Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस्ः
समूह 'क' समूह 'ख' शैशवावस्था अतिरिक्त अध्यापन तालुकदार किशोरावस्था चहक कम्प्युटरको स्क्रिन मनिटर गाउँको मुखिया वा जिम्मावाल प्रकाश बाल्यकाल A.समूह 'क' समूह 'ख' शैशवावस्था बाल्यकाल तालुकदार गाउँको मुखिया वा जिम्मावाल चहक प्रकाश मनिटर कम्प्युटरको स्क्रिन - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :बाबाले पुस्तिकालाई टेबलमा राख्नुभयो । बाहिर माग्न आएको अनाथलाई चामल लगेर दिनुभयो । माग्नेको खाली पेट भर्न सक्नु नै अन्जानमा आफूबाट भएका पापबाट मुक्ति पाउनु हो भन्ने बाबाको धारणा थियो ।क. 'पुण्य'को विपरीतार्थी शब्द ....हो ।ख. 'खालि' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द .....हो ।ग. 'टुहुरो'को पर्यायवाची शब्द...... हो ।घ. 'पुस्तक' को लघुतावाची शब्द...... हो ।A.क. 'पुण्य'को विपरीतार्थी शब्द पाप हो।ख. 'खालि' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द खाली हो।ग. 'टुहुरो'को पर्यायवाची शब्द अनाथ हो।घ. 'पुस्तक' को लघुतावाची शब्द पुस्तिका हो।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा टुक्का र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई अनुच्छेदमा दिइएको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :नपत्याउने खोलाले बगाउँछ भनी त्यसै भनिएको होइन किनभने साधारण मानिसले पनि कहिलेकाहीँ खुरुखुरु महान् काम गरेर सौभाग्य प्राप्त गरेका उदाहरण प्रशस्त छन् । यस्ता घटनाले धेरैका पैंटामा घाम लाग्नु स्वाभाविक हो ।A.
- टुक्का: पैंटा → रामको नयाँ पैंटा च्यातियो।
- अनुकरणात्मक शब्द: खुरुखुरु → बालबालिका खुरुखुरु लाइनमा लागे।
- Q.४.तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. दिइएको शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. पन्चकन्या, पंचकन्या, पञ्चकन्या, पञ्चकन्याआ. व्रतबन्ध, ब्रतबन्ध, ब्रतवन्ध, व्रतवन्धख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस्ःमानें अकारण कोहि कसैको शत्रु हुँदैन तर झगडाको निहुँ कतिसजिलै पाइन्छA.पञ्चकन्याव्रतबन्धमान्छे अकारण कोही कसैको शत्रु हुँदैन तर झगडाको निहुँ कतिसजिलै पाइन्छ।
- Q.५. रेखाङ्कित शब्दको पदवर्ग छुट्याउनुहोस् :पृथ्वीलाई छोडेर अन्य ग्रहमा जीवात्माको अस्तित्व भेटिएको छैन त्यसैले हामी सबैले यहीँ बाँच्नुपर्छ यहीँ मर्नुपर्छ। यो सिवाय अर्को जाने ठाउँ छैन ।A.अस्तित्व = संज्ञाभेटिएको = क्रिया विशेषणछैन = क्रियाअन्य = विशेषण
- Q.६. तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. तल दिइएको अनुच्छेदबाट उपसर्ग र प्रत्यय लागेका दुई दुईओटा शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया पनि देखाउनुहोस् ।विषालु रासायनिक औषधी प्रयोग गरिएका खानेकुराले मानिस रोगी बन्छ । शरीरमा नातागत बढेमा जीवन दुर्घटनामा पर्न सक्छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :हिजोआज हत्याहिंसा तथा झैझगडाका धेरथोर घटनाहरू दिनदिनै सुनिन्छन् । त्रासयुक्त, हृदयविदारक घटनाहरूले गाउँसहर जताततै चिन्तैचिन्ता छाएको छ । दुःखसुखले कामसाम गर्ने शान्तिका प्रिय जनताहरू अश्रुका धारा बगाउँदै मनमनै सोच्दा हुन् नयाँ नेपाल कहिले देख्न पाइन्छ ।A.उपसर्ग: विषालु (वि+षालु), रासायनिक (रसायन+ि+क)प्रत्यय: दुर्घटनामा (दुर्घटना+मा), नातागत (नाता+गत)समस्त शब्द: हत्याहिंसा (हत्या+हिंसा)विग्रह पदावली: दुःख र सुख → दुःखसुखद्वित्व शब्द: झैझगडा (झगडा+झगडा), दिनदिनै (दिन+दिन)
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अभ्यस्त भूत कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।ऊ निकै राम्राराम्रा कविता रच्छ । ऊ आफूले रचेका कविताहरू साथीहरूलाई पनि सुनाउँछ । उसले कवितामा प्रकृतिको चित्रण गर्छ । बिम्ब र प्रतीकको प्रयोग गरेर कविता उत्कृष्ट बनाउँछ ।A.ऊ निकै राम्राराम्रा कविता रच्ने गर्थ्यो । ऊ आफूले रचेका कविताहरू साथीहरूलाई पनि सुनाउने गर्थ्यो । उसले कवितामा प्रकृतिको चित्रण गर्ने गर्थ्यो । बिम्ब र प्रतीकको प्रयोग गरेर कविता उत्कृष्ट बनाउने गर्थ्यो ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. सामान्य भूत कालका फरक-फरक क्रियापदको प्रयोग गरी चार बाक्यमा बाफूले गरेको भ्रमणको वर्णन गर्नुहोस् ।ख. तलको अनुच्छेदलाई स्त्रीलिङ्गमा परिवर्तन गर्नुहोस् :मेरो भाइ सहरमा जन्मेको हो । उसले नेपाली विषय अध्ययन गरेको छ। ऊ क्याम्पसमा प्राध्यापन गर्छ । उसले पुस्तक प्रकाशनसमेत गरेको छ ।A.बाफू पोखरा गयो । उसले ताल देख्यो । उसले फोटो खिच्यो । ऊ साँझमा घर फर्कियो ।मेरो बहिनी सहरमा जन्मेकी हो । उसले नेपाली विषय अध्ययन गरेकी छ । ऊ क्याम्पसमा प्राध्यापन गर्छिन् । उनले पुस्तक प्रकाशनसमेत गरेकी छिन् ।
- Q.९. कोष्ठकको निर्देशनअनुसार बाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. जहाँ फूल फुल्छ त्यहीँ भमरा डुल्छन् । (सरल वाक्य)ख. दयारामले बारीको झार उखेल्यो । (कर्मवाच्य)ग. भाइ सुन्दर चित्र बनाउँछ । (प्रेरणार्थक)घ. उनीहरूले भने, “हामीले मिहिनेत गरेर नै सफल भयौँ ।” (अप्रत्यक्ष कथन )A.फूल फुल्ने ठाउँमा भमरा डुल्छन्।बारीको झार दयारामद्वारा उखेलियो।भाइलाई सुन्दर चित्र बनाउन लगाउ।उनीहरूले भने कि उनीहरूले मिहिनेत गरेर नै सफल भए।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :उनको चित्रकलामा घनवादको सशक्त प्रयोग भएको पाइन्छ । घनवादको प्रयोग भएको यस काललाई 'निग्रो काल' पनि भनिन्छ । घनवादी कलाकृतिमा वस्तुहरूलाई विश्लेषण गरिन्छ, टुक्रा टुक्रा पारिन्छ । ती टुक्रालाई अमूर्त रूपमा पुनःसंयोजन र संश्लेषण गरिन्छ । यसमा कलाकारले वस्तुलाई एउटै दृष्टिकोणबाट चित्रण नगरी बृहत्तर सन्दर्भमा प्रतिनिधित्व गर्न धेरै दृष्टिकोणबाट विषयलाई चित्रण गर्छन् । यसरी मूर्त वस्तुलाई भाँच्ने, टुक्रयाउने अनि जोडेर फेरि वस्तु र विषयलाई व्यापक अर्थमा र अमूर्त रूपमा प्रयुक्त गर्ने यही वाद नै घनवादी कला आन्दोलनका रूपमा चिनिन्छ । यसरी जुनसुकै कालमा लेखिएको भए पनि उनका हजारौं चित्रकला र मूर्तिकला आज पनि जीवन्त छन् ।प्रश्नहरू:अ. रेखाङ्कित वाक्यलाई अकरणमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।आ. रेखाङ्कित शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।इ. माथिको अनुच्छेदबाट कुनै एक सरल वाक्य पहिचान गरी त्यसलाई मिश्र वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।ई. अन्तिम वाक्यबाट उद्देश्य र विधेय पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।A.घनवादी कलाकृतिमा वस्तुहरूको विश्लेषण गर्न, टुक्रा टुक्रा पार्न सकिन्छ।'घनवादको' → सम्बन्धकारक, विभक्ति को।उनको चित्रकलामा घनवादको प्रयोग भएको पाइन्छ र यसलाई 'निग्रो काल' भनिन्छ।उद्देश्य: उनका हजारौं चित्रकला र मूर्तिकलाविधेय: आज पनि जीवन्त छन्
- Q.११. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् ।अस्ति नेपाली विषयका गुरुले भन्दै हुनुहुन्थ्यो, ग्रिसेली साहित्यका आदिकवि होमर आँखा देख्दैनथे रे। त्यसो त विश्वप्रसिद्ध साहित्यकार हेलेन केलर पनि आँखा देख्दिनथिन् । स्टेफन हकिङ पक्षाघातले थलिएर पनि अन्तरिक्षसम्बन्धी महत्त्वपूर्ण खोज गर्न सफल भए । त्यसो त वरिष्ठ साहित्यकार पारिजातले रोगसँग लड्दै साहित्य सिर्जना गरिन् । झमक घिमिरेले खुट्टाले लेखेरै राम्रा राम्रा साहित्यिक कृति रचेकी छन् । अपाङ्गता भएकाहरू पनि अरूसरह काम गर्न सक्छन् भन्ने धेरै उदाहरण छन् । अपाङ्गता भएकाहरूले पनि सगरमाथा आरोहण गरेका छन्, गाडी चलाएका छन् । उनीहरू पनि खेल खेल्न सक्छन्, नाच्न सक्छन्, बौद्धिक र सिर्जनात्मक काम त झन् गर्न सक्ने नै भए । त्यसैले अपाङ्गता भएको भनेर मैले किन हीनताबोध गर्नु ?प्रश्नहरू:क. यहाँ अपाङ्गता भएका को को व्यक्तिको नाम उल्लेख गरिएको छ ?ख. स्टेफन हकिङले के गरेर विश्वमा चिनिए ?ग. अपाङ्गहरूले पनि सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेका काम के के हुन् ?घ. अपाङ्गता भएकाहरूले किन हीनताबोध गर्नुहुँदैन ?A.उल्लेख भएका अपाङ्ग व्यक्तिहरू होमर, हेलेन केलर, स्टेफन हकिङ, पारिजात, झमक घिमिरे।स्टेफन हकिङले अन्तरिक्षसम्बन्धी महत्त्वपूर्ण खोज गरेर विश्वमा चिनिए।अपाङ्गहरूले पनि गरेका काम: सगरमाथा आरोहण, गाडी चलाउने, खेल खेल्ने, नाच्ने, लेख्ने आदि।अपाङ्गता भएकाहरूले सम्पूर्ण काम गर्न सक्छन्, सर्जनात्मक र बौद्धिक काममा सक्षम छन्, त्यसैले हीनताबोध गर्नु हुँदैन।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाहरूका आधारमा छोटो जीवनी तयार पारी शीर्षक पनि दिनुहोस् ।नाम : तारादेवी श्रेष्ठजन्म : वि.सं. २००२ माघ २जन्मस्थान : इन्द्रचोक, काठमाडौँमातापिता : राधा कार्की र कृष्णबहादुर कार्कीपति : शिवबहादुर श्रेष्ठशिक्षा : इलाहावादबाट सङ्गीतमा 'विशारद'योगदान : तिम्रो एक नजरको सिकार हुँ, सङ्गीतकार भैरवबहादुर थापाको सङ्गीतबाट गायनयात्रा आरम्भ, रेडियो नेपालमा गायिकाका रूपमा काम गरेकी, राष्ट्रिय गौरव र जातीय स्वाभिमान उठाउने विषय समेटिएका गीत गाउने गायिका, मौलिकता, नेपाली माटो र मन सुहाउँदो गीत गायन, नारी गायिकाको प्रेरणा, पुत्रवियोग र पतिवियोग सहनुपरेको, रेडियो नेपालबाट अचानक निकालिएकी, जीवनको अन्तिम घडीमा मानसिक तनावमा जीवन बिताउन विवशपुरस्कार : छिन्नलता पुरस्कार, जगदम्बा श्री पुरस्कार आदिमृत्यु : वि.सं. २०६२ माघ ८ गते, काठमाडौँ।ख. नेपाली विषयको परीक्षा दिइसकेपछि आफ्नो मनमा मडारिएका भावनाहरू समावेश गरी मनोवाद तयार पार्नुहोस् ।A.तारादेवी श्रेष्ठ : नेपाली सङ्गीतकी अमर स्वरकन्यावि.सं. २००२ माघ २ गते काठमाडौँको इन्द्रचोकमा राधा कार्की र कृष्णबहादुर कार्कीका सुपुत्रीका रूपमा तारादेवी श्रेष्ठ जन्मिन्। उहाँले इलाहावादबाट सङ्गीतमा ‘विशारद’ अध्ययन पूरा गर्नुभयो। रेडियो नेपालमा गायनयात्रा सुरु गर्नुभएकी उहाँले भैरवबहादुर थापाको सङ्गीतमा आधारित ‘तिम्रो एक नजरको सिकार हुँ’ भन्ने गीतबाट ठूलो चर्चा पाउनुभयो।तारादेवीको गायनमा मौलिकता, नेपाली माटोको सुवास, राष्ट्रिय गौरव, जातीय स्वाभिमान, तथा जनभावना झल्किन्थे। उहाँले हजारौँ गीतहरूमा स्वर दिनुभयो। उहाँलाई नारी गायिकाको प्रेरणा मानिन्छ। जीवनमा पुत्रवियोग, पतिवियोग सहनुपर्यो र रेडियो नेपालबाट अचानक निकालिँदा मानसिक तनाव खेप्नुपर्यो।उहाँले छिन्नलता पुरस्कार, जगदम्बा श्री पुरस्कार लगायत थुप्रै सम्मान प्राप्त गर्नुभयो। वि.सं. २०६२ माघ ८ गते उहाँको निधन भयो। तर उहाँको स्वर अझै नेपाली जनमानसमा जीवित छ।आज नेपाली विषयको परीक्षा दिएपछि मेरो मन विभिन्न भावनाले भरिएको छ। सुरुमा केही कठिनाइ हुने डर लागेको थियो तर प्रश्नपत्र पढेपछि आत्मविश्वास बढ्यो। मैले सिकेका व्याकरण, शब्दार्थ, निबन्ध लेखन सबै सम्झिएर उत्तर दिन सकेँ। केही ठाउँमा समय कम भएको जस्तो लाग्यो तर सकेसम्म राम्रोसँग लेख्ने प्रयास गरेँ।परीक्षा कक्षको वातावरण निकै शान्त थियो। साथीहरू सबै मन लगाएर लेखिरहेका देख्दा म अझ उत्साहित भएँ। अब बाँकी परीक्षा पनि यस्तै आत्मविश्वासका साथ दिनुपर्छ भन्ने संकल्प गरेको छु। मनमा हल्का दबाब भए पनि नेपाली विषयमा राम्रो अंक आउने आशा छ।
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. तपाईंको गाउँघरमा खानेपानीको उचित प्रबन्ध हुन नसक्दा त्यसबाट पैदा भएका समस्यातर्फ सम्बद्ध पक्षको ध्यानाकर्षण गराउनका निम्ति कुनै स्थानीय पत्रिकाका सम्पादकलाई चिठी लेख्नुहोस् ।ख. आफ्ना हितैषी साथीले जिल्लास्तरीय कविता प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गरेको खुसियालीमा दिइने शुभकामना पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.सम्पादकज्यू,स्थानीय पत्रिका,विषय : खानेपानीको अभावसम्बन्धी ध्यानाकर्षण।**श्रीमान्, हाम्रो गाउँमा खानेपानीको उचित व्यवस्था हुन नसक्दा ठूलो समस्या उत्पन्न भएको छ। यहाँका बासिन्दाले घण्टौँ टाढा गएर पानी ल्याउनुपर्ने अवस्था छ। अस्वच्छ पानी प्रयोग गर्नुपर्दा स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या बढिरहेका छन्। बालबालिका र वृद्धवृद्धा विशेष पीडित भएका छन्।यस विषयमा सम्बन्धित निकायले तत्काल ध्यान नदिए जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्नेछ। त्यसैले स्थानीय तह र सरकारसमेतलाई खबरदारी गर्न तपाईंको पत्रिका मार्फत ध्यानाकर्षण गराउन विनम्र अनुरोध गर्दछु।धन्यवाद।आदरपूर्वकतपाईंको नाम…........प्रिय मित्र,तिमीले जिल्लास्तरीय कविता प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गरेको खबर सुनेर मलाई अपार खुशी लागेको छ। तिम्रो मिहिनेत, लगनशीलता र प्रतिभाले अब्बल स्थान दिलाएको छ। यो सफलता तिमीको मात्र नभई हामी सबैको गौरव हो।तिमीले यसैगरी साहित्यिक यात्रामा अझ प्रगति गर्दै देश र समाजलाई प्रेरणा दिनेछौ भन्ने आशा गर्दछु। तिमीलाई हार्दिक बधाई तथा उज्ज्वल भविष्यको शुभकामना।**तिम्रो हितैषी साथीनाम….......
- Q.१४. तलको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :समाज गतिशील छ । विश्व परिवर्तनशील छ । हरेक व्यक्ति सुनौलो भविष्यको खोजीमा लागेको हुन्छ । शोषण अत्याचार र विभेद नहोस् भन्ने चाहना अधिकांश मानिसको हुन्छ तर पनि समाजमा सुस्थिति हुन सकेको छैन । गरिबी, अभाव, अशिक्षा र भोकमरीले आज पनि ठूलो जनसङ्ख्या पीडित छ । देशभित्र उपलब्ध साधनस्रोतको न्यायपूर्ण वितरण र सम्भावनाहरूको उचित प्रयोग गर्न सकेमा केही हदसम्म गरिबी, अभाव र अशिक्षाबाट मानिसहरूले मुक्ति पाउन सक्छन् । देशका आदिबासी समुदायका मानिसलाई संरक्षण गरी तिनीहरूका अधिकारको संरक्षण गर्नु राज्यको कर्तव्य हो । भविष्यका कर्णधारका रूपमा रहेका बालबालिकाहरूको सुनिश्चित भविष्यका लागि उनीहरूको अधिकार संरक्षण गर्नु राज्य तथा हामी सबैको दायित्व हो । आफ्ना नागरिकहरूको कल्याणका लागि राज्यले गैरसरकारी सङ्घसंस्था तथा नागरिक समाजसँग समन्वय गरी मानव अधिकारको संरक्षण गर्नुपर्दछ ।A.१. समाज र विश्व परिवर्तनशील छन्, मानिस सुनौलो भविष्य खोज्छ।२. गरिबी, अशिक्षा, अभाव र भोकमरीले धेरैलाई पीडा दिएको छ।३. साधनस्रोतको न्यायपूर्ण वितरणले समस्या घटाउन सक्छ।४. बालबालिकाको अधिकार र मानवअधिकार संरक्षण राज्य र नागरिकको दायित्व हो।
- Q.१५. तलको अनुच्छेदलाई एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :माग पूरा गर्ने हक प्राप्त गर्ने गराउने यस्ता आन्दोलनले धेरैको हक हनन भएको हुन्छ । यस्ता आन्दोलनमा कतिपय कलिला विद्यार्थी विद्यालय जान पाउँदैनन्, श्रमिकले श्रम गरेर बाँच्न पाउँदैनन् देशको अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याउने पर्यटक देशमा भ्रमण गर्न पाउँदैनन् । एउटाले अधिकार प्रयोग गर्दा अरू कति जनाको अधिकार हनन भयो ? यसरी अधिकार प्राप्त व्यक्तिले राम्ररी कर्तव्य पालना गरेका भए यी समस्या आउने थिएनन् । यसबाट पनि अधिकारभन्दा कर्तव्य नै ठूलो रहेछ भन्ने पुष्टि हुन्छ । वैधानिक कर्तव्य पालना नगर्ने यस्ता व्यक्ति र समुदायलाई सजाय गर्न राज्यले सुरक्षा संयन्त्र परिचालन गर्न पनि सक्छ र कर्तव्यपालन गर्न बाध्य पार्न सक्छ । यसै गरी सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्ने, राज्य सञ्चालनका लागि कर तिर्ने, वातावरण संरक्षण गर्ने आदि कुरा यसअर्न्तगत पर्छन् । सरकारी नियम कानुनको पालना गराउने, शान्ति र सुव्यवस्था कायम राख्ने जस्ता संविधान र कानुनले निर्देश गरेका कुरा यसमै समेटिन्छन् । तसर्थ यी सबै तथ्यले अधिकारभन्दा कर्तव्य नै ठूलो भन्ने साक्ष्य प्रस्तुत गर्छन् ।A.अधिकारको नाममा हुने आन्दोलनले अरूको अधिकार हनन हुन्छ। विद्यार्थी पढ्न पाउँदैनन्, श्रमिकले श्रम गर्न पाउँदैनन्, पर्यटकले भ्रमण गर्न पाउँदैनन्। यदि सबैले आफ्नो कर्तव्य पूरा गरे यी समस्या आउने थिएनन्। त्यसैले अधिकारभन्दा कर्तव्य ठूलो हुन्छ भन्ने देखिन्छ। कर्तव्य पालन नगर्नेहरूलाई राज्यले सजाय दिन सक्छ। कर तिर्ने, नियम पालना गर्ने, शान्ति कायम राख्ने काम सबै कर्तव्यअन्तर्गत पर्छन्।
- Q.१६. दिइएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कथांश पढ्नुहोस् र सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :खुसी हुनुको कारण अर्को पनि थियो । डाक्टर दम्पतीका ड्राइभर रहेछन्, नुवाकोटका सानु तामाङ । उनी ४१ वर्षका रहेछन् । सानु तामाङकी श्रीमती तीन वर्षअगि बितेकी रहिछन् । दुई छोरीका बाउसँग शन्तमायाले बिहे गरिछन् । व्याकरण नमिले पनि शन्तमायाको प्रस्तुतिमा लय मिलेको थियो, जीवनको लय । एक्लो हुँदाको अनुभव हैरानी र अभावका छन्द भङ्गका बिच अहिलेसँगै हुँदाको अनुभवको सुरिलो लय । सानुसँगको संसर्गले दिएको चिरन्तन खुसी । कहिलेकाहीँ हुने खटपटले दिएको क्षणिक पीडा । कहिले स्वादिलो छेडखानी त कहिले गहिरो मायापिरती ।प्रश्नहरू:अ. शन्तमाया खुसी हुनुको कारण के थियो, तर्क दिनुहोस् ।आ. डाक्टर दम्पतीले अपेक्षा गरेजस्तै शन्तमाया कामदार थिइन् त ? पुष्टि गर्नुहोस् ।ख. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :पिकासोले भिखारी, जेलमा थुनिएका, दुःख पाएका, हेपिएका र सीमान्तकृत मान्छेका साथै गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्तिका चित्रसमेत बनाए । उनले महिलाका मार्मिक र प्रेमिल चित्र पनि बनाए । उनी केवल मान्छेको बाहिरी आवरण मात्र कहाँ हो र ती व्यक्तिका भित्री वेदना, संवेदना, संवेग, मर्म र सौन्दर्य मूर्त बनेर उनका अमूर्त चित्रभित्र चित्रित हुन्थे । जजसले ती चित्र हेर्थे ती व्यक्तिको हृदयमा करुणा, दया, माया, स्नेह, आक्रोशका भाव सलबलाउँथे र हेर्दाहेर्दै ती चित्रमा नै हराउँथे । उनका कला आजसम्म पनि अनमोल भएका छन् र संसारका सबैभन्दा महङ्गा चित्रका रूपमा उत्तिकै बेजोड छन् । आज पिकासोका कलाकृति संसार भरिका विख्यात कला सङ्ग्रहालयमा फेला पार्न सकिन्छ ।प्रश्नहरू:अ. पिकासोका कलाकृतिमा कस्ता विषयवस्तुले स्थान पाएका थिए ?आ. पिकासोका कलाकृतिमा पाइने विशेषता लेख्नुहोस् ।A.सानु तामाङसँगको वैवाहिक सम्बन्धले शन्तमायालाई खुसी दिएको हो। एक्लोपन, अभाव, कठिनाइबाट मुक्ति पाई जीवनमा नयाँ लय, नयाँ साथ, मायाप्रेम र खुसी अनुभव गरेकी थिइन्।हो, शन्तमाया व्याकरण नमिले पनि जीवनको लय मिलाउने, मेहनती, जिम्मेवार र परिवारलाई सम्हाल्न सक्ने भएकी थिइन्। त्यसैले उनी अपेक्षा अनुसारको कामदार थिइन् भन्ने पुष्टि हुन्छ।पिकासोका कलाकृतिमा स्थान पाएका विषयवस्तु
- भिखारी, थुनिएका व्यक्ति
- दुःख पाएका, सीमान्तकृत समुदाय
- गम्भीर मानसिक समस्या भएका व्यक्ति
- महिलाका मार्मिक र प्रेमिल चित्र
पिकासोका कलाकृतिमा पाइने विशेषता- केवल बाहिरी स्वरूप नभई भित्री वेदना, संवेदना, संवेग चित्रण
- चित्र हेर्दा करुणा, माया, आक्रोश जस्ता भाव जाग्ने
- अमूर्त शैलीमा मार्मिक प्रस्तुति
- संसारकै महँगो र बेजोड कला बन्नु
- Q.१७. यदि तपाई 'घरको माया' एकाङ्कीको लालबहादुर हुनुभएको भए कस्तो भूमिका निर्वाह गर्नुहुन्थ्यो ? तर्क दिनुहोस् ।A.यदि म ‘घरको माया’ एकाङ्कीको लालबहादुर हुन्थेँ भने, परिवारप्रति कर्तव्यबोध गर्ने, घरप्रेमी र समाजप्रेमी पात्र बन्थेँ। घर धानेर बस्न, अभावमा समेत परिवारलाई सम्हाल्न, दिदीबहिनीलाई सुरक्षा दिनु मेरो जिम्मेवारी हुने थियो। त्याग, सहयोग र घरप्रतिको मोहले नै मेरो भूमिका विशेष हुने थियो। यसरी म घर र समाजलाई समेट्ने सशक्त पात्रका रूपमा उभिन्थेँ।
- Q.१८. कुनै एकको व्याख्या गर्नुहोस् :क. समय जहाँ घडीले हैन कुखुराको भालेले बताउने गर्छ परदेश गएकाहरूको कुशलमङ्गल जहाँ अँगेनामा नुन पड्काएर अन्दाज गर्न सकिन्छ ।ख. आयुर्वेदिक औषधीका लागि नेपाल भूस्वर्ग मानिन्छ ।A.समय घडीले नभई कुखुराको भालेले बताउने गाउँजीवनको सरल शैलीलाई यसमा देखाइएको छ। परदेश गएकाहरूको कुशलमङ्गलको प्रतीक्षा गर्ने संस्कार, अँगेनामा नुन पड्काएर अनुमान गर्ने परम्परा, ग्रामीण जीवनको मौलिकता र विश्वास यस वाक्यांशमा प्रकट हुन्छ।आयुर्वेदिक औषधिका लागि नेपाल उपयुक्त जलवायु, माटो र जैविक विविधता भएको भूस्वर्ग हो। यहाँ पाइने जडीबुटी, औषधीय वनस्पतिले मानव स्वास्थ्यमा ठूलो योगदान दिन्छन्। त्यसैले नेपाललाई आयुर्वेदिक औषधिको दृष्टिले धनी र महत्त्वपूर्ण देशका रूपमा मानिन्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. तलको कथांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :काम सिद्धिएको ४५ दिनको भोलिपल्ट जिउनी खेतको निर्णयका निमित्त मुरलीधरले गाउँका मानिसलाई बोलाए । जुन आँगनमा, दश गाउँका दुनियाँको होचीअर्धेली, न्यायअन्यायको निरोपण हुन्थ्यो, आज त्यही आँगनमा उनै न्यायाधीशका दुई सन्तानको निसाफ गर्न गाउँका मानिस भेला भए । मानिसको दुई मत भो । उमेर पुगेका बुढापाकाले मुरलीधरको पक्ष लिए । श्रीधरका प्रभावमा परेका नयाँ ठिटाले चाहिँ श्रीधरको । सम्पत्तिका धनी बाबुले नै दुवै छोराले आधा आधा खानू भनेर गएपछि त्यस महाआत्माको अन्तिम आज्ञा श्रीधरले मान्नैपर्छ भन्ने निर्णय बुढापाकाले गरे । आधा आधा खानू भन्ने लिखत पण्डित बाजेले देखाउन नसकेपछि बाबु जुन छोरासँग बसेका हुन् । ऐनकानुनले जिउनी उसै छोराको एकलौटी हुन्छ भन्ने फैसला ठिटाले गरे । बुढापाकाले धर्मको न्याय गरे, ठिटाले ऐनको ।प्रश्न :अ. नेपाली समाजको वास्तविकतालाई 'कर्तव्य' कथामा केकसरी देखाउन खोजिएको छ ? समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. तलको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।मेरो देशको शिक्षा ज्ञान र विज्ञानको सङ्गम बन्नुपर्छ । यस्तो शिक्षाबाट पाइने ज्ञान वा चेतनाले मानिसलाई कर्तव्य, दायित्व, सद्गुण आदि सिकाउँछ । मानवीय स्वभाव र कर्मलाई सही मार्गमा लाग्न प्रेरित गर्दै कुनै कुराका फाइदा र बेफाइदाको व्याख्या गर्न सिकाउँछ । यसले मानिसलाई नैतिकवान्, सहिष्णु, दक्ष र विवेकशील बनाउन आवश्यक पर्ने नैतिक, सांस्कृतिक र वैज्ञानिक शिक्षाको सन्तुलनमा जोड दिन्छ। ज्ञान र विज्ञानले युक्त शिक्षा आर्जन गर्ने आजका विद्यार्थीमा व्यक्तिगत जीवन र सामाजिक जीवनका बारेमा गहिरो ज्ञान हुनेछ ।प्रश्न:अ. 'मेरो देशको शिक्षा' निबन्धमा कस्तो शिक्षाको अपेक्षा गरिएको छ ? समीक्षा गर्नुहोस् ।A.यस कथामा सम्पत्ति बाँडफाँडको विवादमा बुढापाका र ठिटा दुई धारमा विभाजित देखाइएका छन्। बुढापाकाले धर्म र बाबुको अन्तिम आज्ञालाई न्याय माने भने ठिटाले ऐनकानुनलाई आधार बनाए। यसबाट समाजमा पुरानो परम्परा र नयाँ कानुनी चेतना बीचको द्वन्द्व देखाइएको छ। यो कथाले समाजमा कर्तव्यबोध र नैतिक मूल्यको आवश्यकता देखाउँछ।यस निबन्धमा ज्ञान र विज्ञानको संगम हुने शिक्षा चाहिएको छ। यस्तो शिक्षाले कर्तव्य, दायित्व, सद्गुण सिकाउँछ। विद्यार्थीलाई विवेकशील, नैतिकवान्, सहिष्णु र दक्ष बनाउँछ। यसले व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनमा सही मार्ग देखाउँछ। त्यसैले निबन्धले नैतिक, सांस्कृतिक र वैज्ञानिक शिक्षा बीचको सन्तुलित शिक्षा प्रणालीको अपेक्षा गरेको छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्दमा नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् :क. म र मेरो कर्तव्यख. विज्ञानका उपलब्धि र चुनौतीग. प्रतिभा पलायनः समस्या र समाधानA.मानव जीवन कर्तव्यबोधले नै अर्थपूर्ण हुन्छ। म विद्यार्थी हुँ, मेरो पहिलो कर्तव्य अध्ययनमा ध्यान दिने हो। शिक्षक, अभिभावक र समाजप्रति आदर गर्ने, इमानदारीपूर्वक व्यवहार गर्ने पनि मेरो दायित्व हो।देशका नागरिकका रूपमा कर तिर्ने, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्ने, कानून पालना गर्ने कर्तव्य हुन्छ। वातावरण सफा राख्ने, सहयोग गर्ने, असहायलाई मद्दत गर्ने पनि मेरो जिम्मेवारी हो।अधिकार प्रयोग गर्दा अरूको अधिकारमा अतिक्रमण नहुने गरी व्यवहार गर्नुपर्छ। समाजमा शान्ति, सद्भाव र प्रगतिका लागि प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। त्यसैले कर्तव्य नै जीवनलाई सफल र समाजलाई समृद्ध बनाउने आधार हो।विज्ञान मानव सभ्यताको महान् वरदान हो जसले मानव जीवनलाई सहज, आरामदायी र आधुनिक बनाएको छ। यसको उपलब्धिहरूले स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि, उद्योग, यातायात र संचारजस्ता क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याएको छ; जस्तै कम्प्युटर, इन्टरनेट, मोबाइल, औषधि, भ्याक्सिन र वैज्ञानिक खेतीका विधिहरूले समाजलाई उन्नत बनाउन ठूलो योगदान दिएका छन्। तर, यससँगै चुनौतीहरू पनि उत्तिकै छन्, जस्तै परमाणु हतियार, प्रदूषण, जलवायु परिवर्तन, साइबर अपराध, बेरोजगारी र सामाजिक दूरीले मानव जीवनलाई संकटमा पारिरहेका छन्। त्यसैले विज्ञानलाई विवेकपूर्ण र जिम्मेवार तरिकाले प्रयोग गरी मानव हित र समाजको उन्नतिका लागि मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ भने मात्र यसको उपलब्धिहरू सुरक्षित र दिगो बन्न सक्छन्।प्रतिभा पलायन भन्नाले कुनै राष्ट्रका दक्ष, ज्ञानवान्, सिपालु तथा प्रतिभाशाली मानिसहरू रोजगारी, अवसर वा सुविधाको खोजीमा अन्य देशमा जाने प्रक्रियालाई बुझिन्छ। नेपालजस्ता विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा रोजगारका अवसर अभाव, राजनीतिक अस्थिरता, न्यून तलब, अनुसन्धान र प्राविधिक पूर्वाधारको कमी आदिका कारण धेरै युवाहरू विदेश पलायन हुने गरेका छन्। यसले देशलाई आवश्यक प्रतिभा गुमाउने मात्र होइन, राष्ट्रिय विकास, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा समेत ठूलो बाधा पुर्याउँछ। तर यसको समाधानका रूपमा सरकारले गुणस्तरीय शिक्षा, रोजगारीका अवसर, उचित तलब भत्ता, सुरक्षित कार्य वातावरण, अनुसन्धान तथा आविष्कारका लागि प्रोत्साहन जस्ता नीतिहरू ल्याउनुपर्छ। यसरी मात्र देशभित्रै प्रतिभाहरूलाई उपयोग गर्न सकिन्छ र राष्ट्रलाई दिगो विकासको बाटोतर्फ अघि बढाउन सकिन्छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.