त पत्तो छैन । यदि हुरी भएर आए भने धेरै भारदार पतिङ्गर बनेर उनलाई पछ्याउने छन् । यदि आएनन् भने पनि आफ्नो हातको ढाल तरबार मैले गुमाएँ । कदरका साथ राख्नुपर्ने हिरालाई हुत्बाउनेको चहक बढ्न सक्दैन । सदुपयोग गर्न नजान्नु ठूलो भुल हो । अहिले ठिक ठाउँमा राखेर तेल बेसार घसिएका बचनले लडाइँमा खटाइदिएको भए धेरै बेस हुन्थ्यो । उनी बाहिर सभा समाल्थे, म भित्र मिलाउथे । वास्तवमा देवर खराब होइनन् । यदि यिनले मानवताको साँध नाघेको भए उहिले नै सती जानुपर्ने भासमा फसाइदिनथे । त्यो बेला यिनले सहायता नदिएको भए मेरो के दैया चल्थ्यो ?प्रश्नहरू :क. 'वास्तवमा देवर खराब होइनन् ।' यस वाक्यलाई करणमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।ख. अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएको शब्द 'वचनले'को कारक र विभक्ति पहिचान गर्नुहोस् ।ग. 'यदि हुरी भएर आए भने धेरै भारदार पतिङ्गर बनेर उनलाई पछ्याउने छन् ।' यस वाक्यलाई सरल वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।घ. 'अव तेल हालेर बस्ने बेला छैन ।' यस वाक्यलाई आलङ्कारिक पदक्रममा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A.वास्तवमा देवरलाई खराब मानिएको छैन।वचनले’ → साधारणकारक: करण, विभक्ति: लेयदि हुरी आए भने उनी धेरै भारदार पतिङ्गर बनेर पछ्याउने छन्।बस्ने बेला अब तेल हाल्नुपर्नेछ।
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएको प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :मुलुकमा पछिल्लो समयमा कुल आयात भएका विद्युतीय सवारीमध्ये सबैभन्दा बढी चीनबाट आयात भएका देखिन्छन् । चीनबाट खास गरी ५१ किलोबाट देखि एक सय किलोबाट क्षमताका धेरै र अन्य केही गरी करिब २१ अर्ब ५० करोड रूपियाँको सवारी आयात भएका छन् । चीनपछि भारतबाट छ अर्ब रुपियाँ बराबरका विद्युतीय सवारी आयात भएको भन्सार विभागले जनाएको छ । भारतबाट पनि ५० बाट क्षमतासम्मका सवारी बढी मात्रामा आयात भएको देखिन्छ । यसै गरी दक्षिण कोरिया, इन्डोनिसिया, जर्मनी, संयुक्त राज्य अमेरिका र वेलायतबाट पनि विद्युत सवारी आयात भइरहेको तथ्याङ्क छ। आमउपभोक्ताले महङ्गो मूल्यका ब्रान्डभन्दा कम मूल्यका विद्युतीय सवारी भिच्याउनु "आफ्नो घाँटी हेरी हाड मिल्नु” भने जस्तै हो। एक पटक लगानी गरिसकेपछि इन्धनमा हुने खर्चको तुलनामा निकै सस्तो पर्ने हुँदा विद्युतीय सवारी आमउपभोक्तामैत्री हुँदै अएका हुन् । समस्या भनेकै ब्याट्री चार्जको हो। खास गरी लामो दुरीको यात्रामा 'चार्जिङ् सेन्टर' सहज रूपमा उपलब्ध हुन सके आमउपभोक्ताको रोजाइमा विद्युतीय सवारीप्रतिको आकर्षण थप बृद्धि हुने थियो । भइरहेका जैविक इन्धनयुक्त सवारीलाई विद्युतीय सवारीमा परिवर्तन गर्नका लागि सरकारी तवरमै विशेष नीति ल्याउन आवश्यक देखिन्छ ।प्रश्नहरू :क. नेपालमा कुन कुन मुलुकबाट विद्युतीय सवारी आयात भएका छन् ?ख. उपभोक्ताले किन कम मूल्यका सवारी भित्रियाएका हुन् ?ग. विद्युतीय सवारी उपभोक्तामैत्री मानिनुको कारण के हो ?घ. उपभोक्तामा विद्युतीय सवारीप्रतिको आकर्षण कसरी बढाउँन सकिन्छ ?A.नेपालमा चीन, भारत, दक्षिण कोरिया, इन्डोनिसिया, जर्मनी, संयुक्त राज्य अमेरिका, बेलायत मुलुकबाट विद्युतीय सवारी आयात भएका छन् ।उपभोक्ताले कम मूल्यको सवारी भित्र्याएको कारण: इन्धन खर्च कम, लगानी सस्तो हुन् ।विद्युतीय सवारी उपभोक्तामैत्री: इन्धन खर्च कम, लामो समय टिकाउ हो ।उपभोक्तामा विद्युतीय सवारीप्रतिको आकर्षण बढाउन चार्जिङ् सेन्टर सहज उपलब्ध गराउनुपर्छ।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. तल दिइएका बुँदाहरूका आधारमा छोटो जीवनी तयार परी शीर्षकसमेत दिनुहोस् ।नाम : तारादेवी श्रेष्ठजन्म मिति : वि.सं. २००२ माघ २ गतेजन्मस्थान : इन्द्रचोक, काठमाडौँमातापिता : राधा कार्की र कृष्णबहादुर कार्कीशिक्षा : सङ्गीत विशारद, इलाहावादबाटव्यक्तित्व : लोकप्रिय गाईका “तिम्रो एक नजरको सिकार हुँ” बोलको पहिलो गीतबाट गायन प्रारम्भ, सयौं गीतको गायिका । रेडियो नेपालमागायिकाको रूपमा कार्य गरेकी जीवनको अन्तिम क्षणमा मनसिक तनावमा जीवन जिउन विवशपुरस्कार : “छिन्नलता” र “जगदम्बाश्री पुरस्कारमृत्यु : वि.सं. २०६२ माघ ८ गते काठमाडौँख. आफू जन्मेको ठाउँ छोडी अन्यत्र पढ्न जानुपर्दा आफ्नो मनमा उठेका भावहरू समेटी मनोवाद लेख्नुहोस् ।A.शीर्षक: तारादेवी श्रेष्ठको जीवनतारादेवी श्रेष्ठ वि.सं. २००२ माघ २ गते इन्द्रचोक, काठमाडौँमा जन्मिईन्। उनी राधा कार्की र कृष्णबहादुर कार्कीकी छोरी हुन्। सङ्गीतमा शिक्षा प्राप्त गरेकी उनी रेडियो नेपालमा गायिकाको रूपमा प्रसिद्ध भइन्। उनका गीतहरूले नेपाली जनमानसमा अमिट छाप छोडेका छन्। लोकप्रिय गीत “तिम्रो एक नजरको सिकार हुँ” बाट गायन करियरको सुरुवात गरेकी उनी सयौं गीतकी गायिका बनिन्। उनले आफ्नो जीवनको अन्तिम क्षणसम्म संगीत र सिर्जनामा योगदान दिइन्। “छिन्नलता” र “जगदम्बाश्री” पुरस्कारले उनको प्रतिभा सम्मानित भयो। उनी वि.सं. २०६२ माघ ८ गते काठमाडौँमा निधन भएकी थिइन्।अरू ठाउँमा पढ्न जानुपर्दा आफ्नो गाउँ र परिवारको याद सताइरहन्थ्यो। मनमा एकाएक सान्त्वना र अपनत्वको भावना उठ्थ्यो। यस्ता भावनाले मलाई अझै पढाइ र कर्ममा दृढ बनायो।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आफू रहेको नगरपालिकाद्वारा सञ्चालित नेतृत्व विकास तालिममा सहभागिताका लागि अनुरोध गर्दै नगर प्रमुखलाई निवेदन लेख्नुहोस् ।ख. गाउँमा उत्पादित शुद्ध महको बिक्रीका लागि गरिने विज्ञानपनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.नगर प्रमुखलाई,म, [नाम], तपाईँको नगरपालिकाद्वारा सञ्चालित नेतृत्व विकास तालिममा सहभागी हुन इच्छुक छु। म यस तालिमबाट नेतृत्व क्षमता र संगठन कौशल विकास गर्न चाहन्छु। मेरो निवेदन स्वीकृत गरिदिनु हुन अनुरोध गर्दछु।धन्यवाद।विषय: शुद्ध महको बिक्रीप्रस्तावित मह विज्ञानपन्: गाउँमा उत्पादित शुद्ध मह बिक्रीका लागि उचित प्याकेजिङ र लेबल प्रयोग गरिने। बजार मूल्य निर्धारण र गुणस्तर सुनिश्चित गरिने।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :सन्दुक अध्ययनशील तथा जिज्ञासु प्रवृतिका बालक थिए। त्यसैले उनका बुबाले काठमाडौँ ल्याए र सिद्धार्थ वनस्थली स्कुलमा भर्ना गरिदिए । यसै बेला सन्दुककी बहिनीको उपचार नपाएर क्षयरोगका कारण दुःखद निधन भयो । आफूभन्दा एक वर्ष मात्र कम उमेरकी बहिनीको निधनले उनलाई निकै भाबुक बनायो । बहिनी सिकिस्त बिरामी हुँदा उनलाई बारम्बार दाइ तपाईं राम्रो पढेर केही बन्नुपर्छ र त्यो खुवी तपाईंसँग छ भनी भन्ने गर्दिनु । बहिनीको दुःखद निधनपछि उनले अब म मेरी बहिनी जस्ता नेपाल आमाका लाखौँ बिरामीका लागि चिकित्सा शिक्षा पढेर केही गर्छु भनी सिद्धार्थ वनस्थली स्कुलबाटै वि.सं. २०२५ मा प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरी त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सी पूरा गरे । परिवारिक सदस्यको बिछोडले उनको जीवनमा पीडामाथि पीडा थपिदियो तर पनि साहस र आत्मवलका साथ अध्ययनलाई निरन्तरता दिइरहे ।A.
- सन्दुक जिज्ञासु र अध्ययनशील बालक थिए।
- बहिनीको निधनले उनलाई भावुक बनायो।
- उनले चिकित्सा शिक्षा लिएर समाजमा योगदान दिन निर्णय गरे।
- परिवारिक पीडाका बाबजुद अध्ययन निरन्तरता दियो।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :मेरो देशको शिक्षाले अनेकौँ संस्कृति र तिनका मूल्य मान्यता भ्कमक्क फुलाउन समयसांपेक्ष रूपमा बदल्न अहम् भूमिका खेलेको छ । यसले पूर्वीय ज्ञान र चेतनाको किरण विश्वमा फिँजाएको छ । मेरो देशका शिक्षा आज आफ्नो वास्तविक पहिचान जीवन्त राखेर युगअनुकूलको विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षालाई आत्मसात् गर्दै अगि बढ्न आतुर छ । बौद्धिक विकास सभ्यताको परिष्करण र स्तरीय जीविकोपार्जनका लागि शिक्षा नितान्त आवश्यक छ। त्यसैले सनातन पूर्वीय सभ्यता र अनेकौं मौलिक संस्कृति भएको मेरो देशलाई पूर्वीय ज्ञान तथा पाश्चात्य विज्ञान र प्रविधिसँग हातेमालो गर्दै अझै अगि बढाउनु जरूरी छ । मेरो देशको शिक्षालाई सिपले सुसम्पन्न बनाउने अहिलेको चुनौतिलाई अवसरका रूपमा बदल्नु छ ।A.मेरो देशको शिक्षाले संस्कृति र मूल्य मान्यतालाई समयसापेक्ष रूपले बदल्न ठूलो भूमिका खेलेको छ। यसले पूर्वीय ज्ञान र चेतनाको किरण विश्वमा फैलाएको छ। आधुनिक विज्ञान र प्रविधिसँग मेल गर्दै शिक्षा बौद्धिक विकास र जीवनोपार्जनका लागि आवश्यक छ। शिक्षाले देशको मौलिक संस्कृति, परम्परा र सामाजिक उन्नति सुनिश्चित गर्छ।
- Q.१६. दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :नेपाल बाँचे नेपाली हाम्रो गौरव बाँच्ने छनेपाली भाषा संस्कृति कला साहित्य खाँच्ने छयसैले आऊ नेपाललाई बलियो बनाऊनेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेश मै लगाऊँ ।प्रश्नहरू :क. नेपालको गौरव बचाउन के गर्नुपर्छ ?ख. माथिको कवितांशको मूल भाव लेख्नुहोस् ।ख. दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :जे होस् ल, आफ्नै कुरा भन्दै, धेरै पटक भइसक्यो, एउटा लेख तपाईंले मसित माग्नुभएको तर पटकैपिच्छे मैले 'पख्नोस्' भन्दै आएको छु, पर्खाएको छु । सम्पादक जस्तो मान्छेले पनि जमिनदारकहाँ ऋण माग्न गएको जैरे काहिँलो औँ पटकैपिच्छे सुन्ने कान लगाएर फर्कनुपर्दा जङ चल्नु स्वाभविकै हो । जड्दिाजङ्ग्दैि जङ्गबहादुर बने पनि के लाग्छ र ? अर्काको हातबाट कुनै काम लिनु छ भने आफ्नो वाबु साक्षी राखेर तपाईंले पर्खनुपर्छ । चिल्लो शब्दमा तपाईंले धैर्य गर्नुपर्छ । अझ भनूँ भने भुल्नुपर्छ, आउनुपर्छ पर्खनुपर्छ । सभ्य शिक्षितहरू भिन्ना शब्द प्रयोग गर्छन् । आखिर पर्खन सबै पर्खनछन् सबै पर्खाउँछन् ।प्रश्नहरू :अ. अनुच्छेदमा शिक्षित मानिसलाई कस्तो व्यङ्ग्य गरिएको छ ?आ. कसैसँग काम लिनका लागि पर्खनैपर्ने चलन हटाउन के गर्नुपर्ला ?A.नेपालको गौरव बचाउन:
- नेपाली भाषा, संस्कृति, कला र साहित्यको संरक्षण गर्नु।
- श्रम र सिप स्वदेशमै लगाउनु।
माथिको कवितांशको मूल भाव हाम्रो सांस्कृतिक, भाषिक र सिर्जनात्मक सम्पदाको संरक्षण गर्नु हाम्रो जिम्मेवारी हो।अनुच्छेदमा शिक्षित मानिसलाई धैर्य, पर्खने र व्यावहारिक व्यवहार नजानेको व्यङ्ग्य गरेको छ।कसैसँग काम लिनका लागि पर्खनैपर्ने चलन हटाउन :- व्यक्तिलाई काम दिने बेलामा व्यावहारिक र स्वतन्त्र निर्णय क्षमता विकास गर्नु।
- परस्पर सहयोग र अनुशासनमा आधारित प्रणाली बनाउनु।
- Q.१७. आफ्नो छोराको मृत्युपश्चात् बुहारी वाजीलाई अर्कै व्यक्तिसँग विवाह गर्न स्वकृति दिनु उचित थियो ? तर्क दिनुहोस् ।A.छोराको मृत्युपछि बुहारीलाई अर्कै व्यक्तिसँग विवाह गर्न स्वीकृति दिनु उचित थियो, किनभने: सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु। परिवारको सम्बन्ध र सद्भाव कायम राख्नु। बुहारीको भावनात्मक र सामाजिक स्थिति सुरक्षित राख्नु।सामाजिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु। . परिवारको सम्बन्ध र सद्भाव कायम राख्नु। . बुहारीको भावनात्मक र सामाजिक स्थिति सुरक्षित राख्नु।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. कुकुर अज्ञानी पशु हुनाले बोलाएपछि मात्र जान्छ, मानिस चाहिँ ज्ञानवान हुनाले बखतमौका विचार गरेर आफैँ पनि जानुपर्छ ।ख. भोकै परे पनि वह आफ्नै देशमा कुवाको चिसो पानी पिएर बरको चौतारीमा शीतल हावा खाएर बसौला नि ।A.यस उद्धरणले जनावर र मानिसबीचको फरकलाई प्रष्ट्याएको छ। कुकुर जस्तो अज्ञानी पशु मालिकले बोलाएपछि मात्र चल्छ, उसलाई सोच्ने वा परिस्थितिको अनुमान गर्ने क्षमता हुँदैन। तर मानिस ज्ञानवान प्राणी हो। उसलाई समय, अवसर र परिस्थिति विचार गरेर आफैं अघि बढ्ने चेतना छ। यसले देखाउँछ कि मानिसलाई आफ्नो ज्ञान, विवेक र चेतनाको प्रयोग गरेर स्वावलम्बी बन्नुपर्छ। अरूको संकेत वा आदेश पर्खेर बस्ने होइन, उचित समयमा आफैं निर्णय लिन सक्नुपर्छ।यस उद्धरणमा आत्मनिर्भरता र मातृभूमिप्रेम व्यक्त गरिएको छ। भोक लागे पनि परदेशमा जाने होइन, आफ्नो देशमै उपलब्ध भएको साधारण चिजबाटै सन्तोष मान्ने सन्देश दिएको छ। कुवाको पानी र बरको चौतारी प्रतीकात्मक छन्। ती स्वदेशको अपनत्व, माया र प्राकृतिक सम्पदाको प्रतीक हुन्। यसले भन्न खोजेको छ— परदेशमा अपमान सहेर बाँच्नुभन्दा आफ्नै देशमा सानो सुविधा पाए पनि सुखी जीवन बिताउनुपर्छ।
- Q.१९. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :साहित्यमा देवकोटाका लागि भने असम्भव केही थिएन । अरू कविको नजरबाट ओझैल परेको भ्याउरे छन्द अर्थात् लोकभाकालाई “मुनामदन” मार्फत देवकोटाले नै शिखरमा पुऱ्याएका थिए । आफ्नो जीवन आवधिमा उनले कविताका क्षेत्रमा ७०० जति फुटकर कविताका साथै आधा दर्जन महाकाव्य रचना गरे । यिनै योगदानका कारण उनी नेपाली भाषा साहित्यमा सर्वोत्कृष्ट कविका रूपमा प्रख्यात छन् । प्रशस्त र गहकिला कविता, खण्डकाव्य, महाकाव्य जस्ता रचनाले गर्दा उनी महाकविको रूपमा सम्मनित छन् ।प्रश्न :अ. नेपाली साहित्यको क्षेत्रमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले दिएको योगदानको समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको कवितांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :घरभित्रअन्धविश्वासलाई विश्वास मानेर उग्राइरहेकाकेही मान्छेहरू छन्समय, जहाँ घडीले हैन कुखुरको भालेले बताउने गर्छपरदेश गएकाहरूको कुशल मङ्गलजहाँ अगेनामा नुन पङ्काएर अन्दाज गर्न सकिन्छविज्ञानको पनि बेग्लै ढङ्ङ्ग छ गाउँमाप्रश्नःअ. गाउँमाथि एउटा कविताले नेपालको सुदूर ग्राम्रीण जनजीवनको वास्तविकतालाई कसरी चित्रण गरेको छ ? समीक्षा गर्नुहोस् ।A.देवकोटा नेपाली साहित्यका सर्वश्रेष्ठ कवि हुन्। उनलाई "महाकवि" को उपाधि दिएको छ। उनी असम्भवलाई पनि सम्भव बनाउन सक्ने साहित्यकार मानिन्छन्।
- उनले उपेक्षित भ्याउरे छन्दलाई “मुनामदन” मार्फत शिखरमा पु-याए।
- आफ्नो जीवनकालमा करिब ७०० वटा कविता, आधा दर्जन महाकाव्य, अनेक खण्डकाव्य लेखे।
- उनको लेखनमा मानवता, करुणा, राष्ट्रप्रेम, दार्शनिकता र जनजीवनको यथार्थ अभिव्यक्त हुन्छ।
- देवकोटाले कवितामा मात्र होइन, नाटक, निबन्ध र गद्यमा पनि महत्वपूर्ण योगदान दिएका छन्।
समीक्षा : देवकोटा बहुआयामिक प्रतिभाका धनी थिए। उनले परम्परागत साहित्यलाई आधुनिक धारातिर मोडे। भाषा, शैली र विषयवस्तुमा नवीनता ल्याए। उनका रचनाले नेपाली साहित्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पुर्याएको छ। त्यसैले उनको योगदान अद्वितीय छ।दिइएको कवितांशले नेपालको सुदूर ग्रामीण जीवनलाई चित्रण गरेको छ।- गाउँमा अझै पनि अन्धविश्वास प्रबल छ— घडी नभई कुखुराको आवाजबाट समय थाहा पाइन्छ।
- परदेश गएकाको खबर अगेनामा नुन पगालेर लिने चलन छ, जुन अन्धविश्वासको प्रतीक हो।
- विज्ञान पनि गाउँमा अपूर्ण र अचम्मको तरिकाले बुझिन्छ।
समीक्षा : कविताले ग्रामीण समाजको यथार्थ, त्यहाँको अशिक्षा, अन्धविश्वास, आर्थिक कठिनाइ र पछाडिपनलाई यथार्थपरक ढङ्गले चित्रण गरेको छ। यसले गाउँको सामाजिक-सांस्कृतिक वास्तविकतालाई उजागर गरेर पाठकलाई सचेत गराएको छ। कवितामा विडम्बना भए पनि सुधारतर्फ ध्यानाकर्षण गर्ने शक्ति छ। - Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस्:क. नेपालको सांस्कृतिक सम्पदाख. म र मेरा परिवारको सम्बन्धग. परोपकारA.नेपाल विविध सांस्कृतिक सम्पदाको धनी देश हो। यहाँको भूगोल, इतिहास, धर्म, जातजाति र परम्पराले गर्दा नेपालमा अनगिन्ती सांस्कृतिक सम्पदा रहेका छन्। यी सम्पदा हाम्रो पहिचान, गौरव र ऐतिहासिक धरोहर हुन्।नेपालमा हिन्दु, बौद्ध, किराँत, इसाई लगायत विभिन्न धर्मका मान्छेहरू बसोबास गर्छन्। त्यसैले प्रत्येक धर्मसँग सम्बन्धित संस्कृति, कला, परम्परा र सम्पदा यहाँ पाइन्छन्। पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, लुम्बिनी, जानकी मन्दिर, मुक्तिनाथ, गुह्येश्वरी जस्ता धार्मिक स्थलले नेपाललाई आध्यात्मिक सम्पदाको केन्द्र बनाएका छन्।सांस्कृतिक सम्पदाले सामाजिक ऐक्यबद्धता र राष्ट्रप्रेमलाई बढाउँछ। यसले पर्यटक आकर्षित गरी अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउँछ। तर आजकाल अतिक्रमण, तोडफोड, बेवास्ता र आधुनिकीकरणको नाममा सम्पदा नष्ट हुँदै गएको छ।हामीले आफ्ना सांस्कृतिक सम्पदा जोगाउन संरक्षण, प्रचारप्रसार र भावी पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्नुपर्छ। सांस्कृतिक सम्पदाको सम्मान र संरक्षण नै हाम्रो जिम्मेवारी हो।परिवार प्रत्येक मानिसको पहिलो पाठशाला हो। म र मेरो परिवारबीचको सम्बन्ध आत्मीय, न्यानो र अविच्छिन्न छ। मेरो जीवनका हरेक सुख-दुःखमा परिवार मेरो साथमा हुन्छ।मेरा बाबु–आमाले मलाई जीवनयापनका मूल्य र संस्कार सिकाउनुभएको छ। परिवारमा दाजुभाइ, दिदीबहिनी, हजुरबुबा–हजुरआमासँग माया, स्नेह र सहयोगको सम्बन्ध रहेको छ। हामीले एकअर्कालाई सम्मान गर्छौं र दुःख–सुख बाँड्छौं।परिवार मेरो लागि प्रेरणाको स्रोत हो। पढाइमा, कठिनाइमा, असफलतामा उनीहरूले मलाई उत्साह दिन्छन्। परिवारबिना जीवन अधुरो हुन्छ।त्यसैले म र मेरा परिवारबीचको सम्बन्ध प्रेम, विश्वास र सहयोगमा आधारित छ। यो सम्बन्धले नै मेरो जीवनलाई सफल र अर्थपूर्ण बनाएको छ।परोपकार भन्नाले अरूको भलो गर्नु, सहयोग गर्नु र सुख-दुःखमा साथ दिनु भन्ने बुझिन्छ। परोपकार मानवताको उच्च गुण हो।परोपकार गर्ने व्यक्तिले अरूलाई मात्र होइन, आफैंलाई पनि सन्तुष्टि पाउँछ। समाजमा असहाय, गरिब, विपन्न, विपदमा परेका मानिसलाई सहयोग गर्नु परोपकार हो।परोपकार धर्म, संस्कार र मानवताको मूल तत्व हो। बौद्ध धर्मका उपदेश, हिन्दू धर्मका शास्त्र र अन्य धर्मका शिक्षामा पनि परोपकारलाई उच्च स्थान दिइएको छ।परोपकारले समाजमा प्रेम, सद्भाव र ऐक्यबद्धता बढाउँछ। यदि प्रत्येक व्यक्तिले थोरै मात्र परोपकार गरे पनि समाजमा ठूलो परिवर्तन आउन सक्छ।त्यसैले परोपकार मानवीय कर्तव्य मात्र नभई जीवनलाई महान् र अर्थपूर्ण बनाउने आधार हो।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.