Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह 'क' मा भएका शब्दहरूको समूह 'ख' मा भएका बर्थहरूका बिचमा जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह क समूह ख विख्यात सास्ती, दुःख टालो दोधारको अवस्था वैरी प्रसिद्ध, चर्चित सकस कपडाको सानो टुका, वस्त्र शत्रु, रिपु, दुस्मन A.समूह क समूह ख विख्यात प्रसिद्ध, चर्चित टालो कपडाको सानो टुका, वस्त्र वैरी शत्रु, रिपु, दुस्मन सकस सास्ती, दुःख - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :साक्षर र शिक्षित जनशक्तिको सङ्ख्या नबढेसम्म देशको चौतर्फी विकास हुन सक्दैन । राष्ट्रको मियोका रूपमा रहेको सरकारले यस कार्यको पहल गर्नुपर्छ ।क. 'सर्वाङ्गीण' को पर्यायवाची शब्द हो ।ख. 'निरक्षर' को विपरीतार्थी शब्द हो ।ग. '........' सिङ्गो शब्द हो ।घ. 'यश' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द ...... हो ।A.क. 'सर्वाङ्गीण' को पर्यायवाची शब्द चौतर्फी हो ।ख. 'निरक्षर' को विपरीतार्थी शब्द साक्षर हो ।ग. 'सिङ्गो' शब्द सम्पूर्ण हो ।घ. 'यश' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द कुकर्म हो ।
- Q.३. तलको अनुच्छेदबाट एउटा उखान र एउटा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :खाने मुखलाई जुंगाले छेक्दैन भने झै गरिबीका बिच पनि सरासर पढेर विमलाले राम्रो अङ्क ल्याई एसईई उत्तीर्ण गरिन् । यता आर्थिक अवस्था बलियो भएर पनि दुःख पाइस् मङ्गले आफ्नै ढङ्गले भने झै पढाइप्रति लत्तो छाडेर श्याम जाँच बिगारेकाले लाजले भुतुक्क भएर बाहिर निस्केको छैन ।A.
- उखान: "खाने मुखलाई जुंगाले छेक्दैन।"
- अनुकरणात्मक शब्द: सरासर
वाक्यमा प्रयोग: "खाने मुखलाई जुंगाले छेक्दैन भने झै गरिबीका बिच पनि सरासर पढेर विमलाले राम्रो अङ्क ल्याई एसईई उत्तीर्ण गरिन्।" - Q.४.तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्दसमूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. बिदुषी, वीदुषी, विदुषी, विदुसीआ. संबेदना, संवेदना, सम्वेदना, षंवेदनाख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस् :पर्यटकले उत्तरतीर हेर्दै भन्यो "आहा ! कति सुन्दर हिमालहरू ! यिनलाइ चुम्नसके कति आनन्द आउँथ्यो !”A.विदुषीसंवेदना"पर्यटकले उत्तरतीर हेर्दै भन्यो, 'आहा! कति सुन्दर हिमालहरू! यीलाई चुम्न सके कति आनन्द आउँथ्यो!'"
- Q.५. तलको अनुच्छेदमा रेखाङ्कित शब्दको शब्दवर्ग छुट्ट्याउनुहोस् :आफू जुम्रा जस्तो जुम्सो छ अनि कामको सट्टा कुराले टार्न खोज्छ भनी तपाईं गिज्याउनुहोला । मुखिन्जेल नसके पनि पछाडि पक्कै उडाउनुहुन्छ ।A."जुम्सो" → विशेषण"गिज्याउनुहोला" → क्रियापद"उडाउनुहुन्छ" → क्रियापद
- Q.६. तलका दुवै प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. तलको अनुच्छेदनबाट दुइटा उपसर्ग दुइटा प्रत्यय शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :देशको विकासमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नुपर्ने आजका प्रत्येक विद्यार्थीले जिम्मेवारीका साथ पढ्नुपर्दछ । अनुशासनमा रहेर परिश्रमपूर्वक अध्ययन गर्नुपर्ने बेलामा अनावश्यक कुरामा लागेर आफ्नो कर्तव्यबाट विमुख हुनुहुँदैन । आफ्नो दायित्वलाई नबिर्सी पढाइमा दत्तचित्त भएर लाग्नुपर्छ ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस् :सप्तकोसीको बगरको वनमा भोज गर्नेबारे सरसल्लाह गर्न पुगेका सान्नानी र ठुल्दाइले आआफ्ना बल्छीबाट थुप्रै माछा पनि मारेछन् । भोलिपल्टको तरकारीसरकारीको खाँचो टर्ला भनेर घरमा भुटभाट पारेर पकाउन खोज्दा ती माछा त गल्याकगुलुक भइ सकेछन् ।A.उपसर्ग: अन्-, प्रति- प्रत्यय: -पूर्वक, -शील निर्माण उदाहरण:
- अनुशासनमा रहेर अनावश्यक कुरामा लाग्नु → 'अनावश्यक' = अन (उपसर्ग) + आवश्यक (मूल शब्द)
- दत्तचित्त भएर लाग्नु → 'दत्तचित्त' = दत्त (प्रत्यय) + चित्त (मूल शब्द)
समस्त शब्द: सप्तकोसी → सप्त + कोसीविग्रह पदावली: भोजन → भोज + अनद्वित्व शब्द: भुटभाट, गल्याकगुलुकभुटभाट = भुट + भाटगल्याकगुलुक = गल + याकगुलुक - Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अज्ञात भूत कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :हिजो राति रमा दश बजे सुती । उसले राम्रो सपना देखी । सपनामा ऊ मुस्ताङ घुम्न गई । मुस्ताङमा ऊ खुब रमाई ।A.हिजो राति रमा दश बजे सुतिन्। उसले राम्रो सपना देखिन्। सपनामा ऊ मुस्ताङ घुम्न गई। मुस्ताङमा ऊ खुब रमाईन्।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. सम्भावनार्थका भिन्न भिन्न चारओटा क्रियापदको प्रयोग गरी आफ्नी बहिनीले गर्ने कामको वर्णन गर्नुहोस् ।ख. दिइएका वाक्यलाई लिङ्ग परिवर्तन गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस् :बानेश्वरमा बस्छ । ऊ उच्च मा. वि. मा पढाउँछ । उसकी एउटी महिला साथी छे । ऊ बैङ्कमा काम गर्छ ।A.
- मेरी बहिनीले सुत्न सक्छ।
- उनी खाना खाएजस्तो देखिन्छ।
- बहिनीले पढ्न सक्दछ।
- उनी खेल्दा रमाईलो हुन्छ।
ऊ बानेश्वरमा बस्छ। ऊ उच्च मा. वि. मा पढाउँछ। उसको एउटी महिला साथी छ। उनी बैंकमा काम गर्छिन्। - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. गुरुले विद्यार्थीहरूलाई राम्ररी पढ्ने निर्देशन दिनुभयो । (प्रत्यक्ष कथन)गुरुले भने, "विद्यार्थीहरू राम्ररी पढ्नू।"भाइले परिश्रम गरी पढ्यो र राम्रो जिपिए ल्यायो।बहिनीले कविता लेखेकी छे, सुन्दर!मलाई बुबाले भेट्नुभयो।A.ख. भाइले परिश्रम गरी पढ्यो । उसले राम्रो जिपिए ल्यायो । (वाक्य संश्लेषण)ग. बहिनीले कविता लेखेकी छे । (प्रेरणार्थक)घ. बुबाले मलाई भेट्नुभयो । (कर्मवाच्य)
- Q.१०. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :मुरलीधर उठेर मण्डपमा गए । चिनेका मानिसले ढोगिदिए । जेठाबाबुलाई अचानक आफूनेर उभिएको देखेर शशीधरले पनि ढोगिदियो । मुरलीधरले छोरालाई नानी चिरञ्जीवी भए भनेर आशिष दिए र पछाडिपट्टि बसी उसलाई आफ्नो काखनेर ताने ।प्रश्नहरू :क. मुरलीधर उठेर मण्डपमा गए। यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. 'जेठाबाबुलाई' शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।ग. मुरलीधरले छोरालाई नानी चिरञ्जीवी भए भनेर आशिष दिए र पछाडिपट्टि बसी उसलाई आफ्नो काखनेर ताने । यस वाक्यलाई मिश्र वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।घ. चिनेका मानिसले ढोगिदिए । यस वाक्यका उद्देश्य र विधेय पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।A.मुरलीधर उठेन र मण्डपमा जान सकेन।'जेठाबाबुलाई' → कर्मकारक (द्वितीय), चौथो विभक्तिमुरलीधरले छोरालाई नानी चिरञ्जीवी भए भनेर आशिष दिए र पछाडि बसेर आफ्नो काखमा ताने।उद्देश्य: क्रिया व्यक्त गर्नु, विधेय: मुरलीधरले ढोगिदियो।
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :नयाँ वर्षको दिन फुल्ने सलहेस फूल हेर्नका लागि सिराहामा पर्यटकहरूको भिड लागेको छ । भारतको विहार, कोलकाता, पटनादेखि घुम्न आएका भारतीय, अमेरिकाका पर्यटकहरू सबै लाहानदेखि चार किलोमिटर पश्चिममा रहेको यो आश्चर्य र अलौकिक फूलको अवलोकन गर्न आइपुगेका छन् । वर्षमा एक दिन फुल्ने, अझ त्यसमाथि एउटै मात्र फूल त्यो पनि माला आकारमा फुल्नाले सर्वसाधारणका लागि सलहेस फूलबारीमा फुल्ने सो फूल अहिले पर्यटकको आकर्षकको केन्द्रविन्दु बनेको छ । अघिल्लो दिन कोपिला लाग्ने र बिस्तारै बिस्तारै घण्टैपिच्छे आकार लिंदै नयाँ वर्षको बिहानी वैशाख १ गते मालाको आकारमा त्यस फूलले पूर्णता पाउँछ । परापूर्वकालमा राजा सलहेसलाई उनकी प्रेमिका कुशमा मालिनीले फूलबारीमा बिहानीपख सो फुलको माला लगाईदिने भएकाले बैशाख १ गते बिहान दुबैजनाको प्रेमको प्रतीक बनेर माला देखिएको हो । फूलको माला बिहानै फक्रिने र वैशाख १ गतेको साँझदेखि ओइली भोलिपल्ट झर्ने र वर्षभरि देख्न नपाइने भएकोले एक दिनको फूल त्यहाँको आश्चर्य भएको हो । सन् २०११ को पर्यटन वर्षमा सलहेस फूलबारीलाई प्रमुख पर्यटन गन्तव्यको रूपमा विकसित गर्ने योजना पर्यटन बोर्डको रहेको थियो ।प्रश्नहरू :क. सिराहामा भिड लाग्नाको कारण के हो ?ख.सलहेस फूल कहिले र कस्तो आकारमा फुल्ने गर्दछ ?ग. यो फूल कसको प्रेमको प्रतीक हो ?घ. सलहेस फूललाई किन आश्चर्यको फूल भनिएको हो ?A.सलहेस फूल हेर्न पर्यटकहरूको भीड हो ।फूल कहिले फुल्ने वर्षमा एक दिन, माला आकारमा फुल्ने गर्दछ ।प्रेमको प्रतीक राजा सलहेस र प्रेमिका कुशमा मालिनी हो ।आश्चर्यको फूल भनिने कारण एकै दिन मात्र फुल्ने, माला आकारको, अलौकिक सुन्दर भनिएको हो ।
- Q.१२. तलका मध्ये कुनै एक प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :क. तलका बुँदाहरूका आधारमा छोटो जीवनी लेखी उपयुक्त शीर्षक पनि दिनुहोस् :नाम : लेखनाथ पौड्यालजन्ममिति र जन्मस्थान : १९४१ पुस २६ गते, अघौं अर्चले कास्की ।माता-पिता : वसुन्धरादेवी र दुर्गादत्त पौड्यालशिक्षा : संस्कृतमा मध्यमाप्रमुख कृतिहरू : लालित्य भाग १ र २, लेखनाथ पौड्यालका प्रतिनिधि कविता, तरुणतपसी, ऋतुविचार, बुद्धिविनोद, मेरो राम आदि काव्यकृतिविशेषता र प्रमुख योगदान : नेपाली साहित्यमा आधुनिक कालका थालनीकर्ता परिष्कारवादी धाराका अगुवा कविमूलतः शास्त्रीय छन्द र लोकछन्दमा कविता लेख्ने छन्दोवादी कवि प्रकृतिप्रेमी, अध्यात्मवादी र सुधारवादी कविमानपुरस्कार: २००८ मा कविशिरोमणिको उपाधि, २०११ मा सार्वजनिक रथयात्रा र अभिनन्दन २०१९ मा उनको तस्विर अङ्कित हुलाक टिकट प्रकाशन र २०२६ मा मरणोप्रान्त त्रिभुवन प्रज्ञा पुरस्कार प्राप्तमृत्यु : : २०२२ फागुन ७ गते देवघाट, चितवन ।ख. 'वैदेशिक रोजगारभन्दा स्वदेशी रोजगार बेस' भन्ने शीर्षकको पक्षमा बादबिबादको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक: लेखनाथ पौड्याल: आधुनिक नेपाली साहित्यका थालनीकर्ताजीवनी: लेखनाथ पौड्यालको जन्म १९४१ पुस २६ गते, अघौं अर्च, कास्की मा भएको थियो। उनका पिता दुर्गादत्त पौड्याल र माता वसुन्धरादेवी थिइन्। उनी संस्कृतमा मध्यमा शिक्षा हासिल गरी साहित्यिक यात्रा सुरु गरे।लेखनाथ पौड्यालले नेपाली साहित्यमा आधुनिकताको थालनी गर्दै परिष्कारवादी धाराका अगुवा कविका रूपमा आफ्नो स्थान बनाएका छन्। उनी शास्त्रीय छन्द र लोकछन्द दुबैमा निपूर्ण कवि थिए। प्रकृतिप्रेम, अध्यात्मवाद, र सुधारवादी चिन्तन उनका लेखनका प्रमुख विशेषता हुन्।उनका प्रमुख कृतिहरूमा ‘लालित्य भाग १ र २’, ‘लेखनाथ पौड्यालका प्रतिनिधि कविता’, ‘तरुणतपसी’, ‘ऋतुविचार’, ‘बुद्धिविनोद’, ‘मेरो राम’ आदिको नाम उल्लेखनीय छ। उनले देशभक्ति, मानवता र सामाजिक सुधारका विचारलाई आफ्ना रचनामा प्रस्तुत गरेका छन्।लेखनाथ पौड्यालले २००८ मा कविशिरोमणि उपाधि, २०११ मा सार्वजनिक रथयात्रा र अभिनन्दन, २०१९ मा उनको तस्विर अङ्कित हुलाक टिकट प्रकाशन र २०२६ मा मरणोपरान्त त्रिभुवन प्रज्ञा पुरस्कार प्राप्त गरे। उनका योगदानका कारण नेपाली साहित्यमा उनको योगदान अमूल्य मानिन्छ।उनी २०२२ फागुन ७ गते देवघाट, चितवन मा निधन भएका थिए।शीर्षक: स्वदेशी रोजगारको महत्व"हामीले हाम्रो देशमै रोजगारी सिर्जना गर्नुपर्ने आवश्यक छ। वैदेशिक रोजगारले सायद अल्पकालीन आय दिन सक्छ, तर यसले दीर्घकालीन रूपमा हाम्रो समाज र अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्छ। स्वदेशी रोजगारको माध्यमबाट युवाहरूले आफ्नै देशको विकासमा योगदान पुर्याउन सक्छन्।स्वदेशी रोजगारले हाम्रो श्रमशक्ति देशमै रहन सुनिश्चित गर्छ र दीर्घकालीन रोजगारी अवसर सिर्जना गर्दछ। यसले ग्रामीण क्षेत्रको समृद्धि, स्थानीय उद्योगको प्रगति र आर्थिक सन्तुलन कायम गर्न मद्दत गर्छ। वैदेशिक रोजगारमा निर्भर हुनु भनेको युवाहरूलाई सीप र क्षमताबिना मात्र विदेश पठाउनु हो, जसले पारिवारिक, सामाजिक र सांस्कृतिक रूपमा क्षति पुर्याउन सक्छ।त्यसैले, स्वदेशी रोजगारीलाई प्रवर्धन गर्नु आवश्यक छ। सरकारले रोजगार सिर्जना, सीप विकास, तथा स्थानीय उद्योगमा लगानी बढाएर स्वदेशी रोजगारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। यसले दीर्घकालीन विकास र समाजमा स्थायी समृद्धि ल्याउँछ।"
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. आफ्ना बुबाको जागिरको सरुवा भएकाले आफूले विद्यालय छाड्नुपर्ने कारण देखाएर स्थानान्तरण प्रमाणपत्रको माग गर्दै प्रधानाध्यापकलाई एउटा निवेदन लेख्नुहोस् ।ख. भानुजयन्तीका अवसरमा हुन गइरहेको कविता प्रतियोगितामा प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थित हुन आग्रह गरी आफ्नो वडाका अध्यक्षलाई पठाइने निमन्त्रणापत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.प्रति: प्रधानाध्यापक, [विद्यालयको नाम]विषय: स्थानान्तरण प्रमाणपत्रको लागि निवेदनमहोदय,म [तपाईंको नाम], [कक्षा/ग्रेड] को विद्यार्थी, आफ्ना बुबाको जागिर सरुवा भएको कारणले आफ्नो विद्यालय छाड्नुपर्ने अवस्था आएको छ। त्यसैले म स्थानान्तरण प्रमाणपत्र उपलब्ध गराइदिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्दछु।म विद्यालयमा पाएको शिक्षाको लागि आभारी छु। आशा गर्दछु कि तपाईंले मेरो निवेदनलाई स्वीकृति दिनुहुनेछ।धन्यवाद।तपाईंको विश्वासपात्र,[नाम][मिति]प्रति: अध्यक्ष, [वडा कार्यालय]विषय: कविता प्रतियोगितामा प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थितिको निमन्त्रणमहोदय,हाम्रो वडामा भानुजयन्तीको अवसरमा कविता प्रतियोगिता आयोजना गरिएको छ। यस कार्यक्रममा तपाईंलाई प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थित हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं।कार्यक्रमको मिति: [मिति]स्थान: [स्थान]समय: [समय]तपाईंको सहभागिताले प्रतियोगितालाई उत्साहजनक र सफल बनाउनेछ।धन्यवाद।[तपाईंको नाम][पद/संगठन][मिति]
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :पर्यावरण सन्तुलन बिगार्ने गरी अनावश्यक वस्तु थपिँदा वातावरण असन्तुलित हुन पुग्छ, जसलाई हामी वातावरण प्रदूषण भन्छौँ । उद्योगधन्दा, कलकारखाना, मोटरगाडीबाट निस्किने धुँवा तथा अन्य रासायनिक पदार्थले हाम्रो वायुमण्डल, जमिन, पानी आदि प्रदूषित पार्छन् । बाढी, पहिरो, खडेरी, अतिवृष्टि, महामारी अनिकालजस्ता प्राकृतिक प्रकोट असन्तुलित पर्यावरणकै कारण उत्पन्न हुने गर्दछन् । अम्लीय वर्षा, हरितगृह प्रभाव तथा ओजन तह क्षयीकरण आदि वर्तमान पर्यावरणीय चुनौतीभित्र पर्छन् । यी सबै कारणले गर्दा जीवजन्तु, वनस्पति तथा मान जीवनमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ ।A.
- अनावश्यक वस्तु थप्दा वातावरण असन्तुलित हुन्छ र प्रदूषण बढ्छ।
- उद्योग, कलकारखाना, मोटरगाडी र रासायनिक पदार्थले वायु, जल, र माटोलाई प्रदूषित गर्छ।
- प्राकृतिक प्रकोप जस्तै बाढी, पहिरो, खडेरी, अतिवृष्टि र महामारी असन्तुलित पर्यावरणकै कारण उत्पन्न हुन्छ।
- अम्लीय वर्षा, हरितगृह प्रभाव, ओजन तह क्षयीकरण जस्ता पर्यावरणीय चुनौतीले जीवजन्तु, वनस्पति र मानव जीवनमा नकारात्मक असर पुर्याउँछ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदको एक तृतीयांशमा सारांश लेखी सुहाउँदो शीर्षक पनि दिनुहोस् :शिक्षालाई मानव जातिको तेस्रो आँखा मानिन्छ । यसलाई हाम्रो भित्री हृदयको नयन पनि भनिन्छ । यो हाम्रो बाहिरी आँखा अथवा चर्मचक्षुभन्दा पृथक्, महान् र तेजवान् छ । हामीसँग भएको यही ज्ञानचक्षुबाट हामीले शिक्षा आर्जन गछौँ अर्थात् कुनै कुरा सुन्छौँ र सिक्छौं, समाज र प्रकृतिमार्फत सैद्धान्तिक र व्यावहारिक ज्ञान निरन्तर आर्जन गरिरहन्छौँ । प्रकृति, संस्कृति र सभ्यताका दृष्टिले सृष्टिको उषाकालदेखि सुसम्पन्न मेरो देश आज शिक्षाका दृष्टिले समेत प्रगतिपथतर्फ लम्कँदो छ । शिक्षाले नै मानवलाई सम्मान, खुसी र सुखपूर्वक जिउने ज्ञान र सिप प्रदान गर्छ । यसले समाज र राष्ट्रमा प्रचलित मान्यता र विश्वासलाई मानवताका आँखाले हेर्ने र तिनका बारे समालोचनात्मक चिन्तन गर्ने सोच प्रदान गर्छ । यसले सकारात्मक र मूल्यवान् विषयलाई ग्रहण गर्ने र कतिपय असान्दर्भिक कुराबारे आलोचनात्मक दृष्टि राख्ने चेत प्रदान गर्छ । विज्ञान र सूचना प्रविधिलगायत युग सुहाउँदा जे जति नवीन प्रयोग र मान्यता स्थापित भएका छन्, तिनलाई आत्मसात् गर्दै समयानुकूल परिष्कृत गर्दै लैजाने काम शिक्षाले गर्छ ।A.शीर्षक: शिक्षा: मानव जातिको तेस्रो आँखाशिक्षा मानव जीवनको आधारभूत आवश्यकता हो। यसलाई हाम्रो भित्री आँखा वा ज्ञानचक्षु पनि भनिन्छ। शिक्षा प्राप्त गर्दा हामी समाज, प्रकृति र सभ्यताबाट सैद्धान्तिक र व्यावहारिक ज्ञान निरन्तर आर्जन गर्छौँ। शिक्षाले व्यक्तिलाई सम्मान, खुशी र सिपयुक्त जीवन प्रदान गर्छ। यसले समाजका प्रचलित मान्यता र विश्वासलाई आलोचनात्मक दृष्टिले हेर्ने क्षमता दिन्छ। विज्ञान र सूचना प्रविधिलगायत नवीनतम ज्ञान आत्मसात् गर्ने क्षमता पनि शिक्षाले विकास गर्छ। यसरी शिक्षा नै व्यक्तिको सोच, सामाजिक जिम्मेवारी र राष्ट्रको प्रगतिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
- Q.१६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. तलको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नको छोटो उत्तर दिनुहोस् ।समग्रमा रोग लाग्नुभन्दा रोग लाग्न नदिनु सर्वोत्तम उपाय हो । रोग लागेपछि मानिसले रोगको प्रकृतिअनुसार विभिन्न उपचारपद्धतिको विकल्प छँदै छ । आधुनिक चिकत्सा विज्ञानको पर्यायका रूपमा मान्ने गरिएको एलोप्याथिक औषधीको जस्तो पार्शवप्रभाव नहुने र शरीरबाट रोगलाई पूर्णतः निर्मूलीकरण गरिने आयुर्वेदिक चिकित्सा पद्धतितर्फ मानिसको आकर्षण बढ्दो छ । आफ्नो शरीरलाई स्वस्थ राख्न शरीरमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता अभिवृद्धि गर्न र 'निरोगी जीवन सुखी जीवन' को सपना साकार पार्न आयुर्वेदिक चिकित्साको प्रयोग आजको आवश्यकता र समयको माग बनेको छ ।प्रश्नहरू:अ. किन आयुर्वेदिक उपचार पद्धतिमा आकर्षण बढेको छ ?आ. आयुर्वेदिक चिकित्सा आज किन आवश्यक छ ?ख. तल दिइएको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नको छोटो उत्तर दिनुहोस् :ईष्यद्विष हटाएर जो छर्छन् प्रेम सौरभ ।तिनै मान्छेहरू बन्छन् विश्वका निम्ति गौरव ॥प्रश्नहरू:अ. मानिस कसरी गौरवशाली बन्न सक्छ ?आ. ईष्यद्वेिष किन हटाउन भनिएको होला ?A.आधुनिक एलोप्याथिक औषधिमा पार्श्वप्रभाव देखिने हुँदा मानिसहरू प्राकृतिक र सुरक्षित उपचार चाहन्छन्। आयुर्वेदिक उपचारले शरीरबाट रोग पूर्णतया निर्मूल पार्छ र यसमा कुनै हानिकारक असर हुँदैन।शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन, निरोगी जीवन प्राप्त गर्न, र समग्र स्वास्थ्यको संरक्षणका लागि आयुर्वेदिक चिकित्सा आवश्यक छ।मानिस ईर्ष्या र द्वेष हटाएर प्रेम, सहयोग र सकारात्मक कार्यमार्फत गौरवशाली बन्न सक्छ।ईर्ष्या र द्वेषले व्यक्तिको मानसिक शान्ति, समाजमा सम्बन्ध र सम्मानमा नकारात्मक असर पार्छ। यसलाई हटाउँदा मानिस समाज र राष्ट्रको लागि गौरवशाली बन्न सक्छ।
- Q.१७. दिइएको प्रश्नको तार्किक उत्तर दिनुहोस् :शत्रु कथाका प्रमुख पात्र कृष्ण रायका ठाउँमा तपाईं हुनुभएको भए के गर्नुहुन्थ्यो ? आफ्ना तर्क दिनुहोस् ।A.यदि म कृष्ण रायको ठाउँमा हुन्थें भने, शत्रुको कमजोरीको अध्ययन गरी युद्धको रणनीति तयार पार्थें। शत्रुलाई नोक्सान पुर्याउँदा नागरिक र स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्ने उपाय अपनाउँथें। शान्तिपूर्ण समाधान सम्भव भएमा वार्ता र समझदारीको प्रयास गर्थें। यसले समाजमा शान्ति कायम राख्दै भविष्यका जोखिम घटाउँछ।तर्क:
- रणनीति सोचेर निर्णय गर्दा अनावश्यक नोक्सान रोक्न सकिन्छ।
- केवल क्रोध वा रक्षामा मात्र निर्भर हुँदा दीर्घकालीन समस्या बढ्छ।
- शत्रुको स्थिति बुझ्नाले न्यायसंगत र विवेकपूर्ण कदम चाल्न सकिन्छ।
- Q.१८. कुनै एकको सप्रसङ्ग व्याख्या गर्नुहोस् :क. नेपाल बाँचे नेपाली हाम्रो गौरव बाँच्ने छ नेपाली भाषा संस्कृति कला साहित्य साँच्ने छ ।ख. सबै पर्खाइको पछिल्तिर मेरा सयौँ सपना पर्खिरहेछन्, इच्छा र आकाङ्क्षा पर्खिरहेछन् ।A.नेपाली भाषा, संस्कृति, कला र साहित्य जगेर्ना हुनु राष्ट्रको पहिचान बचाउन महत्त्वपूर्ण छ। जब हाम्रो संस्कृति जीवित हुन्छ, तब मात्र हामी गौरवशाली बन्न सक्छौं।व्यक्तिका इच्छा र आकाङ्क्षा सधैं प्रतीक्षामा रहन्छन्। समय र अवसरअनुसार ती प्राप्त हुन्छन्। यसले धैर्यता र उत्साह कायम राख्न प्रेरणा दिन्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको विवेचनात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. तलको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :पिकासोले आफ्नो लामो जीवनकालमा कलाका क्षेत्रमा असाधारण रूपमा प्रशंसा कमाए । उनका धेरै कलाकृति निकै बिकाउ र चर्चित बने । उनका १३५०० हाराहारीमा चित्र, १२२८ मूर्तिकला, २८८० सेरामिक कला, लगभग १२००० रेखाचित्र रहेका छन् । पिकासोले आफ्नो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण योगदान गरेको र उनलाई चर्चाको शिखरमा पुऱ्याएको क्षेत्र भने चित्रकला बन्यो । आफ्ना चित्रमा पिकासोले रङलाई अभिव्यक्तिगत तत्त्वका रूपमा प्रयोग गरे । पिकासोका प्रारम्भिक मूर्तिकला काठबाट कोरिएका अनि माटाबाट बनाइएका थिए । उनका चर्चित र निकै मूल्यवान् चित्रहरूले पिकासोलाई अजर अमर बनाएका छन् । उनको द गुएर्निका चित्र हिटलरको हमलामा देखिएको युद्धको क्रूरता, अमानवीयताको पराकाष्ठाको जीवन्त साक्ष्य प्रस्तुत गरिएको एक भव्य चित्र हो । सन् १९३७ मा गुएर्निका भन्ने ठाउँको बास्क सहरमा नाजीहरूले गरेको विनाशकारी हवाई हमलापछिको वातावरण चित्रित यस चित्रलाई हालसम्मकै सबैभन्दा महान् युद्धविरोधी चित्र मानिन्छ ।प्रश्न :पाब्लो पिकासो विश्वकै कुशल चित्रकार हुन् भन्ने कुरालाई पाब्लो पिकासो जीवनीको माथिको अंशलाई समेत आधार बनाई उत्तर लेख्नुहोस् ।ख. दिइएको कथांश पढी सोधिएको प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :भाइका कुरा सुनेर मुरलीधरले बर्र आँसु झारे । मुरलीधर रोएको देखेर श्रीधरका जहान, छोराछोरी पनि रुन लागे । एकछिनपछि मुरलीधरले भाइका निधार, छाती, हात, गोडा सबै अङ्ग छामे । उनको शारीरिक गति देखेर मुरलीधरको हृदयमा दुःखको कोलाहल मच्चियो । केही बेरपछि छातीमा भक्कानु पारेर आँसु झार्दै भने, “बिसेक हुन्छ बा, हरेस नखाऊ । बाले आफ्नो जीवनमा अनन्य पुण्य गर्नुभएको छ । उहाँको त्यस महान् तपस्याका प्रभावले हाम्रो अनिष्ट कदापि हुने छैन । बरु अब यहाँका वैद्यको भर गरेर बस्नुभएन । तिमीलाई देशतिर औषधी गराउन लैजान्छु ।”प्रश्न :कर्तव्य कथाले नेपाली समाजको वास्तविकतालाई कसरी चित्रण गरेको छ ? माथिको अनुच्छेदलाई समेत आधार बनाई स्पष्ट पार्नुहोस् ।A.पाब्लो पिकासो विश्वकै कुशल चित्रकार मानिन्छन्। उनले आफ्नो लामो जीवनकालमा कला क्षेत्रमा असाधारण योगदान दिए। उनका १३५०० हाराहारी चित्र, १२२८ मूर्तिकला, २८८० सेरामिक कला र लगभग १२००० रेखाचित्रले उनको सृजनशीलता र बहुमुखी प्रतिभा देखाउँछ। पिकासोले चित्रकलालाई अभिव्यक्तिगत शैली र रङ प्रयोगको माध्यम बनाएर नयाँ दिशा प्रदान गरे। उनका प्रारम्भिक मूर्तिकलाहरू काठ र माटाबाट बनेका थिए भने, पछि उनले सिर्जना गरेका चित्र र मूर्तिकला विश्वभर चर्चित र मूल्यवान् बने। विशेष गरी उनको चित्र ‘द गुएर्निका’ नाजी आक्रमणको भयानकता र अमानवीयताको जीवन्त प्रमाण प्रस्तुत गर्दछ, जसलाई युद्धविरोधी कला क्षेत्रमा अद्वितीय मानिन्छ। पिकासोको कलाले केवल सौन्दर्य मात्रै प्रस्तुत गरेन, तर सामाजिक र ऐतिहासिक यथार्थलाई पनि उजागर गर्यो। उनको रचनाशैली अभिनव, प्रयोगात्मक र सृजनात्मक रहेकोले उनलाई विश्वविख्यात चित्रकारको सूचीमा राखिएको छ। यसरी पिकासोको कला र योगदानले उनलाई अमर र गौरवशाली बनाएको छ।कथामा मुरलीधरले आफ्नो भाइको पीडा देख्दा आँसु झारे र भावनात्मक रूपमा उनीसँग सहानुभूति प्रकट गरे। यस घटनाले नेपाली समाजमा कर्तव्य, सहानुभूति र पारिवारिक सम्बन्धको वास्तविकतालाई चित्रण गर्छ। मुरलीधरले आफ्नो भाइका शरीरका अंग छामेर उनको स्वास्थ्य र भलाइको ख्याल राख्नु, र त्यसपछि औषधीको उचित व्यवस्थापन गर्ने योजना बनाउनु, परिवारभित्रको आपसी माया र सहयोगको महत्वलाई दर्शाउँछ। कथामा देखाइएका भावनात्मक क्रियाकलाप र संवेदनशील व्यवहारले देखाउँछ कि नेपाली समाजमा पारिवारिक उत्तरदायित्व र सम्बन्धलाई उच्च प्राथमिकता दिइन्छ। साथै, मुरलीधरले भाइको जीवनलाई संरक्षण गर्ने र सामाजिक र धार्मिक मर्यादा पालन गर्ने काम गरेकोले, यो कथाले समाजको नैतिक मूल्य, सहिष्णुता, मानवता र पारिवारिक संस्कारको गहिरो प्रतिबिम्ब प्रस्तुत गरेको छ। यसरी कथाले वास्तविक जीवनका संवेदनशील र उत्तरदायी व्यवहारलाई पाठकसमक्ष जीवन्त रूपमा चित्रण गरेको छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा १५० शब्द नघटाई निबन्ध लेख्नुहोस् :क. मेरो देश मेरो सर्वस्वख. नेपालको जलसम्पदाग. जलवायु परिवर्तनका दुष्प्रभावA.मेरो देश मेरो सर्वस्व हो। देश मात्र भूभाग वा सीमामा सीमित छैन, यो हाम्रो संस्कृति, भाषा, धर्म, पर्व, र ऐतिहासिक धरोहरको समग्रता हो। हामी नेपालीको पहिचान हाम्रो देशसँग जोडिएको छ। मेरो देशले मलाई शिक्षा, सुरक्षा, परिवार र समाजमा जिउने आधार प्रदान गरेको छ। हिमाल, पहाड, तराई र पहिरो, नदी र तालहरूको सुन्दरता, जनजीवनको विविधता, यहाँको परम्परा र संस्कार मेरो आत्मामा गर्व जगाउँछन्। देशको विकासमा योगदान गर्नु, प्रकृति र संसाधनको संरक्षण गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो। मेरो देशको स्वतंत्रता, सुशासन र समृद्धि मेरो लागि सर्वोपरि छ। देशप्रतिको माया र सम्मानले हामीलाई जिम्मेवार नागरिक बनाउँछ। यही कारणले, मेरो देश मेरो जीवनको सर्वस्व हो, र म त्यसको संरक्षण, सेवा र विकासमा सदैव प्रतिबद्ध रहन्छु।नेपाल प्राकृतिक सौन्दर्य र जलसम्पदाको धनी देश हो। यहाँ हिमालयका हिमनद, नदी, ताल, जलप्रपात र प्राकृतिक स्रोतहरूले भरिपूर्ण छ। गण्डकी, कर्णाली, कोशी र रामगंगा जस्ता नदीहरूले न केवल जलविद्युत उत्पादनमा योगदान गर्छन्, तर सिंचाई, पर्यटन र कृषि क्षेत्रलाई पनि जीवन्त बनाउँछन्। नेपालका नदीहरू देशको अर्थतन्त्र र ग्रामीण जीवनका लागि अमूल्य साधन हुन्। तर, नदी प्रदूषण, जलस्रोतको दुरुपयोग र अनियन्त्रित विकासले जलसम्पदामा खतरा पुर्याउँछ। सरकारले जलविद्युत परियोजना र स्रोत संरक्षणका योजना अघि बढाएको छ। प्रत्येक नागरिकले नदी, ताल र प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षणमा योगदान दिनुपर्छ। जलसम्पदा संरक्षणको माध्यमबाट हामी प्राकृतिक विपत्तिबाट जोगिन सक्छौं र भविष्यको पुस्तालाई स्थायी विकासको मार्ग तयार पार्न सक्छौं।जलवायु परिवर्तन अहिले विश्वभरि सबैभन्दा गम्भीर समस्या बनेको छ। औद्योगिक क्रान्ति र मानव गतिविधिका कारण वातावरणमा हरितगृह ग्यासहरूको वृद्धि भएको छ। यसको परिणामस्वरूप तापक्रम वृद्धी, असमान वर्षा, बाढी, पहिरो, सुख्खा मौसम र चरम मौसमी घटनाहरू बढेका छन्।नेपालमा हिमाल र हिमनद पग्लँदा नदीहरूमा बाढीको जोखिम बढ्छ। पहाडी र तराई क्षेत्रमा जमिन क्षरण, खेतीयोग्य भूमि घट्ने र प्राकृतिक प्रकोपको संख्या बढ्ने खतरा छ। कृषक समुदायको आम्दानीमा कमी आउँछ र खाद्य सुरक्षा कमजोर हुन्छ।जलवायु परिवर्तनले जनस्वास्थ्यमा पनि असर गर्छ। तापक्रम वृद्धि र प्रदूषणले रोगहरूको जोखिम बढाउँछ। साथै, वन्यजन्तु र जैविक विविधता नाश हुने खतरा छ।हामीले हरितगृह ग्यास कम गर्ने, नवीकरणीय ऊर्जा प्रवर्द्धन गर्ने, वृक्षारोपण र सचेत उपयोगमार्फत जलवायु परिवर्तनका प्रभाव न्यून पार्न सकिन्छ। जलवायु संरक्षण हामी सबैको दायित्व हो। यदि हामीले समयमै कदम चाल्यौँ भने पृथ्वी र भविष्यका पुस्ताका लागि सुरक्षित वातावरण सुनिश्चित गर्न सकिन्छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.