Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' समृद्ध असजिलो अवस्था फसाद दिल दसी धनधान्य आदिले सम्पन्न चित्त उत्सव उल्लास प्रमाण A.समूह 'क' समूह 'ख' समृद्ध धनधान्य आदिले सम्पन्न फसाद असजिलो अवस्था दसी उत्सव चित्त दिल - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।नेपाल प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण देश हो तर यहाँका प्राकृतिक स्रोत साधनको उचित प्रयोग हुन सकेको छैन । एक दशक मात्र प्राकृतिक सम्पदाको सही प्रयोग हुन सकेको खण्डमा देशको चौतर्फी विकास हुन सक्छ ।क. 'मुलुक' को पर्यायवाची शब्द ......... हो ।ख. 'अनुचित' को विपरीतार्थी शब्द......... हो ।ग अनेकार्थी शब्द ......... हो ।घ. 'दश वर्षको अवधि' जनाउने पदावलीको सिङ्गो शब्द ..........हो ।A.क. 'मुलुक' को पर्यायवाची शब्द देश हो ।ख. 'अनुचित' को विपरीतार्थी शब्द उचित हो ।ग अनेकार्थी शब्द स्रोत हो ।घ. 'दश वर्षको अवधि' जनाउने पदावलीको सिङ्गो शब्द दशक हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेद पढी एउटा उखान र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :पहिचान गरी अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : (२) आए आँप गए झटारो भने झैँ कृष्ण बिनातयारी नै फुटबल खेल्न गयो । खेलमैदान व्यवस्थित थियो । सबै खेलाडीहरू उत्साहित थिए तर कृष्णले भने राम्रो खेल्न सकेन । ऊ मैदानबाट फरक्क फर्कियो । हुने हार दैव नटार भन्दै उसका साथीहरूले सम्झाएपछि कृष्ण फुत्त निस्केर घरतिर लाग्यो ।A.उखान प्रयोग:"सावधान मानिसले पहाड चढ्दा खुट्टा भाँच्दैन।"अनुकरणात्मक शब्द प्रयोग:"सोनाम अफिसको मुख्य ढोकामा जोर जोरले ढक ढक गर्दै हिँडिन्।"
- Q.४.दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. बिश्वविद्यालय, बिश्वबिद्यालय, विश्वबिद्यालय, विश्वविद्यालयआ. चन्चल, चंचल, चञ्चल, चङ्घलख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :देवकोटाको कवित्व व्यक्तित्व र प्रतिभा कविताको गूणात्मक मूल्य र सङ्ख्यात्मक योगदान अद्वितिय रहेकोछ ।A.अ. विश्वविद्यालयआ. चञ्चल"देवकोटाको कवित्व, व्यक्तित्व र प्रतिभा कविताको गुणात्मक मूल्य र सङ्ख्यात्मक योगदानमा अद्वितीय रहेको छ।"
- Q.५. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग पहिचान गर्नुहोस् :स्याबास ! तिमीले परीक्षा निकै राम्रो गयो । यो खुसी तिम्रो जीवनभरि रहिरहोस् ।A.तिमीले → सर्वनामपरीक्षा → संज्ञागयो → क्रियापदयो → सर्वनामभरि → क्रियाविशेषण
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :नागरिकका अधिकारलाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको संविधानमा मौलिक अधिकारका रूपमा विभिन्न हकको व्यवस्था गरिएको छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :बुबा बैठककोठामा हुनुहुन्थ्यो । आज भोलि बुबा टिभी हेर्नुहुन्छ । उहाँको हातमा रिमोट थियो । दाहिने हातको बुढीऔंलाले रिमोट थिचिरहनुभएको देखें । टिभीमा ससानो आवाजमा गीत बज्न थाल्यो । मैले भान्साकोठाबाट चिया र बिस्कुट ल्याएँ । बुबाले त चियासिया खान्न भन्दै हुनुहुन्थ्यो तर मैले कर गरेर खान दिएँ ।A.उपसर्ग: .संविधानमा → सं + विधान (उपसर्ग: "सं")मौलिक → मौ + लिक (उपसर्ग: "मौ")प्रत्यय:व्यवस्था → व्यवस्थ + ाहकको → हक + कोसमस्त शब्द:भान्साकोठाबाट → भान्सा + को + कोठा + बाटविग्रह पदावलीबाट बनेको समस्त शब्द:रिमोट थिचिरहनुभएको → रिमोट + थिच + इ + रह + नु + भएकोद्वित्व शब्द:चियासिया → चिया + सियाकराएर → कर +ाएर
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अभ्यस्त भूतकालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :विद्यार्थी दिनहुँ पुस्तकालय जान्छन् । आफूलाई आवश्यक पर्ने सामग्री खोजी खोजी पढ्छन् । पढेका सामग्रीबारे सबै साथीसँग छलफल गर्छन् । थप अध्ययन गर्नुपर्ने कुराका लागि शिक्षकको पनि सहयोग लिन्छन् ।A.विद्यार्थी दिनहुँ पुस्तकालय गएका थिए । आफूलाई आवश्यक पर्ने सामग्री खोजी खोजी पढेका थिए । पढेका सामग्रीबारे सबै साथीसँग छलफल गरेका थिए । थप अध्ययन गर्नुपर्ने कुराका लागि शिक्षकको पनि सहयोग लिएका थिए ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. इच्छार्थक भावका फरक फरक क्रियापदको प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो साथीको सफलताको वर्णन गर्नुहोस् ।म धेरै दुःख पाएँ। म सुख पाउन सङ्घर्ष गर्दैछु। मैले हार मानेको छैन। म कुनै दिन पक्कै सुखी हुनेछु।A.
- म मेरो साथीले परीक्षा उत्तीर्ण गरोस् भन्ने कामना गर्छु।
- उसले आफ्नो लक्ष्य हासिल गरोस् भन्ने मेरो इच्छा छ।
- म चाहन्छु कि उसले खेलकुद प्रतियोगितामा पुरस्कार जितोस्।
- मलाई विश्वास छ कि उसले भविष्यमा सफल व्यक्ति बन्नेछ।
ख. दिइएका द्वितीय पुरुषका वाक्यलाई प्रथम पुरुषमा परिवर्तन गरी अनुच्छेद पुनर्लेखन गर्नुहोस् :तिमीले धेरै दुःख पाएका छौ । तिमी सुख पाउन सङ्घर्ष गर्दै छौ । तिमीले हार मानेका छैनौ । तिमी कुनै दिन पक्कै सुखी हुने छौ । - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. सगरमाथा नेपालमा पर्छ । सगरमाथाले देशको गौरव बढाएको छ । (वाक्य संश्लेषण)ख. मैले साथीलाई बाटामा भेटें । (कर्मवाच्य)ग. हामी कविता लेख्दै छौं । (प्रेरणार्थक)घ. समीक्षाले भनिन्, “मैले योग साधना आरम्भ गरेँ ।” (अप्रत्यक्ष कथन)A.सगरमाथा नेपालमा पर्छ र यसले देशको गौरव बढाएको छ।साथीलाई मैले बाटामा भेटाएँ।हामी कविता लेखौँ।समीक्षाले भनिन् कि उनले योग साधना आरम्भ गरे।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :कृष्ण राय धेरै झगडामा मध्यस्थ भएका थिए। यो बडो गर्वको कुरा हो । गाउँले तिनीमाथि नै विश्वास गरी तिनलाई झगडामा मध्यस्थ तुल्याउँथे । यसैले पनि तिनको गाउँमा धेरै सम्मान थियो । निश्चय नै यो कामले तिनलाई धेरैको मन नपरेको बनायो होला । एक दिनको घटना उदाहरणस्वरुप तिनको सामुन्ने आउन थाल्यो । गोविन्द पण्डित र गोरे जमदारको खेतको झगडा धेरै दिनदेखि चलिआएको थियो तर त्यस दिनको जस्तो कुटामारी कहिल्यै भएको थिएन । कृष्ण राय सदाको जस्तै मध्यस्थ भए र बानीले प्रेरित भए झै ती झगडियालाई झगडाको दुष्परिमाण बुझाउन थाले । हेर गोविन्द पण्डित, हेर गोरे जमदार, झगडा गरेर के लाभ ? आपस्तमा मिल, खाऊ, पिऊ र ईश्वरको भजन गर । यति उपदेशमै तिनीहरू झगडा गर्न छोड्ने भए तिनीहरू कहिल्यै पनि झगडा गर्ने थिएनन् । तिनीहरू मिल्न मानेनन् र बिचरा मध्यस्थलाई कर लागेर गोरे जमदारको पक्षमा न्याय दिनपुर्यो । यस झगडामा मध्यस्त भएर तिनले निश्चय नै गोविन्द पण्डितलाई आफ्नो शत्रु बनाए होलान् ।प्रश्नहरू:क. माथिको अनुच्छेदको 'कृष्ण राय सदाको जस्तै मध्यस्थ भए ।' भन्ने वाक्यलाई अकरणमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।ख. अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएको 'गाउँमा' शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।ग. माथि अनुच्छेदको 'कृष्ण राय धेरै झगडामा मध्यस्थ भएका थिए ।' भन्ने वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।घ. माथि अनुच्छेदको 'गाउँले तिनीमाथि नै विश्वास गरी तिनलाई झगडामा मध्यस्थ तुल्याउँथे ।' यस वाक्यलाई संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A.कृष्ण राय सदाको जस्तै मध्यस्थ हुनेछन्।कारक: स्थानविभक्ति: माउद्देश्य: कृष्ण राय धेरै झगडामा मध्यस्थ भएविधेय: कृष्ण रायगाउँले तिनीमाथि नै विश्वास गरे र तिनलाई झगडामा मध्यस्थ तुल्याए।
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस्आधुनिक भौतिक विज्ञानले विश्वमा एउटा नयाँ क्रान्तिको जन्म दिएको छ । भौतिक विज्ञानका प्रणेता न्युटनलाई मानिन्छ तापनि न्युटन मात्र नभएर ग्यालिलियो र आइन्स्टान ती तीनै जना भौतिक विज्ञानका प्रणेता मानिन्छन् । न्युटनले चालको विषय, ग्यालिलियोले खगोल विज्ञान र आइन्सटाइनले सापेक्षता अर्थात् आफू स्वतन्त्र नभएर अर्कासित सम्बद्ध हुने गुण वा अवस्थाको नियम पत्ता लगाएका हुन् । भौतिक विज्ञानको आरम्भ प्राचीन ग्रिकबाट भएको मानिन्छ । यसले शक्ति र बलसँग सम्बन्धित समय र स्थानबाट चाल र पदार्थको अध्ययन गर्छ । अर्थात् यसले वस्तुको चाल र त्यसमा बलको असरका बारेमा अध्ययन गर्छ । त्यति मात्र नभएर यसले विद्युत् तरङ्ग र त्यसको असरको पनि अध्ययन गर्छ । विद्युत् तरङ्गकै माध्यमबाट सात समुद्रपारिका भौतिक विज्ञानकै माध्यमबाट प्रकृति र जीवनजगत्का विविध पक्षको अध्ययन गरिन्छ । यस विज्ञानले स्थान, काल, गति, विद्युत्, प्रकाश, ऊर्जा, भूगर्भ तथा खगोल आदि अनेक विषयको प्रामाणिक अध्ययन गर्छ । समग्रमा प्रकृति, जीवनजगत् तथा ब्रह्माण्ड समेतको बृहत् क्षेत्रफललाई यसले आफ्नो अध्ययनमा समेटेको छ ।प्रश्नहरू:क. भौतिक विज्ञानका प्रणेता को को हुन् ?ख. भौतिक विज्ञानले कुन कुन कुराको अध्ययन गर्छ ?ग. प्रकृति र जीवनजगत्का विविध पक्षको अध्ययन केको माध्यमबाट गर्न सकिन्छ ?घ. भौतिक विज्ञानको आरम्भ कहाँबाट भएको मानिन्छ ?A.भौतिक विज्ञानका प्रणेता न्युटन, ग्यालिलियो र आइन्स्टाइन हुन्।भौतिक विज्ञानले चाल, बल, शक्ति, समय, स्थान, विद्युत् तरङ्ग, प्रकाश, ऊर्जा, गति, भूगर्भ र खगोल विज्ञानको अध्ययन गर्छ।विद्युत् तरङ्गको माध्यमबाट प्रकृति र जीवनजगत्का विविध पक्षको अध्ययन गर्न सकिन्छ।भौतिक विज्ञानको आरम्भ प्राचीन ग्रीकबाट भएको मानिन्छ।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेत लेख्नुहोस् :नामः पारिजात (विष्णुकुमारी वाइबा)जन्मः वि.सं. १९९४ वैशाख २४जन्मस्थानः दार्जिलिङको लिङ्गिया चिया कमान, भारतमाता र पिताः अमृता मोक्तान र के.एस. वाइबाप्रमुख कृतिहरूः आकाङ्क्षा, पारिजातका कविताहरू (कविता सङ्ग्रह), आदिम देश, सडक र प्रतिभा, साल्गीको बलात्कृत आँसु, बधशाला जाँदाआउँदा (कथा सङ्ग्रह), शिरीषको फूल, महत्ताहीन, बैंसको मान्छे (उपन्यास) आदि ।साहित्यिक प्रवृत्तिः विसङ्गतिवादी, अस्तित्ववादी र जीवनवादी दृष्टिकोण राखी साहित्य सिर्जना गर्नु, प्रगतिवादी दृष्टिकोण राख्नुसम्मान र पुरस्कारः मदन पुरस्कार, गङ्की वसुन्धरा पुरस्कार, सर्वश्रेष्ठ पाण्डुलिपि पुरस्कार आदि ।निधनः वि.सं. २०५० वैशाख ५, काठमाडौँ ।ख. प्रदेशस्तरीय विद्यार्थी प्रतिभा पहिचान कार्यक्रमको वक्तृत्वकला प्रतियोगितामा प्रथम भएर पुरस्कृत हुँदाको क्षणलाई समेटी मनोवाद तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक: पारिजात: नेपाली साहित्यकी जीवनवादी सिर्जनाकारपारिजात (विष्णुकुमारी वाइबा) वि.सं. १९९४ वैशाख २४, दार्जिलिङ, भारतमा जन्मिनुभयो। आमाबाबु: अमृता मोक्तान र के.एस. वाइबा। दरबार स्कुलबाट शिक्षा प्राप्त गरी साहित्यमा प्रगतिवादी, अस्तित्ववादी र जीवनवादी दृष्टिकोण राखेर सृजनामा योगदान गर्नुभयो। प्रमुख कृतिहरूमा आकाङ्क्षा, पारिजातका कविताहरू, सडक र प्रतिभा, साल्गीको बलात्कृत आँसु, बधशाला जाँदाआउँदा आदि छन्। उहाँले आफ्नो लेखनमार्फत विसङ्गति र जीवनको यथार्थ देखाउनुभएको छ। सम्मान र पुरस्कारमा मदन पुरस्कार, गङ्की वसुन्धरा पुरस्कार, सर्वश्रेष्ठ पाण्डुलिपि पुरस्कार रहेका छन्। उहाँको निधन वि.सं. २०५० वैशाख ५, काठमाडौँमा भएको थियो।म मेरो प्रस्तुतीकरण सकेर खुसीले भरिएको थिएँ। मंचमा उभिएर मेरो नाम घोषणा हुँदै प्रथम भएको सुन्दा हृदय नाच्यो। म उत्साहित र गर्व महसुस गर्दै थिएँ। मैले मेहनत, अभ्यास र आत्मविश्वासबाट यो सफलता प्राप्त गरेको महसुस गरें। दर्शकको प्रशंसापूर्ण हर्षले मेरो मनलाई अझ उत्साहित तुल्यायो। यो पलले मेरो जीवनमा आत्मविश्वास र प्रेरणाको नयाँ ऊर्जा भर्न सफल भयो।
- Q.१३. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आफ्नो टोलमा शुद्ध पिउने पानीको व्यवस्था गरिदिन अनुरोध गर्दै वडा अध्यक्षलाई लेख्ने निवेदनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।ख. राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड प्रतियोगितामा आफ्नो विद्यालय प्रथम भएको विषय समेटी समाचार बनाउनुहोस् ।A.निवेदन (शुद्ध पानीको व्यवस्था):प्रधानाध्यापकज्यू,म मेरो टोलमा शुद्ध पिउने पानीको उचित व्यवस्था गर्न अनुरोध गर्दछु। हालसालै पानीको स्रोत अशुद्ध भएको कारण बासी र रोग लाग्ने जोखिम बढेको छ। यस विषयमा तुरुन्त पहल गरिदिनु हुन हार्दिक अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद।नाम: __________मिति: __________“विद्यालयको राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड प्रतियोगितामा प्रथम स्थान” हाम्रो विद्यालयले प्रदेशस्तरीय राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड प्रतियोगितामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै प्रथम स्थान प्राप्त गरेको छ। विद्यार्थीहरूले कठोर अभ्यास र उच्च अनुशासनको माध्यमबाट यो सफलता हासिल गरेका हुन्। विद्यालयका शिक्षक र अभिभावकहरूले पनि यस उपलब्धिमा हर्ष व्यक्त गरेका छन्।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :एकछिन वाल्ल परेर बहादुर शाहले भने, “खुब विचार गरिरहेको छु । खास जननीकै रूपमा नारी जातिलाई पाएको हुँ । नारी सिर्जना र शक्तिको अवतार हुन् भन्ने खुद मलाई थाहा छ । के गरूँ उज्यालाका निम्ति बालेको बत्तीले आगलागी हुने सम्भावना देखिएपछि देश बचाउनका लागि उपचार गर्नैपर्ने रहेछ । व्यक्तिगत विरोधलाई अँगालेर यसो गरेको होइन । मुमाको मूर्ति सम्झेर हजुरमाथि मेरो पूरा श्रद्धा छ । हाम्रो आपसी घात प्रतिघातले मातृभूमिको अँध्यारो भविष्य देखा पर्दा बाध्य भएर नै यो काम मैले गरेको हुँ । वास्तवमा नायबी सेनाको निम्ति मरिमेट्ने गिद्ध म होइन । यदि छोड्दे भन्ने हुकुम हुन्छ भने अहिले नै तयार छु ।”A.मुख्य बुँदा :१. नारी सिर्जना र शक्तिको अवतार हुन्।२. व्यक्तिगत विरोधले काम गर्नुको उद्देश्य नभएको।३. मातृभूमि र देशको उद्धारको लागि बाध्य भएर काम गरिएको।४. आपसी घात प्रतिघातले देशको भविष्यमा नकारात्मक असर पर्न सक्ने भएकाले सचेत कदम चालिएको।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :सन्दुक रुइतले आफ्नो उपचार पद्धतिबाट लाखौँ मानिसको सफल शल्यक्रिया गरिसकेका छन् । यसबाट दृष्टि प्राप्त गर्ने विश्वभरका मानिसले उनलाई 'दृष्टिका देवता' मानेका छन् । नेपालले नवीन प्रविधि 'रुइतेक्टोमी' का रूपमा यो उपचार पद्धति एसिया, दक्षिण अमेरिका, अफ्रिकालगायत विभिन्न देशमा प्रयोगमा छ । यो प्रविधि संसारभर गुणस्तरीय र प्रशंसनीय बन्दै गइरहेको छ । उनले मोतीबिन्दुको शल्यक्रिया भिडियोमार्फत र सम्भव भएसम्म आफैँ उपस्थित भएर संसारभरिका डाक्टरलाई सिकाउँदै आएका छन् । उत्तरकोरियामा उनले गरेको काम नेसनल जियोग्राफिकले एउटा वृत्तचित्रका रूपमा प्रसारण गरेको थियो । उनले पुऱ्याएको योगदानस्वरुप तिलगङ्गा आँखा उपचार केन्द्र अहिले तिलगङ्गा आँखा प्रतिष्ठानका रूपमा स्थापित छ । यसमार्फत उनले पुऱ्याएको मानवीय सेवाको उच्च मूल्याङ्कन भएको छ ।A.सारांश (रुइतको योगदान, तृतीयांश):सन्दुक रुइतले मोतीबिन्दुको उपचार ‘रुइतेक्टोमी’ पद्धति मार्फत विश्वभरका लाखौँ मानिसको दृष्टि सुधार्न सफल भएका छन्। उनको प्रविधि एसिया, दक्षिण अमेरिका र अफ्रिकाका विभिन्न देशमा प्रयोगमा आएको छ। रुइतले शल्यक्रिया प्रत्यक्ष सिकाइदिँदै चिकित्सकलाई तालिम दिएका छन्। उनले गरेको योगदानलाई नेसनल जियोग्राफिकले वृत्तचित्रमार्फत प्रचार गरेको थियो। रुइतको स्थापना गरेको तिलगङ्गा आँखा प्रतिष्ठानले मानव सेवामा ठूलो योगदान पुऱ्याएको छ।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :के गर्नु चुनावका घोषणापत्रहरू ?सिँगान पुछ्ने कागजभन्दा बढी कामयाब हुन सक्तैन यो यिनीहरूलाई के पढ्नु अन्तरिक्ष यानका गतिविधिहरू ?के अन्तरिक्ष यात्राका गतिबिधिहरू ?दन्त्यकथाकै सिलसिलामा जोड्नुभन्दा बढी केही अर्थ छैन यसका पनि यिनीहरूलाई ।प्रश्नहरू:अ. चुनावका घोषणापत्रहरूप्रति कविले आफ्ना असन्तुष्टि कसरी व्यक्त गरेका छन् ?आ. अन्तरिक्ष यानका गतिविधिलाई किन दन्त्यकथासँग तुलना गरिएको हो ?ख. दिइएको निबन्धको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :मानव वेदनाको जीवन्त चित्रण भएका कला सिर्जनामा पिकासोले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन समर्पण गरे। उनले कलामार्फत बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ भन्ने दसी प्रस्तुत गरे र कलामार्फत युद्धलाई खरो रूपमा व्यङ्ग्य गरे। त्यसैले त नाजीहरूले पिकासोलाई जर्मनीमा चित्र प्रदर्शन गर्न दिएनन् । उनले भिखारी, जेलमा थुनिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत मान्छेका साथै गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्तिका चित्रसमेत बनाए । उनले महिलाका मार्मिक र प्रेमिल चित्र पनि बनाए ।प्रश्नहरू:अ. नाजीहरूले जर्मनीमा पिकासोलाई चित्र प्रदर्शन गर्न नदिनुको कारण के हो ?आ. 'बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ ।' भन्नुको तात्पर्य खुलाउनुहोस् ।A.कविले चुनावका घोषणापत्रलाई व्यावहारिक काममा असर गर्नेभन्दा बढी कागजमा सीमित र निष्फल ठानेका छन्। कवितामा भनिएको छ कि यी घोषणापत्रहरू केवल सिँगान पुछ्ने कागज जस्तो हुन्, जसले जनताको वास्तविक जीवन सुधार्न सक्दैन। यसले देखाउँछ कि कवि यी घोषणापत्रलाई केवल दृष्य र लेखको रूपमा मात्रै मान्छन् र त्यसले जनताको जीवनमा ठोस परिवर्तन ल्याउने छैन भन्ने असन्तुष्टि प्रकट गर्छ। यसरी कविले व्यंग्यात्मक तरिकाले जनताको अपेक्षा र वास्तविकताको बीचको भिन्नता उजागर गरेका छन्।कविले अन्तरिक्ष यानको गतिविधिलाई दन्त्यकथासँग तुलना गरेर देखाएका छन् कि यिनीहरू पनि केवल सैद्धान्तिक वा सुन्ने कार्य मात्रै हुन्, जसले व्यावहारिक वा वास्तविक जीवनमा ठूलो योगदान गर्दैन। दन्त्यकथा भनेको पुरानो, कल्पनात्मक कथा हो जुन वास्तविक जीवनसँग धेरै जोडिएको हुँदैन। यस अर्थमा कविले चुनाव घोषणापत्र, अन्तरिक्ष यानको गतिविधि र दन्त्यकथा तीनै कुरा जनताको वास्तविक जीवन सुधारमा काम नलाग्ने विषयको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।पिकासोले आफ्नो कलामा युद्ध, हिंसा र समाजको अन्यायको गहिरो आलोचना गरेका थिए। उनले मानवीय वेदना, शोषित जनता, भिखारी, जेलमा थुनिएका र मानसिक रूपले पीडित व्यक्तिहरूको चित्रण गरे। यसकारण, नाजी सरकारले उसको कलालाई आफ्नो विचार र प्रचारविधानसँग मेल नखाने भन्दै जर्मनीमा प्रदर्शन गर्न अनुमति दिएन। पिकासोको कला केवल सौन्दर्य होइन, सामाजिक सन्देश र चेतना फैलाउने माध्यम थियो, जुन राजनीतिक शक्ति र विचारसँग विवादास्पद थियो।यो वाक्यले देखाउँछ कि विचार, चेतना र सिर्जनात्मक शक्तिको प्रभाव हिंसा भन्दा शक्तिशाली हुन्छ। कलम र कुचीको माध्यमबाट लेखक, कलाकार वा सिर्जनाकर्मीले समाजको सोच परिवर्तन गर्न सक्छन्, अन्याय र हिंसाविरुद्ध जनचेतना जगाउन सक्छन्। यसले बताउँछ कि हिंसाको प्रयोगले समस्याको समाधान हुँदैन, तर सिर्जनात्मक र बौद्धिक प्रयासले दीर्घकालीन प्रभाव पार्छ। पिकासोले आफ्नो कलामा युद्धको विरोध र मानवताको पक्षमा आवाज उठाए, जसले कलाको वास्तविक शक्ति देखाउँछ।
- Q.१७. रोग नियन्त्रण गर्न आयुर्वेद चिकित्सा पद्धति प्रभावकारी मानिन्छ, कसरी ? तार्किक उत्तर दिनुहोस् ।A.आयुर्वेद चिकित्सा पद्धति रोग नियन्त्रणमा अत्यन्त प्रभावकारी मानिन्छ किनभने यसले शरीर र मन दुवैको सन्तुलन कायम राख्नमा जोड दिन्छ। आधुनिक औषधि प्रायः लक्षणलाई मात्र निस्तेज पार्छ भने आयुर्वेदले रोगको मूल कारण पत्ता लगाएर उपचार गर्छ। यसमा प्राकृतिक जडिबुटी, हर्बल औषधि, आहार, व्यायाम र जीवनशैली सुधारजस्ता उपायहरू समावेश हुन्छन्, जसले शरीरलाई स्वाभाविक रूपमा रोग प्रतिरोधी बनाउँछ। आयुर्वेदले रोग लाग्नु अघि नै रोकथाम गर्ने महत्व पनि राख्छ, जसले दीर्घकालीन स्वास्थ्य लाभ दिन्छ। यसरी, आयुर्वेदको समग्र दृष्टिकोणले केवल रोग निको पार्ने मात्र होइन, व्यक्तिको जीवनशैली सुधार्दै स्वास्थ्य कायम राख्ने माध्यमको रूपमा काम गर्दछ, जसले यसलाई विश्वभर प्रभावकारी बनाएको छ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. ईर्ष्याद्वेष हटाएर जो छर्छन् प्रेम सौरभ तिनै मान्छेहरू बन्छन् विश्वका निम्ति गौरव ।ख. जति पसिना बहाउनुपरे पनि आफ्नै घरबारीमा बहाऔंला । एक गेडा मकै भए पनि आफ्नै माटामा उब्जाउँला ।A.यस उद्धरणले बताउँछ कि यदि व्यक्ति आफ्नो मनमा हुने ईर्ष्या, द्वेष र नकारात्मक भाव हटाएर प्रेम, सद्भाव र सहयोगको भावना फैलाउँछ भने त्यस्तो व्यक्ति समाज र राष्ट्रका लागि गर्वको स्रोत बन्छ। प्रेम र सद्भावले सामाजिक सम्बन्ध सुदृढ बनाउँछ, आपसी समझदारी बढाउँछ र समुदायलाई सकारात्मक दिशामा अघि बढाउँछ। यसले व्यक्तिगत मात्र होइन, राष्ट्रिय स्तरमा पनि शान्ति र विकासमा योगदान पुर्याउँछ।यस उद्धरणले बताउँछ कि यदि व्यक्ति आफ्नो मनमा हुने ईर्ष्या, द्वेष र नकारात्मक भाव हटाएर प्रेम, सद्भाव र सहयोगको भावना फैलाउँछ भने त्यस्तो व्यक्ति समाज र राष्ट्रका लागि गर्वको स्रोत बन्छ। प्रेम र सद्भावले सामाजिक सम्बन्ध सुदृढ बनाउँछ, आपसी समझदारी बढाउँछ र समुदायलाई सकारात्मक दिशामा अघि बढाउँछ। यसले व्यक्तिगत मात्र होइन, राष्ट्रिय स्तरमा पनि शान्ति र विकासमा योगदान पुर्याउँछ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कवितांशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :नेपाल आमा यो दिव्य आभा जगाऊँ कसरीआलस्य निद्रा हीनता सारा भगाऊँ कसरीआशिष देऊ एकै र फेरि पसिना बगाऊँनेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेश मै लगाऊँ ।प्रश्न:अ. नेपालीले आफ्नो श्रम र सिपलाई स्वदेशमै कसरी उपयोग गर्न सक्छन् ? 'नेपाली हाम्रो श्रम र सिप' कविताका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको निबन्धांशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःशिक्षाका क्षेत्रमा हिजोभन्दा आज कैयौँ सकारात्मक कार्य भएका छन् । माध्यमिक शिक्षासम्म निःशुल्क शिक्षाको व्यवस्था हुनु, थुप्रै विश्वविद्यालय खोलिनु चानचुने कुरा होइन । उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न खर्च बोकेर सहर पस्ने वातावरणको अन्त्य हुनु अर्थात् गाउँगाउँमा क्याम्पस खोलिनु र उच्च शिक्षा सुलभ हुनु देशकै शिक्षाका लागि गर्व गर्न लायक कुरा हुन् । क्याम्पस र विद्यालयमा इन्टरनेट सेवा जोडिनु, सूचना र प्रविधिमा विद्यालयका विद्यार्थीको समेत पहुँच हुनुले विद्यार्थीको ज्ञान प्राप्त गर्ने सूचनाको क्षितिज फराकिलो भएको छ ।प्रश्न:अ. हाम्रो देशको शिक्षामा के कस्तो समय सान्दर्भिक विकास भएको छ ? 'मेरो देशको शिक्षा' निबन्ध पाठका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।A.कवितामा व्यक्त भाव अनुसार, नेपालीले आफ्नो श्रम र सिपलाई स्वदेशमै लगाएर देशको समृद्धि र विकासमा योगदान पुर्याउन सक्छन्। यसका लागि उनीहरूले उत्पादन, कृषि, व्यवसाय, विज्ञान, कला, सिर्जनात्मक उद्योग र सेवा क्षेत्रमा आफ्नो क्षमता प्रयोग गर्नुपर्छ। आफ्नै देशमा काम गर्ने र सिर्जना गर्ने कार्यले आर्थिक आत्मनिर्भरता सिर्जना गर्छ। यसले विदेशमा श्रम र सीप खर्च नगरी आफ्नो देशको अर्थतन्त्र बलियो बनाउँछ। यसैगरी, कला, साहित्य र सांस्कृतिक गतिविधिमा आफ्नो प्रतिभा प्रयोग गर्दा राष्ट्रिय पहिचान मजबुत हुन्छ। श्रम र सीपलाई देशमै प्रयोग गर्दा युवाहरूलाई रोजगारको अवसर मिल्छ, उत्पादन वृद्धि हुन्छ, सामाजिक र सांस्कृतिक विकास बढ्छ। यसरी प्रत्येक नेपालीले आफ्नो योगदान दिनु राष्ट्रप्रतिको कर्तव्य र दायित्वको रूपमा मूल्यवान हुन्छ।नेपालमा शिक्षा क्षेत्रमा विगतका वर्षहरूमा सकारात्मक सुधार देखिएको छ। माध्यमिक शिक्षा निःशुल्क उपलब्ध हुनु, गाउँगाउँमा क्याम्पस खोलिनु, उच्च शिक्षा पहुँचयोग्य हुनु र विद्यार्थीको लागि इन्टरनेट र डिजिटल प्रविधिको उपलब्धता समय सान्दर्भिक विकासका उदाहरण हुन्। यी सुधारले विद्यार्थीलाई ज्ञान प्राप्ति, सूचना खोजी र सृजनात्मक सोच विकास गर्ने अवसर प्रदान गरेका छन्। क्याम्पस र विद्यालयमा प्रविधिको प्रयोगले शिक्षक र विद्यार्थीबीच अन्तर्क्रिया बढाएको छ र सिकाइ अझ प्रभावकारी भएको छ। यसले उच्च शिक्षा र दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा सहयोग पुर्याउँछ। समय सान्दर्भिक यी सुधारहरूले विद्यार्थीलाई वैश्विक प्रतिस्पर्धाका लागि तयार पार्ने मात्र होइन, देशभित्र गुणस्तरीय शिक्षा र ज्ञानको समान पहुँच सुनिश्चित गरेको छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् :क. राष्ट्रप्रति मेरो भूमिकाख. शिक्षण सिकाइमा प्रविधिको प्रयोगग. उद्योग र रोजगारA.मेरो राष्ट्रप्रति भूमिका केवल नागरिक अधिकारको प्रयोगमा सीमित छैन। मेरो कर्तव्य राष्ट्रको विकास, सुरक्षा, सामाजिक न्याय, र सांस्कृतिक संरक्षणमा योगदान पुर्याउनु पनि हो। मैले मेरो क्षमता अनुसार अध्ययन गरेर, दक्षता र सीप प्राप्त गरी राष्ट्र निर्माणमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नेछु। प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण, स्वच्छता, नियम र कानूनको पालना, सामाजिक उत्तरदायित्व निर्वाह, र संकटमा सहयोग गर्ने कार्य मेरो दायित्व हो। साथै, नयाँ पुस्तालाई राष्ट्रप्रतिको माया, सम्मान र जिम्मेवारी सिकाउनु मेरो भूमिका अन्तर्गत पर्छ। व्यक्तिगत प्रयत्नले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ, शिक्षा र ज्ञानको प्रसार गर्छ, र राष्ट्रलाई बलियो र आत्मनिर्भर बनाउन योगदान पुर्याउँछ। राष्ट्रप्रतिको निष्ठा, परिश्रम र जिम्मेवारीको भावले मात्र हामीलाई सम्मानित, सक्षम र विकासोन्मुख राष्ट्रको रूपमा स्थापित गर्न सक्छ।प्रविधिको प्रयोगले शिक्षण–सिकाइलाई अझ सरल, रोचक र प्रभावकारी बनाएको छ। डिजिटल सामग्री, भिडियो, अनलाइन कक्षाहरू, इन्टरनेट र स्मार्ट उपकरणले विद्यार्थीको ज्ञान र क्षमता फराकिलो बनाएका छन्। शिक्षकले प्रविधिको प्रयोग गरी विषयवस्तु स्पष्ट र बोधगम्य बनाएका छन्। विद्यार्थीहरू आफ्नै गतिमा अध्ययन, अनुसन्धान र अभ्यास गर्न सक्षम छन्। यसले सिकाइमा आत्मनिर्भरता बढाउँछ र सृजनात्मक सोच विकास गर्छ। भविष्यमा प्रविधि आधारित शिक्षणले गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्ने, व्यावहारिक ज्ञान हासिल गर्ने र सामाजिक तथा आर्थिक रूपान्तरणमा योगदान पुर्याउनेछ।उद्योग र रोजगारको विकास राष्ट्रको आर्थिक प्रगतिका लागि आधारभूत हुन्छ। नयाँ उद्योग स्थापना गर्दा उत्पादन बढ्छ, बेरोजगारी घट्छ र स्थानीय जनताको जीवनस्तर सुधार हुन्छ। रोजगारका अवसरले युवालाई आत्मनिर्भर बनाउँछ र दक्ष जनशक्ति तयार पार्छ। प्रविधि, उद्यमशीलता र नवप्रवर्तन मार्फत उद्योगलाई सुदृढ बनाइन्छ। यसले देशको समृद्धि र आर्थिक स्थायित्वमा योगदान पुर्याउँछ। साथै, समाजमा समान अवसर र आर्थिक न्यायको भावना विकास हुन्छ। उद्योग र रोजगारको विस्तारले सामाजिक विकास र आर्थिक सशक्तिकरणमा ठुलो योगदान पुर्याउँछ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.