Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' शमन डर लाग्दो निसाफ खराब नतिजा घनघोर आचरण असमञ्जस अदालती निर्णय शान्ति दोधारको अवस्था A.समूह 'क' समूह 'ख' शमन शान्ति निसाफ अदालती निर्णय घनघोर डर लाग्दो असमञ्जस दोधारको अवस्था - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।आमाले पोल्टामा थैली लुकाएर राख्नु भएको थियो । थैलीमा पैसा पनि रहेछ । बाटोमा हिँड्दै गरेको एकजना बटुवा आमालाई भेट्न फेरि घर गयो । आमा त रिसले आगो हुनुभयो ।क. 'मार्ग' को पर्यायवाची शब्द ........हो ।ख. 'पानी' को विपरीतार्थी शब्द ........हो ।ग. 'फेरि' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द ...........हो ।घ. 'थैलो' को लघुतावाची शब्द ...........हो ।A.क. 'मार्ग' को पर्यायवाची शब्द बाटो हो ।ख. 'पानी' को विपरीतार्थी शब्द आगो हो ।ग. 'फेरि' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द फेरी हो ।घ. 'थैलो' को लघुतावाची शब्द थैली हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :अल्छी गोरेलाई 'कौवालाई बेल पाक्यो हर्ष न विस्मात्' भन्दा पनि हुने जस्तै छ । ऊ काम नगरी खान पल्केको छ र उसलाई काम गर भनेर आमाले भन्दा ऊ त सोफामा गएर थचक्क बस्न पो खोज्छ ।A.उखान : "कौवालाई बेल पाक्यो हर्ष न विस्मात्"वाक्यमा प्रयोग : परीक्षा नदिई नै छात्रवृत्ति पाएको कुरा सुनेपछि ऊ "कौवालाई बेल पाक्यो हर्ष न विस्मात्" जस्तै भयो ।अनुकरणात्मक शब्द : थचक्कवाक्यमा प्रयोग : दौडिएर थाकेको ऊ कुर्सीमा गएर थचक्क बस्यो ।
- Q.४.दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. पन्चकन्या, पंचकन्या, पञ्चकन्या, पञ्चकन्याआ. देवाधिदेव, देवाधिदेब, देबाधिदेव, देबाधिदेबख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :शिक्षा मानिसलाई नैतिकवान्, सहिष्णु दक्ष र विवेकशिल बनाउन आवश्यकपर्ने भएकाले सांस्कृतिक र वैज्ञानिक शिक्षाको सन्तुलनमा जोड दिनुपर्छ ।A.पञ्चकन्यादेवाधिदेवशिक्षा मानिसलाई नैतिकवान्, सहिष्णु, दक्ष र विवेकशील बनाउन आवश्यक भएकाले सांस्कृतिक र वैज्ञानिक शिक्षाको सन्तुलनमा जोड दिनुपर्छ ।
- Q.५. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दको पदवर्ग पहिचान गर्नुहोस् :हामीले विद्यालयतिर जाने क्रममा बाटोमा एक जना बुढालाई भेट्यौँ । लट्ठी टेकेर हिँड्दै गरेका ती बुढा मान्छे त निकै सज्जन पो रहेछन् ।A.हामीले = सर्वनामबाटोमा = संज्ञा + कारक चिन्हनिकै = क्रिया विशेषण
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट उपसर्ग लागेका दुईओटा र प्रत्यय लागेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :पर्यटकको उपस्थितिले हाम्रो सामाजिक र सांस्कृतिक वातावरणमाथि प्रतिकूल प्रभाव पर्न र पार्न दिनुहुँदैन । यस अभियानमा हामी सबै जुटौं । यो असल भावनाको विकसित रूप हो ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व प्रक्रियाबाट बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :मैले पूजाको थालीबाट सयपत्री र लालुपाते निकालें । त्यही समयमा डाँडामा घर भएका काका टुप्लुक्क आउनुभयो । उहाँले हामीलाई हात हातमा प्रसाद दिएर ससाना टीकासिका पनि लगाइदिनु भयो ।A.उपसर्ग लागेका शब्द : उपस्थितिले (उप+स्थित), प्रतिकूल (प्रति+कूल)प्रत्यय लागेका शब्द : पर्यटकको (पर्यटक+को), विकसित (विकास+इत)समस्त शब्द : सयपत्री = सय थरी पत्र भएकोविग्रह पदावली : घर भएका = गृह + भएका → गृहभव (समस्त शब्द)द्वित्व शब्द : हात हातमा, ससाना
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अज्ञात भूतकालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :रमेश विदेशबाट घर फर्किने छ । आफ्नै खेतबारीमा आधुनिक कृषि पद्धतिअनुसार तरकारी खेती गर्ने छ । व्यावसायिक तरकारी खेतीबाट प्रशस्त आम्दानी गर्ने छ । स्वदेश फर्केर आफ्नै माटोमा सुन फलाउन सक्ने प्रेरणा दिने छ ।A.रमेश विदेशबाट घर फर्किएको थियो । आफ्नै खेतबारीमा आधुनिक कृषि पद्धतिअनुसार तरकारी खेती गरेको थियो । व्यावसायिक तरकारी खेतीबाट प्रशस्त आम्दानी गरेको थियो । स्वदेश फर्केर आफ्नै माटोमा सुन फलाउन सक्ने प्रेरणा दिएको थियो ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आज्ञार्यकका फरक फरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो भाइलाई परीक्षाको तयारीका बारेमा सल्लाह दिनुहोस् ।ख. दिइएको अनुच्छेदका स्त्रीलिङ्गी वाक्यलाई पुलिङ्गी वाक्यमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :ऊ काठमाडौँबाट पोखरा गइछ । उसले बाटामा थुप्रै मानिसहरू देखिछ । उसले आफूसँगै बसेको एकजनालाई साथी बनाइछ । उसले लैङ्गिक अधिकारका बारेमा कुरा गरिछ ।A.
- पुस्तिका राम्ररी पढ् ।
- समयतालिका बनाएर पढाइ गर् ।
- असम्भव प्रश्न छोडेर सम्भवमा ध्यान दे ।
- आत्मविश्वासका साथ परीक्षा दे ।
ऊ काठमाडौँबाट पोखरा गयो । उसले बाटामा थुप्रै मानिसहरू देख्यो । उसले आफूसँगै बसेको एकजनालाई साथी बनायो । उसले लैङ्गिक अधिकारका बारेमा कुरा गर्यो । - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. आकाश गर्यो । ठुलो पानी पर्यो । (वाक्य संश्लेषण)ख. साथीहरू साँझैमा निदाएछन् । (भाववाच्य)ग. सोनी चेस खेल्ने छिन् । (प्रेरणार्थक)घ. गुरुले भन्नुभयो, “सबै विषयको परीक्षा राम्रो गर्नुपर्छ ।” (अप्रत्यक्ष कथन)A.आकाश गर्यो र ठूलो पानी पर्यो ।साँझैमा उनीहरूद्वारा निदाइयो ।सोनीलाई चेस खेल्न लगाइनेछ ।गुरुले भन्नुभयो कि सबै विषयको परीक्षा राम्रो गर्नुपर्छ ।
- Q.१०. तल दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :मलाई अब धेरै दिन बाँचुला जस्तो लाग्दैन । मैले जीवनमा हजुरका प्रति धेरै अत्याचार गरेको छु । यस अज्ञानीको सबै अपराध क्षमा गरेर यी नाबालक छोराछोरीको शरण लिइदिनुहोला । भाइका कुरा सुनेर मुरलीधरले बर्र आँसु झारे । मुरलीधर रोएको देखेरे श्रीधरका जहान, छोराछोरी पनि रुन लागे । एकछिनपछि मुरलीधरले भाइका निधार, छाती, हात, गोडा सबै अङ्ग छामे । उनको शारीरिक गति देखेर मुरलीधरको हृदयमा दुःखको कोलाहल मच्चियो । केही बेरपछि छातीमा भक्कानु पारेर आँसु झार्दै भने, “बिसेक हुन्छ बा हरेस नखाऊ ।"प्रश्नहरू:क. 'मलाई अब धेरै दिन बाँचुला जस्तो लाग्दैन ।' यस वाक्यलाई करणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित 'छातीमा' शब्दको कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।ग. 'भाइका कुरा सुनेर मुरलीधरले बर्र आँसु झारे ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।घ. 'उनको शारीरिक गति देखेर मुरलीधरको हृदयमा दुःखको कोलाहल मच्चियो ।' यस वाक्यलाई संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A.मलाई जीवनमा धेरै दिन नबाँचिने कारणले यस्तो लागेको हो ।मलाई जीवनमा धेरै दिन नबाँचिने कारणले यस्तो लागेको हो ।उद्देश्य : मुरलीधरले आँसु झारेविधेय : भाइका कुरा सुनेरउनले शारीरिक गति देखे र त्यसले मुरलीधरको हृदयमा दुःखको कोलाहल मच्चियो ।
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस्:विकास निर्माणमा शिक्षाको महत्त्वपूर्ण स्थान छ । त्यसैले हाम्रो शिक्षा कुन दर्शनबाट अभिप्रेरित छ भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ । शासनसत्ताको क्षणिक लाभहानि हेरेर शिक्षाको उद्देश्यमा परिवर्तन गर्नु भनेको सार्थकहीन गन्तव्यमा रुमलिनु जस्तै हो । वर्तमान युगको बदलिंदो सन्दर्भसँग शिक्षा पद्धतिलाई अनुकूल गर्दै लैजानु चुनौतीपूर्ण कार्य हो । परिवर्तित युगअनुरुप शिक्षाप्रणाली र सो प्रणालीसँग मिल्दोजुल्दो पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक विकास गर्नु आवश्यक हुन्छ । वैज्ञानिक खोजअनुसन्धानले संसार निकै साँघुरो भएको छ । एक ठाउँमा घटेका घटनाले विश्वको अर्को कुनामा बस्ने व्यक्तिलाई प्रभाव पारिरहेको छ त्यसैले देशको आवश्यकतालाई परिवर्तित विश्व परिवेशसँग तालमेल मिलाउन सक्नु नै आजको अहम् सवाल भएको छ । शिक्षाले केवल जागिरे उत्पादन गर्ने र विश्वविद्यालयमा आर्जित ज्ञान कार्यक्षेत्रमा पुगेर विसर्जन गरिने शिक्षालाई सार्थकतापूर्ण मान्न सकिँदैन । किनकि शिक्षाले त युगबोध गर्ने, जीवनको पहिचान गर्ने, कर्मठ, युगद्रष्टा र परिवर्तनशील जनशक्ति उत्पादन गरी राष्ट्रनिर्माणमा सरिक हुने व्यक्तित्व उत्पादन गर्नुपर्छ ।प्रश्नहरू:क. शिक्षा दर्शनसँग किन सम्बन्धित हुन्छ ?ख. कस्तो काम चुनौतीपूर्ण देखिएको छ ।ग. विश्व निकै साँघुरो भएको छ भन्ने कुराको प्रमाण के हो ?घ. कस्तो शिक्षा सार्थक हुँदैन ?A.शिक्षा दर्शनसँग सम्बन्धित हुन्छ किनभने शिक्षाको मूल उद्देश्य र मार्गदर्शन दर्शनबाटै निर्देशित हुन्छ ।बदलिंदो युगअनुरुप शिक्षापद्धति मिलाउनु चुनौतीपूर्ण देखिएको छ ।एक ठाउँको घटनाले अर्को देशका मानिसलाई असर पार्नु नै संसार साँघुरो भएको प्रमाण हो ।केवल जागिरे उत्पादन गर्ने, विश्वविद्यालयमा आर्जित ज्ञान विसर्जन हुने शिक्षा सार्थक हुँदैन ।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा एउटा कथा तयार पारी शीर्षकसमेत लेख्नुहोस् :कुनै गाउँमा एउटा ज्यादै लोभी मानिस बस्नु कसैलाई पनि केही नदिनु अरूसित मात्रै लिन खोज्नु सधैं गाउँघर डुलेर पेट भुर्न गाउँलेहरू उसको व्यवहारबाट आजित हुनु उसले देखेर पनि नदेखेझै गर्नु एक दिन ऊ चिप्लेर गहिरो खाडलमा पर्नु बाहिर आउन प्रयत्न गर्दा नसक्नु हारगुहार गर्दै आफूलाई बाहिर निकाल्न अनुरोध गर्नु एउटा व्यक्तिले उसको हात माग्नु उसले आफ्नो हात नदिनु एउटा अर्को व्यक्तिले आफ्नो हात दिएर समात्न भन्नु ऊ हात समातेर बाहिर निस्कनु सधैं लिन मात्र होइन दिन पनि जान्नुपर्छ भन्ने सन्देश ।ख. 'वातावरण संरक्षण' शीर्षकमा एउटा संवाद तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक: लिन मात्र होइन, दिन पनि जान्नुपर्छएउटा गाउँमा रामे नामको लोभी मानिस बस्दथ्यो । उसले अरूलाई कहिल्यै केही दिन्ने गर्दैनथ्यो, तर अरूसँग लिन चाहने गर्थ्यो । ऊ गाउँभरि डुल्दै खान्थ्यो, तर आफ्नै व्यवहारले गाउँलेहरू उसका प्रति आजित भएका थिए । कहिलेकाहीँ उसले अरूलाई देखेजस्तो गरेर पनि देख्दैनथ्यो ।एकदिन ऊ गहिरो खाडलमा चिप्लेर पर्यो । बाहिर निस्कन धेरै प्रयास गरे पनि ऊ सफल भएन । ऊ चिच्याउँदै गाउँलेसँग हारगुहार गर्न थाल्यो । पहिलो व्यक्तिले उसको हात माग्यो, तर ऊ आफ्नो हात दिन मान्दैनथ्यो । त्यसपछि अर्को व्यक्तिले भने, "मेरो हात समात्, म तलाई निकाल्छु ।" अन्ततः ऊ हात समातेर बाहिर निस्कन सफल भयो ।त्यस घटनापछि रामेले बुझे – सधैं अरूसँग लिन मात्र होइन, दिन पनि जान्नुपर्छ ।शीर्षक: वातावरण संरक्षणविद्यार्थी अ: साथी, हाम्रो वरिपरिको वातावरण निकै फोहोर भइरहेको छ ।विद्यार्थी ब: हो नि, प्लास्टिक, धुलो, धुवाँले हाम्रा बस्ती र सडक दुवै बिग्रिएका छन् ।विद्यार्थी अ: वातावरण प्रदूषित हुँदा हाम्रो स्वास्थ्यमा ठूलो असर पर्छ भन्ने कुरा सबैले बुझ्नुपर्छ ।विद्यार्थी ब: त्यसैले हामीले वृक्षारोपण गर्नुपर्छ, प्लास्टिक प्रयोग कम गर्नुपर्छ र फोहोरमैला व्यवस्थापन गर्नुपर्छ ।विद्यार्थी अ: सही भन्यौ । वातावरण संरक्षण हाम्रो दायित्व हो, त्यसैले सबैले मिलेर काम गर्नुपर्छ ।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. कक्षा १० का विद्यार्थीहरूले शैक्षिक भ्रमणको व्यवस्था मिलाइदिन अनुरोध गर्दै विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई लेख्ने निवेदनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।ख. आफ्नो विद्यालयका विद्यार्थीहरूले तयार पारेको विज्ञान सामग्री प्रदर्शनी कार्यक्रमको समाचार तयार पार्नुहोस् ।A.श्रीमान् प्रधानाध्यापकज्यू,श्री ........... माध्यमिक विद्यालय,स्थान : .............विषय: शैक्षिक भ्रमणको व्यवस्था मिलाइदिनु बारे ।महोदय, हामी कक्षा १० का विद्यार्थीहरू यसै शैक्षिक वर्षमा शैक्षिक भ्रमणमा जान चाहन्छौँ । यसले हाम्रो व्यावहारिक ज्ञान बढाउने, आपसी सहयोग र अनुभव साझा गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ ।अतः हाम्रो कक्षाको लागि उचित स्थानमा शैक्षिक भ्रमणको व्यवस्था मिलाइदिनुहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौं ।धन्यवाद ।निवेदककक्षा १० का विद्यार्थीहरूमिति: ............शीर्षक: विद्यार्थीहरूको विज्ञान सामग्री प्रदर्शनी सम्पन्नकाठमाडौं । श्री ........... माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा ८ देखि १० सम्मका विद्यार्थीहरूले तयार पारेका विज्ञान सामग्रीहरूको प्रदर्शनी सम्पन्न भएको छ । प्रदर्शनीमा करिब २५ वटा सामग्री प्रदर्शन गरिएको थियो ।यस प्रदर्शनीमा बिजुली सर्किट, रोबोट, जलयन्त्र, सौर्य ऊर्जाको प्रयोग जस्ता आकर्षक सामग्री राखिएका थिए । कार्यक्रमको उद्घाटन विद्यालयका प्रधानाध्यापकले गर्नुभएको थियो । विद्यार्थी, शिक्षक र अभिभावकहरूको उपस्थिति उल्लेख्य थियो ।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :कर्तव्यभन्दा अधिकार नै महान् छ । व्यक्तिको व्यक्तित्व विकास र जीवनयापनका लागि अधिकार नितान्त अनिवार्य कुरा हो । हेक्का राखौँ, अधिकारले मात्र मानिसको स्वतन्त्रताको रक्षा गर्छ, कर्तव्यले होइन । अधिकारको बगैंचामा मात्र व्यक्तिको व्यक्तित्वको फूल फुल्छ । व्यक्तिले परिवार, समाज र राज्यबाट प्राप्त गर्ने अधिकार पाउनुपर्छ र मात्र त्यो व्यक्तिको समग्र व्यक्तित्व उज्यालो बन्छ । सानो छँदा राम्रो लालनपालन र पोषणयुक्त खाना पाउने अधिकार पाउनुपर्छ । अलिक हुर्कंदै जाँदा शिक्षा र स्वास्थ्यको अधिकार पाउनुपर्छ । पढिसकेपछि उसले व्यवसाय र रोजगारको स्वच्छ प्रतिस्पर्धामा सहभागी हुने अधिकार पाउनुपर्छ । यसो भयो भने व्यक्तिको व्यक्तित्वको विकास हुन सक्छ । हरेक व्यक्तिको विकास हुनु नै त्यो परिवार, समाज र राष्ट्रको समेत विकास हुनु हो ।A.
- व्यक्तिको व्यक्तित्व विकासका लागि अधिकार अनिवार्य हुन्छ ।
- अधिकारले मात्र स्वतन्त्रताको रक्षा गर्छ, कर्तव्यले होइन ।
- बाल्यकालमा उचित लालनपालन र पोषणयुक्त खाना पाउनुपर्छ ।
- हुर्कंदै जाँदा शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यवसाय र रोजगारको अधिकार पाउनुपर्छ ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :देवकोटाको कवित्व प्रतिभा, कविताको गुणात्मक मूल्य र सङ्ख्यात्मक योगदान आज पनि अद्वितीय रहेको छ । नेपाली कविताको अहिलेसम्मको यात्रामा प्रतिभा, रचना परिमाण र उत्कृष्ट गुणस्तरका दृष्टिले देवकोटा सर्वोच्च कवि मानिएका छन् । देवकोटाको देहावसानपछि वि.सं. २०२३ मा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले देवकोटालाई मरणोपरान्त 'त्रिभुवन पुरस्कार' प्रदान गरी सम्मानित गर्यो । वि.सं. २०६५ मा त्रिमूर्ति निकेतनको संयोजनमा नेपाल सरकारले 'देवकोटा जन्म शताब्दी' भव्य रूपमा आयोजना गर्यो । काठमाडौँको मैतीदेवीस्थित देवकोटाको निवासलाई नेपाल सरकारले देवकोटा सङ्ग्रहालय बनाएर वि.सं. २०७९ असोज १४ देखि कार्यान्वयनमा ल्याइसकेको छ । देवकोटाका कृति र उनको कृतित्व विषयमा दर्जनौँ विद्यावारिधि अनुसन्धान भइसकेका छन् । महान् कवि एवम् विलक्षण प्रतिभाशाली देवकोटाले जनस्तरबाटै महाकविको पदवी पाए । उनको पार्थिव शरीर र यस धर्तीमा नरहे पनि उनी आफ्ना अमूल्य कृतिमा अनवरत बाँचेका छन् र अमर बनेका छन् ।A.महाकवि देवकोटा नेपाली साहित्यमा प्रतिभा, रचना परिमाण र गुणस्तरका दृष्टिले सर्वोच्च मानिन्छन् । उनको निधनपछि नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले त्रिभुवन पुरस्कारद्वारा सम्मानित गर्यो । सरकारको पहलमा जन्मशताब्दी मनाइयो र उनको निवासलाई सङ्ग्रहालय बनाइयो । उनका कृतिहरूमाथि धेरै अनुसन्धान भइसकेको छ । देवकोटाले जनस्तरबाट महाकविको पदवी पाए र आफ्ना कृतिहरूका कारण अमर बनेका छन् ।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :पहाड भन्छ पसिना पाए म स्वर्ग भुलाउँथेंतराई भन्छ सिँचाइ पाए म सुन झुलाउँथेंके छ र गाह्रो होस्टेमा हैंसे सबैले मिलाएसबैले चोखो श्रम र सिप स्वदेशमै लगाए ।प्रश्नहरू:अ. पहाडले किन पसिना खोजेको हो ?आ. श्रम र सिप स्वदेशमै लगाउँदा हुने फाइदा के के हुन् ?ख. दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :मलाई मेरो देशको शिक्षामा सर्वसुलभ रूपमा सूचना प्रविधिको पहुँच पुगोस् भन्ने लाग्छ । मेरो देशमा विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षाको थप खाँचो छ । विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षा नपुगेका गाउँ ठाउँमा त्यसको पहुँच सर्वसुलभ हुनु जरुरी छ । आजको युग सूचना र प्रविधिको युग हो । शिक्षामा सूचना र प्रविधिले युगान्तकारी परिवर्तन ल्याइदिएको छ । ती परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्न सक्ने नागरिक उत्पादनमा जोड दिने शिक्षाको खाँचो छ । आज हामी मोबाइल एप्सबाट गाडी रोक्न, चढ्न र भाडा तिर्न सक्छौं । जहाजको टिकट काट्न र तीर्थाटन गर्न, रेलको टिकट काट्न सक्छौँ । अनलाइन कारोबार गर्न सक्छौँ, अनलाइनबाटै बैंक खाता खोल्न र घरमै सामान मगाउन सक्छौँ । आज जागिरका विज्ञापन अनलाइनबाटै खुल्छन् । व्यापार व्यवसाय अनलाइनबाटै गरिन्छन् । घरमा उत्पादन गरेका कृषिजन्य वस्तु अनलाइनबाटै बजारीकरण गरी आय वृद्धिमा सघाउ पुऱ्याउन सकिन्छ ।प्रश्नहरूअ. सूचना प्रविधिले के कस्ता क्षेत्रमा सहयोग पुऱ्याएको छ ?आ. देशमा किन विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षाको खाँचो छ ?A.कवितामा पहाडले पसिना खोज्नुको अर्थ त्यहाँका जनताको मेहनत र श्रम हो । पहाडमा उर्वर जमिन भए पनि खेतीपाती गर्न कठिन हुन्छ, तर मानिसले पसिना बहाएर खेती गरे भने पहाडले स्वर्गलाई बिर्साउने खालको उत्पादन दिन सक्छ भन्ने भाव कवितामा व्यक्त गरिएको छ । तराईले भने सिँचाइ खोजेको छ, किनभने तराईमा प्रशस्त खेतबारी भए पनि पर्याप्त पानीको सुविधा नहुँदा त्यसको सम्भावना पुरा हुन सक्दैन । यदि पर्याप्त सिँचाइ पाएको भए तराईले सुनको झैँ चम्किने अन्न फलाउन सक्ने बताइएको छ ।श्रम र सिप स्वदेशमै लगाउँदा यसको फाइदा धेरै छन् । सबै नागरिकले ईमानदार श्रम र आफ्नो दक्षता स्वदेशमै प्रयोग गरे भने उत्पादन बढ्छ, बेरोजगारी घट्छ, युवाहरू विदेश पलायन हुनुपर्ने बाध्यता कम हुन्छ र देश आत्मनिर्भर बन्न पुग्छ । यसरी कविता स्वदेशमै श्रम, सीप र ऐक्यबद्धता प्रयोग गरेर समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिन्छ ।दिएको निबन्धांशले सूचना प्रविधिको महत्वलाई उजागर गरेको छ । आजको युगमा सूचना प्रविधिले मानिसको जीवनशैलीमा युगान्तकारी परिवर्तन ल्याएको छ । यसले यातायातमा मद्दत गरेको छ – मोबाइल एप्स प्रयोग गरेर गाडी रोक्ने, चढ्ने र भाडा तिर्न सकिन्छ । हवाईजहाज वा रेलको टिकट सजिलै काट्न सकिन्छ । बैंकिङ क्षेत्रमा पनि यसले ठूलो योगदान दिएको छ – अनलाइनबाटै खाता खोल्ने, कारोबार गर्ने, घरमै बसेर सामान किन्न सकिने अवस्था आएको छ । यसले कृषिजन्य वस्तुको बजारीकरण सजिलो बनाएको छ जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई बल पुर्याउँछ ।देशमा विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षाको खाँचो हुनुको कारण भनेको यस्ता प्रविधि आत्मसात् गर्न सक्षम, सीपयुक्त र दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नु हो । यदि शिक्षामा प्रविधि समावेश भएन भने विद्यार्थी समयानुकूल प्रतिस्पर्धामा पछि पर्छन् र राष्ट्रको प्रगति अवरुद्ध हुन्छ । त्यसैले देशको दिगो विकासका लागि विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षा अपरिहार्य छ भन्ने निबन्धांशको भाव छ ।
- Q.१७. नेपालको सन्दर्भमा आधुनिक चिकित्सा पद्धतिको विकल्पमा आयुर्वेदिक चिकित्सा पद्धति स्थापित गराउन सकिएला त ? तर्क दिई पुष्टि गर्नुहोस् ।A.नेपालजस्तो सांस्कृतिक रूपमा सम्पन्न र प्राकृतिक स्रोतसम्पन्न देशमा आयुर्वेदिक चिकित्सा पद्धति आधुनिक चिकित्सा पद्धतिको विकल्पका रूपमा स्थापित गर्न सकिने ठूलो सम्भावना छ । आयुर्वेद हाम्रो मौलिक चिकित्सा पद्धति हो जसले रोगको कारणलाई मूलबाट हटाउनमा जोड दिन्छ र शरीरलाई प्राकृतिक तरिकाले स्वस्थ राख्छ । नेपालमा पाइने जडीबुटीहरूको विविधता, परम्परागत ज्ञान र ग्रामीण क्षेत्रमा यसको प्रयोगले यसको व्यवहारिकता अझै प्रमाणित गरेको छ । यद्यपि, आयुर्वेदलाई पूर्ण रूपमा स्थापित गर्न वैज्ञानिक प्रमाणिकरण, आधुनिक प्रविधिसँगको संयोजन र जनचेतनाको आवश्यक पर्छ । आधुनिक चिकित्सा तत्काल रोग नियन्त्रणमा उपयोगी भए पनि त्यसमा धेरैपटक दीर्घकालीन असर वा साइड इफेक्ट हुन्छन् । तर आयुर्वेद रोगप्रतिरोधात्मक र दीर्घकालीन स्वास्थ्य सुधारतर्फ केन्द्रित हुन्छ । त्यसैले दुवैलाई सहकार्य गराउँदै आयुर्वेदलाई वैकल्पिक होइन, समानान्तर रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. उदात्त कर्मको यात्रा गर्दछन् जो सधैं सधैं आदर्श नमुना मान्छे बन्दछन् विश्वमा तिनै ।ख. जति पसिना बहाउनुपरे पनि आफ्नै घरबारीमा बहाऔंला । एक गेडा मकै भए पनि आफ्नै माटामा उब्जाउँला ।A."उदात्त कर्मको यात्रा गर्दछन् जो सधैं सधैं, आदर्श नमुना मान्छे बन्दछन् विश्वमा तिनै ।" — यस उद्धरणले उच्च आदर्श र सदाचारपूर्ण काम गर्ने व्यक्तिहरू नै समाजका लागि उदाहरणीय मानिन्छन् भन्ने कुरा प्रस्ट पार्छ । जो मानिस आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा पर उठेर समाज र मानवताका लागि समर्पित हुन्छन्, उनीहरू नै साँचो अर्थमा महान् हुन्छन् । यस्तो कर्मले मात्र मानिसलाई संसारमा अमर नाम दिलाउँछ ।"जति पसिना बहाउनुपरे पनि आफ्नै घरबारीमा बहाऔंला । एक गेडा मकै भए पनि आफ्नै माटामा उब्जाउँला ।" — यसमा आत्मनिर्भरता र स्वदेशप्रेमको शिक्षा छ । विदेशमा पसिना बगाएर अरूको देशलाई समृद्ध बनाउनेभन्दा आफ्नो श्रम आफ्नै मातृभूमिमा लगाउनुपर्ने सन्देश दिइएको छ । चाहे थोरै भए पनि आफ्नो उत्पादन आफ्नै देशमा जन्मिनुपर्छ भन्ने भावनाले राष्ट्रिय आत्मसम्मान र देशको आर्थिक विकास दुवैलाई जोड दिएको छ ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :कृष्ण राय जुरमुरिँदै उठे; तबसम्म आक्रमणकारी भागिसकेको थियो । “मलाई कसले यसरी आक्रमण गर्यो होला ?” तिनी विचार गर्न थाले । “यस जीवनमा मैले कसैलाई आफ्नो शत्रु बनाइनँ, झगडा फसादमा परिनँ । कृष्ण रायलाई पहिले त कसैले आक्रमण गरेको हो भन्ने कुरामा विश्वास भएन । सबै तन्द्रा अवस्थामा भ्रम जस्तो लाग्यो तर भित्तामा लागेर भाँचिएको लट्ठीको टुक्रा त भ्रम हुन सक्दैन । कृष्ण रायले विछ्यौनाबाट निहुरीकन त्यस टुक्रालाई टिपे, हेरेर गम्न थाले “को मेरो शत्रु हुन सक्छ ?”प्रश्न:अ. कृष्ण रायमाथि लट्ठी प्रहार भएपछि उनका मनमा उब्जिएका मानसिक उतारचढावलाई 'शत्रु' कथाका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःपाब्लो पिकासोका कलाकृति संसारभरिका विख्यात कला सङ्ग्रहालयमा फेला पार्न सकिन्छ । सानो छँदा आमाले भनेका कुरा सम्झदै एक पटक पिकासोले भनेका छन्, “मेरी आमाले भन्नुभएको थियो, यदि तिमी सिपाही बन्यौ भने जनरल हुने छौ, धर्मगुरु बन्यौ भने पोप हुने छौ” तर म आमाले भन्नुभएका मान्छेजत्तिकै लगनशील भएँ र पिकासो बनँ ।प्रश्न:अ. पिकासो कसरी संसारप्रसिद्ध कलाकार बन्न सफल भए ? समीक्षा गर्नुहोस् ।A.कृष्ण रायमाथि भएको लट्ठी प्रहार घटनाले उनको मनमा ठूलो मानसिक उतारचढाव ल्याउँछ । उनी अहिलेसम्म कसैसँग झगडा नगरेको, कसैलाई शत्रु नठानेको र शान्तिपूर्ण जीवन बिताएको भए पनि अकस्मात् भएको आक्रमणले उनलाई अन्यौलमा पार्छ । सुरुमा उनलाई यो सब सपनाजस्तो लाग्छ, तर भित्तामा भाँचिएको लट्ठी देख्दा वास्तविकता महसुस गर्छन् । यसले जीवनमा कहिलेकाहीँ बिना कारण पनि शत्रु बन्न सक्ने, समाजमा अदृश्य विद्वेष रहने र आत्मविश्वासलाई चुनौती आउने कुरा उजागर गर्छ । यो कथाले मानिसलाई सजग रहनुपर्ने र केवल अहिंस्र जीवन बिताउनु पर्याप्त नहुने, समाजमा अनेक परिस्थिति आउन सक्ने सन्देश दिन्छ ।पाब्लो पिकासोको जीवनीका अंशलाई हेर्दा उनी संसारप्रसिद्ध कलाकार बन्नुको मुख्य कारण उनको असाधारण लगनशीलता, सिर्जनशीलता र परिश्रम थियो भन्ने देखिन्छ । आमाले दिएको प्रेरणाले उनलाई महान बन्ने आत्मबल प्रदान गर्यो । उनले सिपाही वा धर्मगुरु बन्ने सामान्य जीवन रोजेनन्, बरु कलामा अद्वितीय योगदान दिएर मानव इतिहासकै महान् कलाकार बने । यसले देखाउँछ कि असल मार्गदर्शन, आत्मविश्वास र निरन्तर लगनशीलता भएमा व्यक्ति जुनसुकै क्षेत्रमा पनि विश्वस्तरीय हुन सक्छ ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :क. मेरो देश मेरो सर्वस्वख. समावेशी शिक्षाग. नेपालमा पर्यटनका सम्भावनाA.मेरो देश मेरो सर्वस्व हो भन्ने भाव केवल नातागत माया मात्र होइन; यो मेरो पहिचान, अस्तित्व र दायित्वको सूत्र हो। हाम्रो भू–भाग, भाषा, संस्कृति, परम्परा र प्राकृतिक सौन्दर्यले हामीलाई भिन्न बनाउँछ। सँधै चुनौतीहरूसँग जुध्दै हाम्रो स्वदेशले हामीलाई जीवनयापनका स्रोत, आत्मसम्मान र भविष्य दिने आश्वासन दिन्छ। देशप्रति मेरो प्रेमले मलाई जिम्मेवार बनाउँछ — मैले पढेर, काम गरेर, नियम–कानून पालना गरेर र सामाजिक योगदान गरेर देशलाई समृृद्ध बनाउनुपर्छ। प्राकृतिक स्रोतहरू जस्तै पहाड, तराई, जलश्रोत र जैविक विविधतालाई संरक्षण गर्नु नै मेरो सम्पत्ति संरक्षण हो; हामीले एक्लै नभई सामूहिक रूपमा योजनाबद्ध कृषि, पर्यटन र हरियो उद्योगलाई प्रवर्द्धन गर्नुपर्छ। त्यस्तै, भाषा, साहित्य र सांस्कृतिक धरोहर जोगाउन शिक्षा र सक्रिय प्रतिभालाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। मेरो देश नै मेरो सर्वस्व हो भन्ने श्रद्धाले नै नागरिकको उत्तरदायित्व, साझा प्रयास र विवेकशील सोचलाई बल पुर्याउँछ — यसैले स्वदेशप्रेमले मात्र स्वतन्त्रता छैन, त्यसको लागि कर्तव्य र कर्म अनिवार्य छ।समावेशी शिक्षा भन्नाले सबै भेदभाव, जाति, लिङ्ग, भौगोलिक दूरी र आर्थिक स्थितिको परवाह नगारि हरेक बालबालिका तथा बयस्कलाई समान शिक्षा अवसर उपलब्ध गराउने प्रक्रिया बुझिन्छ। समान पहुँच र गुणस्तरयुक्त शिक्षाले मात्र समाजमा न्याय र समृद्धि सम्भव छ। समावेशी शिक्षा विद्यालय–पलिका स्तरबाटै व्यवहारिक हुनुपर्छ—विधालयहरू शारीरिक पहुँचयोग्य, बहुभाषी शिक्षक र विविध पाठ्यक्रम राख्ने; शिक्षा–सामग्री, डिजिटल पहुँच र आवश्यक सहायताहरू (विशेष शिक्षा आवश्यकताका लागि) प्रदान हुनुपर्छ। आर्थिक रूपले पछाडि परेका परिवारका बालबालिकालाई छात्रवृत्ति, निःशुल्क पाठ्यपुस्तक र पौष्टिक भोजन उपलब्ध गराउनुपर्नेछ। प्रविधिको उपयोगले कठिन भौगोलिक क्षेत्रका बिद्यार्थीलाई पनि गुणस्तरीय शिक्षा दिने सम्भव बनाएको छ। समावेशी शिक्षा सामाजिक समरसता र राष्ट्रिय उत्पादनशीलताको आधार हो—यदि सबैले समान अवसर पाए, प्रतिभाहरू उदाउँछन् र देशको मानव–स्रोत सशक्त हुन्छ। अन्ततः समावेशी शिक्षा नै दीर्घकालीन सामाजिक–आर्थिक शान्ति र समानताको मार्ग हो।नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य, हिमाल–पहाड–तराईको विविध भू–रचना, ऐतिहासिक सम्पदा र सांस्कृतिक वैविध्यताका दृष्टिले विशिष्ट पर्यटन गन्तव्य हो। सगरमाथा आरोहण, हिमाल पदयात्रा (trekking), जात्रा–चाडपर्व, ऐतिहासिक दरबार क्षेत्र र धार्मिक तीर्थस्थलले अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकलाई निरन्तर आर्कषित गर्छन्। समुचित योजना र पूर्वाधार विकास (सडक, हवाई सम्पर्क, आवासीय सुविधा) बाट पर्यटन क्षेत्रबाट ठूलो रोजगारी र आय सृजना गर्न सकिन्छ। आवश्यकता छ—स्थायी पर्यटन नीति, समुदाय आधारित पर्यटन (community based tourism), वातावरणमैत्री अभ्यास र गुणस्तरीय सेवा तालिम। थप रूपमा, सिजनल दबाब व्यवस्थापन, पर्यटक सुरक्षा र स्वास्थ्य सेवा, र अनलाइन–प्रचार (डिजिटल मार्केटिङ) लाई बल दिनु जरुरी छ। यदि स्थानीय जनशक्ति तालिम पाइयो र उत्पादन–मूल्यवान् सेवाहरू विकसित गरियो भने पर्यटनले नेपालको अर्थतन्त्रमा दिगो योगदान पुर्याउन सक्छ र ग्रामिण विकासमा ठूला अवसर खुल्नेछन्।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.