Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' दसी प्रमाण सङ्कल्प दृढ निश्चय निष्ठ आस्था कर्जा ऋण A.समूह 'क' समूह 'ख' दसी हक सङ्कल्प ऋण निष्ठ प्रमाण कर्जा दृढ निश्चय आस्था चमक - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।जमदार बा ऐना हेर्दै मुस्काइरहेका थिए “बुढेसकालमा पनि कति नक्कल पार्न जानेको” भनी छेउमै बसेकी श्रीमतीले भनिन्। त्यसो नभन, हामी पल्टनमा हुँदा यही टोप लगाएर हिँड्थ्यौँ भन्दै बुढा हिँडे ।क. 'दर्पण' को पर्यायवाची शब्द....... हो ।ख. 'सक्कल' को विपरीतार्थी शब्द ...... हो ।ग. समूहवाची शब्द ..... हो ।घ. 'तोप' शब्दको श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द......... हो ।A.क. 'दर्पण' को पर्यायवाची शब्द ऐना हो ।ख. 'सक्कल' को विपरीतार्थी शब्द केही हो ।ग. समूहवाची शब्द समूह हो ।घ. 'तोप' शब्दको श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द टोप हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा टुक्का र एउटा पारिभाषिक शब्द पहिचान गरी अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :जनक्रान्तिदेखि यता श्रीधरले अड्डाखानामा पनि आफ्नो रोबरवाफ प्रशस्त जमाइराखेका थिए । भने जस्तो भएन भने बजारमा ढ्वाङ फुकेर पर्चा बाँड्दै हिँड्थे । त्यसो हुनाले अदालतका डिट्ठाविचारी श्रीधरसँग अलि झस्कन्थे । बेला बेलामा उनीहरूका कन्सिरी तात्थे । उसमाथि अदालतमा मामिलाको निरोपण हुँदा वकितम्लाई भन्दा लिखितम्लाई वर्ता महत्त्व दिने रीति छ ।A.टुक्का: "बेला बेलामा उनीहरूका कन्सिरी तात्थे।"नयाँ वाक्य: "बेलाबेलामा म पुस्तक पढ्थें।"पारिभाषिक शब्द: "निरोपण"नयाँ वाक्य: "शिक्षकले परीक्षा परिणामको निरोपण गरे।"
- Q.४. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. कंचन, कञ्जन, कन्चन, कचनआ. वाताबरण, वातावरण, बाताबरण, बातावरणख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :मेरो देशको शिक्षालाई सिप युक्त समून्नत र व्यावहारिक बनाउन अहिलेको चुनौतिलाई अबसरका रूपमा बदल्नुपर्छ ।A.अ. कंचनआ. वातावरणमेरो देशको शिक्षालाई सिपयुक्त, समुन्नत र व्यावहारिक बनाउन अहिलेको चुनौतिलाई अवसरका रूपमा बदल्नुपर्छ।
- Q.५. रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :गरिब मानिसलाई गरिबले नै हेप्ने गर्छन् तर यो कुरा ठिक होइन । समुन्नत राष्ट्र निर्माणका लागि हामीले सबैसँग मिलेर पो काम गर्नुपर्छ ।A.गरिबले → विशेषणतर → संयोजकसमुन्नत → विशेषणहामीले → सर्वनाममिलेर → क्रियाविशेषणगर्नुपर्छ → क्रियापद
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :आयुर्वेदिक उपचार गर्न भनी हिँडेका बुद्धिमान् दङ्गाली प्रज्ज्वलले अस्पतालमा पुगेर डाक्टरलाई अभिवादन गरे । धनकुटे चिकित्सकले अभिवादन फर्काउँदै शिष्टतााको परिचय दिए ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :म आज भातसात केही खान्न भन्दै डाँडाघरे सान्कान्छा माघेसङ्क्रान्तिमा मकर स्नान गर्न सप्तकोसीतिर हिँडे । छोराले तिनलाई बाटामा भेट्यो र भन्यो, “बा ! कोसीको पारी नजानु है ।” उनले छोरालाई भने, “धेरै गनगन नगर । बाटाका लागि खर्च कटाएर भए पनि तीन नदीको सङ्गम स्थलबाट मर्मसला हालेको मिठाई ल्याइदिउँला ।”A.उपसर्ग लागेका शब्द :आयुर्वेदिक = आयुः + वेद + इकअभिवादन = अभि + वादनप्रत्यय लागेका शब्द :बुद्धिमान् = बुद्धि + मानशिष्टता = शिष्ट + तासमस्त शब्द : भातसातविग्रह: भात + सात = भातसातविग्रह पदावली : तीन नदीको सङ्गम स्थलसमस्त शब्द: त्रिवेणीद्वित्व शब्द :गनगन = गन + गनसान्कान्छा = सान्को + सान्को
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अपूर्ण वर्तमान कालमा परिवर्तन गरी पनुर्लेखन गर्नुहोस् :नेत्रलालले गीत गाए । उनले मादल बजाए । आफू पनि नाचे । अरूलाई पनि नचाए ।A.नेत्रलाल गीत गाइरहेको हुन्छ। उनी मादल बजाइरहेको हुन्छ। आफू पनि नाचिरहेको हुन्छ। अरूलाई पनि नचाइरहेको हुन्छ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आज्ञार्थक भावका फरक फरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नी बहिनीलाई काम गर्न निर्देशन दिनुहोस् ।ख. दिइएका वाक्यलाई प्रथम पुरुषमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :तिमी नेपाली हौ। तिमीले नेपाललाई माया गर्नुपर्छ । तिमी स्वदेशमा नै बसी आफ्नो सिप, आर्जन र पसिना बहाउनुपर्छ । तिमीले देशको मुहार फेरिएको हेर्न पाउनुपर्छ ।A.१. पानी ल्याउ।२. ढोका बन्द गर।३. पढ्न बस।४. भात पकाउ।म नेपाली हुँ। मैले नेपाललाई माया गर्नुपर्छ। म स्वदेशमै बसेर आफ्नो सिप, आर्जन र पसिना बहाउँछु। मैले देशको मुहार फेरिएको हेर्न पाउनुपर्छ।
- Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. जाडो धेरै भएपछि हामी घाम ताप्न गयौँ । (वाक्य विश्लेषण)ख. भाइबहिनीद्वारा पाठ पढिन्छ । (कर्तृवाच्य)ग. सानी सबेरै उठ्छे । (प्रेरणार्थक वाक्य)घ. आमाले सबैलाई खाना खान बोलाउनुभयो । (प्रत्यक्ष कथन)A.
- कर्तृ : हामी
- क्रिया : गयौँ
- कर्म : घाम ताप्न
- कारण/हेतु अव्यय : जाडो धेरै भएपछि
भाइबहिनीले पाठ पढ्छन् ।सानीलाई सबेरै उठाऊ ।आमाले भनिन्, "सबै खाना खान आउनू ।" - Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :बडो मुस्किलसँग नजरबन्दबाट छुटेपछि लामो सास फेरेर राजेन्द्रलक्ष्मीले भनिन्, “दयाको फल मैले पाएँ । कुपात्रमा परेको अमृत पनि विष बन्दो रहेछ । देवर भनेर यी बहादुर शाहलाई मैले हुनेसम्म गरेकी हुँ। घरमा पनि यी बाघ बने, अस्मानमा पुऱ्याउँदा पनि बाजको रूप लिए अब पातालमा पुऱ्याउँदा के हुने हुन् हेरौं । नाग बनेर आए पनि यिनीसँग म डराउन्नँ । यिनको विष शमन गर्ने वैद्यहरूको सहायता नपाएकी भए अहिले पनि म उम्कन सक्ने थिइनँ । मेरो व्यक्तित्वको प्रभावमा आकर्षित भएका र न्यायका बाटामा हिँड्ने भारदाहरू जति भने पनि छन् ।”प्रश्नहरू:क. 'घरमा पनि यी बाघ बने ।' यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित शब्द ‘मैले' को कारक र विभक्ति पहिचान गर्नुहोस् ।ग. 'देवर भनेर यी बहादुर शाहलाई मैले हुनेसम्म गरेकी हुँ ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।घ. 'कुपात्रमा परेको अमृत पनि विष बन्दो रहेछ ।' यस वाक्यलाई मिश्र वाक्यमा बदल्नुहोस् ।A.घरमा पनि यी बाघ बनेनन् ।कारक: कर्तृ (कर्तृ-कारक)विभक्ति: ले विभक्तिउद्देश्य : देवर भनेरविधेय : मैले यी बहादुर शाहलाई हुनेसम्म गरेकी हुँकुपात्रमा अमृत परेको थियो तर त्यो अमृत पनि विष बनेको रहेछ।
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :सहकार्य सिकाइ भनेको समूहमा क्रियाकलाप गरेर सिक्ने विधि हो । यस प्रणालीमा सिकाइने कुनै पनि विषयको विषयवस्तुको सिकाइ, उक्त विषयवस्तुमा प्राप्त गरेका सूचना तथा अनुभवलाई एकआपसमा आदानप्रदान गरेर सिक्छन् । सिकाइका लागि एकआपसमा सहयोगपूर्ण वातावरणको निर्माण गर्छन् । जहाँ कुनै पनि विषयवस्तुमा आफूले प्राप्त गरेका सूचना तथा ज्ञानलाई एकआपसमा आदानप्रदान गर्छन् । यस्तो आदानप्रदानबाट उनीहरूले आफ्नो अनुभव र आफूमा भएको ज्ञानलाई परिमार्जन र परिष्कृत बनाउँछन् । यसरी सहकार्य शिक्षण कक्षाका विद्यार्थीको ससाना समूहमा आपसी सहयोगद्वारा गरिने शिक्षण सिकाइ प्रणाली हो । यसमा शिक्षण सिकाइ प्रक्रियालाई विद्यार्थी केन्द्रित बनाउने प्रयत्न गरिन्छ साथै विद्यार्थीले आफूले सिक्ने तरिका र सिकाइको प्रक्रिया आफैँले रोज्ने छुट दिइन्छ । यसमा शिक्षक एउटा सहयोगी मित्र तथा सिकाइको मार्गदर्शकको भूमिकामा हुन्छ । विद्यार्थीले एकआपसमा सहयोगको आदानप्रदान गर्दै सिक्ने वातावरण तयार गरिएको हुन्छ । त्यसो गर्दा विद्यार्थी स्वस्थ र सहयोगीपूर्ण अन्तरक्रिया गरेर सिक्छन् । यसमा एक्लाएक्लै काम गर्नु वा अध्ययन गर्नुको सट्टा मिलिजुली काम गर्ने, आफूले गरेका सूचना र अनुभवलाई साथीसमक्ष आदानप्रदान गरेर सिक्दा सिकाइ प्रभावकारी हुन्छ ।प्रश्नहरू:क. सहकार्य सिकाइ भनेको के हो?ख. सहकार्य सिकाइमा सिकारुले कसरी सिक्छन्?ग. सहकार्य सिकाइ विधिमा शिक्षकको भूमिका कस्तो रहन्छ?घ. सहकार्य सिकाइ विधिलाई किन प्रभावकारी मानिन्छ?A.सहकार्य सिकाइ भनेको समूहमा क्रियाकलाप गरेर सिक्ने विधि हो। यसमा विद्यार्थीहरूले आफ्नो अनुभव, सूचना र ज्ञान आदानप्रदान गर्दै एकअर्कासँग सहयोग गरेर सिक्छन्।विद्यार्थीले आफ्ना प्राप्त जानकारी र अनुभवलाई साथीहरूसँग साझा गरेर सिक्छन्। यस क्रममा उनीहरूले आफ्नो ज्ञान परिमार्जन र परिष्कृत बनाउँछन्।शिक्षक यस विधिमा मार्गदर्शक र सहयोगी मित्रको भूमिका निर्वाह गर्छन्। शिक्षक विद्यार्थीलाई निर्देशन र सहयोग उपलब्ध गराउँछन् तर सिकाइ प्रक्रियामा विद्यार्थी केन्द्रित हुन्छन्।विद्यार्थीले मिलेर काम गर्दा, अनुभव आदानप्रदान गर्दा र सक्रिय सहभागिता जनाउँदा सिकाइ प्रभावकारी र दीर्घकालीन हुन्छ।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको बुँदाका आधारमा एउटा छोटो कथा तयार पारी शीर्षकसमेत लेख्नुहोस् :प्रवीण धेरै धन कमाउने लोभले विदेश जानु ...... विदेश स्वदेश जस्तो नहुनु ...... दिनमा १४ घण्टासम्म काममा जोतिदाँसमेत गएको ऋण तिर्न नसक्नु ...... ऊ देश र गाउँघरको सम्झनाले पिरोलिनु ...... ऊ तुरुन्त विदेश छोडेर आउन पनि नसक्नु उसले निकै वर्ष दुःख गरेर केही धन आर्जन गर्नु देशमै फर्के सानोतिनो लगानी गरी आफ्नै खेतबारीमा पाखुरा खियाउने निधो गर्नु ...... अहिले आफ्नै देशमा कृषि व्यवसाय अँगाल्नु उसका आमाबुबा बुढेसकालमा साहरा पाएर अत्यन्त खुसी हुनु ।ख. 'सन्तानका लागि सम्पत्तिभन्दा स्तरीय शिक्षा' भन्ने पक्षका तर्फबाट विपक्षीको मतको खण्डन गर्दै आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.शीर्षक: विदेशको पिडा र देशको मायाप्रवीण धेरै धन कमाउने लोभले विदेश जानुभयो। विदेशमा गएपछि उहाँलाई जीवन स्वदेश जस्तो सहज र सुखद थिएन। दिनमा १४ घण्टा काममा जोतिनुपर्थ्यो, तर कमाएको धनले ऋण तिर्न पर्याप्त थिएन। लगातार दुःख भोग्दै उहाँ मानसिक र शारीरिक रूपमा थकित हुनुहुन्थ्यो। देश र गाउँघरको सम्झनाले उहाँलाई पीडित बनाइरह्यो। यद्यपि, उहाँ तुरुन्त फर्किन पनि सक्नु भएन। धेरै वर्षपछि, प्रवीणले आफ्नो धैर्यता र मेहनतको फाइदा उठाउँदै केही धन आर्जन गर्नुभयो। देश फर्किएर सानो लगानी गरी आफ्नै खेतबारीमा मेहनत गर्न थाल्नुभयो। यसले आमाबुबालाई अत्यन्तै खुसी बनायो र प्रवीणले पनि आफ्नै देशमा आत्मनिर्भर बन्न सफल भए। यस कथाले देखाउँछ कि विदेशमा पैसा कमाउने मोहले कहिलेकाहीँ असुविधा र पीडा ल्याउन सक्छ, तर आफ्नो देशमा लगानी र परिश्रमले स्थायी खुशी र आत्मनिर्भरता दिन सक्छ।सन्तानका लागि सम्पत्ति दिने काम तत्काल लाभ दिन सक्छ, तर दीर्घकालीन दृष्टिले शिक्षा अझ महत्वपूर्ण छ। स्तरीय शिक्षा सन्तानलाई ज्ञान, सोच्ने क्षमता, र आत्मनिर्भरता प्रदान गर्छ। सम्पत्ति मात्र दिएको खण्डमा सन्तान आर्थिक रूपमा सुरक्षित रहला, तर सोच, निर्णय क्षमता र सामाजिक योगदानको विकास हुँदैन। यदि अभिभावकले सन्तानको गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्छन् भने, उनी भविष्यमा सक्षम र जिम्मेवार नागरिक बन्न सक्छन्। शिक्षा सन्तानको जीवनलाई मार्गदर्शन गर्ने शक्तिशाली साधन हो। त्यसैले सम्पत्तिभन्दा शिक्षा प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ, ताकि सन्तान आत्मनिर्भर, सामाजिक रूपमा जागरुक र देशको विकासमा योगदान गर्न सक्षम होस्।
- Q.१३. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. तपाईंको विद्यालयमा फुटबल खेलका लागि आवश्यक भौतिक पूर्वाधार विस्तार गरिदिन अनुरोध गर्दै वडाध्यक्षलाई लेख्ने निवेदनको नमुना तयार गर्नुहोस् ।ख. तपाईं सहभागी भएको सांस्कृतिक कार्यक्रमको समाचारको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.फुटबल मैदानको लागि निवेदन नमुना:विषय: फुटबल मैदान विस्तारका लागि अनुरोधसम्माननीय वडाध्यक्षज्यू,सादर निवेदन छ कि, हाम्रो विद्यालयमा विद्यार्थीहरूको खेलकुद गतिविधि तथा शारीरिक विकासलाई प्रवर्द्धन गर्न पर्याप्त फुटबल मैदान र सम्बन्धित भौतिक पूर्वाधारको आवश्यकता छ। हालको मैदान सानो र असुविधाजनक भएकोले विद्यार्थीहरूले खेलकुदमा पूर्ण रूपमा भाग लिन सक्दैनन्।यदि विद्यालयमा पर्याप्त फुटबल मैदान र खेलकुद सामग्री उपलब्ध गराइयो भने विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य, अनुशासन, टोली भावना र नेतृत्व क्षमतामा सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ। यसले विद्यार्थीहरूलाई प्रतिस्पर्धात्मक खेलकुदमा भाग लिन तथा भौतिक र मानसिक रूपमा सशक्त बन्न प्रेरित गर्नेछ।अतः तपाईंको महान कृपाद्वारा हाम्रो विद्यालयमा फुटबल मैदान विस्तार र आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराइदिनुहुनेछ भन्नेमा हामी विश्वस्त छौं।धन्यवाद।तपाईंको विश्वासी,[नाम][विद्यालय]सांस्कृतिक कार्यक्रम समाचार नमुना:हाम्रो विद्यालयले गत आइतबार भव्य वार्षिक सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्यो। कार्यक्रममा विद्यालयका विभिन्न कक्षा र समूहका विद्यार्थीहरूले नृत्य, गीत, नाटक, हास्य प्रस्तुति तथा पारम्परिक र आधुनिक सांगीतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गरे। विद्यार्थीहरूको उत्साहजनक प्रदर्शनले दर्शकहरूलाई मोहित बनायो।कार्यक्रममा अभिभावक, स्थानीय समुदायका नागरिक, शिक्षक तथा अतिथिहरूको पनि ठूलो सहभागिता रह्यो। कार्यक्रममा विद्यार्थीहरूको प्रतिभा, सिर्जनात्मकता र अनुशासनको प्रशंसा गरियो। विशेषगरी नाटक र नृत्य प्रदर्शनले सामाजिक सन्देश पनि प्रस्तुत गरेको थियो, जसले कार्यक्रमलाई शिक्षाप्रद र मनोरञ्जनात्मक बनायो।विद्यालयका प्रधानाध्यापकले विद्यार्थीहरूको मेहनत र लगनशीलताका लागि प्रशंसा गर्दै उनीहरूलाई सम्मान पत्र तथा पुरस्कार वितरण गरे। कार्यक्रममा सहभागी विद्यार्थीहरू र दर्शकहरूले उत्साहपूर्वक तालि पिटेर प्रतिक्रिया जनाए। यस कार्यक्रमले विद्यार्थीहरूको आत्मविश्वास बढाउने मात्र नभई विद्यालय र स्थानीय समुदायबीचको सम्बन्ध पनि बलियो बनाएको छ।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :एलोप्याथिक उपचार पद्धति हाल सर्वाधिक र लोकप्रिय चिकित्सा पद्धति मानिन्छ । यसलाई आधुनिक चिकित्सा विज्ञानको पर्यायका रूपमा समेत हेरिएको छ । होमियोप्याथीमा रोग निको पार्नका लागि सुरुमा रोग बढाउने खुराक दिइन्छ र क्रमशः निको पारिन्छ भने एलोप्याथीमा रोग निको पार्नका लागि सुरुमै रोग घटाउने औषधी दिइन्छ । एलोप्याथी र आयुर्वेद दुवै चिकित्सा शास्त्र हुन् तर व्यावहारिक रूपमा चिकित्साको पूर्वीय वैदिक र प्राचीन चिकित्सा पद्धतिलाई आयुर्वेद चिकित्सा भनिन्छ । एलोप्याथिक प्रणाली वा पाश्चात्य आधुनिक चिकित्सा प्रणालीलाई चिकित्सा प्रणाली भन्ने बुझिन्छ । आम रूपमा र प्रचलित धारणाअनुसार डाक्टरी उपचारका नामले चिनिने चिकित्सा पद्धति आधुनिक चिकित्सा पद्धति वा एलोप्याथिक पद्धति हो ।A.एलोप्याथिक उपचार सम्बन्धी मुख्य बुँदा
- एलोप्याथिक उपचार आधुनिक र लोकप्रिय चिकित्सा पद्धति हो।
- होमियोप्याथी वैकल्पिक पद्धति हो, जसमा सुरुमा रोग बढाउने खुराक दिइन्छ।
- एलोप्याथीमा सुरुमा रोग घटाउने औषधी दिइन्छ।
- आयुर्वेद र एलोप्याथी दुवै चिकित्सा शास्त्र हुन् तर आयुर्वेद प्राचीन वैदिक पद्धति हो।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :परापूर्व कालदेखि यस पवित्र भूमिमा रहेको ज्ञानलाई आधुनिक विज्ञानसँग हातेमालो गर्दै मेरो देशको शिक्षाले सुन्दर यात्रा गरेकै छ । नेपाली माटामा सुन फलाउन यसरी प्राचीन कालदेखि ज्ञानको खानी रहेको मेरो देशको शिक्षा आज आधुनिक वैज्ञानिक शिक्षा प्रदान गर्न आतुर छ । त्यसो त मेरो देशले आफूमा परापूर्व कालदेखि रहेको ज्ञानलाई आधुनिक विज्ञानसँग एकैसाथ सहयात्रा गरेकै छ । नेपाली माटामा सुन फलाउने गरी व्यावसायिक र आधुनिक कृषि शिक्षा दिने मेरो देशको शिक्षामा अझै लगानी र पहुँच विस्तारमा जोड दिनुपर्छ । मुलुकका उत्पादनलाई विश्वबजारमा पस्कने गरी हाम्रा विद्यार्थी उत्पादनलाई संसारमा चिनाउन सक्षम हुने परिस्थिति पैदा गर्नु जरुरी छ ।A.शिक्षा सम्बन्धी सारांश (तृतीयांश)मेरो देशको शिक्षा परापूर्व कालदेखि रहेको ज्ञान र आधुनिक विज्ञानसँग मेल खाएर विकसित हुँदै आएको छ। नेपाली माटामा व्यावसायिक र आधुनिक शिक्षा दिइँदैछ, जसले विद्यार्थीलाई सैद्धान्तिक ज्ञानसँगै व्यवहारिक क्षमतामा पनि दक्ष बनाउँछ। यसले उत्पादन, कृषि र अन्य व्यावसायिक क्षेत्रमा योगदान पुर्याउने तयारी गराउँछ र विद्यार्थीलाई विश्वबजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउने अवसर दिन्छ। भविष्यमा शिक्षा प्रणालीमा थप लगानी र पहुँच विस्तार गर्नु जरुरी छ, जसले देशको समग्र विकासमा ठुलो योगदान पुर्याउनेछ।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांशका आधारमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :जुटेका ज्ञानले जो छन् पार्दै धर्ती मनोहरउठेका कर्मले जो छन् गर्दै निर्माण सुन्दर ।प्रश्नहरू:अ. धर्तीलाई केले मनोहर बनाएको छ ?आ. माथिको कवितांशको मूलभाव के हो ?ख. दिइएको एकाङ्कीको अंशका आधारमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :मित त दुईचार दिनमा घर पुगिहाल्छन् । शमीको शीतल बतास, छहराको पानी, रोपाइँको रमाइलोले मलाई बिर्सिहाल्लान् । म मात्र उनलाई सम्झिरहने भएँ, फाँटमा अल्मलिएको गोरु जस्तै पसिना चुहाई चुहाई बाटो नपाएर घुमिरहने भएँ, रुमल्लिरहने भएँ ।प्रश्नहरू:अ. लालबहादुर किन दोधारमा परेको हो ?आ. माथिको अनुच्छेदको मुख्य सन्देश के हो ?A.कवितामा भनिएको छ, “जुटेका ज्ञानले धर्ती मनोहर बनेको छ।” यसको अर्थ हो, मानिसहरूले आफ्नो ज्ञान, अनुभव र समझदारीको सहकार्य गर्दा जीवन र वातावरण दुवै सुन्दर र सुसंस्कृत बन्छ। ज्ञानको सही प्रयोगले प्राकृतिक सौन्दर्यसँगै सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा उज्यालो ल्याउँछ। यसले देखाउँछ कि केवल प्रकृतिले मात्र होइन, मानवको बुद्धि र मेहनतले पनि धर्तीलाई मनोहर बनाउँछ।कविताको मूलभाव हो—सहकार्य, मेहनत र ज्ञानको मूल्य। जब मानिसहरूले आफ्नो ज्ञान र कर्मलाई मिलाएर कार्य गर्छन्, त्यसले समाज, वातावरण र जीवनलाई सुन्दर बनाउँछ। व्यक्तिगत र सामूहिक प्रयत्नले नै सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ भन्ने कुरा कविताले देखाउँछ।लालबहादुर आफ्नो जीवनको दुई विकल्पबीच दोधारमा छ—एकतर्फ विदेशमा कमाएको धन र अवसर, र अर्को तर्फ स्वदेशको प्राकृतिक सुन्दरताका अनुभव र पारिवारिक माया। ऊ विदेशमा रमाइलो गर्ने र कमाउने लोभले समय बिताइरहेको छ, तर समान समयमा स्वदेशको रमाइलो जीवन र पारिवारिक सम्बन्ध सम्झेर मन दुःखित छ। यसैले ऊ निर्णयमा द्विविधामा छ।सन्देश यो हो कि स्वदेशको अनुभव, प्राकृतिक सुन्दरता र पारिवारिक माया पैसाले किन्ने कुरा होइन। जीवनमा सन्तुलन, विवेकपूर्ण निर्णय र आत्मीय सम्बन्धहरूलाई महत्व दिन आवश्यक छ।
- Q.१७. 'दिइएको प्रश्नको तार्किक उत्तर दिनुहोस् ।'आयाम' कथाले नेपाली समाजमा विधवा विवाहका सम्बन्धमा देखाएको उदारताप्रति तपाईंका तर्क प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.आयाम कथाले देखाएको छ कि नेपाली समाजमा विधवालाई पुनर्विवाह गर्ने अधिकार र सामाजिक स्वीकार्यता दिन सकिन्छ। यसले देखाउँछ कि पुराना परम्परागत सोच र पूर्वाग्रहलाई परित्याग गरी महिलाको स्वतन्त्रता र न्याय सुनिश्चित गर्न सकिन्छ। विधवाको पुनर्विवाहले मात्र व्यक्तिगत स्वतन्त्रता नभई परिवार र समाज दुवैलाई सुदृढ बनाउँछ। कथाले समाजमा समानताको महत्व र महिलाको जीवनमा अवसरको अधिकारको पक्षमा तर्क प्रस्तुत गर्छ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. आशिष देऊ एकै र फेरि पसिना बगाऊँ नेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेश मै लगाउँ ।ख. बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ ।A.यो उद्धरणले देखाउँछ कि हाम्रो मेहनत र क्षमता विदेशमा मात्र होइन, स्वदेशमै प्रयोग गर्दा राष्ट्र र समाजको विकासमा योगदान पुग्छ। यसमा स्वदेशप्रतिको माया, आत्मनिर्भरता, र श्रमको महत्व व्यक्त गरिएको छ। स्वदेशमै लगानी गर्दा स्थानीय विकास, रोजगार सृजना र सामाजिक सन्तुलन बढ्छ।यस उद्धरणको अर्थ हो कि हिंसा र शक्ति प्रयोग गरेर भन्दा शिक्षा, विचार र लेखनको माध्यमले समाजमा दिर्घकालीन र सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ। कलम र कुचीले न्याय, मानवता र चेतना प्रवर्द्धन गर्छ, जसले दीर्घकालीन रूपमा समाज सुधार्न मद्दत गर्दछ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कथांशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :कृष्ण रायले धेरैसँग सङ्गत गरेनन् तर जतिसँग सङ्गत गरे सबैलाई तिनीसँग बापवैरी साँध्ने कुनै न कुनै निहुँ दिए । कस्तो अचम्म, निर्दोष कुरामा पनि विषालु साँप जस्तो बैरी बनाउने साधन लुकिरहेको देखिन्छ । भोलिपल्ट यस घटनाको जाँच हुँदा पुलिसको इन्स्पेक्टरले तिनलाई सोध्यो, ‘तपाईंलाई कसैमाथि शङ्का छ ?' कृष्ण रायले गम्भीर भएर उत्तर दिए, 'रामे, केदार, युवक, गोविन्द पण्डित, कन्हैया मास्टर, बुधे, लीला, पुष्पराज, रामचन्द्र पराजुली ... ।'प्रश्न:अ. कृष्ण रायका मनमा उत्पन्न मानसिक उतारचढावलाई 'शत्रु' कथाका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको निबन्धांशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :हामी दुवै चाहन्छौं, एउटा त्यस्तो दुनियाँ सिर्जना गरौं जहाँ कसैले कसैलाई कुराले मात्र टार्न नसकोस् । झुल्याएर फुल्याउने, लर्काएर पर्खाउने यस्तो जालेमाले परम्परा नहोस् तर समस्या त उही हो, जतिसुकै बलियोसँग चाहे पनि हाम्रो यो चाहना चाहने बित्तिकै पूरा हुँदैन, पर्खनुपर्छ । त्यसैले त म लस्याङलुसुङ गरेर भए पनि घरी यता धाउँछु, घरी उता धाउँछु, घरी यता हुन्छु, घरी उता हुन्छु, जम्स्याङजुम्सुङ गरेर भए पनि पर्खिरहेछु र तपाईंलाई पनि भन्दै छु, पर्खनुदेखि पट्टाउनु पलायनवादिता हो ।प्रश्न:अ. 'पख्नोस्' निबन्धमा नेपाली समाजका विकृत पक्षमाथि गरिएको व्यङ्ग्यलाई समीक्षा गर्नुहोस् ।A.कृष्ण रायले आफ्नो वरिपरिको मानिसहरूमाथि गहिरो शंका र अविश्वास अनुभव गरेका छन्। उसले जससँग सङ्गत गरेको छैन, तिनैसँग पनि सतर्कता अपनाउनुपर्छ भन्ने महसुस गर्छ। उसको मानसिक उतारचढाव सामाजिक वातावरणको जटिलता, प्रतिस्पर्धा र संभावित शत्रुत्वको कारणले उत्पन्न भएको हो। समाजमा प्रायः मानिसहरू आफूलाई लाभ हुने वा नहुने हिसाबले व्यवहार गर्छन्, जसले कृष्ण रायमा सतर्क रहनुपर्ने भावना जागृत गराएको छ। यसरी उसले आफ्नो सुरक्षा, हित र व्यक्तिगत उद्देश्यको रक्षा गर्न सतर्कता अपनाउँछ।यसबाट पाठकले बुझ्छ कि समाजमा मानिसहरू सधैं पारस्परिक भरोसा मात्रमा निर्भर हुन सक्दैनन्। कृष्ण रायको मानसिक अवस्था दर्शाउँछ कि सामाजिक सम्बन्धमा शंका र सतर्कता स्वाभाविक छन्, र मानसिक उतारचढावले पनि व्यक्ति सोच र निर्णय क्षमतामा प्रभाव पार्छ।‘पख्नोस्’ निबन्धमा समाजका विकृत पक्षहरूलाई व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ। यसले देखाउँछ कि नेपाली समाजमा मानिसहरूले आफूले चाहेका कुराहरू तुरुन्तै नपाउँदा असहज र अनियमित व्यवहार देखाउँछन्। लेखकले परम्परागत बाध्यता, अनुशासनको कमी र धैर्यहीनतालाई व्यङ्ग्य गरेर पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ।साथै, निबन्धले देखाउँछ कि मानिसहरूले आफ्नो आवश्यकता पूरा गर्न निरन्तर धाउनुपर्छ, तर यसको क्रममा धेरैले समाजका नियम, सहकार्य र सदाचारलाई नजरअन्दाज गर्छन्। व्यङ्ग्यात्मक प्रस्तुति पाठकलाई मनोरञ्जनसँगै सामाजिक सुधार र विवेकपूर्ण व्यवहारको आवश्यकता महसुस गराउँछ। यसले चेतना जगाउँछ कि विकृत मानसिकता र व्यक्तिगत स्वार्थले समाजलाई दीर्घकालीन रूपमा कमजोर बनाउन सक्छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् :क. मेरो जीवनको लक्ष्यख. आत्मनिर्भरताका लागि प्राविधिक शिक्षाग. वातावरण प्रदूषणका असरहरूA.मेरो जीवनको मुख्य लक्ष्य मेरो देश र समाजमा योगदान पुर्याउने, व्यक्तित्वको विकास गर्ने र आत्मनिर्भर बन्ने हो। म केवल आफूका लागि होइन, समाज र देशको हितका लागि काम गर्न चाहन्छु। मेरो लक्ष्य शिक्षा र सीपमा प्रगति हासिल गर्नु हो, जसले मलाई भविष्यमा रोजगारी र व्यवसायमा सफल बनाउँछ।म निरन्तर अध्ययन र मेहनतको माध्यमबाट ज्ञान प्राप्त गर्ने प्रयत्न गर्छु। केवल सैद्धान्तिक ज्ञानमा सीमित नरहेको, तर व्यवहारिक जीवनका अनुभवबाट पनि सिक्ने मेरो उद्देश्य छ। साथै, म सदैव नैतिक मूल्य, इमानदारी र सहकार्यको अभ्यास गर्ने लक्ष्य राखेको छु।मेरो जीवनको अर्को महत्वपूर्ण लक्ष्य समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु हो। म वातावरण संरक्षण, प्राविधिक ज्ञान र स्वास्थ्य क्षेत्रमा योगदान गर्न चाहन्छु। छोटो अवधिमा व्यक्तिगत सफलता हासिल गर्नुभन्दा पनि लामो अवधिको विकास र स्थायित्वमा विश्वास राख्छु।यसरी मेरो जीवनको लक्ष्य व्यक्तिगत प्रगति मात्र होइन, समाज र राष्ट्रको विकाससँग पनि जोडिएको छ। मेरो मेहनत, समर्पण र लक्ष्यप्रतिको दृढताले मेरो जीवन सफल र सार्थक बन्ने छ।आधुनिक समाजमा आत्मनिर्भरताका लागि प्राविधिक शिक्षा अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। प्राविधिक शिक्षा व्यक्तिलाई व्यावहारिक ज्ञान र सीप प्रदान गर्छ, जसले रोजगार र उद्यमशीलतामा सहयोग पुर्याउँछ। जब व्यक्तिले आफ्नो सीप र क्षमता प्रयोग गरी रोजगारी पाउँछ, तब उनी आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर बनाउँछन्।नेपालजस्तो विकासशील देशमा युवाहरूलाई प्राविधिक शिक्षा दिनु अत्यावश्यक छ। यसले युवाहरूलाई विदेशमा रोजगारी खोज्न बाध्य पार्ने प्रवृत्ति घटाउँछ। प्राविधिक शिक्षाले उत्पादन, व्यवसाय र उद्यमशीलताको वृद्धि गर्छ। किसान, इन्जिनियर, स्वास्थ्यकर्मी, सूचना प्रविधि विशेषज्ञ आदि क्षेत्रका लागि सीपयुक्त व्यक्तिको आवश्यकता हुन्छ।यसका साथै, प्राविधिक शिक्षाले व्यक्तिलाई आत्मविश्वासी र सामाजिक उत्तरदायी बनाउँछ। व्यक्तिले आफ्नो सीप प्रयोग गरेर नयाँ व्यवसाय सुरु गर्न सक्छ र समाजमा योगदान दिन सक्छ। सरकारले प्राविधिक शिक्षामा लगानी, सुविधा र अवसर विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। यस्तो शिक्षा हासिल गरेपछि व्यक्तिले आफू र परिवारको जीवनस्तर सुधार गर्न सक्छ।सारांशमा भन्नुपर्दा, आत्मनिर्भरताका लागि प्राविधिक शिक्षा मात्र एक साधन होइन, राष्ट्रको समृद्धि र व्यक्तिको दिगो विकासको आधार हो।वातावरण प्रदूषण आजको समाजको ठूलो समस्या हो। कारखाना, सवारीसाधन, प्लास्टिक र फोहोरले हाम्रो हावा, पानी र माटोलाई प्रदूषित बनाउँदैछ। प्रदूषित हावाले श्वासप्रश्वासका रोग ल्याउँछ भने पानी प्रदूषणले जलीय जीव र मानव स्वास्थ्यमा खतरा पुर्याउँछ। माटोको प्रदूषणले कृषिजन्य उत्पादन घटाउँछ र खाद्यान्न सुरक्षा कमजोर बनाउँछ।वातावरण प्रदूषणले ग्लोबल वार्मिङ र जलवायु परिवर्तनको समस्या पनि बढाउँछ। बर्फ पग्लनु, समुद्र सतह बढ्नु र प्राकृतिक प्रकोपहरूको आवृत्ति बढ्नु यसको प्रत्यक्ष परिणाम हो। यसले मानिसको जीवन, पशुपन्छी र वनस्पतिमा दीर्घकालीन असर पुर्याउँछ।यस समस्यालाई समाधान गर्न आवश्यक छ कि हामी प्लास्टिकको प्रयोग घटाउँ, पुनःप्रयोगयोग्य वस्तु प्रयोग गरौं, वृक्षारोपण बढाऔं र कारखाना तथा यातायातका प्रदूषण घटाउने उपाय अवलम्बन गरौं। शिक्षा र जनचेतना बढाएर प्रदूषण नियन्त्रणमा सक्रिय योगदान गर्न सकिन्छ।यदि हामीले वातावरणको संरक्षण नगरे, भविष्यको पुस्ता स्वच्छ हावा, पानी र माटोको पहुँचबाट वञ्चित हुनेछ। त्यसैले वातावरणको सरंक्षण व्यक्तिगत र सामूहिक जिम्मेवारी हो।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.