Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' दृष्टान्त महान् भकारो असजिलो अवस्था उदात्त उदाहरण फसाद दर्शन पशुको मल A.समूह 'क' समूह 'ख' दृष्टान्त उदाहरण भकारो पशुको मल उदात्त महान् फसाद असजिलो अवस्था - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।समय अनवरत चलेकै छ । यो आफ्नै गतिमा अगाडि बढिरहन्छ ।यसलाई धेरैले कर गरे पनि आफ्नो बन्धनमा बाँध्न सक्दैनन् । समयको हरेक पलमा हामी बढ्न सक्नुपर्छ ।क. 'निरन्तर' को पर्यायवाची शब्द........ हो ।ख. 'विश्राम' को विपरीतार्थी शब्द ..........हो ।ग. अनेकार्थी शब्द....... हो ।घ. 'समय' को लघुतावाची शब्द ........ हो ।A.क. 'निरन्तर' को पर्यायवाची शब्द अनवरत हो ।ख. 'विश्राम' को विपरीतार्थी शब्द कसरत हो ।ग. अनेकार्थी शब्द बाँध हो ।घ. 'समय' को लघुतावाची शब्द क्षण हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :सिन्धु सरासर विद्यालय जान्छिन् र खुरुखुरु पढ्न थाल्छिन् । उनी कक्षामा ध्यान दिएर पढ्छिन् । हुने विरुवाको चिल्लो पात भने झै उनी हरेक परीक्षामा प्रथम भएर पुरस्कृत हुन्छिन् । आए आँप गए झटारो भनी हतारमा काम गर्ने बानी उनको छैन ।A.उखान: "आए आँप गए झटारो"नयाँ वाक्यमा प्रयोग: "उसले काम गर्दा कहिल्यै आए आँप गए झटारो गर्दैन।"अनुकरणात्मक शब्द: "खुरुखुरु"नयाँ वाक्यमा प्रयोग: "बच्चाहरूले नयाँ गीत खुरुखुरु गाए।"
- Q.४. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. बिविधता, विविधता, बिबिधता, विबिधताआ. भऱ्याङ, भर्याङ, भर्याङ, भर्याङख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :गाउँ तिर जन्मेका हामी कर्मशिल छौं हामी खेती र पशूपालन पनि गछौँ ।A.विविधताभर्याङगाउँतिर जन्मेका हामी कर्मशील छौं। हामी खेती र पशुपालन पनि गर्छौं।
- Q.५. रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :यो देश मेरा लागि प्राणभन्दा प्यारो भएकाले देशका निम्ति असल काम गर्न म सबैलाई सल्लाह दिन्छु ।A.यो = सङ्केतवाचक सर्वनामभन्दा = तुलना सूचक / उपसर्गभएकोले = कारणसूचक अव्ययकाम = संज्ञाम = सर्वनामदिन्छु = क्रियापद
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट उपसर्ग लागेका दुईओटा र प्रत्यय लागेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :कानुन समाजको अपरिहार्य तत्त्व हो । यसले मानवीय आचरण तथा व्यवहारलाई नैतिक र सामाजिक आयामबाट परिभाषित गर्छ । राज्यका असीमित अधिकारलाई नियन्त्रण गरी प्रशासनलाई चुस्त बनाउन कानुन अनिवार्य हुन्छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :भुइँचालो आएपछि मानिस घरबाट बाहिर निस्के । लामो समयसम्म ससाना धक्का पटक पटक आउँदा भानिजदाइ समाजको सेवा गर्न खाद्यपदार्थ बोकेर टोलटोलमा पुगे । केही मानिस आकाश र पाताल जोड्ने गफगाफ गरेर बसेका थिए ।A.उपसर्ग:अपरिहार्य = अ- (नकारात्मक उपसर्ग) + हिर्य्य/हारीय → अपरिहार्यअसीमित = अ- + सीमित → असीमितप्रत्यय:नैतिक = नीति + -क → नैतिकसामाजिक = समाज + -इक → सामाजिकसमस्त शब्द:भानिजदाइ → भानिज + दाइविग्रह पदावली:समाजको → समाज + कोद्वित्व शब्द:भुइँचालो = भुइँ + चालोटोलटोल = टोल + टोल
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अज्ञात भूत कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :आनीले चौंरीपालन गरिन्। यसबाट उनको आर्थिक अवस्था राम्रो भयो । सबैले उनको प्रशंसा गरे । उनले सम्मान पनि पाइन् ।A.आनीले चौंरीपालन गर्थिन्। यसबाट उनको आर्थिक अवस्था राम्रो हुन्थ्यो। सबैले उनको प्रशंसा गर्थे। उनले सम्मान पनि पाउँथिन्।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. सम्भावनार्थक भावका फरक फरक क्रिया प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो साथीको कामको वर्णन गर्नुहोस् ।ख. दिइएका वाक्यलाई प्रथम पुरुषमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :उनी असल छन् । उनी धेरै मेहनत गर्छन् । उनी मिलेर खेल्छन् । उनी सबैसँग रमाउँछन् ।A.
- ऊ सायद आफ्नो काम समयमै सक्ला।
- साथीले काम राम्रोसँग पुरा गर्न सक्छ।
- उसले सायद नयाँ तरिका प्रयोग गर्न सक्ला।
- ऊ आफ्नो जिम्मेवारी ठीकसँग पुरा गर्न सक्छ।
म असल छु। म धेरै मेहनत गर्छु। म मिलेर खेल्छु। म सबैसँग रमाउँछु। - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. आज घाम लाग्छ । आज न्यानो हुन्छ । (वाक्य संश्लेषण)ख. उनी आजै घर जान्छन् । (भाव वाच्य)ग. सानो भाइ खेल्छ । (प्रेरणार्थक)घ. डाक्टरले सल्लाह दिए, “कृपया औषधी खानुहोस् ।” (अप्रत्यक्ष कथन)A.आज घाम लाग्छ र न्यानो हुन्छ।उनी आजै घर जान्छन्।सानो भाइ खेलोस्।डाक्टरले सल्लाह दिए कि औषधी खानुहोस्।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :आज पिकासोको कलाकृति संसारभरिका विख्यात कला सङ्ग्रहालयमा फेला पार्न सकिन्छ । सानो छँदा आमाले भनेको कुरा सम्झदै एकपटक पिकासोले भनेका छन्, मेरी आमाले भन्नुभएको थियो “यदि तिमी सिपाही बन्यौ भने जनरल हुने छौ, धर्मगुरु बन्यौ भने पोप हुने छौ तर म आमाले भन्नुभएका मान्छेजत्तिकै लगनशील भएँ र पिकासो बनँ । उनले भनेझै हरेक बालबालिकामा विशिष्ट सिर्जना शक्ति र प्रतिभा हुन्छ, उचित अवसर र लगनशील भएका जीवनलाई सार्थक बनाएर संसारलाई चहकिलो ज्योति छर्न सक्छन् ।प्रश्नहरू :क. “तिमी सिपाही बन्यौ भने जनरल हुने छौ ।” यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित 'बालबालिकामा' शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।ग. 'एक पटक पिकासोले भनेका छन् ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।घ. 'जीवनलाई सार्थक बनाएर संसारलाई चहकिलो ज्योति छर्न सक्छ ।' यस वाक्यलाई संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A.“तिमी सिपाही भएनौ भने जनरल हुन सक्दैनौ।”बालबालिकामा :कारक: अधिकार कारकविभक्ति: सर्वनाम/बहुवचनमा प्रयोगउद्देश्य: पिकासोको अभिव्यक्ति प्रस्तुत गर्नुविधेय: पिकासोले भनेका कुराजीवनलाई सार्थक बनाएर, संसारलाई चहकिलो ज्योति छर्ने काम गर्न सकिन्छ।
- Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :बालबालिका शारीरिक तथा मानसिक रूपमा अपरिपक्व हुन्छन् । उनीहरूलाई विशेष स्याहार र सुविधाको आवश्यकता पर्छ । उनीहरूलाई संरक्षण र बाँच्नका लागि चाहिने आधारभूत कुराको व्यवस्था गर्नुपर्छ । उनीहरूलाई शिक्षा प्रदान गर्नुका साथै स्वास्थ्य सेवा पुऱ्याउनुपर्छ । यसका साथै खेल, मनोरञ्जन र आराम गर्न पनि दिनुपर्छ । उनीहरूलाई माया स्नेह दिनुपर्छ अनि दुर्व्यवहार र शोषणबाट जोगाउनुपर्छ । बालअधिकार भनेको शान्ति, समझदारी र सुरक्षापूर्ण वातावरणमा असल शिक्षा हासिल गर्दै स्वस्थ भएर उत्पीडनबाट संरक्षण प्रदान गर्दै तिनको बालापन सुनिश्चित गर्नु पनि हो । बालबालिका सबैका दायित्व हुन् । सक्षेपमा भन्नुपर्दा बालअधिकार भनेको बालबालिकाको बोल्न पाउने अधिकार, संरक्षण पाउने अधिकार, विकासको अधिकार र आफ्ना बारेमा गरिने नीति निर्माण तथा सामाजिक गतिविधिमा सहभागी हुन पाउने अधिकारको समष्टिगत रूप हो । सोहीअनुसार बालअधिकारसम्बन्धी महासन्धि राष्ट्रराष्ट्रबिचको एक सम्झौतापत्र पनि हो ।प्रश्नहरू:क. बालअधिकारभित्र पर्ने कुनै दुईओटा अधिकार उल्लेख गर्नुहोस् ।ख. बालबालिकालाई किन विशेष सुविधा आवश्यक पर्छ ?ग. बालबालिकाको बालापन कसरी सुनिश्चित गर्नुपर्छ ?घ. बालअधिकारको संरक्षण कसरी गर्न सकिन्छ ?A.अधिकार:बोल्न पाउने अधिकारसंरक्षण पाउने अधिकारबालबालिकालाई विशेष सुविधा आवश्यक छ किनभने उनीहरू शारीरिक र मानसिक रूपमा अपरिपक्व हुन्छन्।बालापन सुनिश्चित गर्न: शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, खेलकुद, मनोरञ्जन र माया स्नेह प्रदान गर्नुपर्छ।बालअधिकारको संरक्षण: दुर्व्यवहार र शोषणबाट जोगाउनुपर्छ, सामाजिक गतिविधिमा सहभागी गराउनुपर्छ।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेत लेख्नुहोस् :नामः भवानी भिक्षुजन्मः वि.सं. १९६६ साल जेठ २१ गतेजन्मस्थानः तौलिहवा, कपिलवस्तुमाता / पिताः यशोदादेवी / इन्द्रप्रसाद गुप्ताशिक्षाः साहित्य कुलभूषणनेपाली साहित्यमा प्रवेशः वि.सं. १९९५ को 'शारदा' पत्रिकामा प्रकाशित मानव कथाबाटप्रकाशित कृतिहरूः कथा सङ्ग्रहः गुनकेशरी (२०१०), मैयाँसाहेब (२०१७), सुभद्राबज्यै (२०१९), आवर्त (२०२४), अवान्तर (२०३४), सुन्तली (२०४०)उपन्यासः आगत (२०३२), पाइप न. २ (२०३४)कविता सङ्ग्रहः छाया (२०१७), प्रकाश (२०१७), परिष्कार (२०१७)सम्मान / पुरस्कारः साझा पुरस्कार (२०३२), मदन पुरस्कार (२०३२), त्रिभुवन प्रज्ञा पुरस्कार (२०३६)भाषा ज्ञानः नेपाली अवधि, हिन्दी, उर्दु, अङ्ग्रेजी, संस्कृत,बङ्गाली- सुरुमा हिन्दी साहित्यतर्फ आकर्षित- १२ वर्षको उमेरमा प्रताप भन्ने पत्रिकामा हिन्दी कविता छापिएका- वि.सं. १९८७ मा काठमाडौँ भित्रिंदा साहित्यदेवी ऋद्धिबहादुर मल्ल र कवि सिद्धिचरण श्रेष्ठसँग सम्पर्क बढेकोमृत्युः वि.सं. २०३८, वैशाख ४ गते ।ख. भलिबल प्रतियोगितामा प्रथम भई पुरस्कृत हुँदा आफ्नो मनमा खेलेका भावलाई समेटी एउटा मनोवाद लेख्नुहोस् ।A.शीर्षक: भवानी भिक्षुको जीवन यात्राभवानी भिक्षु वि.सं. १९६६ जेठ २ गते तौलिहवा, कपिलवस्तुमा जन्मिएका हुन्। उनका माता–पिता यशोदादेवी र इन्द्रप्रसाद गुप्ता हुन्। प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेपछि साहित्य कुलभूषण अध्ययन गरी उनी साहित्य क्षेत्रमा प्रवेश गरे। वि.सं. १९९५ मा ‘शारदा’ पत्रिकामा प्रकाशित मानव कथा मार्फत उनले नेपाली साहित्यमा पहिचान बनाए।उनका प्रमुख कृति:
- कथा सङ्ग्रह: गुनकेशरी (२०१०), मैयाँसाहेब (२०१७), सुभद्राबज्यै (२०१९), आवर्त (२०२४), अवान्तर (२०३४), सुन्तली (२०४०)
- उपन्यास: आगत (२०३२), पाइप न. २ (२०३४)
- कविता सङ्ग्रह: छाया (२०१७), प्रकाश (२०१७), परिष्कार (२०१७)
उनी साहित्यमा योगदानको लागि साझा पुरस्कार (२०३२), मदन पुरस्कार (२०३२) र त्रिभुवन प्रज्ञा पुरस्कार (२०३६) बाट सम्मानित भएका थिए। भाषा ज्ञानमा नेपाली, हिन्दी, उर्दु, अङ्ग्रेजी, संस्कृत र बङ्गाली समावेश छ।भवानी भिक्षुको जीवन साहित्य र ज्ञानको माध्यमबाट समाज र राष्ट्रमा योगदान पुर्याउने प्रेरणादायी यात्रा हो।आजको दिन साँच्चै अविश्वसनीय रह्यो। लामो समयको मेहनत, अभ्यास र टीमवर्कको परिणामस्वरूप हामी भलिबल प्रतियोगितामा प्रथम स्थानमा पुर्यायौं। जब आयोजकले हाम्रो टिमको नाम घोषणा गरे, मेरो मुटु खुशीले झूमियो। आँखा भिजायो, तर त्यो खुशीको आँसु थियो।मैले यो सफलता केवल आफ्नो लागि होइन, सम्पूर्ण टोलीको लागि जितेको महसुस गरें। हरेक साथीको मेहनत, खेलको लगन र एकआपसको सहयोगले हामीलाई यहाँ पुर्यायो। मैदानमा दौडिँदा, बल खेल्दा र प्रत्येक अंक जित्दा मैले मेहनतको वास्तविक मूल्य बुझें।आज मैले महसुस गरें कि जीत केवल पुरस्कार वा पदक होइन; यो हाम्रो सहकार्य, दृढ निश्चय र अनुशासनको प्रतीक हो। भविष्यमा पनि म यही लगनशीलता र आत्मविश्वासका साथ खेलमा उत्कृष्टता हासिल गर्न प्रयास गर्नेछु। - Q.१३. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. शारदा पुस्तक भण्डार जनकपुरधाम, धनुषाले रत्नपुस्तक भण्डार भोटाहिटी, काठमाडौँबाट प्रकाशित पुस्तकहरू यथाशीघ्र पठाइदिन अनुरोध गर्दै एउटा चिठी तयार गर्नुहोस् ।ख. आफ्नो विद्यालयको वार्षिकोत्सव कार्यक्रमको विषयलाई समेटी समाचार तयार पार्नुहोस् ।A.निवेदन नमुना (विस्तृत):प्रति:शारदा पुस्तक भण्डारजनकपुरधाम, धनुषाविषय: विद्यालयका लागि पुस्तकहरू यथाशीघ्र पठाइदिन अनुरोधम निवेदन गर्दछु कि हाम्रो विद्यालयले अध्ययन र शैक्षिक गतिविधि सुचारु गर्नका लागि तलको सूचीमा उल्लेखित पुस्तकहरू यथाशीघ्र उपलब्ध गराइदिनुहुन अनुरोध गर्दछु। पुस्तक समयमै प्राप्त भएमा शिक्षक र विद्यार्थी दुवैलाई पाठ्यक्रम र अतिरिक्त अध्ययनमा सहयोग पुग्नेछ।हामी तपाईंको सकारात्मक सहयोगको अपेक्षा गर्दछौं।धन्यवाद।तपाईंको विश्वासी,[विद्यालय प्रमुख / शिक्षकको नाम][विद्यालयको नाम]जनकपुरधाम, २०७९ भदौ – आज हाम्रो विद्यालयमा वार्षिकोत्सव कार्यक्रम भव्यरूपमा सम्पन्न भयो। कार्यक्रमको उद्घाटन प्रमुख अतिथि, स्थानीय शिक्षा अधिकृत श्री रमेश शर्मा, ले गर्नुभयो। उद्घाटन समारोहमा विद्यालयका प्रधानाध्यापकले वर्षभरिका उपलब्धिहरूको संक्षिप्त विवरण प्रस्तुत गर्नुभयो।कार्यक्रममा विद्यार्थीहरूले सांस्कृतिक प्रस्तुतिहरू जस्तै नृत्य, गीत, नाटक र कविता वाचनमार्फत आफ्नो प्रतिभा प्रस्तुत गरे। विज्ञान प्रदर्शनीमा विद्यार्थीहरूले सिर्जनशील परियोजनाहरू देखाए, जसले उपस्थित सबैलाई मन्त्रमुग्ध बनायो।विद्यालयको वार्षिकोत्सवमा शिक्षक, अभिभावक र स्थानीय व्यक्तित्वहरूको उपस्थितिले कार्यक्रमलाई थप भव्यता प्रदान गर्यो। कार्यक्रमको समापनमा उत्कृष्ट विद्यार्थी र शिक्षकहरूलाई प्रमाणपत्र तथा पुरस्कार वितरण गरियो।वार्षिकोत्सवले विद्यार्थीहरूको सिर्जनशीलता, आत्मविश्वास र सहकार्यको भावना प्रवर्द्धन गरेको बताइएको छ। आगामी वर्षमा अझै बढी प्रतिभाशाली कार्यक्रम आयोजना गर्ने योजना बनाइएको छ।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिप्नुहोस्:देवकोटाले जे लेखे र जुन जुन जिम्मेवारी पाए, प्रायः ती सबैमा उनले राष्ट्रको हितमा काम गरेर आफ्नो अब्बलता प्रदर्शन गरे । देवकोटा आफूले हात हालेका हरेक क्षेत्रमा एक असल व्यक्तित्वका रूपमा चिनिए । उनका चेला आज पनि उनी जस्तो शिक्षक र प्राध्यापकसँग तुलनीय व्यक्ति भेट्न नसकेको कुरा गर्छन् । शिक्षामन्त्री हुँदा नेपाली भाषालाई पठनपाठनमा अनिवार्य रूपमा लागु गर्ने गराउने कार्यमा उनकै विशेष पहलकदमी रह्यो । तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको स्थापनामा सक्रिय संलग्न भएर संस्थागत रूपमा साहित्य र संस्कृतिको विकासको ढोका खोल्ने कार्यमा उनको योगदान चिरस्मरणीय रहेकै छ ।A.मुख्य बुँदा (विस्तृत):
- देवकोटाले आफ्नो लेखन र जिम्मेवारीहरू राष्ट्रको हितमा उपयोग गरे।
- उनले हात हालेका प्रत्येक क्षेत्रमा अब्बल व्यक्तित्वको परिचय दिनुभयो।
- शिक्षामन्त्री हुँदा नेपाली भाषाको पठनपाठन अनिवार्य गराउने पहल गरे।
- प्रज्ञा प्रतिष्ठानको स्थापनामा सक्रिय भई संस्थागत रूपमा साहित्य र संस्कृतिको विकासमा योगदान पुर्याए।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :आयुर्वेद चिकित्सासम्बन्धी अध्ययन, अध्यापन र अनुसन्धान प्रविधिलाई व्यापक र व्यावहारिक बनाउने उद्देश्यका साथ विभिन्न शैक्षिक संस्था स्थापना भएका छन् । हाल कीर्तिपुरस्थित राष्ट्रिय आयुर्वेद अनुसन्धान केन्द्रसँगको समन्वयमा विभिन्न जडीबुटीका लागि औषधीय अनुसन्धान कार्यक्रम अगाडि बढिरहेको छ । त्रिभुवन विश्वविश्वालयअन्तर्गत आयुर्वेद क्याम्पस र नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयमा पनि आयुर्वेदको अध्ययन भइरहेको छ । आयुर्वेद चिकित्सक एवम् स्वास्थ्यकर्मीको दर्ता नेपाल आयुर्वेद चिकित्सक परिषद्मा हुन्छ । आयुर्वेद चिकित्सासम्बन्धी अनुगमन, गुणस्तर नियन्त्रण आयुर्वेद चिकित्सा परिषद्ले गर्छ ।A.सारांश (विस्तृत):आयुर्वेद शिक्षालाई व्यापक, व्यावहारिक र वैज्ञानिक बनाउन विभिन्न शैक्षिक संस्था स्थापना भएका छन्। राष्ट्रिय आयुर्वेद अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आयुर्वेद क्याम्पस र नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयमा यस क्षेत्रको अध्ययन भइरहेको छ। आयुर्वेद चिकित्सकको दर्ता नेपाल आयुर्वेद चिकित्सक परिषद्मा हुन्छ। आयुर्वेद चिकित्सा परिषद्ले गुणस्तर नियमन र अनुगमनको जिम्मेवारी लिन्छ। यसरी आयुर्वेद शिक्षा र अनुसन्धानले स्वास्थ्य क्षेत्रलाई व्यावहारिक र वैज्ञानिक रूपमा अघि बढाइरहेको छ।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांशका आधारमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :नेपाल बाँचे नेपाली हाम्रो गौरव बाँच्ने छनेपाली भाषा संस्कृति कला साहित्य साँच्ने छयसैले आऊ नेपाललाई बलियो बनाऊँनेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेश मै लगाऊँ ।प्रश्नहरू:अ. नेपाललाई बलियो बनाउन के गर्नुपर्छ ?आ. नेपालको गौरव कसरी बढाउन सकिन्छ ?ख. दिइएको गाद्यांशका आधारमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :आफू जुम्रा जस्तो जुम्सो छ अनि कामको सट्टा कुराले टार्न खोज्छभनी तपाईं गिज्याउनुहोला । मुखिन्जेल नसके पनि पछाडि पक्कै उडाउनुहुन्छ । हुन पनि हो, म अचेल साहै जुम्सो भएको छु । बरुके तपाईं पत्याउनुहुन्छ ? यो जुम्स्याइँको जन्मदाता यस्तै जङचल्दा पर्खाइ हुन् । साँच्चै भनूँ भने मेरो दुनियाँ झन् लम्स्याङ लुम्सुङको छ। मेरो जमाना झन् जम्स्याङ जुम्सुङको छ । मैले थाहा पाएदेखिम पर्खदो छु । काममा गएकी आमालाई, जागिरमा गएको बुबालाई,पाठ दिने ग्रुलाई, तलब पाउने दिनलाई, लुगा सिउने सूचीकारलाई ।प्रश्नहरू:अ. 'म' पात्रको विशेषता गद्यांशका आधारमा लेख्नुहोस् ।आ. प्रस्तुत गद्यांशमा नेपाली समाजको कस्तो परिवेशको चित्रण गरिएको छ ?A.नेपाललाई बलियो बनाउन सबैभन्दा पहिले हामी नेपालीहरूले आफ्नो श्रम, सिप र सीप स्वदेशमै लगाउनुपर्छ। विदेश पलायन भएर मात्र होइन, आफ्नै देशमा बसेर काम गर्ने मानसिकता विकास गर्नुपर्छ। प्रत्येक नागरिकले देशलाई आफ्नै घर जस्तो ठान्नुपर्छ र आफ्ना क्षमता, सीप, ज्ञान र शिक्षा प्रयोग गरी राष्ट्रको प्रगति र विकासतर्फ योगदान गर्नुपर्छ।देश बलियो बनाउन हामीले इमानदार नागरिक बन्नुपर्छ, भ्रष्टाचार र अनियमितताविरुद्ध आवाज उठाउनुपर्छ, उत्पादनशील कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ, शिक्षा, कृषि, उद्योग, पर्यटन, प्रविधि जस्ता क्षेत्रमा आत्मनिर्भर बन्न प्रयास गर्नुपर्छ। राष्ट्रिय एकता र सद्भाव कायम राख्दै हरेक नेपालीले आफ्नो सानो–सानो योगदान पनि दिने हो भने नेपाललाई बलियो राष्ट्र बनाउन सकिन्छ।नेपालको गौरव बढाउनका लागि नेपाली भाषा, संस्कृति, कला र साहित्यलाई जोगाउनुपर्छ। हाम्रो मौलिक संस्कृतिलाई संरक्षण र प्रचार गर्न सके विश्वभरि नेपाल चिनिन्छ। सगरमाथा, लुम्बिनी जस्ता गौरवशाली धरोहरहरूलाई विश्वमा प्रस्तुत गर्नु, पर्यटनलाई प्रबर्द्धन गर्नु र ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षण गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो।त्यसैगरी, हाम्रा लोकसंस्कृति, भेषभूषा, रीतिरिवाज, पर्व–उत्सवलाई आधुनिकताको नाममा नछोडी सही रूपमा निरन्तरता दिनुपर्छ। साहित्यकार, कलाकार, संगीतकार र स्रष्टाहरूले सिर्जना गरेका रचना, गीत, कविता, कथा, उपन्यासलाई विश्वमा फैलाउन सके नेपालको पहिचान अझ उज्यालो हुन्छ। यसरी भाषा, संस्कृति, कला र साहित्यलाई जोगाएर अनि आधुनिक प्रगतिसँग सन्तुलन गरेर मात्र नेपालको गौरव बढाउन सकिन्छ।‘म’ पात्र परिश्रमी, धैर्यशील र आशावादी छ। उसले आफूलाई जुम्सो (अत्यधिक पर्खाइमा रमाउने) भनेर स्वीकार गरे पनि उसमा ठूलो धैर्य र सहनशीलता देखिन्छ। उसले परिवारका सदस्यहरूलाई पर्खिन्छ — आमालाई कामबाट फर्कदासम्म, बुबालाई जागिरबाट आउँदासम्म, शिक्षकलाई पढाउन आउँदासम्म, तलब दिने दिनलाई पर्खन्छ।यसरी ‘म’ पात्रमा निरन्तर पर्खने बानी, धैर्यपूर्वक प्रतीक्षा गर्ने क्षमता, जीवनका कठिनाइलाई स्वीकार गर्ने गुण र आशावादी दृष्टिकोण रहेको छ। उसले जीवनलाई रमाइलो तरिकाले चित्रण गर्दछ, जुन नेपाली समाजमा सामान्य मानिसहरूको मनोविज्ञानको झल्को हो।यस गद्यांशले नेपाली समाजको साधारण परिवार र दैनिक जीवनको यथार्थ चित्रण गरेको छ। यहाँ पर्खाइ, अपूरा चाहना र धैर्यको जीवनशैली देखाइएको छ। नेपाली समाजको परिवारमा आमा काममा जान्छिन्, बुबा जागिरमा जान्छन्, विद्यार्थीहरू शिक्षकको पर्खाइमा हुन्छन्, श्रमिकहरू तलब पाउने दिनको पर्खाइमा हुन्छन्, दर्जीलाई काम गराएर लुगा पाउन मानिसहरू प्रतीक्षा गर्छन्।यसले देखाउँछ कि नेपाली समाज साधारण तर संघर्षशील छ। यहाँ मानिसहरूले तत्काल परिणामभन्दा बढी धैर्य गरेर प्रतीक्षा गर्ने संस्कार बोक्छन्। गरिबी, सीमित रोजगारी, जागिरको दबाब, शिक्षाको अपेक्षा, आधारभूत आवश्यकतामा अभाव जस्ता सामाजिक यथार्थलाई पनि यस गद्यांशले प्रष्ट्याएको छ।यसमा नेपाली समाजको एउटा परिपाटी प्रष्ट देखिन्छ— "पर्खाइ, सहनशीलता र धैर्य जीवनको अंग हो।"
- Q.१७. 'घरको माया' एकाङ्कीको पात्र लालबहादुरका ठाउँमा तपाईं हुनुभएको भए जमानसिंहले नेपाल फर्कने कुरा गर्दा के गर्नुहुन्थ्यो ? आफ्नो तर्क प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.यदि म लालबहादुरको ठाउँमा भएको भए, जमानसिंहले नेपाल फर्कने कुरा गर्दा म त्यसलाई खुलेर समर्थन गर्ने थिएँ। किनभने नेपाल हाम्रो जन्मभूमि हो र परदेशमा पीडा, दुःख र अपमान सहेर बस्नुको सट्टा आफ्नै माटोमा संघर्ष गर्नु गर्वको कुरा हो।परदेशमा कमाएको पैसा केवल अस्थायी सुख हो तर आफ्नै देशमा श्रम र सिप लगाउँदा स्थायी विकास हुन्छ। म जमानसिंहलाई प्रोत्साहित गरेर भनिदिने थिएँ– "हामी आफ्नै देशमा पसिना बगाउँछौँ भने त्यसको प्रतिफल अझ मिठो हुन्छ। परदेशमा काम गर्दा सम्मान मिल्दैन तर आफ्नै मातृभूमिमा काम गर्दा स्वाभिमान सुरक्षित हुन्छ।"यसरी, मेरो तर्क यो हुनेछ कि देश छोड्ने होइन, देश बनाउन योगदान दिनु नै जीवनको ठूलो उपलब्धि हो।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. तपाईंले गर्व गर्ने सगरमाथालाई काँधमा बोकेर उभिएको यो गाउँ !ख. जीवनमा सानो घटनाले पनि अथाह सुखी दिन सक्दो रहेछ ।A.यो उद्धरणले नेपाली गाउँको गौरवमय चित्रण गरेको छ। गाउँलाई केवल गरिबी र कठिनाइको प्रतीकका रूपमा मात्र होइन, सगरमाथा जस्तो विश्वकै सर्वोच्च शिखर बोकेको गर्विलो ठाउँका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।यसले गाउँलाई गौरव, स्वाभिमान र राष्ट्रिय पहिचानसँग जोड्दछ। गाउँमा बस्ने सर्वसाधारण नेपालीले नै देशको संस्कृति, भाषा, श्रम र सभ्यतालाई जोगाएका छन्। त्यसैले गाउँलाई हेप्ने होइन, सम्मान गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश यो उद्धरणमा छ।यस उद्धरणले गाउँलाई सगरमाथासँग तुलना गर्दै गाउँले जीवनलाई गौरवशाली र देशकै धरोहरका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।यस उद्धरणले जीवनमा ठूलो कुरामात्र होइन, सानो घटनाले पनि खुशी ल्याउन सक्ने गहिरो सत्य प्रकट गरेको छ।मानिसले प्रायः ठूलो उपलब्धि र सम्पन्नतालाई मात्र सुख ठान्छ तर वास्तवमा सानो मायालु घटना, मित्रताको साथ, परिवारको प्रेम, एकैदिनको रमाइलो वा सानो सहयोगले पनि जीवनलाई धेरै मूल्यवान र सन्तोषप्रद बनाउन सक्छ।यसले जीवनमा सानोतिनो कुरा पनि कदर गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कवितांशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :भएमा उच्च सङ्कल्प छैन केही असम्भवसङ्कल्पैले बनेका हुन् महान् मान्छेहरू सब ।जसका कर्मले बन्छन् जिन्दगी हँसिला सुखीअरूको लिनुमा भन्दा दिनमा बन्छ जो खुशी ।प्रश्न:अ. मानिसहरू महान्, हँसिला र सुखी कसरी बन्न सक्छन् ?उज्यालो यात्रा कविता र माथिको कवितांशका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको निबन्धांशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :ज्ञान र विज्ञानले युक्त शिक्षा आर्जन गर्ने आजका विद्यार्थीमा व्यक्तिगत जीवन र सामाजिक जीवनका बारेमा गहिरो ज्ञान हुने छ । यस्तो विद्यार्थीको व्यक्तित्व विकासमा समेत यसले टेवा पुऱ्याउँछ । मेरो देशको शिक्षाले उत्पादन गरेका व्यक्तिमा सकारात्मक गुण भरिपूर्ण हुनुपर्छ । त्यसैले शिक्षित व्यक्तिमा शिष्टाचार, प्रतिबद्धता, सांस्कृतिक सद्भाव, सामाजिक सद्व्यवहारको क्षमता हुनु जरुरी छ भन्ने मलाई लाग्छ ।प्रश्न:अ. हाम्रो देशको शिक्षा कस्तो हुनुपर्छ ? समीक्षा गर्नुहोस् ।A.मानिसहरू महान्, हँसिला र सुखी बन्न उच्च सङ्कल्प, सकारात्मक सोच र कर्मप्रतिको निष्ठा चाहिन्छ। जो मानिस आफ्नो जीवनमा दृढ सङ्कल्प गर्छ, कठिनाइलाई जित्छ र निरन्तर कर्ममा लाग्छ, ऊ नै सफल हुन्छ।अरूबाट लिनु भन्दा दिनुमा साँचो आनन्द हुन्छ। जसले अरूलाई सहयोग गर्छ, समाजलाई योगदान दिन्छ र निःस्वार्थ सेवा गर्छ, ऊ नै सच्चा सुखी र महान् हुन्छ।समीक्षा (उज्यालो यात्रा कवितासँग सम्बन्ध):‘उज्यालो यात्रा’ कवितामा पनि श्रम, सङ्कल्प, साहस र सहयोगी भावनाले जीवनलाई उज्यालो बनाउने कुरा गरिएको छ। दु:खसुख, उतारचढावलाई आत्मसाथ गरेर कर्ममार्गमा लाग्ने मान्छे नै महान् हुन्छ।त्यसैले, जीवनमा असम्भव भन्ने केही हुँदैन। दृढ सङ्कल्प, श्रम र दिन सक्ने उदारताले मानिसलाई महान्, हँसिला र सुखी बनाउँछ भन्ने कविताको सन्देश समीक्षात्मक रूपमा महत्वपूर्ण छ।हाम्रो देशको शिक्षा ज्ञान र विज्ञानले युक्त, व्यावहारिक र जीवनोपयोगी हुनुपर्छ। विद्यार्थीले केवल पुस्तकको अक्षर मात्र होइन, व्यवहारमा प्रयोग गर्न सकिने सीप, कौशल र बौद्धिक क्षमता पनि सिक्नुपर्छ। शिक्षाले व्यक्तिलाई व्यक्तिगत जीवनमा इमानदार, संस्कारी र अनुशासित बनाउनुपर्छ भने सामाजिक जीवनमा शिष्टाचार, प्रतिबद्धता र सद्भावपूर्ण व्यवहार गर्न सक्षम बनाउनुपर्छ।समीक्षात्मक दृष्टिले हेर्दा आजको शिक्षामा अझै पनि व्यावहारिकता र प्राविधिक पक्षमा कमी देखिन्छ। पाठ्यक्रममा जीवन उपयोगी ज्ञान, रोजगारमुखी सीप र सामाजिक मूल्यबोधको सन्तुलित संयोजन आवश्यक छ। शिक्षाले केवल नोकरी पाउने लक्ष्य पूरा गर्न मात्र होइन, सामाजिक सदाचार, सांस्कृतिक एकता र राष्ट्रनिर्माणमा योगदान पुर्याउने जिम्मेवारी पनि लिनुपर्छ। त्यसैले हाम्रो देशको शिक्षा सर्वाङ्गीण विकासमुखी, नैतिक मूल्यमा आधारित र राष्ट्रप्रेमले प्रेरित हुनु अत्यन्त जरुरी छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् :क. देशप्रति मेरो कर्तव्यख. प्राविधिक शिक्षाको महत्त्वग. आर्थिक विकासमा पर्यटनको योगदानA.देश हाम्रो जन्मभूमि मात्र नभई हाम्रो अस्तित्वको आधार हो। देशले हामीलाई पहिचान, संस्कृति, भाषा र गौरव दिएको छ। त्यसैले हरेक नागरिकको पहिलो कर्तव्य देशलाई माया गर्ने हो। मैले देशलाई माया गर्दा यसको सम्मान गर्ने, प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने र कानुन पालना गर्ने काम गर्नुपर्छ।देशप्रति मेरो अर्को कर्तव्य भनेको परिश्रम र इमानदारी हो। जहाँ भए पनि आफ्नो काममा इमान राख्नु नै देशको उन्नतिको आधार हो। पढाइको समयमा म राम्रोसँग अध्ययन गरेर भविष्यमा समाज र राष्ट्रलाई योगदान दिने योग्य नागरिक बन्नुपर्छ। साथै भ्रष्टाचार, अन्याय र हिंसाविरुद्ध आवाज उठाउनु पनि मेरो कर्तव्य हो।सारांशमा, देशलाई बलियो बनाउन श्रम, सिप र सीपलाई स्वदेशमै प्रयोग गर्नु, ऐक्यबद्ध भएर राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउने काम गर्नु नै मेरो प्रमुख कर्तव्य हो।शिक्षा जीवनलाई प्रकाश दिने ज्योति हो। तर सामान्य शिक्षा मात्रले जीवन उपयोगी सीप दिँदैन। आजको युगमा प्राविधिक शिक्षाको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।प्राविधिक शिक्षा भनेको व्यावहारिक सीप र ज्ञान दिने शिक्षा हो। यसले मानिसलाई आत्मनिर्भर र दक्ष बनाउँछ। डाक्टर, इञ्जिनियर, कृषि विज्ञ, कम्प्युटर विज्ञ जस्ता क्षेत्रमा प्राविधिक शिक्षाले नै दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्छ। नेपाल जस्तो विकासशील देशलाई प्राविधिक शिक्षाको अझ बढी आवश्यकता छ, किनभने यसले बेरोजगारी घटाउँछ, उत्पादनशीलता बढाउँछ र आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउँछ।समीक्षात्मक रूपमा भन्नुपर्दा, हाम्रो शिक्षामा अझै पनि प्राविधिक शिक्षाको अभाव छ। विद्यालयदेखि विश्वविद्यालयसम्म व्यावहारिक सीपमूलक शिक्षा विस्तार गर्न सकिएमा देश आत्मनिर्भर बन्नेछ। त्यसैले प्राविधिक शिक्षा हरेक विद्यार्थीका लागि अनिवार्य बनाउनुपर्छ।नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक सम्पदा र जैविक विविधताले भरिपूर्ण देश हो। हिमाल, पहाड र तराईसँगै विविध भाषा, संस्कृति र परम्पराले यहाँको पर्यटन क्षेत्रलाई आकर्षक बनाएको छ। पर्यटनले नेपालको आर्थिक विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ।पर्यटनबाट विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिन्छ। होटल, यातायात, हस्तकला, गाइड, पर्वतारोहण, ट्रेकिङ आदिबाट हजारौं नेपालीले रोजगारी पाउँछन्। यसले स्थानीय उत्पादनलाई बजार दिन्छ र ग्रामीण क्षेत्रसम्म विकास पुर्याउँछ। साथै पर्यटनले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको पहिचान बढाउँछ र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्न प्रेरणा दिन्छ।तर अझै पर्यटकलाई आकर्षित गर्न आवश्यक पूर्वाधार, सुरक्षा, सफाइ र प्रचारप्रसारमा ध्यान दिनुपर्ने खाँचो छ। यदि यस क्षेत्रमा सुधार गर्न सकियो भने पर्यटन नेपालको आर्थिक मेरुदण्ड बन्न सक्छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.