Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दहरूले अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी उत्तर पुस्तिकामा लेख्नुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' जिउनी अनौठो, असाधारण आर्तनाद आमाबुबाका लागि छुट्याइएको सम्पत्ति खेतीपाती नाजी दुःख वा पीडाले कराएको आवाज विलक्षण जर्मनीको एक राजनीतिक दल प्राकृतिक सौन्दर्य A.समूह 'क' समूह 'ख' जिउनी आमाबुबाका लागि छुट्याइएको आर्तनाद दुःख वा पीडाले कराएको आवाज सम्पत्ति खेतीपाती नाजी जर्मनीको एक राजनीतिक दल विलक्षण अनौठो, असाधारण - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :जीवन खेलको जस्तो विजय र पराजय मात्र होइन । जीवनमा त अनेकौँ सापेक्ष कुरा पनि हुन्छन् र कैयौँ प्रतिकूलता पनि छन् । तर पनि प्रसिद्धि फैलाएर बाँच्नुपर्छ । यसले जीवनमा खुसी मिल्छ । जीवन रङ्गमञ्चमा अभिनित नाटिका जस्तो मात्र होइन । जीवन त जस्तो भोग्यो त्यस्तै हुन्छ ।क. 'कीर्ति' शब्दको पर्यायवाची शब्द........ हो ।ख. 'पराजय' शब्दको विपरीतार्थी शब्द .......हो ।ग. 'नाटक' को लघुतावाची शब्द......... हो ।घ. 'यश' शब्दको श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द ........हो ।A.क. 'कीर्ति' शब्दको पर्यायवाची शब्द प्रसिद्धि हो ।ख. 'पराजय' शब्दको विपरीतार्थी शब्द विजय हो ।ग. 'नाटक' को लघुतावाची शब्द नाटिका हो ।घ. 'यश' शब्दको श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द कीर्ति हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा टुक्का र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :लट्ठी टेक्दै हिँड्नुपरे पनि धने बुढा कुरूमकुरूम भटमास चपाउन सक्छन्। गाउँमा सबैका आँखाको नानी बनेका उनी बिरामी भई इन्तु न चिन्तु भएका वेला पनि झोल कुरा सलक्क निल्छन् ।A.टुक्का (उखान): "लट्ठी टेक्दै हिँड्नुपरे पनि धने बुढा कुरूमकुरूम भटमास चपाउन सक्छन्।"वाक्यमा प्रयोग: सधैं अभ्यास गर्ने व्यक्तिले कठिन काम पनि सजिलै सम्पन्न गर्छ भन्ने कुरा सत्य हो।अनुकरणात्मक शब्द: "भटमास"वाक्यमा प्रयोग: साना बच्चाहरूले मामा भटमास जस्तै कुरा चपाउन थाले।
- Q.४. तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. तल दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. र्याल, ऱ्याल, र्याल, ग्रालआ. पंचपात्र, पचपात्र, पञ्चपात्र, पन्चपात्रख. तल दिइएका वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :के म भीत्र आउन सक्छु सर ? मैले सक्दोनरम आवाजमा अनुमती मागेंA.र्यालपञ्चपात्रके म भित्र आउन सक्छु, सर? मैले नम्र आवाजमा अनुमति मागें।
- Q.५. रेखाङ्कित शब्दहरूको पदवर्ग पहिचान गरी लेख्नुहोस :ओहो ! तिमी त सुन्दर फूलबारीमा आएर मस्तसँग बसिछ्यौ । अब फूलकोमाला पनि गाँस ।A.ओहो! → विस्मयवाचकतिमी → सर्वनामसुन्दर → विशेषणफूलबारीमा → संज्ञामस्तसँग → क्रियाविशेषणफूलकोमाला → संज्ञागाँस → संज्ञा
- Q.६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. तल दिइएको गद्यांशबाट उपसर्ग र प्रत्यय लागेका दुई दुईओटा शब्दहरू पहिचान गरी तिनको निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :प्राकृतिक सुन्दरताले भरिएको सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको हाम्रो देश अनुपम छ । यसको सुरक्षा र संवर्धनका लागि सम्पूर्ण जनता एक हुनुपर्छ ।ख. तलको गद्यांशबाट एक एकओटा समस्त शब्द र विग्रहित अवस्था पहिचान गरी समस्त शब्दको विग्रह र विग्रहित शब्दको समस्त शब्द लेख्नुहोस् अनि दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :देशको अमूल्य प्रकृतिको धनलाई नबुझेर बार बार विनाशका मार्गमा लागेको नेपाली दाजु र भाई तथा दिदी र बहिनीलगायतका दुईजिब्रेहरूले गाउँ गाउँमा पुगेर चेतना फैलाउनुको सट्टा पड्यन्त्रपूर्ण तरिकाले स्वार्थ साटासाट गरेको देख्दा सयपत्री फूल रून थाल्यो ।A.उपसर्ग:अतिसुन्दर = अति (अधिक) + सुन्दरसम्पूर्ण = सम् (पूरा) + पूर्णप्रत्यय:सुन्दरतामा = सुन्दर + ता + मासांस्कृतिक = संस्कृती + कसमस्त शब्द:नबुझेर → न + बुझ + एरविग्रहित शब्द:बार बार → बार + बार → समस्त शब्द: बारबारद्वित्व शब्द:दाजु-भाइ = दाजु + भाइ दिदी-बहिनी = दिदी + बहिनी
- Q.७. तल दिइएको अनुच्छेदलाई आवश्यक परिवर्तनसहित अज्ञात भूत कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :आस्था विद्यालयबाट घर गइन् । धारामा गएर हातमुख धोइन् । उनले खाजा खाइन् । उनी गृहकार्य गर्न बसिन् ।A.आस्था विद्यालयबाट घर गईन् । धारामा गई हातमुख धोइन्। उनले खाजा खाइन्।उनी गृहकार्य गर्न बसेकी थिइन् ।
- Q.८. तलको कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. सम्भावनार्थक भावका चारओटा अलगअलग क्रियापद प्रयोग गरी चारओटा वाक्यमा आफ्नो भविष्यको योजनाबारे लेख्नुहोस् ।ख. दिइएको वाक्यलाई मध्यम आदरमा परिवर्तन गरी अनुच्छेद पुनलेखन गर्नुहोस् :ऊ मेरो आत्मीय मित्र हो । ऊ जेहेनदार छ । उसका अरू साथीहरू पनि छन् । ऊ हँसिलो पनि छ ।A.
- म भोलि नयाँ पुस्तक पढ्न सक्छु।
- म आगामी हप्ता स्कुल जाँदै गर्न सक्छु।
- म भविष्यमा शिक्षक बन्न सक्छु।
- म आमा-बुबालाई सहयोग गर्न सक्छु।
उनि मेरो मित्र हुन्। उनी जेहेनदार छन्। उनका केही साथीहरू पनि छन्। उनी सधैं हँसिलो र मिलनसार छन्। - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. विद्यार्थीद्वारा मिठो मिठाई खाइन्छन् । (कर्तृवाच्य)ख. रमेशले गृहकार्य गरेको छ । (प्रेरणार्थक)ग. ज्ञानबहादुरले भने, “उज्यालो आएपछि अँध्यारो आफैँ भाग्छ ।” (अप्रत्यक्ष कथन)घ. जब बारीमा सुन्तला फल्छन् तब बजार लगेर बेचिन्छ । (वाक्य विश्लेषण)A.मिठो मिठाई विद्यार्थीले खान्छन्।रमेश, कृपया गृहकार्य गर।ज्ञानबहादुरले भने कि उज्यालो आएपछि अँध्यारो आफैँ भाग्छ।जब बारीमा सुन्तला फल्छन्, तब बजार लगेर बेचिन्छ।
- Q.१०. तल दिइएको गद्यांश पढी सोधिएको प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :सन्दुक रुइत अध्ययनशील तथा जिज्ञासु प्रवृत्तिका बालक थिए । त्यसैले उनका बुबाले काठमाडौँ ल्याएर सिद्धार्थ बनस्थली स्कुलमा भर्ना गरिदिए । यसैबेला सन्दुककी बहिनीको उपचार नपाएर क्षयरोगका कारण दुःखद् निधन भयो । आफूभन्दा एक वर्षमात्र कम उमेरकी बहिनीको निधनले उनलाई निकै भाबुक बनायो । यस घटनापछि शोकाकुल बनेका सन्दुकले डाक्टर बनेर बाबाको सपनालाई साकार पार्ने दृढ अठोट गरे र लगनशील भएर पढ्न थाले । सिद्धार्थ वनस्थली स्कुलबाटै वि.सं. २०२५ मा प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरी त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सी पूरा गरे । यसै समयमा उनकी बहिनीको पनि दुःखद् निधन भयो । यसरी एकपछि अर्को उनका एक दाजु र दुई बहिनीको हृदयविदारक अन्त्यले सन्दुकको जीवनमा पीडामाथि पीडा थपिदियो तर पनि साहस र आत्मबलका साथ अध्ययनलाई निरन्तरता दिइरहे ।प्रश्नहरू :क. माथिको अनुच्छेदको पहिलो वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. माथिको अनुच्छेदमा भएको रेखाङ्कित शब्द 'जीवनमा' को कारक र विभक्ति पहिचान गर्नुहोस् ।ग. माथिको अनुच्छेदमा रहेको 'आफूभन्दा एक वर्षमात्र कम उमेरकी बहिनीको निधनले उनलाई निकै भावुक बनायो ।' यस वाक्यलाई मिश्र वाक्यामा परिवर्तन गनुहोस् ।घ. 'सन्दुकले डाक्टर बनेर बाबाको सपनालाई साकार पार्ने दृढ अठोट गरे ।' वाक्यलाई आलङ्कारिक पदक्रममा परिवर्तन गनुहोस् ।A.सन्दुक अध्ययनशील तथा जिज्ञासु प्रवृत्तिका बालक हुन्।जीवनमा:कारक: संबंधकारकविभक्ति: िमाआफूभन्दा एक वर्षमात्र कम उमेरकी बहिनीको निधन भएपछि उनी निकै भावुक भए, तर अध्ययनमा निरन्तरता दिइरहे।दृढ अठोटसहित सन्दुकले बाबाको सपनालाई साकार पार्ने डाक्टर बने।
- Q.११. तल दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :बालबालिकाका निम्ति लेखिएको र बालबालिकाद्वारा रचिएको साहित्य बालसाहित्य हो । बालसाहित्यको विषयवस्तु छनोट गर्दा बालकको उमेर, रूचि, आवश्यकता, मनोविज्ञान आदिलाई विशेष ध्यान दिनुपर्छ । बालबालिकामा घुमफिर, खेलकुद, सस्कृति, सहयोग, मायाममता, मेलमिलाप, सम्मान, पुरस्कारका प्रसङ्ग समेटिएका विषय तथा घटनाले कौतूहल सिर्जना गर्दछ । बालपरिवेशका घटनाका रोचक प्रस्तुतिले बालबालिकालाई आफ्नै जीवन तथा क्रियाकलाप पढे जस्तो अनुभूति गराउँछ र मनोरञ्जन प्रदान गर्छ । विभिन्न विषयक्षेत्रसँग सम्बन्धित तथ्य समावेश भएका रचनाले बाल जिज्ञासाको समाधान गर्न सक्छ । बालसाहित्यले बालबालिकालाई सिर्जनात्मक क्षमता अभिवृद्धि गर्न मदत गर्छ । यसले बालबालिकामा आत्मविश्वासको भावना बढाउन, राष्ट्रप्रेमको भावना जागृत गराउन मदत गर्छ । विविध कला, संस्कृति, परम्परामा भएका विशिष्ट मूल्यमान्यता तथा लोकसंस्कृतिको हस्तान्तरण गर्न शब्दभण्डार तथा भाषिक क्षमताको अभिवृद्धि गर्न सहयोग गर्छ । पाठ्यक्रमले निर्देश गरेका सिकाइ उपलब्धि हासिल गराउनका लागि सन्दर्भ सामग्रीका रूपमा पनि बालसाहित्यका पुस्तक पर्याप्त मात्रमा हुनु जरूरी छ । सूचनाको ज्ञान तथा सिर्जनसिपको प्रवर्धन गर्दै बालबालिकामा अन्तर्निहित प्रतिभा प्रस्फुटन गर्न बालसाहित्यको आवश्यकता पर्छ ।प्रश्नहरू :क. बालसाहित्यको विषयवस्तु छनोट गर्दा के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ ?ख. बालसाहित्यले बालबालिकामा सिर्जनात्मक क्षमताको विकास कसरी गर्न सक्छ ?ग. बालसाहित्यको आवश्यकता किन पर्छ ?घ. बालसाहित्यका विशेषता के के हुन् ?A.बालसाहित्य लेख्दा बालकको उमेर, रुचि, आवश्यकता, मनोविज्ञानलाई विशेष ध्यान दिनुपर्छ। साथै, घुमफिर, खेलकुद, संस्कृति, सहयोग, मायाममता, मेलमिलाप, सम्मान, पुरस्कारका प्रसङ्ग लगायतका घटनालाई समेट्दा बालबालिकामा रुचि र कौतूहल बढ्छ।बालसाहित्यले बालबालिकालाई कथाका घटनाहरूमा सहभागी गराउने तरिका, नयाँ विचारको अनुभव गराउने, कल्पनाशीलता बढाउने र सिर्जनात्मक सोचको विकास गर्ने माध्यमको रूपमा काम गर्छ। यसले बालबालिकामा समस्यासँग सामना गर्ने क्षमता र आत्मनिर्भरता पनि बढाउँछ।बालसाहित्य आवश्यक छ किनभने यसले बालबालिकामा आत्मविश्वास, राष्ट्रप्रेम, सिर्जनात्मक क्षमता, सामाजिक व्यवहार, भाषिक क्षमता र सांस्कृतिक ज्ञानको विकास गर्छ। यसले उनीहरूलाई मनोरञ्जन पनि प्रदान गर्दछ र शिक्षात्मक उद्देश्यमा पनि सहयोग पुर्याउँछ।
- बालबालिकाको उमेर र रुचिमा आधारित विषयवस्तु
- सिर्जनात्मक क्षमता अभिवृद्धि गर्ने
- आत्मविश्वास र सामाजिक चेतना विकास गर्ने
- मनोरञ्जनात्मक र शिक्षात्मक दुवै पक्ष समेट्ने
- सांस्कृतिक मूल्य र परम्पराको हस्तान्तरण गर्ने
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा छोटो जीवनी तयार पार्नुहोस् :नाम: लेखनाथ पौडेलजन्मस्थान: गण्डकी प्रदेश, कास्की जिल्ला, अघौं अर्चलेजन्ममिति: वि.सं. १९४१ पौष शुक्ल एकादशीपिता: पं. दुर्गादत्त पौडेल, माता: वसुन्धरादेवीशिक्षा:चण्डी आदि पढेर शिक्षा आरम्भ पारिवारिक संस्कारअनुसार स्तोत्रहरू,कृतिहरू: तरूण-तपसी, ऋतुविचार, बुद्विविनोद, सत्यकलिसंवाद आदिसाहित्यिक विशेषता :- १५ वर्षको उमेरमा तीनधारा संस्कृत पाठशालामा भर्ना भई संस्कृत व्याकरणमा मध्यमासम्मको औपचारिक अध्ययन,- नेपाली साहित्यमा आधुनिक कालका आरम्भकर्ता,- कविता काव्यबाहेक नाटकक्षेत्रमा पनि प्रसिद्ध हुनु,- २००८ सालमा कवि शिरोमणिको उपाधि पाउनु,- २०११ सालमा उनको जन्मोत्सवको अवसरमा साहित्यकार र उच्च पदस्थ व्यक्तिहरूद्वारा उनको रथयात्रा र अभिनन्दन,-२०१४ सालमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदस्य, नेपाली साहित्यको परिष्कारवादीधाराका अगुवासम्मान तथा पुरस्कार : २०१९ सालमा उनको तस्विर अङ्कित हुलाक टिकट प्रकाशित, मृत्युपश्चात् २०२६ सालमा त्रिभुवन पुरस्काद्वारा सम्मानित,मृत्यु: २०२२ साल फागुन ७ गते महाशिवरात्रिका दिन देवघाटमा निधन ।ख. पालिकास्तरीय वक्तृत्वकला प्रतियोगितामा प्रथम भई आफू पुरस्कृत हुँदाको क्षणको भावना समेटी मनोवाद तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक: आधुनिक नेपाली साहित्यका आरम्भकर्ता – लेखनाथ पौडेललेखनाथ पौडेलको जन्म वि.सं. १९४१ पौष शुक्ल एकादशी, गण्डकी प्रदेश, कास्की जिल्लामा भएको थियो। उनका पिता पं. दुर्गादत्त पौडेल र माता वसुन्धरादेवी हुन्। उनले चण्डी आदि पढेर शिक्षा सुरु गरेका थिए। १५ वर्षको उमेरमा तीनधारा संस्कृत पाठशालामा भर्ना भई संस्कृत व्याकरणमा मध्यमासम्मको औपचारिक अध्ययन गरे।लेखनाथ पौडेल नेपाली साहित्यमा आधुनिक कालका आरम्भकर्ता थिए। उनी कविता र नाटक क्षेत्रमा प्रसिद्ध भए। उनका महत्वपूर्ण कृतिहरूमा तरूण-तपसी, ऋतुविचार, बुद्विविनोद, सत्यकलिसंवाद रहेका छन्। २००८ सालमा कवि शिरोमणिको उपाधि प्राप्त गरे। २०१४ सालमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका सदस्य बने। उनी साहित्यमा सामाजिक असमानताको विरोध र विद्रोही स्वर दिने कवि थिए।लेखनाथ पौडेलको निधन वि.सं. २०२२ फागुन ७ गते महाशिवरात्रिको दिन देवघाटमा भएको थियो।“आज म अत्यन्तै उत्साहित र गौरवान्वित महसुस गर्दैछु। मेरो मेहनत र अभ्यासले मलाई प्रथम पुरस्कार दिलायो। यो सफलता मेरो लागि मात्र नभएर मेरा शिक्षक र परिवारको प्रयासको परिणाम पनि हो। भविष्यमा अझ धेरै योगदान दिने अवसर पाउने आशा राख्दै म हर्षित छु। म यो क्षणलाई जीवनभर सम्झिरहनेछु।”
- Q.१३. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. जानकी खाद्य भण्डार, जनकपुरले नेपाल खाद्य संस्थान, काठमाडौँलाई विभिन्न खाद्य सामाग्रीहरू उपलब्ध गराइदिन अनुरोध गरी लेख्ने व्यवसायिक पत्र तयार गर्नुहोस् ।ख. विद्यालयको आयोजना गरेको सांस्कृतिक कार्यक्रमको लागि अभिभावकलाई प्रदान गरिने निमन्त्रणा पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.व्यावसायिक पत्र – खाद्य सामग्री उपलब्ध गराउने अनुरोधप्रति: नेपाल खाद्य संस्थान, काठमाडौँ विषय: खाद्य सामग्री उपलब्ध गराउने अनुरोधआदरणीय महोदय,हाम्रो कम्पनी, जानकी खाद्य भण्डार, जनकपुर, विभिन्न खाद्य सामग्रीहरू नेपाल खाद्य संस्थान, काठमाडौँमा उपलब्ध गराउन इच्छुक छ। कृपया आवश्यक प्रक्रिया र मार्गनिर्देशन प्रदान गर्न अनुरोध गर्दछौं।धन्यवाद।सादर,[तपाईंको नाम][पद][कम्पनीको नाम]निमन्त्रणा पत्र – सांस्कृतिक कार्यक्रमप्रति: अभिभावकजन विषय: सांस्कृतिक कार्यक्रममा सहभागिताको निमन्त्रणाआदरणीय अभिभावकज्यू,हाम्रो विद्यालयले आगामी मिति [दिन/मिति] मा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्दैछ। कृपया कार्यक्रममा उपस्थित भएर हाम्रा छात्रछात्रालाई समर्थन गर्नुहोस्।धन्यवाद।सादर,[विद्यालय प्रमुखको नाम][पद]
- Q.१४. तल दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बँदा टिप्नुहोस् :देवकोटाको कवित्व प्रतिभा, कविताको गुणात्मक मूल्य र सङ्ख्यात्मक योगदान आज पनि अद्वितीय रहेको छ । नेपाली कविताको अहिलेसम्मको यात्रामा प्रतिभा, रचना परिणाम र उत्कृष्ट गुणस्तरका दृष्टिले देवकोटा सर्वोच्च कवि मानिएका छन् । देवकोटाको देहावसानपछि वि.सं. २०२३ मा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले देवकोटालाई मरणोपरान्त त्रिभुवन पुरस्कार प्रदान गरी सम्मानित गर्यो । वि.सं. २०६५ मा त्रिमूर्ति निकेतनको संयोजनमा नेपाल सरकारले देवकोटा जन्म शताब्दी भव्य रूपमा आयोजना गर्यो । देवकोटाको कृति र उनको कृतित्व विषयमा सयौँ विद्यावारिधि अनुसन्धान भइसकेको छन् । महान् कवि एवम् विलक्षण प्रतिभाशाली देवकोटाले जनस्तरबाटै महाकविको पदवी पाए । उनको पार्थिव शरीर यस धर्तीमा नरहे पनि उनि आफ्ना अमूल्य कृतिमा अनवरत बाँचेको छन् र अमर बनेका छन् ।A.देवकोटा सम्बन्धी बुँदा
- देवकोटाको कवित्व प्रतिभा र कविताको गुणात्मक मूल्य अद्वितीय छ।
- उनले नेपाली कविताको यात्रामा उत्कृष्ट योगदान दिएका छन्।
- वि.सं. २०२३ मा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले उनको मरणोपरान्त त्रिभुवन पुरस्कार प्रदान गर्यो।
- वि.सं. २०६५ मा नेपाल सरकारले उनको जन्मशताब्दी भव्य रूपमा आयोजना गर्यो।
- Q.१५. तल दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस्:मलाई मेरो देशको शिक्षामा सर्वसुलभ रूपमा सूचना प्रविधिको पहुँच पुगोस् भन्ने लाग्छ । मेरो देशमा विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षाको थप खाँचो छ । विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षा नपुगेका गाउँठाउँमा त्यसको पहुँच सर्वसुलभ हुन जरूरी छ । आजको युग सूचना र प्रविधिको युग हो । शिक्षामा सूचना र प्रविधिले युगान्तकारी परिवर्तन ल्याइदिइएको छ । ती परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्न सक्ने नागरिक उत्पादनमा जोड दिने शिक्षाको खाँचो छ । आज हामी मोबाइल एप्सबाट गाडी रोक्न, चढ्न र भाडा तिर्न सक्छौँ । जहाजको टिकट काट्न र तीर्थाटन गर्न, रेलको टिकट काट्न सक्छौँ । अनलाइन कारोबार गर्न सक्छौ, अनलाईनबाटै बैङ्क खाता खोल्न र घरमै सामान मगाउन सक्छौं । आज जागिरका विज्ञापन अनलाइनबाटै खुल्छन् । व्यापार व्यवसाय अनलाइनबाटै गरिन्छन् ।A.सारांशआधुनिक शिक्षामा सूचना प्रविधिको पहुँच सर्वसुलभ हुनु आवश्यक छ। विज्ञान र प्रविधि नपुगेका गाउँहरूमा यसको पहुँच सुनिश्चित गर्न जरूरी छ। मोबाइल एप्स, अनलाइन कारोबार र बैंकिङ्ग सुविधा जस्ता प्रविधिले शिक्षामा नयाँ युगको पहुँच दिएको छ। यस्तो शिक्षा बालबालिकालाई आधुनिक युगसँग समायोजन गर्न, सिर्जनात्मक र व्यावहारिक ज्ञान प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :कर्ममा छ भने शक्ति जङ्गलै बन्छ नन्दनघोटिएर सयौंपल्ट दाउरा बन्छ चन्दन ।भएमा उच्च सङ्कल्प छैन केही असम्भवसङ्कल्पैले बनेका हुन् महान् मान्छे सब ।प्रश्नहरू :अ. मान्छेहरू कसरी महान् बनेका हुन् ?आ. माथिको कवितांशको मूल सन्देश लेख्नुहोस् ।ख. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :सन्दुक रुइतले आफ्नो उपचार पद्धतिबाट लाखौँ मानिसको सफल शल्यक्रिया गरिसकेका छन् । यसबाट दृष्टि प्राप्त गर्ने विश्वभरका मानिसले उनलाई 'दृष्टिका देवता' मानेका छन् । नेपालको नवीन प्रविधि 'रूइतेक्टोमी' का रूपमा यो उपचार पद्धति एसिया, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिकालगायत विभिन्न देशमा प्रयोगमा छ । यो प्रविधि संसारभर गुणस्तरीय र प्रशंसनीय बन्दै गइरहेको छ । उनले मोतिविन्दुको शल्यक्रिया भिडियोमार्फत र सम्भव भएसम्म आफैँ उपस्थित भएर संसरभरिका डाक्टरलाई सिकाउँदै आएका छन् । उत्तर कोरियामा उनले गरेको काम नेसनल जियोग्राफिकले एउटा वृत्तचित्रका रूपमा प्रसारण गरेको थियो । उनले पुऱ्याएको योगदानस्वरूप तिलगङ्गा आँखा उपचार केन्द्र अहिले तिलङ्गा आँखा प्रतिष्ठानका रूपमा स्थपित छ । यसमार्फत उनले पुऱ्याएको मानवीय सेवाको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै विश्वका प्रसिद्ध समाचार माध्यमले यसको प्रचारप्रसार गरेका छन् ।प्रश्नहरू :अ. रूइतका सफलताहरू के के हुन् ?आ. रूइतका कामको प्रचार किन विदेशसम्म भएको हो ?A.मान्छेहरू महान् सङ्कल्प र कर्मद्वारा बनेका हुन्। यसमा उल्लेख छ कि मानिसले लगातार प्रयास, उच्च सङ्कल्प, र कर्मद्वारा आफ्नो जीवनमा असम्भवलाई सम्भव बनाउँछन्। केवल इच्छा मात्र पर्याप्त छैन; कार्य र दृढता आवश्यक हुन्छ।कविताशंले मुख्य सन्देश दिन्छ कि महानता र सफलता मात्र जन्मजात होइन; ती उच्च सङ्कल्प, कठोर परिश्रम र अडिग कर्ममार्फत प्राप्त हुन्छन्। जीवनमा कुनै कुरा असम्भव छैन, यदि मानिसले लक्ष्यप्रति अठोट र कर्ममार्ग अपनाउँछ भने।रूइतले विकास गरेको उपचार प्रविधि गुणस्तरीय, प्रभावकारी, र नवप्रविधि भएको कारण विश्वभरका मानिस र डाक्टरहरूलाई प्रभावित पार्यो। यसका कारण उनी र उनको कार्यको प्रचार विदेशसम्म फैलियो।
- Q.१७. राजेन्द्रलक्ष्मीले गरेका सबै कार्य राष्ट्रियता र स्वाधीनताका लागि मात्र छन् ? 'घरझगडा’कथाका आधारमा तर्क दिएर पुष्टि गर्नुहोस् ।A.राजेन्द्रलक्ष्मीले गरेका कार्यहरू केवल व्यक्तिगत वा पारिवारिक स्वार्थको लागि थिएनन्; ती राष्ट्रियता र स्वाधीनताको भावना प्रकट गर्ने कार्य पनि थिए। कथानक “घरझगडा”मा देखाउँछ कि उनले आफ्ना व्यक्तिगत बाधाहरू र पारिवारिक परिस्थितिलाई बेवास्ता गरेर सामाजिक सुधार र स्वतन्त्रताका लागि सक्रिय भूमिका खेले। यसले पुष्टि गर्छ कि उनको क्रियाकलाप राष्ट्रिय हितसँग सम्बन्धित थिए।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. तपाईंले गर्व गर्ने सगरमाथालई काँधमा बोकेर उभिएको यो गाउँ !ख. जति पसिना बहाउनुपरे पनि आफ्नै घरबारीमा । एक गेडा मकै भए पनि आफ्नै माटामा उब्जाउँला ।A.यस उद्धरणले गाउँको गौरव, प्राकृतिक सुन्दरता र गाउँलेको परिश्रम तथा प्रेमलाई व्यक्त गर्छ। मानिसहरूले आफ्नो गाउँको विकास, पहिचान र शानका लागि गर्व गर्ने अधिकार राख्छन्।यसले देशभक्ति र स्वदेशीय मेहनतको महत्त्व दर्शाउँछ। व्यक्तिले आफ्नै देशमा कठोर परिश्रम गरेर उत्पादन गर्नु र आत्मनिर्भर बन्नु नै उच्च मूल्य हो।
- Q.१९. तलका कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :पहाड भन्छ पसिना पाए म स्वर्ग भुलाउँथेंतराई भन्छ सिँचाइ पाए म सुन झुलाउँथेंके छ र गाह्रो होस्टेमा हैंसे सबैले मिलाएसबैले चोखो श्रम र सिप स्वदेशमै लगाए ।प्रश्न :अ. श्रम र सिपलाई स्वदेशमै कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ ? कविताका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएको उत्तर लेख्नुहोस् :तपाईं मात्रै पर्खनुपर्यो भनेर किन पट्टाउनुहुन्छ ? जब तपाईंलाई नपर्खी सुखै छैन । मान्नोस्, पर्खाइदेखि डराउने पलायनवादी हो, पामर र पानीमरूवा हो। जुन आदर्श आज म तपाईंका अगाडि छाँट्तै छु, भोली तपाईं मेरा अगाडि छाँट्नुहुन्छ । वास्तवमा तपाईं पनि पर्खन चाहनुहुन्न, म पनि पर्खन चाहन्नँ । हामी दुवै चाहन्छौं, एउटा त्यस्तो नयाँ सिर्जना गरौं जहाँ कसैले कसैलाई कुराले मात्र टार्न नसकोस् । झुल्याएर फुल्याउने, लर्काएर पर्खाउने यस्तो जालेमाले परम्परा नहोस् । तर समस्या त उही नै हो, जतिसुकै बलियोसँग चाहे पनि हाम्रो यो चाहना चाहनेबित्तिकै पूरा हुँदैन, पर्खनुपर्छ त्यसैले त म लस्याङलुसुङ गरेर भए पनि घरी यता धाउँछु, घरी उता धाउँछु, घरी यता हुन्छु, धरी उता हुन्छु, जम्स्याउनु गरेर भएतपनि पर्खिरहेन्छु र तपाईंलाई पनि भन्दै छु । पर्खनुदेखि पट्टाउनु पलायनवादी हो ।प्रश्न :अ. 'पख्नोस्' निबनधमा हाम्रा समाजका कस्ता पक्षमाथि व्यङ्ग्य गरिएको छ, समीक्षा गर्नुहोस् ।A.कविताले देखाउँछ कि पहाड र तराईले उपलब्ध साधन र श्रमको प्रयोग गरेर देशभित्रै उत्पादन र विकास गर्न सकिन्छ। “के छ र गाह्रो, सबैले मिलाए, सबैले चोखो श्रम र सिप स्वदेशमै लगाए” भन्ने वाक्यले स्पष्ट पार्छ कि जोश, परिश्रम र सीपलाई विदेशमा मात्र प्रयोग गर्नु आवश्यक छैन। स्वदेशमै लगानी गर्दा देशको उत्पादन, आत्मनिर्भरता र आर्थिक विकास हुनेछ।निबन्धले समाजका अस्थिर, अनावश्यक, पलायनवादी र ढिलाइ गर्ने प्रवृत्तिहरूमाथि व्यङ्ग्य गरेको छ। लेखकले देखाउँछन् कि मानिसहरूले निर्णयमा ढिलाइ गर्ने, जिम्मेवारीबाट पलायन गर्ने र सिर्जनशील क्रियामा सक्रिय नहुने प्रवृत्तिका कारण प्रगति अवरुद्ध हुन्छ। यसले समाजमा आलस्य, ढिलाइ र अवसरको क्षति भएको देखाउँछ।
- Q.२०. तलका मध्ये कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दमा नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् :क. राष्ट्रप्रति मेरो कर्तव्यख. कृषिमा आधुनिकीकरणग. सामाजिक सञ्जालको सदुपयोगA.राष्ट्रप्रति हाम्रो कर्तव्य केवल भाषिक वा सांस्कृतिक मात्र नभएर सामाजिक, आर्थिक र वैज्ञानिक दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण छ। प्रत्येक नागरिकले आफ्नो शिक्षा, समय र क्षमता राष्ट्रको उन्नतिका लागि लगाउनुपर्छ। राष्ट्रप्रति जिम्मेवारी भनेको नियमको पालना, सामाजिक सहकार्य, जनहितमा काम गर्नु र स्वदेशीय उत्पादनको प्रवर्द्धन गर्नु हो।मैले आफ्नो जीवनमा राष्ट्रप्रति कर्तव्य पूरा गर्न पर्यावरण संरक्षण, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा योगदान दिन सक्छु। सरकारी वा स्वयंसेवी कार्यक्रमहरूमा सहभागी भएर मैले समाजमा जागरूकता फैलाउन सक्दछु। आफ्नै सिप र क्षमता प्रयोग गरी देशको विकासमा योगदान पुर्याउनु राष्ट्रप्रतिको कर्तव्य हो।राष्ट्रको सम्मान र सुरक्षा केवल सेना वा सरकारको जिम्मेवारी होइन, प्रत्येक नागरिकले आफ्नै क्षेत्रमा जिम्मेवारी निर्वाह गर्दा राष्ट्र बलियो हुन्छ। राष्ट्रप्रति हाम्रो सधैं कर्तव्यपालन गर्ने चेतना रहनुपर्छ, जसले राष्ट्रलाई समृद्ध, शक्तिशाली र सम्मानजनक बनाउँछ।कृषि हाम्रो देशको मुख्य आधार हो। आधुनिक कृषि प्रविधिको प्रयोगले उत्पादन र किसानको आय दुवै बढाउन सकिन्छ। आधुनिक बीउ, मल, सिँचाइ प्रणाली, ट्रयाक्टर र कृषि मेसिनरी प्रयोग गर्दा समय बचत हुन्छ र उत्पादन गुणस्तरीय हुन्छ।कृषिमा आधुनिक प्रविधि अपनाउँदा परम्परागत खेतीलाई आधुनिक तरिकाले मिलाएर वातावरणमैत्री खेती गर्न सकिन्छ। किसानहरूले सिँचाइ प्रणाली, सौर्य ऊर्जा, कम्प्युटर आधारित बाली व्यवस्थापन र आधुनिक खेती विधि प्रयोग गर्दा उत्पादनमा वृद्धि हुन्छ र बजारसम्म पहुँच सजिलो हुन्छ।कृषिमा आधुनिकीकरणले युवा पुस्तालाई कृषिमा आकर्षित गर्छ र रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्दछ। साथै, यसले खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्छ र देशको आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउँछ। किसान र सरकारी निकायको सहकार्यले आधुनिक कृषि प्रविधिको प्रभावकारी उपयोग गर्न सकिन्छ।यसरी कृषिमा आधुनिकीकरणले उत्पादन बढाउने, परिश्रम घटाउने, बजार प्रणाली सुदृढ गर्ने र देशको समृद्धि सुनिश्चित गर्ने कार्य गर्दछ।सामाजिक सञ्जाल आजको युगमा सञ्चारको महत्वपूर्ण माध्यम हो। तर यसको सही प्रयोगले मात्र लाभ लिन सकिन्छ। सामाजिक सञ्जालले सूचना, ज्ञान र समाचार सजिलै पहुँचाउन सहयोग गर्छ। विद्यार्थी, शिक्षक र अनुसन्धानकर्ताहरू यसमार्फत सिकाइ सामग्री र शैक्षिक सामग्री साझा गर्न सक्छन्।सामाजिक सञ्जालको सदुपयोगले मानिसको जागरूकता बढाउँछ। स्वास्थ्य, वातावरण, शिक्षा, रोजगार र सामाजिक मुद्दामा सचेतना फैलाउन सकिन्छ। तर नकारात्मक प्रयोग, जस्तो कि अफवाह फैलाउनु, गोपनीयता उल्लङ्घन गर्नु वा समयको दुरुपयोग गर्नुले हानि गर्छ।युवाहरूले सामाजिक सञ्जाललाई सिर्जनात्मक काम, ज्ञान सँग्रह र सामाजिक सेवामा प्रयोग गर्दा देश र समाजको विकासमा योगदान पुग्छ। यसले जनताको सहभागिता बढाउँछ र लोकतान्त्रिक मूल्यलाई प्रोत्साहन गर्छ।सारमा, सामाजिक सञ्जाल सही उद्देश्यका लागि प्रयोग गर्दा व्यक्तिको सीप, ज्ञान र समाजको उन्नतिमा योगदान पुर्याउँछ। यसै कारण यसको सदुपयोग अनिवार्य छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.