Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' तिलाञ्जली हराउने काम गायब कुनै कुराको त्याग दृष्टान्त तिल इख उदाहरण दृष्टि प्रतिशोधका भावनाले मनमा उठ्ने A.समूह 'क' समूह 'ख' तिलाञ्जली कुनै कुराको त्याग गायब हराउने काम दृष्टान्त उदाहरण इख द्वेष - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।पूजा तिज पर्व मनाउन हिराको हार लगाएर आफ्नै सुरुमा माइत हिँडिन् । आमाले गत साल जसरी भए पनि आउन कर गर्नुभएको थियो । त्यस दिन रातो टीका लगाएर छमछम नाच्ने साथीको भिड देखेर उनी छक्क परिन् ।क. 'ढिपी' को पर्यायवाची शब्द ........हो ।ख. 'जित' को विपरीतार्थी शब्द.......... हो ।ग. अनेकार्थी शब्द ..........हो ।घ. 'व्यक्ति वा मानिसको समूह' बुझाउने शब्द ......... हो ।A.क. 'ढिपी' को पर्यायवाची शब्द कर हो ।ख. 'जित' को विपरीतार्थी शब्द हार हो ।ग. अनेकार्थी शब्द साल हो ।घ. 'व्यक्ति वा मानिसको समूह' बुझाउने शब्द भिड हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा प्राविधिक शब्द पहिचान गरी अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :सन्दुक रुइत हुने बिरुवाको चिल्लो पात भने झै सानै उमेरदेखि पढाइ र व्यवहारमा अब्बल थिए । उनी विश्वविख्यात सरल र कम लागतमा मोतीबिन्दुको चिकित्सा पद्धति 'रुइतेक्टोमी' को सुरुआतकर्ता बन्न पुगे । हुने हार दैव नटार भने झै ताप्लेजुङ जिल्लाको ओलाङचुङगोलामा जन्मेर पनि उनले नेत्र चिकित्सा क्षेत्रमा अतुलनीय योगदान पुऱ्याए ।A.उखान : “हुने बिरुवाको चिल्लो पात”फरक वाक्यमा प्रयोग : राम सानै उमेरमा पढाइमा अब्बल भएकाले हुने बिरुवाको चिल्लो पात जस्तो देखिन्छ ।प्राविधिक शब्द : “रुइतेक्टोमी”फरक वाक्यमा प्रयोग : नेपालमा मोतीबिन्दु उपचारका लागि रुइतेक्टोमी धेरै प्रभावकारी पद्धति मानिन्छ ।
- Q.४. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. डोर्याउनु, डोऱ्याउनु, डोर्याउनु, डोग्राउनुआ. सासन, साशन, शाषन, शासनख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :हातमा घडि लगायर तिमी कता हिँड्यौ रमाइलोमा घूमफिर गर्न मन लागेन ?A.अ. डोर्याउनुआ. शासनहातमा घडी लगाएर तिमी कहाँ हिँड्यौ ? रमाइलो गर्न घुमफिर गर्न मन लागेन ?
- Q.५. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएको शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :गरिबलाई केन्द्रबिन्दुमा राखेर हामीले योजना निर्माण गर्नुपर्छ । देशको विकासमा सधैं गम्भीर हुनुपर्छ है ।A.गरिब → संज्ञाहामीले → सर्वनामगर्नुपर्छ → क्रियासधैं → क्रिया विशेषणहै → उद्गार
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट उपसर्ग लागेका दुईओटा र प्रत्यय लागेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :हिमाली दृश्यको अवलोकन गर्न पाइने अनि नेपालीको हार्दिकस्वागतमा चुर्लुम्म डुब्न पाइने हुनाले विदेशीहरू नेपाललाई आफ्नो पर्यटकीय गन्तव्य बनाउँछन् ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :अब भानिज दाइका कुरा सुनौँ, धेरै वादविवाद नगरौं । हामी प्रतिदिन झन्झन् रोगग्रस्त बन्दै गएका छौं त्यसैले आआफ्नो ख्याल गरौं । होइन भने हरेक समय हामी अझै कमजोर बन्दै जाने छौं । त्यसैले पोसिला खानासाना खाएर बलिया बनौँ ।A.उपसर्ग लागेका शब्द :अवलोकन = अव + लोकनविदेशी = वि + देशीप्रत्यय लागेका शब्द :हिमाली = हिम + आ्लीपर्यटकीय = पर्यटन + ईयसमस्त शब्द :विग्रह : वाद + विवाद = वादविवादविग्रह पदावली:प्रति + दिन = प्रतिदिनद्वित्व शब्द:झन्झन् = झन्+झन्आआफ्नो = आफ्नो+आफ्नो
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई सामान्य भविष्यत् कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :भाइ बिहानै विद्यालय जान्थ्यो । ऊ राम्ररी पथ्र्यो । नबुझेका कुरा गुरुसँग सोध्थ्यो । साथीहरूसँग मिलेर खेल्थ्यो ।A.भाइ बिहानै विद्यालय जानेछ। ऊ राम्ररी पढ्नेछ। नबुझेका कुरा गुरुसँग सोध्नेछ। साथीहरूसँग मिलेर खेल्नेछ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. इच्छार्थक भाव बुझाउने फरक फरक क्रियापदको प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो साथीको सफलताको कामना गर्नुहोस् ।ख. दिइएका वाक्यलाई उच्च आदरमा परिवर्तन गर्नुहोस् :तिमी आफ्नो काम आफैँ गर । तिमी आफ्नो काम गर्न अरूलाई नलगाऊ । तिमी स्वावलम्बी बन । तिमी देशलाई योगदान गर ।A.
- तिमी सधैं उज्ज्वल भवितव्य हासिल गरोस्।
- तिम्रो मेहनतले सफलता पाउनु होस्।
- तिमी आफ्नो लक्ष्यमा शीघ्र पुग्नु परोस्।
- तिम्रो जीवनमा खुसी र सम्मानको वर्षा होस्।
तपाईं आफ्नो काम आफैँ गर्नुहोस्। तपाईं आफ्नो काम गर्न अरूलाई नलगाउनुहोस्। तपाईं स्वावलम्बी बन्नुहोस्।तपाईं देशलाई योगदान गर्नुहोस्। - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. विदिता विद्यालय गएर साथीसँग खेल्छिन्। (वाक्य विश्लेषण)ख. हामी दाजुलाई ढोग्छौँ। (कर्मवाच्य)ग. भाइ सङ्गीत सिक्छ। (प्रेरणार्थक)घ. मेहनत गरेर पढ भनी गुरुआमाले भन्नुभयो। (प्रत्यक्ष कथन)A.विदिता विद्यालय गएर के गर्छिन्? साथीसँग खेल्छिन्।दाजु ढोगिन्छन्।भाइ सङ्गीत सिकोस्।गुरुआमाले भन्नुभयो, “मेहनत गरेर पढ।”
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :शिक्षालाई मानव जातिको तेस्रो आँखा मानिन्छ त्यसले यसलाई हाम्रो भित्री हृदयको नयन पनि भनिन्छ । यो हाम्रो बाहिरी आँखा अथवा चर्मचक्षुभन्दा पृथक्, महान् र तेजवान् छ । हामीसँग भएको यहाँ 'ज्ञानचक्षुबाट' हामीले शिक्षा आर्जन गछौँ अर्थात् कुनै कुरा सुन्छौँ र सिक्छौँ, समाज र प्रकृतिमार्फत सैद्धान्तिक र व्यावहारिक ज्ञान निरन्तर आर्जन गरिरहन्छौँ । प्रकृति, संस्कृति र सभ्यताका दृष्टिले सृष्टिको उषाकालदेखि सुसम्पन्न मेरो देश आज शिक्षाका दृष्टिले समेत प्रगतिपथतर्फ लम्कँदो छ । शिक्षाले नै मानवलाई सम्मान, खुसी र सुखपूर्वक जिउने ज्ञान र सिप प्रदान गर्छ । यसले समाज र राष्ट्रमा प्रचलित मान्यता र विश्वासलाई मानवताका आँखाले हेर्ने र तिनका बारेमा समालोचनात्मक चिन्तन गर्ने सोच प्रदान गर्छ । यसले सकारात्मक र मूल्यवान् विषयलाई ग्रहण गर्ने र कतिपय असान्दर्भिक कुराको आलोचनात्मक दृष्टि राख्ने चेत प्रदान गर्छ ।प्रश्नहरूक. 'यो हाम्रो बाहिरी आँखा अथवा चर्मचक्षुभन्दा पृथक् महान् र तेजवान् छ ।' भन्ने वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित 'ज्ञानचक्षुबाट' शब्दको कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।ग. 'हामीले शिक्षा आर्जन गर्छौँ' यस वाक्यलाई आलङ्कारिक पदक्रममा परिवर्तन गर्नुहोस् ।घ. 'शिक्षालाई मानव जातिको तेस्रो आँखा मानिन्छ त्यसलाई हाम्रो भित्री हृदयको नयन पनि भनिन्छ ।' यस वाक्यलाई सरल वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A."यो हाम्रो बाहिरी आँखा अथवा चर्मचक्षुभन्दा पृथक्, महान् र तेजवान् भएको छ।"
- कारक: साधन/माध्यम
- विभक्ति: बाट
"शिक्षा हामीले आर्जन गर्छौँ।""शिक्षा मानव जातिको तेस्रो आँखा हो। यसलाई हाम्रो भित्री हृदयको नयन पनि भनिन्छ।" - Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :एक जना ठुला ठेकेदारसित हजारौं मजदुर काम गर्थे । एक पटक मजदुरले आफ्ना विभिन्न माग राखेर कम्पनीमा हड्ताल गरे । हड्ताल महिनौँसम्म चल्यो । हड्तालको परिणामस्वरुप मजदुर भोकै हुन थालेपछि रोजीरोटीको व्यवस्थापनका निम्ति उनीहरू त्यहाँबाट अन्यत्र सरे । त्यही मौकामा अन्य क्षेत्रका मजदुर उक्त ठेकेदारकहाँ काम खोज्दै आइपुगे । यता ठेकेदार पनि कामदारको खोजीमा थिए । एक दिन ठेकेदार चौबाटोमा बसेर त्यहाँ हिँडिरहेक मजदुरको आवागमनलाई नियालिरहेका थिए । एउटा मजदुर ठेकेदारको नजिकमा आएर आफू कामको खोजीमा हिँडेको बतायो । ठेकेदारले ज्याला पनि लिन्छौ ?” भनी प्रश्न गर्दा मजदुरले दिनको पचास रुपियाँ लिने कुरा बतायो । ठेकेदारले उनलाई काम दिए र इँटाभट्टामा माटो खन्ने कामको जिम्मा लगाए। केही समयपछि अर्को मजदुर आए। ठेकेदारले उनलाई पनि ज्यालाका बारेमा सोधे । दोस्रो मजदुरले आफूले तीन सय रुपियाँ लिने बताए । ठेकेदारले उनलाई कोइला खानीमा पठाइदिए । केही समयमै अर्कामजदुर आइपुगे । ठेकेदारले उनीसँग पनि ज्यालाका बारेमा सोध्द तेस्रो मजदुरले आफूले दैनिक एक हजार रुपियाँभन्दा कममा काम गर्न नसक्ने बताए । ठेकेदारले उनलाई पनि काम दिने बाचा गरी हिरा खानीमा पठाए ।प्रश्नहरू:क. मजदुर हड्तालको परिणाम के भयो ?ख. ठेकेदार किन चौबाटोमा बसेका हुन् ?ग. ठेकेदारले तेस्रो मजदुरलाई हिरा खानीमा काम गर्न पठाउनुको कारण के थियो ?घ. माथिको गद्यांशको मूल सन्देश दुई वाक्यमा लेख्नुहोस् ।A.हड्ताल महिनौँसम्म चलेपछि मजदुर भोकै हुन थाले र रोजीरोटीको व्यवस्थापनका लागि उनीहरू त्यहाँबाट अन्यत्र सरे।ठेकेदार कामदारको खोजीमा थिए, त्यसैले चौबाटोमा बसेर त्यहाँ हिँडिरहेका मजदुरहरूको आवागमन नियालिरहेका थिए।तेस्रो मजदुरले दैनिक एक हजार रुपियाँभन्दा कममा काम गर्न नसक्ने बताए, त्यसैले ठेकेदारले उनलाई महत्त्वपूर्ण कामको जिम्मा दिँदै हिरा खानीमा पठाए।ठेकेदारले मजदुरको क्षमताअनुसार काम र ज्याला वितरण गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। हड्तालले रोजीरोटीको महत्त्व र श्रमको मूल्य बुझ्न मद्दत गर्छ।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षक समेत लेख्नुहोस् :नामः गङ्गालाल श्रेष्ठजन्मः वि.सं. १९७५जन्मस्थानः रामेछापमाता/पिताः तुलादेवी/भक्तलाल श्रेष्ठशिक्षाःदरबार स्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरी वनारसमा अङ्ग्रेजी शिक्षाको अध्ययनयोगदानः- भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्रामबाट प्रभावित भई राणा विरोधी अभियानमा लागेका- वि.सं. १९९४ मा नागरिक अधिकार समितिमा सक्रिय भएर क्रान्तिमा अग्रसर भएका- वि.सं. १९९५ मा काठमाडौँ इन्द्रचोकको राणा विरोधी सभालाई सम्बोधन- प्रजा परिषद्को राणा विरोधी गतिविधिमा सक्रिय रहँदा गिरफ्तारीमा परेका- राणाविरोधी गतिविधिमा लाग्दा वि.सं. १९९७ मा आफ्ना सहयोगीहरूका साथ पुनः गिरफ्तारीमा परेका- राणाहरूले माफी मगाउन खोज्दा नमानी झुक्नुभन्दा तातो गोली खान तयार भएकानिधनःवि.सं. १९९७ माघ १५ गते राती विष्णुमतीको किनारमा रहेको शोभाभगवती मन्दिरअगाडि गोली हानी राणा सरकारले मृत्युदण्ड दिएको ।ख. आफ्ना दाजुको विवाहको अवसरमा आफन्तलाई आमन्त्रण गरिने निमन्त्रणा पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक: गङ्गालाल श्रेष्ठ: राणाविरोधी क्रान्तिकारीगङ्गालाल श्रेष्ठ वि.सं. १९७५ साल रामेछापमा जन्मेका थिए। उनका माता–पिताको नाम तुलादेवी र भक्तलाल श्रेष्ठ हो। प्रारम्भिक शिक्षा दरबार स्कुलबाट हासिल गरी उनले वनारसमा अङ्ग्रेजी शिक्षाको अध्ययन गरे।गङ्गालाल श्रेष्ठ भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्रामबाट प्रभावित भई राणा विरोधी अभियानमा लागे। वि.सं. १९९४ मा नागरिक अधिकार समितिमा सक्रिय भएर क्रान्तिमा अग्रसर भए। वि.सं. १९९५ मा काठमाडौँ इन्द्रचोकको राणा विरोधी सभालाई सम्बोधन गरे। प्रजा परिषद्को राणा विरोधी गतिविधिमा सक्रिय रहँदा गिरफ्तारीमा परे। राणाविरोधी गतिविधिमा लाग्दा वि.सं. १९९७ मा आफ्ना सहयोगीहरूका साथ पुनः गिरफ्तारीमा परे। राणाहरूले माफी माग्दा उनी नमानी झुक्नुभन्दा तातो गोली खान तयार थिए।वि.सं. १९९७ माघ १५ गते राति विष्णुमतीको किनारमा रहेको शोभाभगवती मन्दिरअगाडि राणा सरकारले उनलाई मृत्युदण्ड दिइयो। गङ्गालाल श्रेष्ठ नेपालको स्वतन्त्रता र लोकतन्त्रको प्रतीक र शहीद बने।सुरेश: अनु, तिमीलाई थाहा छ? सफा पानी नपाए स्वास्थ्यमा कस्तो असर पर्छ।अनु: हो, सुरेश। प्रदूषित पानीले पाचन, छालासम्बन्धी र छालामार्फत रोग फैलाउँछ।सुरेश: त्यसैले हामीले घरमै पानी उमालेर पिउनु पर्छ।अनु: सहि कुरा। साथै पानी बचत गर्ने र सफा राख्ने व्यवहार पनि अपनाउनुपर्छ।सुरेश: सफा पानी, स्वस्थ जीवन!अनु: हो, यही हाम्रो जीवनको आधार हो।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आफ्नो घर टाढा भएकाले छात्राबासको व्यवस्था गरिदिन अनुरोध गर्दै प्रधानाध्यापकलाई लेख्ने निवेदनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।ख. आफ्ना दाजुको विवाहको अवसरमा आफन्तलाई आमन्त्रण गरिने निमन्त्रणा पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.प्रति, प्रधानाध्यापक, [विद्यालयको नाम], [ठेगाना]विषय: छात्रावासको व्यवस्था गरिदिन अनुरोधआदरणीय सर/म्याम,म [तपाईंको नाम], कक्षा [तपाईंको कक्षा] को विद्यार्थी, यो पत्रमार्फत निवेदन गर्न चाहन्छु कि मेरो घर विद्यालयबाट टाढा भएकाले म नियमित रूपमा विद्यालय आउन समस्या भैरहेको छ। त्यसैले मलाई छात्रावासमा बस्ने सुविधा प्रदान गरिदिन हुन अनुरोध गर्दछु।मैले विद्यालयको नियम र अनुशासन पालन गर्ने वाचा गर्दछु।अग्रिम धन्यवाद।भवदीय,[तपाईंको नाम][कक्षा, रोल नम्बर][मिति]प्रिय [आफन्तको नाम],म खुशीसाथ जानकारी दिन चाहन्छु कि मेरा दाजु [दाजुको नाम] को विवाह [विवाहको मिति] मा [विवाह स्थल] मा सम्पन्न हुँदैछ। तपाईं र परिवारलाई यस शुभ अवसरमा आमन्त्रण गर्दछु।हामीलाई तपाईंको उपस्थिति प्राप्त भएमा खुशीको अनुभूति हुनेछ।शुभकामनासहित,[तपाईंको नाम][ठेगाना][सम्पर्क नम्बर][मिति]
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट मुख्य मुख्य चारओटा बुँदा टिप्नुहोस्:आधुनिक चिकित्सा र आयुर्वेद चिकित्साका अनेकौँ अर्थ छन् । चिकित्सा शब्दको व्युत्पत्तिमूलक अर्थ रोग हटाउने इच्छा हो । यसै अर्थभित्र औषधोपचार, इलाज, ओखती गर्ने काम, रोगको पहिचान, रोग निरुपण र रोग निदान जस्ता उस्तै उस्तै अनेक अर्थ समाविष्ट हुन्छन् । यसरी सामान्य अर्थमा रोगले सताउँदा रोगबाट मुक्ति पाउनका लागि गरिने उपचारलाई चिकित्सा भनिन्छ । व्यापक अर्थमा भने रोग लाग्नु अगावै स्वास्थ्यलाई जोगाउन र रोग लाग्न नदिनका लागि गरिने विविध खालका उपायसमेत चिकित्स शब्दभित्रै पर्छ । चिकित्सा विज्ञानका लागि आयुर्वेद शब्दको पन प्रयोग हुन्छ । चिकित्सा शब्दले रोगको मूल जग पत्ता लगाएर विविध प्रकारका परीक्षण गरी उपचारबाट निर्मूल गर्ने विधिलाई जनाउँछ ।A.मुख्य बुँदा (४ बुँदा)
- चिकित्सा शब्दको मूल अर्थ रोग हटाउने इच्छा हो।
- सामान्य अर्थमा चिकित्सा भनेको रोग लागेपछि उपचार गर्ने प्रक्रिया हो।
- व्यापक अर्थमा चिकित्सा भनेको रोग लाग्नु अघि स्वास्थ्य जोगाउने उपायहरू पनि समावेश गर्छ।
- आयुर्वेद शब्दको प्रयोग चिकित्सा विज्ञानमा रोग पहिचान, परीक्षण र उपचार विधिलाई जनाउन गरिन्छ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :भाषा कुनै पनि देशको अमूल्य सम्पदा हो । एउटा भाषा लोप हुनु भनेको त्यो देशको एउटा सम्पदा नासिनु हो त्यसैले आफ्नो देशको भाषिक सम्पदा जोगाउन राज्यले पनि पहल गर्नुपर्छ । विभिन्न मातृभाषाको प्रयोगबाट त्यस देशमा बहुसांस्कृतिक र बहुभाषिक सौन्दर्य भित्रिन्छ । भाषालाई जीवित बनाउन राज्यको पहल र उक्त भाषाका वक्तामा भाषाप्रतिको सचेतता र प्रयोग गर्ने इच्छाशक्ति आवश्यक हुन्छ । यसको आशय भाषा जीवन्त हुन सम्बन्धित वक्ता वा समुदायले आफ्नो मातृभाषा बोल्नै पर्छ भन्ने हो । यसरी हरेक व्यक्तिले आफ्नो मातृभाषा बोल्दा मात्र त्यो भाषा बाँच्छ । हरेक मातृभाषी वक्ताले अरु भाषाको प्रभावमा परेर आफ्नो भाषा बोल्न छाडे भने त्यो भाषा क्रमशः हराउँदै जान्छ। त्यो भाषा लोप हुने खतरा रहन्छ । मातृभाषीले आफ्नो भाषा बोल्न छाडेर अर्को भाषा बोल्दै जाँदा संसारका धेरै भाषा लोप भएका छन् ।A.सारांश (एक तृतीयांश)भाषा कुनै देशको अमूल्य सम्पदा हो। भाषा नासिनु भनेको देशको एउटा सम्पदा हराउनु हो। यसलाई जोगाउन राज्यले पहल गर्नुपर्छ। मातृभाषाको प्रयोगले बहुसांस्कृतिक सौन्दर्य जन्माउँछ। भाषा जीवित रहोस् भन्ने हो भने वक्ताले आफ्नो मातृभाषा बोल्नै पर्छ। यदि मातृभाषीले अरु भाषाको प्रभावमा आफ्नो भाषा छाडे भने त्यो भाषा लोप हुने खतरा रहन्छ।
- Q.१६. दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांशका आधारमा सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :नेपाल बाँचे नेपाली हाम्रो गौरव बाँच्ने छनेपाली भाषा संस्कृति कला साहित्य साँच्ने छयसैले आऊ नेपाललाई बलियो बनाऊँनेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेश मै लगाऊँ ।प्रश्नहरू:अ. श्रम र सिप स्वदेशमै लगाउँ भनेर कविले किन अनुरोध गरेका हुन् ?आ. कवितांशको मूलभाव लेख्नुहोस् ।ख. दिइएको जीवनीको अंशका आधारमा पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :दरबार स्कुल पढ्दादेखि नै कविता पढ्न सुरु गरेका देवकोटा त्यसै बेला अङ्ग्रेजीमा कविता लेखी समस्त शिक्षक र सहपाठीलाई चकित पारिदिएका थिए । उनका कतिपय साथी देवकोटालाई आफ्नो दाजुलाई कविता लेख्न लगाएर आफै लेखे जसरी सुनाउने भनेर आरोप लगाउँथे, उनका साथीसामुन्ने तुरुन्तै कविता लेखेर सुनाउँदै आरोप लगाउनेलाई नाजबाफ पारिदिन्थे । हुन पनि हो । कसैलाई आलोचना गर्यो भने त्यसको जवाफ कुराले होइन कामले दिन्थे । साथीहरू अगाडि १५ मिनेटमा दरबार स्कुलमा शीर्षकको कविता रचना गरी सुनाएपछि त साथीहरू उनी समर्थक बन्न पुगे ।प्रश्नहरू:अ. साथीहरूले देवकोटालाई किन गलत आरोप लगाएका हुन् ?आ. देवकोटालाई बहुमुखी प्रतिभाका धनी भन्नुको कारण के हो ?A.कविले नेपाली युवाहरूले आफ्नो श्रम र सिप विदेशमा नभई स्वदेशमै प्रयोग गरून् भन्ने चाहना व्यक्त गरेका छन्। यसले नेपाल बलियो, आत्मनिर्भर र सामाजिक–सांस्कृतिक रूपमा समृद्ध बनोस् भन्ने उद्देश्य हो।कविताको मूलभाव हो – आफ्नो देशप्रति माया, राष्ट्रिय एकता, र स्वदेशमै श्रम र प्रतिभा लगाएर देशको प्रगति र संरक्षण गर्नु।साथीहरूले देवकोटालाई आफ्नो दाजुलाई कविता लेख्न लगाएर आफैं लेखेको जस्तो आरोप लगाएका थिए, किनभने देवकोटाले तुरुन्तै आफ्नै सिर्जना प्रस्तुत गरेर साथीहरूलाई चकित पार्थे।देवकोटाले कविता, रचना र तत्कालीन चुनौतीमा पनि छिटो काम गर्न सक्ने क्षमता देखाए। उनले आलोचना जवाफ कामले दिन्थे र सृजनात्मक, बुद्धिमान र बहुमुखी प्रतिभाका धनी बने।
- Q.१७. शत्रु कथाका प्रमुख पात्र कृष्ण रायमाथि लट्ठी प्रहार भएपछि उनले किन शत्रु किटान गर्न सकेनन् ? तर्क दिनुहोस् ।कृष्ण रायमाथि शत्रुले अचानक लट्ठी प्रहार गरेपछि उनी शत्रु किटान गर्न असमर्थ भए। यस्तो असफलता मुख्य रूपमा तत्कालको अप्रत्याशित आक्रमण र परिस्थितिको चपेटामा पर्नुका कारण भयो। कृष्णले आफ्ना प्रतिक्रिया र रणनीति तयार गर्न समय पाएनन्, जसले गर्दा उनी शत्रुको आक्रमणलाई प्रभावकारी ढंगले सामना गर्न सकेनन्। यस घटनाले दर्शाउँछ कि कहिलेकाहीँ साहस र सामर्थ्य भए पनि अनपेक्षित परिस्थितिमा व्यक्तिले आफ्नो क्षमता अनुसार कार्य गर्न कठिन हुन्छ। यसले पाठकलाई सिकाउँछ कि सामना गर्ने परिस्थितिको तयारी हुनु अत्यन्त जरुरी छ, र सोच–विचार नगरी अचानक हुने घटनामा प्रतिक्रिया दिनु सधैं सफल नहुन सक्छ। यसैले कथामा कृष्णको असफलता केवल शारीरिक कमजोरीको कारण नभई, परिस्थिति र समयको अप्रत्याशितताको परिणाम भएको देखाइएको छ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. जीवनमा सानो घटनाले पनि अथाह खुसी दिन सक्दोरहेछ ।ख. ईर्ष्याद्वेष हटाएर जो छर्छन् प्रेम सौरभ तिनै मान्छेहरू बन्छन् विश्वका निम्ति गौरव ।A.यस उद्धरणले जीवनका साना स–साना घटनाको महत्त्वलाई दर्शाउँछ। कहिलेकाहीँ हामी ठूलो सफलता, ठूलो उपलब्धि वा ठूलो पुरस्कारको प्रतीक्षा गर्छौँ, तर साँचो खुशी साना क्षण, सरल अनुभव र दैनिक जीवनका सामान्य क्रियाकलापबाट पनि आउँछ। उदाहरणका लागि, बिहान उठ्दा घामको प्रकाशले अनुहारमा परेको उज्यालो, साथीको मुस्कान, वा घरमा पकाएको स्वादिलो खाना पनि हृदयमा आनन्द उत्पन्न गर्न सक्छ। यस्तो सानो घटनाले मनमा खुशी ल्याउँदा जीवनको मूल्य र सकारात्मकता बढ्छ। यसले मानिसलाई आफ्नै वरिपरिका कुरामा ध्यान दिन सिकाउँछ र सन्तोषको भावना जगाउँछ। त्यसैले जीवनमा सधैं ठूलो कुरा मात्र होइन, साना घटनामा पनि आनन्द खोज्नुपर्छ भन्ने संदेश यस उद्धरणले दिन्छ।यो उद्धरणले ईर्ष्या, द्वेष र नकारात्मक भाव हटाएर प्रेम र सद्भाव फैलाउने व्यक्तिहरूको महत्त्वलाई उजागर गर्छ। जब मान्छे आफ्नो मनमा ईर्ष्या र द्वेष नहुँदा अरूको सफलता र खुशीमा सहभागी हुन्छन्, तब उनी समाजमा सम्मानित र प्रेरणादायक बन्छन्। यस्तो व्यक्तित्वले मात्र अरूलाई प्रोत्साहित गर्छ र समुदायमा सकारात्मक वातावरण सिर्जना गर्छ। प्रेम र सद्भाव फैलाउनेले समाजमा स्थायित्व र सहयोगको भावना बढाउँछन् र मानिसहरूलाई आदर्श प्रस्तुत गर्छन्। यस उद्धरणले सिकाउँछ कि केवल आफ्नो भलाइ मात्र होइन, अरूको भलाइमा पनि खुशी पाउने क्षमता विकास गर्दा व्यक्ति समाजमा गौरव प्राप्त गर्छ र सबैका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्न सक्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कथांशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :काँडा झरेको गुलाफको बोट भए होलान् भन्ने आशा गरेकी थिएँ तर झन् फूल झरेर काँडा मात्र बाँकी रहेका बनेर आएछन् । बालुवाले तिललाई पनि बालुवा नै सम्झन्छ भने झै उनका आँखामा म बिझाउन थालें । मैले बर्साएका अमृतका कण कणमा उनले बिष देख्न थाले, दिएको चिनीलाई गेगर सम्झे, पथ्य वचनले पनि तिखो वाणको रूप लियो । उसैले घात प्रतिघात चल्दै गयो । अन्त्यमा उनले बुनेको जालमा म पो परेँ । थुनुवा कैदी जस्तो भएर बस्नुपर्दा खसमले त्यागेकालाई घरभित्र हुलेको पापको फल हो भनी चित्त बुझाएँ ।प्रश्न:अ. राजेन्द्रलक्ष्मी र बहादुर शाहका बिच द्वन्द्व बढ्नुको कारणमाथि समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको एकाङ्कीको अंशका आधारमा सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःको बस्छ यस्तो ठाउँमा ? अघाइयो । मलाई त यहाँ जे पनि गन्हाउने पो हुन लाग्यो । खान थाल्यो भुटुन गन्हाउने, पिउन थाल्यो पानी गन्हाउने, रेल गन्हाउने, यो त ठाउँ नै गन्हाउने पो रहेछ । आफ्नो गाउँमा त भकारोकै छेउमा गुन्द्री हालेर सुन्ता पनि गन्हाउँदैनथ्यो, मलकै भारी बोक्दा पनि गनाउँन्नथ्यो । फेरि तातो पानी, तातो हावा, यस्तो दुःख खाएर को बस्न सक्छ यहाँ ? भोकै परे पनि बरु आफ्नै देशमा कुवाको चिसो पानी पिएर वरको चौतारीमा शीतल हावा खाएर सुतौँला नि । जमानसिंह दाइ, हिँड तिमी पनि, जाऔं आफ्नै घर, आफ्नै देश ।प्रश्न:अ. 'घरको माया' एकाङ्कीकी पात्र बतासेका माध्यमबाट देशप्रेमको भाव कसरी प्रकट भएको छ ? समीक्षा गर्नुहोस् ।A.कथांश अनुसार राजेन्द्रलक्ष्मी र बहादुर शाहबीच द्वन्द्वको मुख्य कारण आपसी विश्वासघात, गलत बुझाइ र राजनीतिक चाल–चलनको असमन्जस्यता हो। राजेन्द्रलक्ष्मीले जे अपेक्षा गरे वा योजना बनाए, त्यस अनुरूप घटनाक्रम नहुनु र बहादुर शाहको चालले उनको विश्वासमा छेडछाड गर्नुले द्वन्द्व जन्मायो। त्यस्तै, दुवै पक्षले एकअर्काको क्रियाकलाप र उद्देश्यलाई नकारात्मक अर्थमा बुझे, जसले द्वन्द्वलाई अझ गहिरो बनायो। कथामा देखाइए अनुसार, यस द्वन्द्वमा व्यक्तिगत स्वार्थ, राजनीतिक महत्वाकांक्षा र सत्ता प्राप्तिको लोभ पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। द्वन्द्वले केवल व्यक्तिगत मतभेद मात्र होइन, समाज र प्रशासनमा अस्थिरता र चुनौती ल्याउने सम्भावना पनि प्रस्तुत गर्छ। यसले पाठकलाई सिकाउँछ कि कम्युनिकेशन, समझदारी र आपसी विश्वासविना राजनीतिक वा व्यक्तिगत सम्बन्धमा समस्या उत्पन्न हुन सक्नेछ।एकाङ्कीमा पात्रले परदेशको कठिन परिस्थिति, असहज जीवनशैली, भोक, गर्मी र असुविधा भोग्दा पनि आफ्नै गाउँ र देशको याद गरिरहेका छन्। उनी भले परदेशमा छन्, तर आफ्नै देशमा बस्ने इच्छा र सम्मानको भावना हृदयमा प्रबल छ। यसले देखाउँछ कि देशप्रेम केवल भाषण वा लेखाइमा मात्र नभई मनको गहिरो भावनामा पनि हुन्छ। ‘घरको माया’ मार्फत देशप्रेमको भाव प्रकट हुनुको अर्थ हो–सुबिधा र आरामको लागि परदेशतिर भाग्नु होइन, विपत्तिपूर्ण अवस्था भए पनि आफ्नो देश र आफ्नो घरप्रति जिम्मेवारी, माया र सम्मान राख्नु। पात्रले परदेशमा पाएको कष्ट र असहजतालाई सहनु र अन्ततः आफ्नो देशको मूल्य बुझ्नुले पाठकमा प्रेम, सम्मान र समर्पणको भावना जगाउँछ। यसले सन्देश दिन्छ कि सच्चा देशप्रेम भनेको आत्मिक निष्ठा र देशको कल्याणमा समर्पित भाव हो।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् :क. सिपयुक्त शिक्षाः आजको आवश्यकताख. सामाजिक सञ्जालको सदुपयोगग. मेरो देशः मेरो गौरवA.सिपयुक्त शिक्षा आजको आधुनिक समाजको अत्यावश्यक आवश्यकता हो। केवल पुस्तकमा आधारित सैद्धान्तिक ज्ञानले व्यक्तिलाई व्यावहारिक जीवनमा सफल बनाउँदैन। सिपयुक्त शिक्षा विद्यार्थीलाई व्यावहारिक अनुभव, अनुसन्धान, प्रविधि प्रयोग र समस्या समाधान गर्ने क्षमता दिन्छ। यसले उनीहरूलाई रोजगारी र उद्यमशीलतामा सक्षम बनाउँछ र आत्मनिर्भरता विकास गर्छ। शिक्षाले व्यक्तिको सोच, नेतृत्व कौशल, सिर्जनात्मकता र सामाजिक योगदानको विकासमा पनि मद्दत गर्नुपर्छ। स्कूल, कलेज र विश्वविद्यालयले पाठ्यक्रमसँगै प्रयोगात्मक क्रियाकलाप, परियोजना, तालिम र अन्तरक्रियात्मक अभ्यासमा जोड दिनुपर्छ। सिपयुक्त शिक्षा मात्र नभई नैतिक मूल्य, समाजसेवा र जिम्मेवारी भाव पनि विकास गर्नुपर्छ। यसले व्यक्तिगत उन्नति मात्र नभई राष्ट्रिय स्तरमा समृद्धि र सामाजिक प्रगतिको मार्ग पनि खोल्छ। आजको युगमा विश्व प्रतिस्पर्धात्मक भएको हुँदा, सिपयुक्त शिक्षा नै देशको विकास र व्यक्तिको सफलता सुनिश्चित गर्ने माध्यम हो।सामाजिक सञ्जाल आजको डिजिटल युगमा मानिसको जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ। यसले संसारभर सूचना आदान–प्रदान, शिक्षा, व्यवसाय र सामाजिक सम्बन्धलाई सजिलो बनाएको छ। तर यसको प्रयोग जिम्मेवारीपूर्वक गर्नुपर्ने आवश्यक छ। सामाजिक सञ्जालको सकारात्मक प्रयोगले शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक चेतना र सिर्जनात्मकता फैलाउन मद्दत गर्छ। विद्यार्थी र नागरिकले ज्ञानमूलक सामग्री साझा गर्नु, सिकाइमा प्रयोग गर्नु र नयाँ आइडिया विकास गर्न यसलाई प्रयोग गर्नु जरुरी छ। गलत प्रयोगले समयको व्यर्थता, मानसिक तनाव, गोपनीयता जोखिम र सामाजिक द्वन्द्व निम्त्याउन सक्छ। सामाजिक सञ्जालको सदुपयोगले व्यवसाय, उद्यमशीलता र नवप्रवर्तनका अवसर पनि प्रदान गर्छ। त्यसैले डिजिटल माध्यमको प्रभावकारी र जिम्मेवार प्रयोग गर्नु हाम्रो दायित्व हो।मेरो देश नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक धरोहर र ऐतिहासिक महत्वले धनी छ। हिमाल, पहाड, तराई र सुन्दर दृश्यले नेपाललाई विश्वभर प्रसिद्ध बनाएको छ। नेपाली जनताको साहस, परिश्रम र एकताको कारण देश सधैं उन्नत हुँदै आएको छ। नेपालको सांस्कृतिक विविधता, पर्व, भाषा र परम्परा पनि हाम्रो गौरव हुन्। देशप्रतिको माया र सम्मानले मलाई गर्वित बनाउँछ। मैले आफ्नो देशको संरक्षण, प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदाको जोगाइमा योगदान पुर्याउनुपर्छ। मेरो कर्तव्य हो कि पर्यावरण, वन, नदी र जनजीवनको सन्तुलन कायम राख्दै आगामी पुस्ताका लागि सुरक्षित र समृद्ध नेपाल छोडौं। प्रत्येक नागरिकले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्दा मात्र देशको गौरव र प्रतिष्ठा विश्वभर फैलन्छ। मेरो देशको विकास र संरक्षणमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नु नै असली देशभक्ति हो।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.