Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' (अर्थ) नेपथ्य पहिलेभन्दा रोग वा व्यथामा भएको कमी वरद निश्चित अवधिमा ब्याजसहित वा बिनाव्याज फर्काउने रकम बिसेक पर्दा पछाडिको ठाउँ कर्जा आशीर्वाद दिने, वर दिने पर्दा अगाडिको भाग कर, राजस्व A.समूह 'क' समूह 'ख' (अर्थ) नेपथ्य पर्दा पछाडिको ठाउँ वरद आशीर्वाद दिने, वर दिने बिसेक पहिलेभन्दा रोग वा व्यथामा भएको कमी कर्जा निश्चित अवधिमा ब्याजसहित वा बिनाव्याज फर्काउने रकम - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।सूर्यका सुनौला किरण धरतीमा परेपछि पृथ्वी मुसुक्क हाँसिन् । अँध्यारो हटेर उज्यालो छाएपछि सडकमा मानिसको लर्को देखियो । ती मानिसहरू आफ्नै तालमा हातमा हात समातेका देखिन्थे ।क. 'धरणी' को पर्यायवाची शब्द ........हो ।ख. 'अँध्यारो' को विपरीतार्थी शब्द ......हो ।ग. ........अनेकार्थी शब्द हो ।घ. .........समूहवाची शब्द हो ।A.क. 'धरणी' को पर्यायवाची शब्द पृथ्वी हो ।ख. 'अँध्यारो' को विपरीतार्थी शब्द उज्यालो हो ।ग. किरण अनेकार्थी शब्द हो ।घ. लर्को समूहवाची शब्द हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा पारिभाषिक शब्द पहिचान गरी तिनलाई अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :'आँखामा राखे पनि नबिझाउने' भन्ने उखान कसैका निमित्त उपयुक्त हुन्थ्यो भने कृष्ण रायका निमित्त हुन्थ्यो । ४५ वर्षका कृष्ण राय गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए । तिलने यता १०/१२ वर्षदेखि गाउँभन्दा बाहिर पाइलो राखेका थिएनन् । यसैबाट तिनको शान्त स्वभावको परिचय हुन्छ । कसैलाई कर्जा दिनु तिनी आफ्नो सिद्धान्तको विरुद्ध ठान्थे ।A.
- उखान: आँखामा राखे पनि नबिझाउने वाक्य: आमाको मायालाई आँखामा राखे पनि नबिझाउने भनिन्छ।
- पारिभाषिक शब्द: कर्जा वाक्य: उद्योग स्थापना गर्न बैंकबाट ठूलो कर्जा लिनुपर्छ।
- Q.४. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. दबदबा, दबदवा, दबदवा, दवदवाआ. सन्जीवनी, संजीवनी, सञ्जीवनी, सञ्जीवनीख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :हावा पानी र माटो जीवनका अमूल्य तत्त्व हुन् आज यसको अस्तित्व माथि सङ्कट देखीएको छ ।A.दबदबासञ्जीवनीहावा, पानी र माटो जीवनका अमूल्य तत्त्व हुन्। आज यसको अस्तित्वमाथि सङ्कट देखिएको छ।
- Q.५. रेखास्क्कित शब्दहरूको पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :सानी छोरीले सानीलाई अकस्मात् बोलाइन् अनि उनी टुप्लुक्क आइपुगिन् ।A.सानी = विशेषणअकस्मात् = क्रियाविशेषणटुप्लुक्क = क्रियाविशेषण
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईबोटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया समेत देखाउनुहोस् :गरिबी र स्वार्थीपनले सामाजिक भेदभावका घटना बढ्दै गएका छन् । वर्गीय विभेद चुलिंदै छ । अधिकार खोज्ने र कर्तव्य बिर्सनेहरूको सङ्ख्या अनगिन्ती छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह गर्नुहोस्, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रियासमेत देखाउनुहोस् :ठुलो कान्छाले पञ्चरत्नका गरगहना लगाएर वायुपङ्खी घोडा चढी सरसामान बोकेर आकाशतिर उडिरहेको सपना देख्यो । त्यहाँ सबै घरघरमा बसेका रहेछन् । काम र काज केही नगरेर के खाएका होलान् भनी ऊ चकित भएछ ।A.उपसर्ग र प्रत्यय:
- गरिबी → गरिब + ई (प्रत्यय)
- स्वार्थीपन → स्व + अर्थ + ई + पन (प्रत्यय)
- अनगिन्ती → अन (उपसर्ग) + गिन्ती
- अधिकार → अधि (उपसर्ग) + कार
- समस्त शब्द: पञ्चरत्न = पञ्च + रत्न
- विग्रह पदावली: घरघरमा → घर + घर + मा → घरघरमा
- द्वित्व शब्द: घरघर (घर + घर → दोहोर्याइ) कामकाज (काम + काज → समुच्चय)
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अभ्यस्त भूतकालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :गोविन्द छुट्टीमा घर जान्छ । ऊ बुबाआमालाई भेट्छ । ऊ धेरै खुसी हुन्छ । केही समय ऊ गाउँ पनि डुल्छ ।A.गोविन्द छुट्टीमा घर गयो। उसले बुबाआमालाई भेट्यो। ऊ धेरै खुसी भयो। केही समय ऊ गाउँ पनि डुल्यो।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. सम्भावनार्थ भावका फरक फरक किया प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो भावी योजनाबारे वर्णन गर्नुहोस् ।ख. तल दिइएका एकवचनका वाक्यलाई बहुवचनमा परिवर्तन गरी अनुच्छेद पुनर्लेखन गर्नुहोस् :ऊ समाजसेवी हो । ऊ असल स्वभावको छ । उसको साथी पनि सबैको भलो चिताउँछ । ऊ सबैको प्रिय छ ।A.
- म भविष्यमाअध्ययन पूरा गर्न सकूँला।
- म विदेशमा गएर थप ज्ञान हासिल गर्न सकूँला।
- म समाजको सेवामा लाग्न सकूँला।
- म राम्रो रोजगारी पाउन सकूँला।
तिनीहरू समाजसेवीहरू हुन् । तिनीहरू असल स्वभावका छन् । तिनका साथीहरू पनि सबैको भलो चिताउँछन् । तिनीहरू सबैका प्रिय छन् । - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. बादल लाग्यो । पानी बेसरी पर्यो । (वाक्य संश्लेषण)ख. रजनी मुसुक्क हासिन् । (भाववाच्य)ग. उनीहरू ध्यान गरून् । (प्रेरणार्थक)घ. गुरुले शिक्षा विकासको द्वार भएको कुरा बताउनुभयो । (प्रत्यक्ष कथन)A.बादल लागेपछि बेसरी पानी पर्यो।रजनीद्वारा मुसुक्क हाँसियो।उनीहरूले ध्यान गर्न लगाऊन्।गुरुले भन्नुभयो, "शिक्षा विकासको द्वार हो।"
- Q.१०. तल दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :४५ वर्षका कृष्ण राय गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए । तिनले यता १०/१२ वर्षदेखि गाउँभन्दा बाहिर पाइलो राखेका थिएनन् । यसबैबाट तिनको शान्त स्वभावको परिचय हुन्छ । कसैलाई कर्जा दिनु तिनी आफ्नो सिद्धान्तको विरुद्ध ठान्थे । तिनका मतअनुसार कर्जामा गएको रुपियाँ आफू आउँदा झगडा बोकी ल्याउँछ । तर दुःख परेको बखतमा 'राजद्वारे श्मशाने च' तिनी गाउँलेको सहायतामा प्रस्तुत रहन्थे । जनककुमारीको एक्लो छोरो मर्दा जनककुमारीको पिरभन्दा तिनको सान्त्वनाले त्यहाँ भएका मान्छेका आँखामा आँसु ल्यायो । गाउँलेमा झगडा पर्यो भने तिनी नै मध्यस्थ हुन्थे ।प्रश्नहरू:क. 'कसैलाई कर्जा दिनु तिनी आफ्नो सिद्धान्तको विरुद्ध ठान्थे ।' यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित 'आँखामा' शब्दको कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।ग. '४५ वर्षका कृष्ण राय गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।घ. 'गाउँलेमा झगडा पर्यो भने तिनी नै मध्यस्थ हुन्थे ।' यस वाक्यलाई सरल वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A.कसैलाई कर्जा दिनु उसकोद्वारा अस्वीकार गरिँदैनथ्यो।"आँखामा" → कारक: अधिकरण कारक, विभक्ति: -मा
- उद्देश्य: ४५ वर्षका कृष्ण राय
- विधेय: गाउँका सबभन्दा भद्र मानिस थिए
गाउँलेमा झगडा परे तिनी मध्यस्थ हुन्थे। - Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :विद्युत् निर्यातको लाभ लिनका लागि बजार देखेर मात्र हुँदैन, कम लागतमा विद्युत् उत्पादनमा तीव्र वृद्धि अनि गुणस्तरीय प्रवाह आवश्यक छ । सन् २०१४ मा नेपाल र भारतबिच विद्युत् व्यापार सम्झौता भएको थियो । भारतीय कम्पनी सतलज विद्युत् निगमले नौ सय मेगावाट क्षमताको अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजना निर्माण गरिरहेको छ । भारतीय कम्पनी गान्धी माल्लिकार्जुन राव ( जिएमआर) ले नौ सय मेगावाट क्षमताको माथिल्लो कर्णाली जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्ने बताए पनि हालसम्म सुरु हुन सकेको छैन । भारतीय कम्पनीले नै तल्लो अरुण, पश्चिम सेती, एसआर-सिक्स जस्ता आयोजना निर्माणका लागि आवश्यक प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ । यस्ता अयोजनाको विकास र निर्माणमा चाहिँ अपेक्षित गति छैन । अयोजना आगेटेर राख्ने अनि मागअनुसार नेपालले विद्युत् उपलब्ध गराउन नसक्ने परिस्थिति किमार्थ सिर्जना हुन दिनुहुँदैन । फेरि कुनै खास मुलुकसँग विद्युत् व्यापार सम्झौता गर्दा उसका लगानीकर्ताले उत्पादन गरेको बिजुली मात्र खरिद गर्ने जस्ता सर्तहरू व्यापक राष्ट्रिय हितमा हुने छैनन् ।प्रश्नहरू:क. विद्युत् निर्यातबाट लाभ लिन के गर्नुपर्छ ?ख. नेपाल र भारतबिच विद्युत् व्यापार सम्झौता कहिले भएको थियो ?ग. भारतीय कम्पनीले कुन कुन आयोजना निर्माणका लागि प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ ?घ. नेपालले कुन परिस्थितिको सिर्जना हुन दिनुहुँदैन ?A.कम लागतमा विद्युत् उत्पादन बढाउनुपर्छ र गुणस्तरीय प्रवाह गर्नुपर्छ।नेपाल र भारतबिच विद्युत् व्यापार सम्झौता सन् २०१४ मा भएको थियो।भारतीय कम्पनीले तल्लो अरुण, पश्चिम सेती, एसआर-सिक्स आयोजना निर्माणका लागि प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ।नेपालले मागअनुसार विद्युत् उपलब्ध गराउन नसक्ने परिस्थितिको सिर्जना हुन दिनुहुँदैन।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शीर्षकसमेत लेख्नुहोस् :नामःभैरव अर्यालजन्ममितिः वि.सं. १९९३ साल असोज ५ गतेजन्मस्थानः कुपन्डोल, ललितपुरशिक्षाः एम.ए. सम्मको औपचारिक शिक्षा हासिलपहिलो रचनाः'खोलापारिका पुरेत बाजे'प्रकाशित कृतिहरूःकाउकुती, जयभुँडी, गलबन्दी, इतिश्री र दस औतारप्रवृत्ति र विशेषताःनेपाली साहित्यका कथा, कविता, समालोचना, हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध आदि विधामा सक्रिय रुपमा कलम चलाएका । हास्य र व्यङ्ग्यको मिश्रण गरी उत्कृष्ट निबन्ध सिर्जना गरेका । देशभक्ति, समाज सुधार र मानवतावादी चिन्तनलाई निबन्धमा व्यक्त गरेका । मानिसका खराब आचरण र दुर्व्यवहारप्रति तिखो व्यङ्ग्य प्रहार गरेका । समय सापेक्ष रुपमा सटिक र मार्मिक निबन्ध लेखेका ।निधन: वि.सं. २०३३ असोज १९ गते गोकर्ण काठमाडौँ ।ख. एसइइ परीक्षा सुरु हुने अघिल्लो रात मनमा उठेका विचार समेटी एउटा मनोवाद लेख्नुहोस् ।A.भैरव अर्याल : हास्य व्यङ्ग्यका अमर साहित्यकारभैरव अर्यालको जन्म वि.सं. १९९३ साल असोज ५ गते ललितपुरको कुपन्डोलमा भएको हो। उनले एम.ए. सम्म औपचारिक शिक्षा हासिल गरे। उनको पहिलो रचना ‘खोलापारिका पुरेत बाजे’ हो। उनले काउकुती, जयभुँडी, गलबन्दी, इतिश्री, दस औतारजस्ता कृति प्रकाशित गरे। उनी नेपाली साहित्यका कथा, कविता, समालोचना, हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध आदि विधामा सक्रिय साहित्यकार थिए। हास्य र व्यङ्ग्यलाई मिश्रण गरी उनले समाजका दुर्व्यवहार र खराब आचरणप्रति तीखो प्रहार गरे। उनका निबन्धहरू देशभक्ति, समाज सुधार र मानवतावादी चिन्तनले भरिपूर्ण छन्। उनले समय सापेक्ष रूपमा सटिक र मार्मिक निबन्ध लेखे। वि.सं. २०३३ असोज १९ गते काठमाडौँको गोकर्णमा उनको निधन भयो।भोलिदेखि मेरो जीवनको महत्वपूर्ण चरण सुरु हुँदैछ – एसइइ परीक्षा । मनमा उत्साह पनि छ, डर पनि । पढेका कुरा सम्झिन्छु, कहिलेकाहीँ बिर्सिन्छु, फेरि सम्झन खोज्छु । विगतका वर्षहरूमा मैले गरेको मेहनत आज परीक्षा कक्षमा कसरी प्रकट हुनेछ भनेर सोच्दा मुटु ढुकढुक बढ्छ ।आमाबाबु, शिक्षक र साथीहरूको अपेक्षा पूरा गर्न सकुँला कि सक्दिनँ भन्ने द्विविधा छ । तर आत्मबलले भन्छ – "तिमीले मेहनत गरेका छौ, परिणाम राम्रै आउनेछ ।" भोलिदेखि सुरु हुने यो यात्रा केवल अंकका लागि होइन, मेरो भविष्य निर्माणको पाटो हो । यसैले डरलाई जितेर आत्मविश्वासका साथ परीक्षा दिने संकल्प गर्दैछु ।
- Q.१३. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. डढेलो नियन्त्रण गर्न जनचेतनाका साथै सम्बन्धित निकायलाई ध्यान आकर्षण गराइदिन अनुरोध गर्दै राष्ट्रिय पत्रिकाका सम्पादकलाई चिठी लेख्नुहोस् ।ख. तपाईंकी दिदीको विवाहका लागि आफन्तलाई आमन्त्रण गरिने निमन्त्रणापत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.श्री सम्पादकज्यू,राष्ट्रिय दैनिक, काठमाडौं।मिति : .............विषय : डढेलो नियन्त्रणमा जनचेतना र सरोकारवालाको ध्यानाकर्षण ।महोदय, हाम्रो देशमा हरेक वर्ष गर्मीयाम सुरु हुनासाथ डढेलोको समस्या तीव्र बन्छ । यसले वन सम्पदा मात्र होइन, वातावरण, मानव स्वास्थ्य र प्राणीको जीवनमा पनि ठूलो क्षति पुर्याइरहेको छ । तर डढेलो नियन्त्रण गर्ने आवश्यक चेतना र सम्बन्धित निकायको सक्रियता पर्याप्त देखिँदैन ।यसकारण म तपाईंको पत्रमार्फत सम्बन्धित निकायलाई तत्काल ध्यानाकर्षण गराउन चाहन्छु । वन विभाग, स्थानीय तह, प्रहरी र सर्वसाधारण सबैले मिलेर डढेलो नियन्त्रणका लागि सचेतना कार्यक्रम, पूर्वतयारी, तालिम र निगरानी व्यवस्था गर्न जरुरी छ ।तपाईँको पत्रिकाले यस विषयमा सम्पादकीय तथा समाचार प्रकाशन गरेर अझ जनचेतना फैलाइदिने विश्वास लिएको छु ।विनम्रतापूर्वक,…...............(नाम)(ठेगाना)प्रियजनहरू,हामीलाई अत्यन्त हर्षको कुरा छ कि हाम्री प्रिय दिदी [नाम] र [वरको नाम] बीचको वैवाहिक सम्बन्धको पवित्र बन्धन गाँसिने भएको छ ।यस शुभ अवसरमा तपाईंलाई उपस्थित भई नवदम्पतीलाई आशीर्वाद दिने अनुरोध गर्दछौं ।मिति : 2081 साल [महिना, गते]स्थान : [समारोह स्थलको नाम/ठेगाना]समय : दिउँसो १२:०० बजेबाटतपाईँको उपस्थितिले यो अवसरलाई अझ मंगलमय बनाउनेछ भन्ने हाम्रो विश्वास छ ।विनम्र,[आफ्नो नाम/परिवारको नाम]
- Q.१४. तल दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :एलोप्याथिक उपचार पद्धति हाल सर्वाधिक र लोकप्रिय चिकित्सा पद्धति मानिन्छ । यसलाई आधुनिक चिकित्सा विज्ञानको पर्यायका रूपमा समेत हेरिएको छ । होमियोप्याथी चाहिँ वैकल्पिक चिकित्सा पद्धतिका रूपमा प्रचलित छ । होमियोप्याथीमा रोग निको पार्नका लागि सुरुमा रोग बढाउने खुराक दिइन्छ र क्रमशः निको पारिन्छ भने एलोप्याथीमा रोग निको पार्नका लागि सुरुमै रोग घटाउने औषधी दिइन्छ । एलोप्याथी र आयुर्वेद दुवै चिकित्सा शास्त्र हुन् तर व्यावहारिक रूपमा चिकित्साको पूर्वीय वैदिक र प्राचीन चिकित्सा पद्धतिलाई आयुर्वेद चिकित्सा भनिन्छ । एलोप्याथिक प्रणाली वा पाश्चात्य आधुनिक चिकित्सा प्रणालीलाई चिकित्सा पद्धति भन्ने बुझिन्छ । आम रूपमा र प्रचलित धारणाअनुसार डाक्टरी उपचारका नामले चिनिने चिकित्सा पद्धति आधुनिक चिकित्सा पद्धति वा एलोप्याथिक पद्धति हो ।A.
- एलोप्याथिक उपचार पद्धति सबैभन्दा लोकप्रिय मानिन्छ।
- होमियोप्याथी वैकल्पिक चिकित्सा पद्धति हो।
- आयुर्वेदलाई प्राचीन पूर्वीय चिकित्सा भनिन्छ।
- आधुनिक चिकित्सा वा एलोप्याथिकलाई डाक्टरी उपचार भनिन्छ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :दरबार हाइस्कुल पढ्दादेखि नै कविता लेख्न सुरु गरेका देवकोटाले त्यसै बेला अङ्ग्रेजीमा कविता लेखेर समस्त शिक्षक र सहपाठी साथीलाई चकित पारिदिएका थिए । उनका कतिपय साथी देवकोटालाई आफ्ना दाजुलाई कविता लेख्न लगाएर आफैँले लेखे जसरी सुनाउने भनेर आरोप लगाउँथे । उनले साथीहरूकै सामुन्ने धडाधड कविता लेख्दै र सुनाउँदै आरोप लगाउनेलाई नाजवाफ पारिदिन्थे । हुन पनि हो, कसैले आलोचना गर्यो भने त्यसको जवाफ कुराले होइन कामले दिन सक्नुपर्छ । साथीहरूकै अगाडि १५ मिनेटमा 'दरबार स्कुल' शीर्षकको कविता रचना गरी सुनाएपछि त साथीहरू उनकै समर्थक पो बन्न पुगे । तिनै साथीहरूको अनुरोधमा शिक्षकले पनि त्यो कविता हेरे । कविता पढेर दङ्ग पर्दै शिक्षकले देवकोटालाई अङ्ग्रेजीमा बडेन पोइट अर्थात् 'कोपिला कवि' भनी टिप्पणी गरे ।A.दरबार हाइस्कुल पढ्दा नै देवकोटाले अंग्रेजीमा कविता लेखेर सबैलाई चकित तुल्याएका थिए। साथीहरूको आरोपलाई उनले तत्काल कविता लेखेर खण्डन गर्थे। एकपटक १५ मिनेटमै ‘दरबार स्कुल’ शीर्षक कविता रचेपछि साथीहरू उनका समर्थक बने। शिक्षकले पनि त्यो कविता पढेर उनलाई ‘कोपिला कवि’ को उपाधि दिए।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :प्रश्नहरूअ. नेपाली धर्तीलाई विश्वमै महान् किन भनिएको हो ?आ. कवितांशमा धार्मिक विविधतालाई कसरी प्रस्तुत गरिएको छ ?ख. दिइएको निबन्धको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :आफू जुम्रा जस्तो जुम्सो छ अनि कामको सट्टा कुराले टार्न खोज्छ भनी तपाईं गिज्याउनुहोला । मुखिन्जेल नसके पनि पछाडि पक्कै उडाउनुहुन्छ । हुन पनि हो, म अचेल साहै जुम्सो भएको छु । बरु के तपाईं पत्याउनुहुन्छ ? यो जुम्स्याइँको जन्मदाता यस्तै जडचल्दा पर्खाइ हुन् ।प्रश्नहरू:अ. मानिस जुम्सो हुँदै जानुको कारण के हो ?आ. 'पख्नोस्' निबन्धले नेपाली समाजको कस्तो समस्यालाई देखाउन खोजेको छ ?A.यो कस्तो देश सृष्टिकै बेला विज्ञान पाएकोदेवता ऋषि मनुष्य मिली वेदान्त गाएकोमुन्धुम महान् धम्मपद महान् सम्पदा महानविश्वमै छैन धरती महान् यो देश समाननेपाली धर्तीलाई विश्वकै महान् भन्नुको कारण यसको धार्मिक, दार्शनिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक सम्पदा हो । नेपालमा सृष्टिको आरम्भदेखि नै विज्ञान, ज्ञान र संस्कृति विकसित भएको छ भन्ने भाव कवितांशले प्रकट गरेको छ । यस भूमि ऋषि, देवता र मनुष्यले मिलेर वेदान्तको दर्शन गाएका छन् । मुन्धुम, धम्मपद जस्ता दर्शन र शिक्षाले मानव सभ्यतालाई दिशा दिएका छन् । हिमाल, पहाड, तराई मिलेर बनेको भूगोल मात्र नभई धर्म, दर्शन र संस्कृति यहाँको जग हो । यही कारणले कविले नेपाली धर्तीलाई संसारकै महान्, अद्वितीय र अनुपम ठानेका छन् ।कवितांशमा धार्मिक विविधतालाई अत्यन्त सुन्दर ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । नेपालमा हिन्दूहरूको वेदान्त, किराँतहरूको मुन्धुम, बौद्धहरूको धम्मपद सबैलाई 'महान सम्पदा'का रूपमा देखाइएको छ । यसले नेपाल बहु-धार्मिक, बहु-सांस्कृतिक मुलुक भए पनि सबै धर्महरूले मानवताको मार्गदर्शन गर्ने समान उद्देश्य बोकेको प्रस्ट हुन्छ । कविले एकै धर्तीमा यस्ता विविध धार्मिक मूल्य र दर्शनहरूलाई समेटेर नेपाललाई एकताका प्रतीकका रूपमा चित्रण गरेका छन् ।मानिस जुम्सो हुँदै जानुको प्रमुख कारण प्रतीक्षा (पर्खाइ) हो । निबन्धकारले आफ्नो जीवनलाई जुम्रासँग तुलना गर्दै भन्न खोजेका छन् कि मानिसले धेरै काम नगरी, कुराकानीमै समय बिताउँछ । काम नगरी हल्ला गरेर टार्न खोज्दा ऊ सुस्त र जुम्सो हुँदै जान्छ । साथै, बेकारको पर्खाइ, समयको सदुपयोग नगरी व्यर्थ कुरामा अल्झिनु नै मानिसलाई निष्क्रिय र कमजोर बनाउने मुख्य कारण हो ।'पख्नोस्' निबन्धले नेपाली समाजमा रहेको सुस्तता, कामलाई ढिलो गर्ने बानी, प्रतीक्षा र हल्लाको प्रवृत्तिलाई प्रकट गरेको छ । हाम्रो समाजमा धेरै मानिसले समयमै काम नगरी 'पर्खौं, पछि गरौं' भन्ने सोच राख्छन् । यसरी ढिलासुस्ती र गैर-जिम्मेवारीको संस्कृतिले समाजलाई कमजोर बनाइरहेको छ । निबन्धले यस्ता समस्या हटाउन सक्रिय, अनुशासित र समयप्रति सचेत हुनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ ।
- Q.१७. झगडा गरिरहेका राजेन्द्रलक्ष्मी र बहादुर शाहका बिच भएको कुराकानीका सन्दर्भमा तपाईं हुनु भएको भए के गर्नुहुन्थ्यो ? तर्कसहित लेख्नुहोस् ।A.झगडा गरिरहेका राजेन्द्रलक्ष्मी र बहादुर शाहका बीच म भएको भए, सबैभन्दा पहिले शान्तिपूर्ण संवाद गराएर समस्या समाधान गर्ने प्रयास गर्ने थिएँ । उनीहरू दुवै पनि मुलुकका महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्व भएकाले व्यक्तिगत झगडाले राज्यको भविष्यलाई असर पार्ने खतरा हुन्छ । त्यसैले म मध्यस्थ भएर दुवै पक्षका गुनासाहरू सुन्ने, एकअर्काको कमजोरी भन्दा शक्तिलाई अगाडि ल्याउने र राष्ट्रिय एकतालाई प्राथमिकता दिने सल्लाह दिने थिएँ । व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा राष्ट्रिय हितलाई ठूलो ठान्नुपर्ने देखाउने थिएँ ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. ईष्यद्वेिष हटाएर जो छर्छन् प्रेम सौरभ तिनै मान्छेहरू बन्छन् विश्वका निम्ति गौरव ।ख. अधिकार नदिई कर्तव्य मात्र पूरा गर भन्नु बिना हतियार लडाईंमा पठाउनु जस्तै हो । खुट्टामा नेल लगाएर हिँड भन्नु जस्तै हो ।A.यो पंक्तिले जीवनमा ईर्ष्या र द्वेष त्यागेर प्रेम, सद्भाव र मैत्रीपूर्ण भावनाको विकास गर्ने मानिस नै विश्वका लागि गौरव बन्ने कुरा बताउँछ । ईर्ष्या, घृणा र द्वेषले समाजलाई टुक्र्याउँछ भने प्रेम र सद्भावले समाजलाई जोड्छ । जसले प्रेम र सद्भाव फैलाउँछन्, उनीहरू मात्र साँचो अर्थमा आदर्श, अनुकरणीय र गौरवपूर्ण व्यक्तित्व बन्छन् ।यस वाक्यांशले अधिकार र कर्तव्यबीचको सन्तुलनलाई देखाएको छ । यदि मानिसलाई अधिकार नदिई केवल कर्तव्य पूरा गर्न भनिन्छ भने त्यो अन्यायपूर्ण हुन्छ । जस्तै, सैनिकलाई हतियार नदिई युद्धमा पठाउनु असम्भव छ, त्यस्तै अधिकार बिना कर्तव्य पूरा गर्न अपेक्षा गर्नु मूर्खता हो । अधिकार र कर्तव्य दुवै जीवनका आधारस्तम्भ हुन् ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :पिकासोको वैवाहिक र पारिवारिक जीवन एकैनासले अगाडि बढेन । उनका जीवनमा जुन जुन महिला आए तिनले उनको कलाकारितालाई कुनै न कुनै रूपमा प्रभावित पारेको देखिन्छ । उनले आफ्ना जीवनका सफल वा असफल प्रेम सम्बन्धलाई विभिन्न ढङ्गले चित्र र मूर्तिमा अङ्कित गरेका छन् । ती चित्र निकै चर्चित र मूल्यवान् पनि बनेका देखिन्छन् । पिकासोले आफ्नो लामो जीवनकालमा कलाका क्षेत्रमा असाधारण रूपमा प्रशंसा कमाए । उनका धेरै कलाकृति निकै बिकाउ र चर्चित बने ।प्रश्न :अ. पाब्लो पिकासोले आफ्नो लक्ष्य प्राप्तिका लागि गर्नुपरेको सङ्घर्षको चर्चा गर्दै उनले कलाकारिताको क्षेत्रमा पुऱ्याएको योगदान बारे चर्चा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको एकाङ्कीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःको बस्छ यस्तो ठाउँमा ? अघाइयो । मलाई त यहाँ जे पनि गन्हाउने पो हुन लाग्यो । खान थाल्यो भुटुन गन्हाउने, पिउन थाल्यो पानी गन्हाउने, रेल गन्हाउने, यो त ठाउँ नै गन्हाउने पो रहेछ । आफ्नो गाउँमा त भकारोकै छेउमा गुन्द्री हालेर सुन्ता पनि गन्हाउँदैनथ्यो, मलकै भारी बोक्दा पनि गनाउँन्नथ्यो । फेरि तातो पानी, तातो हावा, यस्तो दुःख खाएर को बस्न सक्छ यहाँ ? भोकै परे पनि बरु आफ्नै देशमा कुवाको चिसो पानी पिएर वरको चौतारीमा शीतल हावा खाएर सुतौँला नि । जमानसिंह दाइ, हिँड तिमी पनि, जाऔं आफ्नै घर, आफ्नै देश ।प्रश्न:अ. 'घरको माया' एकाङ्कीमा देश प्रेमको भाव कसरी प्रकट भएको छ ? समीक्षा गर्नुहोस् ।A.पाब्लो पिकासोले आफ्नो लक्ष्य प्राप्तिका लागि निकै संघर्ष गर्नुपर्यो । उनको वैवाहिक र पारिवारिक जीवन उतारचढावपूर्ण भए पनि उनले आफ्नो व्यक्तिगत अनुभवलाई कलामा परिणत गरे । प्रेम, पीडा, असफलता सबैलाई चित्र र मूर्तिमा उतारे । यही कारण उनका कलाकृति असाधारण, मूल्यवान् र चर्चित भए । उनले कला क्षेत्रमा क्रान्तिकारी योगदान पुर्याउँदै चित्रकलाको नयाँ शैली (क्युबिज्म) विकास गरे । उनको जीवनले देखाउँछ– व्यक्तिगत संघर्षलाई पनि सृजनात्मक शक्तिमा बदल्न सकिन्छ ।‘घरको माया’ एकाङ्कीमा देशप्रेम गहिरो रूपमा देखाइएको छ । पात्रहरूले विदेशमा धेरै दुख पाए पनि आफ्नै गाउँ, आफ्नै घर सम्झिँदा सान्त्वना महसुस गर्छन् । भुटुन, मलक, भकारी जस्ता सामान्य कुराले पनि आफ्नै देशमा मिठास दिन्छन् भने परदेशमा सुविधा हुँदाहुँदै पनि अपूर्णता महसुस हुन्छ । यसरी परदेशको दुःख र घरको मोह मार्फत एकाङ्कीले आफ्नै मातृभूमिप्रति अपार प्रेम र निष्ठा प्रकट गरेको छ ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् :क. मेरो देश मेरो पहिचानख. स्वस्थ जीवनका लागि योगग. सामाजिक सञ्जालA.मेरो देश नेपाल मेरो पहिचान हो । हिमाल, पहाड, तराईले भरिएको सुन्दर भूगोल, गंगा-जमुना, सभ्यता र संस्कृतिले भरिएको भूमि नै मेरो गौरव हो । विश्वमा अद्वितीय सगरमाथा, बुद्ध जन्मभूमि लुम्बिनी यस देशका सम्पदाहरू हुन् । यहाँ अनेक धर्म, जाति र संस्कृतिहरू एकै ठाउँमा मिलेर बसेका छन् । यही विविधता नै हाम्रो पहिचान हो । मेरो देशको माटो, पानी, हावा र संस्कृति नै मेरो असल चिनारी हो । जसरी जरा बलियो भए मात्र रुख ठिंग हुन्छ, त्यसरी नै देश बलियो भए मात्र नागरिक सशक्त हुन्छन् । त्यसैले आफ्नो देशलाई प्रेम गर्नु, यसको माया गर्नु र यसलाई विकासको मार्गमा लैजानु मेरो कर्तव्य हो । मेरो देश नै मेरो असली पहिचान हो ।स्वस्थ जीवन मानव जीवनको मूल आधार हो । स्वस्थ रहनका लागि योग अत्यन्त उपयोगी अभ्यास हो । योग केवल शारीरिक व्यायाम मात्र होइन, मानसिक शान्ति, आत्मिक सन्तुलन र जीवनशैली सुधार्ने उपाय हो । नियमित योग गर्ने मानिसमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्छ, मानसिक तनाव घट्छ र शरीर लचिलो हुन्छ । योगले ध्यान र प्राणायाममार्फत आत्मसंयम र धैर्य सिकाउँछ । आजको तनावपूर्ण जीवनमा योगले मानिसलाई सन्तुलित, अनुशासित र सकारात्मक बनाउँछ । त्यसैले स्वस्थ जीवनका लागि योग अपरिहार्य अभ्यास हो ।आजको युगमा सामाजिक सञ्जाल जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ । फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम, युट्युब आदि माध्यमहरूले मानिसलाई तत्काल जानकारी लिन, विचार आदान–प्रदान गर्न र सम्पर्कमा रहन सजिलो बनाएका छन् । यसले शिक्षा, व्यवसाय, राजनीति र सामाजिक अभियानमा पनि ठूलो योगदान पुर्याएको छ । तर, यसको दुरुपयोगले नकारात्मक प्रभाव पनि देखाएको छ । झूटो समाचार, अनलाइन लत, व्यक्तिगत गोपनीयताको समस्या बढेको छ । त्यसैले सामाजिक सञ्जाललाई विवेकपूर्वक र जिम्मेवारीसाथ प्रयोग गर्नु आवश्यक छ । सही प्रयोग भएमा सामाजिक सञ्जाल विकास, जनचेतना र संचारको प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्छ ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.