Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' हेक्का अथाह फसाद उत्प्रेरित विलक्षण आचरण अजस्र झमेला सम्झना असाधारण A.समूह 'क' समूह 'ख' हेक्का सम्झना फसाद झमेला विलक्षण असाधारण अजस्र अथाह - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।हरेक गुरुका निम्ति शिष्य सबैभन्दा प्यारो हुन्छ । विद्यार्थीको भविष्य कसरी उज्ज्वल पार्न सकिन्छ भनेर उनीहरू प्रातकालदेखि सायङ्कालसम्म हार नमानी खटियामा बसेर परिश्रम गरिरहेका हुन्छन् ।क. 'विद्यार्थी' को पर्यायवाची शब्द ......... हो।ख. 'प्रातकाल' को विपरीतार्थी शब्द .... हो ।ग..अनेकार्थी शब्द ....... हो ।घ. 'खाट' को लघुतावाची शब्द .........हो ।A.क. 'विद्यार्थी' को पर्यायवाची शब्द शिष्य हो।ख. 'प्रातकाल' को विपरीतार्थी शब्द सायङ्काल हो।ग. अनेकार्थी शब्द खाट हो ।घ. 'खाट' को लघुतावाची शब्द खटिया हो।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :विश्वास आगनको छेउमा बसेर लटरम्म फलेका सुन्तला हेर्दै थिए । त्यही बेला चुच्चे ढुङ्गो उही टुङ्गो भन्ने सोच भएको जुरेली चरी आइपुग्यो । गुँडमा रहेका बचेराहरू च्याँच्याँ गर्दै कराए । अरूको लाख आमाको काख भने झै आमाको न्यायो पखेटाभित्र छिरेपछि भुसुक्क निदाए । यो दृश्यले उसको मनमा ढकमक्क फूल फुल्यो ।A.उखान : चुच्चे ढुङ्गो उही टुङ्गोवाक्यमा प्रयोग:नानीहरूको झगडामा चुच्चे ढुङ्गो उही टुङ्गो भयो।अनुकरणात्मक शब्द : च्याँच्याँवाक्यमा प्रयोग:बच्चा भोक लाग्दा च्याँच्याँ गर्दै रोयो।
- Q.४. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. वेचबिखन, बेचबिखन, वेचविखन, वेचविखनआ. प्रकाशपुन्ज, प्रकाशपुंज, प्रकाशपुञ्ज, प्रकाशपुञ्जख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :आज दिदि भाइबहिनी सँग घर आउनुभयो । उहाँले बूबालाई आँप, अनार र स्याउ दिनुभयो ।A.बेचबिखनप्रकाशपुञ्जआज दिदी भाइबहिनीसँग घर आउनुभयो । उहाँले बाबुलाई आँप, अनार र स्याउ दिनुभयो ।
- Q.५. रेखाकित शब्दहरूको पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :वीर व्यक्ति वीर नै हुन्छ । ऊ खेलमा मात्र होइन पढाइमा र साथीहरूसँग पनि वाह ! भन्न सकिने व्यवहार गरेर प्रिय बनेको हुन्छ ।A.वीर → विशेषणव्यक्ति → संज्ञाहुन्छ → क्रियावाह ! → विस्मयादिबोधकव्यवहार → संज्ञाप्रिय → विशेषण
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया समेत देखाउनुहोस् :निराश मनले होइन, उत्साहका साथ गाउँले तत्कालीन परिस्थितिको अवलोकन गरे । उनीहरूले नेपालको राष्ट्रिय गरिमा उचाइमा पुऱ्याउने आफ्नो इच्छा व्यक्त गरे ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :चौबाटोमा बसेर गफसफ गरेरै दिन कटाउने र कसैको सरसल्लाह नसुन्ने हाम्रा ठुलो दाइ पनि आज भोलि घर घरका दैलामा पुगेर छरछिमेकीलाई कसैको कृपापात्र नबनी कामकाजमा लाग्न प्रेरणा दिइरहेका छन् ।A.उपसर्ग :निराश (नि+आश)उत्साह (उत्+साह)प्रत्यय :अवलोकन (अव+लोक+अन)व्यक्त (व्यक्त+ता = व्यक्तिता)समस्त शब्द : चौबाटो (चतु: + बाटो)विग्रह पदावली : घर घर → घरहरूमाद्वित्व शब्द : गफसफ, घरघर
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई पूर्ण भविष्यत् कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :हामी शिवपुरी क्षेत्रमा वनभोज जाँदै थियौँ । सबै साथीहरू रमाइलो गर्दै थिए । कोही नाच्दै थिए । म खाना पकाउँदै थिएँ ।A.हामी शिवपुरी क्षेत्रमा वनभोज जान लाग्नेछौँ । सबै साथीहरू रमाइलो गर्ने हुनेछन् । कोही नाच्ने हुनेछन् । म खाना पकाउने हुनेछु ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आज्ञार्थक भावका फरक फरक क्रियापदको प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नी बहिनीलाई सकारात्मक सल्लाह प्रदान गर्नुहोस् ।ख. दिइएका वाक्यलाई स्त्रीलिङ्गमा परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :शिक्षकले व्याकरण पढाउनुभयो । छात्रहरू पछाडि बसेर गफ गर्दै थिए । त्यसै बेला एक जना छात्र चिच्यायो । उसले आफूलाई नियन्त्रण गर्न सकेन ।A.
- बहिनी, राम्रोसँग पढ ।
- समयमै गृहकार्य गर ।
- बिहान बेलुकी व्यायाम गर ।
- सबैसँग मिलेर व्यवहार गर ।
शिक्षिकाले व्याकरण पढाउनुभयो । छात्राहरू पछाडि बसेर गफ गर्दै थिए । त्यसै बेला एक जना छात्रा चिच्याई । उसले आफूलाई नियन्त्रण गर्न सकिन । - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. एक हप्ता पढेपछि म घर फर्कन्छु । (वाक्य विश्लेषण)ख. रामले रावण मारे । (कर्मवाच्य)ग. सरोज हिमाल चढ्ने छ । (प्रेरणार्थक)घ. कृष्णले आफू घर जाने कुरा बतायो । (प्रत्यक्ष कथन)A.यो संयुक्त वाक्य हो, जहाँ “एक हप्ता पढेपछि” उपवाक्य हो र “म घर फर्कन्छु” मुख्य वाक्य हो।रावण रामद्वारा मारियो ।सरोजलाई हिमाल चढाइने छ ।कृष्णले भन्यो, “म घर जान्छु ।”
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :एक हप्तापछि शन्तमायाले काम गर्न थालिन् । उनले काम गर्ने घर सेवानिवृत्त डाक्टर दम्पतीको थियो । घरमा दम्पती मात्रै थिए । दुई भाइ छोरा देशबाहिर गएका थिए । फराकिलो कम्पाउन्ड र बगैंचा । साढे दुईतले घर । ती दम्पतीलाई घर व्यवस्थापनमा सकस थियो । बगैंचामा चल्ने मेहनती हातको खाँचो थियो । भान्छामा, बाथरुममा, कौसीमा जताततै चल्ने छरिता पैतालाको आवश्यकता थियो । समग्रमा इमानदारिताका साथ काम गरिदिने कामदारको आवश्यकता थियो । हाम्रो अफिसमा दम्पती नै आएका थिए । उनीहरूले महिला कामदारलाई प्राथमिकता दिएका थिए । शन्तमायाको व्यक्तिगत विवरण हेरेर उनीहरू खुसी भएका थिए । शन्तमायाले बिहान सात बजेदेखि साँझ पाँच बजेसम्म त्यही घरमा काम गर्न थालेकी थिइन् । उनी पनि डाक्टर दम्पतीले उपलब्ध गराएको पारिश्रमिकमा खुसी थिइन् ।प्रश्नहरू:क. 'एक हप्ता पछि शन्तमायाले काम गर्न थालिन् ।' यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित 'भान्छामा' शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गर्नुहोस् ।ग. 'उनीहरूले महिला कामदारलाई प्राथमिकता दिएका थिए ।' यस वाक्यमा रहेको उद्देश्य र विधेय पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।घ. 'उनीहरू शन्तमायाको व्यक्तिगत विवरण हेरेर खुसी भए ।' यस वाक्यलाई संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A.एक हप्ता पछि शन्तमायाले काम गर्न थालिनन्।कारक : अधिकरण कारक, विभक्ति : मा।उद्देश्य : उनीहरूले, विधेय : महिला कामदारलाई प्राथमिकता दिएका थिए।“उनीहरूले शन्तमायाको व्यक्तिगत विवरण हेरे र खुसी भए।”
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :हिमाली प्रदेशमा विषम हावापानी, कठिन भौगोलिक अवस्था र पूर्वाधारको कमीको कारण जनसङ्ख्या पातलो छ । त्यसमा पनि सुविधाको खोजीमा त्यहाँबाट अन्यत्र बसाइँसराइ गर्नाले त्यहाँको जनसङ्ख्या घट्दो क्रममा छ । त्यहाँ जनशक्ति अभावका कारण आर्थिक गतिविधिले गति लिन सकेको छैन । हिमाली प्रदशेमा छरिएको र पातलो बस्तीका कारण पूर्वाधार विकास खर्चिलो हुन्छ । पहाडी प्रदेशमा पनि कठिन भूबनोट, उत्पादकत्वमा कमी, जनशक्ति पलायनका कारण विकासले गति लिन नसकेको, कमजोर भूबनोटका कारणले सडकलगायतका पूर्वाधारहरू छिटोछिटो बिग्रने, मर्मत सम्भारका अत्यधिक खर्च हुने, पहाडबाट तराई र सहरतर्फ बसाइँसराइ तीव्र रूपमा भएकाले खेतबारीहरू बाँझो हुन थालेका र एकल परिवारको संरचना वृद्धि भएकाले जमिनहरू टुक्रिन थालेका छन् । युवा र सक्रिय जनशक्ति गाउँबाट बाहिरिने क्रम बढेकाले आश्रित जनसङ्ख्याको बहुलता बढ्न थालेको छ । तराईमा हिमाली र पहाडी क्षेत्रबाट बसाइँसराइ गरी आउने दर तीव्र रहेकाले जनसङ्ख्या वृद्धि पनि तीव्र छ । यसले बस्ती व्यवस्थापन पर्यावरण संरक्षण र रोजगारीमा चुनौतीहरू थपिएका छन् ।प्रश्नहरू:क. हिमाली प्रदेशमा जनसङ्ख्या किन पातलो छ ?A.विषम हावापानी, कठिन भौगोलिक अवस्था र पूर्वाधारको कमीका कारण हिमाली प्रदेशमा जनसङ्ख्या पातलो छ।ख. हिमाली प्रदेशमा आर्थिक गतिविधिले गति लिन नसक्नुको कारण के हो ?जनशक्ति अभावका कारण आर्थिक गतिविधिले गति लिन सकेको छैन।ग. आश्रित जनसङ्ख्याको वृद्धि कसरी हुँदै गएको छ ?युवा र सक्रिय जनशक्ति गाउँबाट बाहिरिने क्रम बढेकाले आश्रित जनसङ्ख्याको वृद्धि भइरहेको छ।घ. बसाइँसराइ गरी आउनाले केकस्ता चुनौती बढ्दै छन् ?बसाइँसराइका कारण बस्ती व्यवस्थापन, वातावरण संरक्षण र रोजगारीका क्षेत्रमा चुनौतीहरू बढेका छन्।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेत लेख्नुहोस् :नामःनारायण गोपाल गुरुवाचार्यजन्ममितिःवि.सं. १९९६ असोज १८ गतेजन्मस्थानःकिलागल, काठमाडौँमाता/पिताःरामदेवी गुरुवाचार्य/आशा गोपाल गुरुवाचार्यप्रवृत्ति: -बुबा भजन मण्डलीका सदस्य भएकाले घरमा सङ्गीतिक माहौलका कारण सङ्गीतप्रति आकर्षण ।-प्राथमिक शिक्षासँगै सङ्गीत सिकेका र २०१२ सालदेखि गायन यात्रा सुरू ।-बी.ए. को अध्ययनपछि भारतबाट शास्त्रीय सङ्गीतमा स्नातकोत्तर गरेका ।-उत्कृष्ट स्वरका धनी सबैभन्दा सफल र ख्यातिप्राप्त नेपाली आधुनिक गायक ।-करिब एक सय छत्तीस ओटा नेपाली गीत गाएका र स्वर सम्राट्को उपाधिद्वारा सम्मानित बरिष्ठ गायक ।सम्मान तथा पुरस्कारः सर्वोत्कृष्ट गायक पुरस्कार (२०२४०,सर्वोत्कृष्ट सङ्गीतकार (२०२३०, गोरखा, दक्षिण बाहु (चौथो), रत्न रेकर्ड पुरस्कार, (२०३९, इन्द्रराज्य लक्ष्मी पुरस्कार, (२०४०), छिन्नलता पुरस्कार, जगदम्बाश्री, पुरस्कार, त्रिशक्तिपट्ट तेस्रो (मरणोपरान्त ।(२०४८),मृत्युःवि.सं. २०४७ मङ्सिर १९ख. छात्रवृत्तिमा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न विद्यार्थीहरूको सूचीमा आफ्नो नाम छनोट भएको जानकारी पाएपछि मनमा लागेका कुराहरू समेटी मनोवाद तयार पार्नुहोस् ।A.नारायण गोपालको जीवनीनारायण गोपाल गुरुवाचार्यको जन्म वि.सं. १९९६ असोज १८ गते किलागल, काठमाडौँमा भएको थियो। उनका पिता रामदेवी गुरुवाचार्य र माता आशा गोपाल गुरुवाचार्य हुन्। घरमा सङ्गीतप्रति वातावरण बुबा भजन मण्डलीका सदस्य भएको कारणले सधैं सङ्गीतिक रहन्थ्यो, जसले गर्दा नारायण गोपालमा प्रारम्भिक जीवनदेखि नै सङ्गीतप्रति आकर्षण जाग्यो। उनले प्राथमिक शिक्षासँगै सङ्गीत सिक्न सुरु गरे र २०१२ सालदेखि आफ्नो गायन यात्रा आरम्भ गरे। बी.ए. को अध्ययनपछि उनी भारत गएर शास्त्रीय सङ्गीतमा स्नातकोत्तर गरे। उत्कृष्ट स्वरका धनी, उनी नेपाली आधुनिक सङ्गीतका सबैभन्दा सफल र ख्यातिप्राप्त गायक बने। करिब एक सय छत्तीस नेपाली गीत गाएका नारायण गोपालले ‘स्वर सम्राट’ को उपाधिद्वारा सम्मानित भए। उनका सम्मान र पुरस्कारमा सर्वोत्कृष्ट गायक पुरस्कार (२०२४०), सर्वोत्कृष्ट सङ्गीतकार (२०२३०), गोरखा दक्षिण बाहु (चौथो), रत्न रेकर्ड पुरस्कार (२०३९), इन्द्रराज्य लक्ष्मी पुरस्कार (२०४०), छिन्नलता पुरस्कार, र जगदम्बाश्री पुरस्कार छन्। उनको मृत्यु वि.सं. २०४७ मङ्सिर १९ मा भएको थियो।आज मेरो नाम छात्रवृत्तिमा उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि छनोट भएको खबर पाएपछि म अत्यन्तै उत्साहित भएँ। यो मेरो जीवनका लागि ठूलो अवसर हो, जसले मेरो अध्ययन यात्रा अझ सशक्त र समृद्ध बनाउनेछ। मनमा खुशीको लहर दौडियो, र मैले यो अवसरको सदुपयोग गर्ने दृढ सङ्कल्प गरें। अब म पूर्ण लगनशीलताका साथ अध्ययन गर्नेछु, र आफ्नो परिवार, गुरुजन र समाजको आशा पूरा गर्ने प्रयास गर्नेछु। यो अवसरले मेरो आत्मविश्वास बढाएको छ र भविष्यमा ठूलो योगदान दिन सक्ने क्षमताप्रति पनि म दृढ विश्वास गर्न थालेँ।
- Q.१३. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ कञ्चनपुरले आयोजना गरेको जिल्लास्तरीय हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा विद्यालयको तर्फबाट सहभागी पठाइएको जानकारी दिँदै चिठी लेख्नुहोस् ।ख. तपाईंको दाइको विवाहमा आफन्तलाई दिइने निमन्त्रणा पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.प्रति,प्रधानाध्यापक,[विद्यालयको नाम], कञ्चनपुरविषय: जिल्लास्तरीय हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा सहभागिताको जानकारी।मान्यवर,हामी जानकारी गराउन चाहन्छौं कि शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ कञ्चनपुरले आयोजना गरेको जिल्लास्तरीय हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा हाम्रो विद्यालयको तर्फबाट विद्यार्थीहरू सहभागी हुनेछन्। प्रतियोगितामा भाग लिनका लागि विद्यालयले तयार गरिरहेको टोलीमा [विद्यार्थीका नामहरू] समावेश गरिएको छ। प्रतियोगितामा सहभागी हुने विद्यार्थीहरूलाई आवश्यक तयारी र प्रशिक्षण दिइएको छ।हामी विद्यालयको प्रतिनिधित्व गर्दै उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने विश्वास व्यक्त गर्दछौं। तपाईंलाई यसबारे जानकारी गराउन यो चिठी पेश गरिएको छ।धन्यवाद।भवदीय,[तपाईंको नाम][पद/सहमिलनकर्ता][विद्यालयको नाम][मिति]श्री/श्रीमती [आफन्तको नाम][ठेगाना]विषय: विवाह समारोहमा निमन्त्रणाआदरणीय [नाम],हामी खुशीका साथ जानकारी गराउन चाहन्छौं कि हाम्रो दाइ [दाइको नाम] र [पत्नीसँगको नाम] को विवाह समारोह [मिति], [समय] मा [स्थान] मा आयोजना हुँदैछ।यस विशेष अवसरमा तपाईंको उपस्थितिले हाम्रो परिवारको खुशीलाई अझ विशेष बनाउनेछ। तपाईंलाई हाम्रो परिवारको तर्फबाट हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं।सस्नेह,[आफ्नो नाम / परिवारको नाम][सम्पर्क नम्बर][मिति]
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :मलाई मेरो देशको शिक्षामा सर्वसुलभ रूपमा सूचना प्रविधिको पहुँच पुगोस् भन्ने लाग्छ । मेरो देशमा विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षाको थप खाँचो छ । विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षा नपुगेका गाउँ ठाउँमा त्यसको पहुँच सर्वसुलभ हुनु जरुरी छ । आजको युग सूचना र प्रविधिको युग हो । शिक्षामा सूचना र प्रविधिले युगान्तकारी परिवर्तन ल्याइदिएको छ । ती परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्न सक्ने नागरिक उत्पादनमा जोड दिने शिक्षाको खाँचो छ । आज हामी मोबाइल एप्सबाट गाडी रोक्न, चढ्न र भाडा तिर्न सक्छौँ । जहाजको टिकट काट्न र तीर्थाटन गर्न, रेलको टिकट काट्न सक्छौँ । अनलाइन कारोबार गर्न सक्छौँ, अनलाइनबाटै बैंक खाता खोल्न र घरमै सामान मगाउन सक्छौं । आज जागिरका विज्ञापन अनलाइनबाटै खुल्छन् । व्यापार व्यवसाय अनलाइनबाटै गरिन्छन् ।A.
- शिक्षा क्षेत्रमा सूचना प्रविधिको सर्वसुलभ पहुँच आवश्यक छ।
- विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षा नपुगेका गाउँ ठाउँमा त्यसको पहुँच सुनिश्चित हुनु जरुरी छ।
- आजको युग सूचना र प्रविधिको युग हो, जसले शिक्षामा युगान्तकारी परिवर्तन ल्याएको छ।
- अनलाइन सेवाहरू (जस्तै टिकट काट्न, बैंक खाता खोल्न, अनलाइन कारोबार, जागिर विज्ञापन हेर्न) आजको शिक्षा र जीवनसँग जोडिएका छन्।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :देवकोटाले जे लेखे र जुन जुन जिम्मेवारी पाए, प्रायः ती सबैमा उनले राष्ट्रको हितमा काम गरेर आफ्नो अब्बलता प्रदर्शन गरे । देवकोटा आफूले हात हालेका हरेक क्षेत्रमा एक असल व्यक्तित्वका रूपमा चिनिए । उनका चेला आज पनि उनी जस्तो शिक्षक र प्राध्यापकसँग तुलनीय व्यक्ति भेट्न नसकेको कुरा गर्छन् । शिक्षामन्त्री हुँदा नेपाली भाषालाई पठनपाठनमा अनिवार्य रूपमा लागु गर्ने गराउने कार्यमा उनकै विशेष पहलकदमी रह्यो । तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको स्थापनामा सक्रिय संलग्न भएर संस्थागत रूपमा साहित्य र संस्कृतिको विकासको ढोका खोल्ने कार्यमा उनको योगदान चिरस्मरणीय रहेकै छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय कहाँ रहने भन्ने स्थान चयन पनि उनीबाटै भयो । उनी एक यस्ता मोती हुन् जसले जुन क्षेत्रलाई स्पर्श गरे त्यस क्षेत्रलाई झन् झन् चम्काइदिए ।A.देवकोटाले आफ्नो जीवनमा जुन जिम्मेवारी पाए, त्यसमा राष्ट्र र समाजको हितमा काम गर्दै आफ्नो विशिष्टता देखाए। उनी शिक्षा, साहित्य र संस्कृतिको विकासमा सक्रिय थिए। शिक्षामन्त्री हुँदा नेपाली भाषालाई पठनपाठनमा अनिवार्य बनाउने पहल गरे। त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थान चयन र तत्कालीन प्रज्ञा प्रतिष्ठानको स्थापना जस्ता महत्वपूर्ण कार्यमा उनको योगदान चिरस्मरणीय रह्यो। उनले जुन क्षेत्रमा काम गरे, त्यसलाई अझ प्रभावशाली बनाए।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :यो मेरो देशको सुदूर पूर्वको गाउँ !यो मेरो देशको सुदूर पश्चिमको गाउँ !छिमेकी अगेनाबाट आगो ओसारेर सुरु हुने यहाँको दिनगोठमा, वस्तुभाउलाई घाँसपात हालेर केटाकेटी हुन्छखेतमा गोरु नारेर तन्नेरी हुन्छर बेग्लाबेग्लै मान्छेका ओठहरू भएरदिनभरि फलाकिरहन्छदिनभरि हतारिरहन्छ ।प्रश्नहरू:अ. कवितांशमा कस्तो परिवेशको चित्रण गरिएको छ ?आ. कवितांशमा केटाकेटी र तन्नेरीले गर्ने काम के के हुन् ?ख. दिइएको निबन्धको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :मानव वेदनाको जीवन्त चित्रण भएका कला सिर्जनामा पिकासोले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन समर्पण गरे। उनले कलामार्फत बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ भन्ने दसी प्रस्तुत गरे र कलामार्फत युद्धलाई खरो रूपमा व्यङ्ग्य गरे । त्यसैले त नाजीहरूले पिकासोलाई जर्मनीमा चित्र प्रदर्शन गर्न दिएनन् । उनले भिखारी, जेलमा थुनिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत मान्छेका साथै गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्तिका चित्रसमेत बनाए । उनले महिलाका मार्मिक र प्रेमिल चित्र पनि बनाए । उनी केवल मान्छेको बाहिरी आवरण मात्र कहाँ हो र, ती व्यक्तिका भित्री वेदना, संवेदना, संवेग, मर्म र सौन्दर्य मूर्त बनेर उनका अमूर्त चित्रभित्र चित्रित हुन्थे ।प्रश्नहरू:अ. पिकासोले कलालाई कुन रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ?आ. पिकासोले कलाकृतिमा कस्ता कस्ता पक्षहरू समेटिएका छन् ?A.कवितांशमा सुदूर पूर्व र सुदूर पश्चिमका गाउँहरूको ग्रामीण जीवनको चित्रण गरिएको छ। यहाँको परिवेशमा छिमेकीसँगको घनिष्ठ सम्बन्ध, गोठ र खेत, वस्तुभाउमा घाँसपात हाल्ने काम, र गाउँका मानिसहरूको दिनचर्या देखाइएको छ। यसले गाउँको प्राकृतिक र सामाजिक परिवेश, मानिसहरूको श्रम, र गाउँका दिनचर्या जिवन्त रूपमा चित्रित गरेको छ।कवितामा केटाकेटी खेतमा गोरु नराउने, गोठमा काम गर्ने, घाँसपात हाल्ने जस्ता काम गर्छन्। तन्नेरी भने गाउँका अन्य श्रम र जिम्मेवारीहरू पूरा गर्दै, दिनभरि काममा व्यस्त रहन्छन् र गाउँको दैनिकीमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुन्छन्।पिकासोले कलालाई युद्धको विरोध र सामाजिक वेदनाको माध्यमको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनले कलामार्फत बन्दुकभन्दा कलम र कुची बलियो हुन्छ भन्ने संदेश दिँदै, मानवीय पीडा, अन्याय, र सामाजिक समस्यालाई चित्रण गरेका छन्।पिकासोले आफ्ना कलाकृतिमा भिखारी, जेलमा थुनिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत व्यक्तिहरूलाई चित्रित गरेका छन्। साथै गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्तिहरू, महिलाका मार्मिक र प्रेमिल भाव, र मान्छेको भित्री वेदना, संवेदना, मर्म र सौन्दर्यलाई कलामा मूर्त रूप दिइएको छ। यसरी उनले बाहिरी आवरण मात्र होइन, भित्री जीवन र संवेदनालाई पनि कलामा समेटेका छन्।
- Q.१७. 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवादका पात्र शुकमानका ठाउँमा तपाईं हुनुभएको भए के गर्नुहुन्थ्यो ? तर्क दिनुहोस् ।A.यदि म शुकमानको ठाउँमा भएको भए, मैले आफ्ना भावनालाई नियन्त्रण गर्दै सही निर्णय लिन खोज्थेँ। कठिन परिस्थितिमा घृणा वा रिसको प्रभावमा नपरी परिस्थितिलाई धैर्यपूर्वक विश्लेषण गर्थेँ। साथै, अरूको दृष्टिकोण बुझेर उचित कार्य योजना तयार पार्थेँ, जसले व्यक्तिगत र सामाजिक हानि कम होस्। यसरी गर्नाले समस्या समाधानमा योगदान पुग्ने र भविष्यमा यस्ता असहज परिस्थितिहरू दोहोरिन नदिन सकिनेछ।शुकमानले भावनाको प्रभावमा चर्को निर्णय लिएर समस्यालाई झन् जटिल बनाएका थिए। यदि मैले सोच–विचार गरेर र धैर्यपूर्वक काम गर्थेँ भने, व्यक्तिगत हानि घट्ने र सामाजिक सम्बन्ध पनि मजबूत रहन्थ्यो।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. सबै पर्खाइको पछिल्तिर मेरा सयौँ सपना पर्खिरहेछन्, इच्छा र आकङ्क्षा पर्खिरहेछन् ।ख. कुकुर अज्ञानी पशु हुनाले बोलाएपछि मात्र जान्छ, मानिस चाहिँ ज्ञानवान् हुनाले बखतमौका विचार गरेर आफैं पनि जानुपर्छ ।A.यो उद्धरणले मानिसको जीवनमा आशा, लक्ष्य र आकांक्षाको महत्वलाई व्यक्त गर्दछ। जीवनमा मानिसलाई सफल बनाउने मुख्य तत्व उसको सपना, इच्छा र आकांक्षाहरू हुन्। यी तत्वहरूले मानिसलाई निरन्तर अगाडि बढ्न प्रेरित गर्छन्। पर्खाइ भनेको जीवनको चुनौती र कठिनाइलाई संकेत गर्दछ, तर यस उद्धरणले देखाउँछ कि कठिन परिस्थितिमा पनि मानिसले आफ्नो उद्देश्य र लक्ष्य प्रति आशा राख्नु पर्छ। यसरी पर्खाइपछि प्राप्त हुने उपलब्धि र लक्ष्यहरूले जीवन उज्यालो र अर्थपूर्ण बनाउँछ। यस उद्धरणबाट हामी सिक्छौं कि कुनै पनि असफलता वा चुनौतीले हामीलाई रोक्न सक्दैन, यदि हामीमा दृढ इच्छा र सपना छ भने।यस उद्धरणले मानिसको विवेकशीलता र ज्ञानको महत्वलाई स्पष्ट पार्दछ। कुकुर अज्ञानी र स्वतन्त्र निर्णय गर्न असमर्थ हुन्छ, त्यसैले उसले बोलाइएको निर्देशन अनुसार मात्र कार्य गर्छ। मानिस भने सोच्न सक्ने, निर्णय लिन सक्ने र आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्ने प्राणी हो। ज्ञानवान मानिसले परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी सही निर्णय गर्छ र आफैं अगाडि बढ्छ। यस उद्धरणले व्यक्त गर्दछ कि मानिसको स्वतन्त्र विचार, विवेक र ज्ञान नै उसको प्रगति र सफलता सुनिश्चित गर्छ। यो हामीलाई सिकाउँछ कि निर्णय लिन र कार्य गर्न बुद्धिमानी र विचारशील हुनु आवश्यक छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :नेपाल बाँचे नेपाली हाम्रो गौरव बाँच्ने छनेपाली भाषा संस्कृति कला साहित्य बाँच्ने छयसैले आऊ नेपाललाई बलियो बनाऊँनेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेश मै लगाऊँ।प्रश्न:अ. कविले नेपाललाई समुन्नत बनाउन के कस्तो आग्रह गरेका छन् ?ख. दिइएको निबन्धांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःआयुर्वेद चिकित्साका धेरै सकारात्मक पक्ष हुनाका साथै यसको लोकप्रियता दिनानुदिन बढ्दै गएको हुँदा यसको वर्तमान सुन्दर र भविष्य उज्यालो देखिन्छ । यसमा पञ्चकर्म आयुर्वेदको महत्त्वपूर्ण उपचार प्रक्रिया हो । शरीरको शुद्धीकरण एवम् रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनका लागि यसको उपयोग गरिन्छ ।प्रश्न:अ. आयुर्वेद चिकित्साको महत्त्व उल्लेख गर्दै यसको लोकप्रियता किन दिनानुदिन बढ्दै गएको छ ? चिकित्सा र आयुर्वेद चिकित्सा पाठका आधारमा विवेचना गर्नुहोस् ।A.कविले आफ्नो मातृभूमि र नेपाली जनताको महत्त्वलाई उजागर गरेका छन्। उनी राष्ट्रप्रति नागरिकको जिम्मेवारी र योगदानलाई जोड दिन्छन्। यसमा उनले आग्रह गरेका छन् कि सबै नेपालीले आफ्नो श्रम, सिप र क्षमताले स्वदेशमै योगदान दिनुपर्छ। नेपाल समृद्ध र बलियो बन्नुमा नागरिकहरूको जागरूकता र सक्रियता आवश्यक छ। कवितामा देशप्रतिको माया, जिम्मेवारी र स्वदेशमै योगदान दिने भाव व्यक्त गरिएको छ। यसबाट पाठकले प्रेरणा पाउँछन् कि राष्ट्रको प्रगतिको लागि व्यक्तिगत प्रयास आवश्यक छ।आयुर्वेद चिकित्सा प्राकृतिक र दीर्घकालीन स्वास्थ्य प्रणाली हो। यसले शरीरको शुद्धीकरण, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने, मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्य सुधार गर्ने लगायतका फाइदा दिन्छ। लोकप्रियता बढ्नुको मुख्य कारण यसको प्राकृतिक उपचार, न्यूनतम दुष्प्रभाव, र शरीरसँगको सामञ्जस्य हो। आधुनिक जीवनशैलीमा मानिस रोगबाट बच्न र स्वास्थ्य कायम राख्न आयुर्वेदमा भरोसा गर्छन्। पञ्चकर्म जस्ता उपचार प्रक्रियाले शरीरमा भएका हानिकारक तत्वहरू हटाउँछ र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ। त्यसैले यसको लोकप्रियता दिनानुदिन बढ्दै गएको छ र भविष्य उज्यालो देखिन्छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :क. प्राविधिक शिक्षाको महत्त्वप्राविधिक शिक्षा आधुनिक समाजको आधार हो। यसले विद्यार्थीलाई व्यावहारिक सीप र ज्ञान प्रदान गरेर रोजगारी योग्य बनाउँछ। विज्ञान, प्रविधि, इन्जिनियरिङ, सूचना प्रविधि जस्ता क्षेत्रमा दक्ष जनशक्ति तयार पार्न प्राविधिक शिक्षाले ठूलो योगदान पुर्याउँछ। प्राविधिक शिक्षा नपुगेका व्यक्तिहरूले रोजगारका अवसर सीमित पाइरहेका हुन्छन् भने दक्ष जनशक्तिले विकासमा योगदान पुर्याउँछ। यसले राष्ट्रको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक उन्नतिमा सहयोग पुर्याउँछ।विद्यालय तथा कलेजमा प्राविधिक शिक्षाको माध्यमबाट विद्यार्थीलाई प्रयोगात्मक ज्ञान र औद्योगिक अनुभव दिइन्छ। यसले युवालाई सृजनशील बनाउने मात्र होइन, नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतामा पनि उत्प्रेरित गर्छ। प्राविधिक शिक्षा प्राप्त व्यक्ति समाजमा आत्मनिर्भर हुन्छन् र देशको समग्र विकासमा सक्रिय भूमिका खेल्दछन्। यसकारण, प्राविधिक शिक्षा आधुनिक राष्ट्र निर्माणमा अपरिहार्य छ।नेपालको प्राकृतिक सुन्दरता, हिमाल, वन्यजन्तु, सांस्कृतिक धरोहर र धार्मिक स्थलले गर्दा यो देश विश्वभरका पर्यटकहरूको लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ। पर्यटन व्यवसाय नेपालका लागि आर्थिक विकास र रोजगारीका अवसरको प्रमुख स्रोत हो। हिमाल आरोहण, ट्रेकिङ, पर्वतीय साहसिक खेलकुद, जलक्रीडा, सांस्कृतिक पर्यटन र धार्मिक यात्रा जस्ता विभिन्न प्रकारका पर्यटन गतिविधिहरूले देशको पर्यटन उद्योगलाई सशक्त बनाएको छ।सरकार र निजी क्षेत्र मिलेर पर्यटकहरूको सुविधा र सेवा सुधार गर्न विभिन्न पहलहरू गर्दै आएका छन्। होटेल, रिसोर्ट, गाइड सेवा, यातायात, खाद्य र मनोरञ्जन क्षेत्रले रोजगारी सिर्जना गरेका छन्। तर, पर्यटन व्यवसायमा सुधार र प्रवर्द्धनका लागि पूर्वाधार, सडक, सञ्चार, स्वास्थ्य सेवा र सुरक्षा व्यवस्थाको पनि ध्यान दिनुपर्छ।पर्यटन व्यवसायले स्थानीय संस्कृति र परम्परालाई पनि विश्वसामु प्रस्तुत गर्ने मौका दिन्छ। यसले स्थानीय उत्पादन र हस्तकला प्रवर्द्धन गर्ने र ग्रामीण विकासमा योगदान पुर्याउने काम गर्छ। यसैले, नेपालमा पर्यटन व्यवसायलाई व्यवस्थित र दिगो बनाउनु राष्ट्रिय विकासको महत्वपूर्ण अंग हो।हरेक नागरिकको मुख्य जिम्मेवारी आफ्नो राष्ट्रप्रति कर्तव्यनिष्ठ हुनु हो। राष्ट्र हाम्रो घर, हाम्रो संस्कृति, हाम्रो पहिचान हो। यसको समुन्नत विकास र सुरक्षा हाम्रो प्राथमिक जिम्मेवारी हो। मेरो कर्तव्य भनेको राष्ट्रको कानून र नियम पालना गर्नु, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्नु, वातावरण र प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण गर्नु, र समाजमा शान्ति र सद्भाव कायम राख्नु हो।शिक्षा र श्रममार्फत राष्ट्रको विकासमा योगदान पुर्याउनु पनि मेरो कर्तव्य हो। म आफ्नो क्षमताअनुसार अध्ययन गरी योग्य नागरिक बन्ने प्रयास गर्छु र राष्ट्रको सेवा गर्न सदैव तत्पर रहनेछु। साथै, राष्ट्रको सांस्कृतिक, ऐतिहासिक र धार्मिक सम्पदाको संरक्षण गर्नु, आदर्श नागरिक बन्ने अभ्यास गर्नु र अन्य नागरिकलाई सहयोग गर्नु पनि मेरो कर्तव्यका भाग हुन्।राष्ट्रप्रति जिम्मेवार भएर कार्य गर्दा मात्र समाजमा न्याय, समानता र प्रगति सम्भव हुन्छ। यसरी हामीले राष्ट्रप्रति आफ्नो कर्तव्य पूरा गरेमा राष्ट्र बलियो, समुन्नत र विश्वमा सम्मानित बन्न सक्छ।A.ख. नेपालमा पर्यटन व्यवसायग. राष्ट्रप्रति मेरो कर्तव्य
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.