Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह क मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह ख बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह क समूह ख साक्ष्य व्याकुल व्यग्र नातागोता कुटुम्ब दर्शक पोख्त भक्षक साँचो काम गर्न सिपालु A.समूह क समूह ख साक्ष्य साँचो व्यग्र व्याकुल कुटुम्ब नातागोता पोख्त काम गर्न सिपालु - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोसःखटियामा बसेर तातो पानी पिउँदै काकाले छोराहरूलाई ध्यान दिएर पढ भन्नुभयो । छोराहरू पनि साथीहरूसँग मिलेर पढ्न थाले । काका खुसीले गदगद भए ।क. 'मित्र' को पर्यायवाची शब्द .....हो ।ख. 'खाट' को लघुतावाची शब्द...... हो ।ग. 'आगो' को विपरीतार्थी शब्द...... हो ।घ. 'टाटो' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द ......हो ।A.क. 'मित्र' को पर्यायवाची शब्द साथी हो ।ख. 'खाट' को लघुतावाची शब्द खटिया हो ।ग. 'आगो' को विपरीतार्थी शब्द पानी हो ।घ. 'टाटो' को श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द तातो हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा उखान वा टुक्का र एउटा पारिभाषिक/प्राविधिक वा अनुकरणात्मक शब्द पहिचान गरी तिनलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् ।अब साइबर अपराधीको सातो उडाउनु पूर्व तिनलाई पकाउनु पर्छ किनकी अब कसैको जीवनमा कहिल्यै यस्ता घटना नघटुन् । कसैलाई पनि कहिल्यै यस्तो नहोस् । (सोच्दै ओछ्यानमा पल्टन्छ र भुसुक्क निदाउँछ ।)A.
- उखान/टुक्का : सातो उडाउनु वाक्य : ठुलो आवाजले सुनेपछि उसको त सातो उड्यो ।
- प्राविधिक शब्द : साइबर अपराध वाक्य : अहिले साइबर अपराध नियन्त्रण गर्न कडा कानुन आवश्यक छ ।
- अनुकरणात्मक शब्द : भुसुक्क वाक्य : ऊ पढ्दै गर्दा भुसुक्क निदायो ।
- Q.४. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. दिएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् ।अ. संविधान, सम्विधान, सम्वीधान, संविधानआ. पञ्चशिल, पञ्चशील, पंचशील, पन्चशीलख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारी लेख्नुहोस :अध्ययनशिल विद्यार्थीले ठुलो मान्छे बन्नका लागि अनुशासित बन्नु पर्छ ।A.संविधानपञ्चशिलअध्ययनशील विद्यार्थीले ठूलो मान्छे बन्नका लागि अनुशासित बन्नु पर्छ ।
- Q.५. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका पदको पदवर्ग पहिचान गर्नुहोस् ।स्यावास ! तिमीले भनेका सबै मानेर सफलता पायौ । तिम्रो कुरा सुनेर सबैको इच्छा पूरा भए जस्तै भयो ।A.स्याबास! → विस्मयादिबोधकतिमीले → सर्वनाम (कर्ताकारक)भनेका → क्रियापद (विशेषण रूप)सफलता → संज्ञातिम्रो → सर्वनाम (सम्बन्धकारक)कुरा → संज्ञाइच्छा → संज्ञा
- Q.६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. दिइएको अनुच्छेबाट दुईओटा उपसर्ग र दुइओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया समेत देखाउनुहोस् ।देशको उन्नतिका लागि ग्रामीण क्षेत्रको विकासमा ध्यान दिनुपर्छ । नेताहरूले आफ्नो देशको गरिमा बढाउन सामूहिक प्रयत्न पनि गर्नुपर्छ नत्र देशले काँचुली फेर्न सक्दैन ।ख. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरि विग्रह गर्नुहोस् । एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द बनाउनुहोस् र द्वित्व भएर बनेका दुइगोटा शब्द पहिचान गरि निर्माण प्रक्रिया समेत देखाउनुहोस् ।नपढेको मानिसले सधै गफ गरेर अमूल्य समय खेर फालिरहेको हुन्छ । भरजन्म उसले गाईगोठ मै जीवन बिताउँदा जीवनचक्रको रहस्यबारे अत्तोपत्तो पाउँदैन । हरेकसँग ससानो कुरामा निहुँ खोजी खोजी समय व्यतीत गर्छ ।A.
- उपसर्ग लागेका शब्द : उन्नति (उ+न्नति) सामूहिक (स+मूह+ि+क)
- प्रत्यय लागेका शब्द : गरिमा (गरि + मा) विकास (वि + कास)
- समस्त शब्द : गाईगोठ विग्रह : गाईको गोठ
- विग्रह पदावली : जीवन चक्र समस्त शब्द : जीवनचक्र
- द्वित्व शब्द : अत्तोपत्तो (अत्तो + पत्तो) खोजीखोजी (खोजी + खोजी)
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई पूर्ण वर्तमान काल परिवर्तन गर्नुहोसःसरस्वती विदेश पढ्न गइन् । विदेशमा गएर नयाँ साथी बनाइन् । साथीसँग मिलेर डेरामा बसिन् । दुःख गर्नु परे पनि उनी खुसी नै थिइन् ।A.सरस्वती विदेश पढ्न गएकी छिन् । विदेशमा गएर नयाँ साथी बनाएकी छिन् । साथीसँग मिलेर डेरामा बसेकी छिन् । दुःख गर्नु परे पनि उनी खुसी नै रहेकी छिन् ।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।क. सामान्यार्थकका फरक-फरक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्यमा साथीको आनीबानीका बारेमा वर्णन गर्नुहोस् ।ख. दिइएका बहुवचनका वाक्यलाई एकवचनमा परिवर्तन गरी अनुच्छेद पुनर्लेखन गर्नुहोस :उनीहरू पढाइमा ध्यान दिन्छन् । अतिरिक्त क्रियाकलापमा सहभागी हुन्छन् । अनावश्यक वाद-विवाद कहिल्यै गर्दैनन् । सिर्जनात्मक काममा लाग्न पाउँदा सधैं खुसी मान्छन् ।A.
- मेरो साथी राम्रोसँग पढ्छ ।
- ऊ खेलकुदमा पनि रमाउँछ ।
- ऊ अरूलाई सहयोग गर्छ ।
- ऊ सचेत भएर काम गर्छ ।
ऊ पढाइमा ध्यान दिन्छ । अतिरिक्त क्रियाकलापमा सहभागी हुन्छ । अनावश्यक वादविवाद कहिल्यै गर्दैन । सिर्जनात्मक काममा लाग्न पाउँदा सधैं खुसी मान्छ । - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका संकेतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् ।क. अर्जुन खाना खाएर विद्यालय गयो । (वाक्य विश्लेषण)ख. भाइ बेस्सरी हाँस्यो (भाववाच्य)ग. विद्यार्थीहरू चउरमा खेल्दै छन् । (प्रेरणार्थक)घ. साथीले भन्यो, "आज मेरो टाउको दुखेको छ ।” (अप्रत्यक्ष कथन)A.कर्ता = अर्जुन, क्रिया = गयो, अतिरिक्त = खाना खाएर विद्यालयभाइबाट बेस्सरी हाँसियो ।विद्यार्थीहरूलाई चउरमा खेलाइँदै छ ।साथीले भन्यो कि आज उसको टाउको दुखेको छ ।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् ।काँडा झरेको गुलाफको बोट भए होलान् भन्ने आशा गरेकी थिएँ झन फूल भरेर काँडा मात्र बाँकी रहेका बनेर आएछन् । बालुवाले तिललाई पनि बालवा नै सम्झन्छ भने झै उनका आँखामा म बिझाउन थालें । मैले बर्साएका अमृतका कण कणमा उनले विष देख्न थाले, दिएको चिनी लाई गेगर सम्झे, पथ्य वचनले पनि तिखो वाणको रूप लियो । उसैले घातप्रतिघात चल्दै गयो । अन्त्यमा उनले बुनेको जालमा म पो परेँ। थुनुवा कैदी जस्तो भएर बस्नुपर्दा खसमले त्यागेकालाई घरभित्र हुलेको पापको फल हो भनी चित्त बुझाएँ ।प्रश्नहरू :क. मैले बर्साएका अमृतका कण-कणमा उनले विष देख्न थाले, दिएको चिनीलाई गेगर सम्झे, पथ्य वचनले पनि तिखो वाणको रूप लियो । यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित शब्द 'वचनले' को कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।ग. अनुच्छेदको रेखाडकित वाक्यलाई मिश्र वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।घ. मैले बर्साएका अमृतका कण-कणमा उनले विष देख्न थाले । यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।A.मैले बर्साएका अमृतका कणकणमा विष देखिएन, दिएको चिनीलाई गेगर सम्झिएन, पथ्य वचनलाई पनि तिखो वाणको रूपमा लिइएन ।वचनले → करणकारक, तृतीया विभक्तिबालुवाले तिललाई पनि बालुवा नै सम्झन्छ भने झै उनका आँखामा म बिझाउन थालेँ ।उद्देश्य = मैले बर्साएका अमृतका कणकणमाविधेय = उनले विष देख्न थाले
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस :वर्षा, असिना र आँधीबेहरीजस्ता प्रतिकूलतालाई छल्न जुन बेला देखि हाम्रा पुर्खाहरूले गुफालाई आफ्नो आश्रय बनाएका थिए, त्यस बेलादेखि नै मानिस र उसका बिचको सहवासको गाथा सुरु भएको बुझिन्छ । यदि यस्तै हो भने यो सम्बन्ध करिव ११७ हजार वर्ष पुरानो भइसकेको छ । तिनताक गुफामा आश्रय लिई झुण्डिएर बसेका चमेराका बाह्य परजीवी उडुसले स्वाद फेर्ने मौका पाएका थिए । त्यस बेला देखि नै यी उडुसहरू यसरी मानिसको पछि लागे कि अझपर्यन्त यो पिछा छटेको छैन । साधारण शब्दमा कीटविज्ञहरूको मनसाय बुझाउने हो भने स्वभावमा अन्तर ल्याएका छन् । उनीहरू के भन्दछन् भने मानिसले गुफाबाट आफ्नै बलबुद्धिले निर्मित घरमा बसाइँ सर्दा ती उडुसहरू मानिसहसँग घरभित्रको वातावरणमा हुर्कन पुगेका हुन् । उडुस एक खास किसिमको किरा भएकोले किट विज्ञहरूले यस किराको वर्णन हेमिप्टेरा गनको सिभिसिडी कुलमा राखी गरेका छन् । मानिसलाई पिरोल्ने कुख्यात किराहरूमध्ये यो पनि प्रमुख किरा हो ?प्रश्नहरू :क. मानिस र उडुस विचको सम्बन्ध कहिलेदेखि सुरु भयो ?ख. उडुसको पहिले केसँग सम्बन्ध रहेको पाइन्थ्यो ?ग. उडुस कसरी मानिससँग टाँसिन पुग्यो ?घ. किट विज्ञका अनुसार उडुस कुन किसिमको किरा हो ?A.मानिस र उडुसबीचको सम्बन्ध गुफामा मानिस बस्न थालेको समयदेखि सुरु भएको हो ।उडुसको पहिले सम्बन्ध चमेरा सँग रहेको पाइन्छ ।मानिस गुफाबाट घरमा बस्न जाँदा उडुसहरू मानिससँगै घरभित्रको वातावरणमा हुर्किएर टाँसिए ।किट विज्ञका अनुसार उडुस हेमिप्टेरा गणको सिभिसिडी कुलमा पर्ने किरा हो ।
- Q.१२. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी तयार पारी शिर्षक समेत लेख्नुहोस :नामःभैरव अर्यालजन्ममितिःवि.सं. १९९३ साल असोज ५ गतेजन्मस्थानःकुपन्डोल, ललितपुरशिक्षाःएम.ए. सम्मको औपचारिक शिक्षा हासिलपहिलो रचनाः 'खोलापारिका पुरेत बाजेप्रकाशित कृतिहरूः' काउकुती, जयभुँडी, गलबन्दी, इतिश्री र दस औतारप्रवृत्ति र विशेषताः -नेपाली साहित्यका कथा, कविता, समालोचना, हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध आदि विधामा सक्रिय रुपमा कलम चलाएका ।-हास्य र व्यङ्ग्यको मिश्रण गरी उत्कृष्ट निबन्ध सिर्जना गरेका ।-देशभक्ति, समाज सुधार र मानवतावादी चिन्तनलाई निबन्धमा व्यक्त गरेका ।-मानिसका खराब आचरण र दुर्व्यवहारप्रति तिखो व्यङ्ग्य प्रहार गरेका ।-समय सापेक्ष रुपमा सटिक र मार्मिक निबन्ध लेखेका ।मृत्युः वि.सं. २०३३ असोज १९ गते गोकर्ण काठमाडौँ ।ख. 'घर छेउको विद्यालयको फाइदा' शीर्षकमा एउटा संवाद तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक: भैरव अर्याल: हास्य र व्यङ्ग्यका उत्कृष्ट साहित्यकारजीवनी: भैरव अर्यालको जन्म वि.सं. १९९३ साल असोज ५ गते कुपन्डोल, ललितपुरमा भएको थियो। उनका माता-पिता दयाराम भट्ट र रिपुमर्दिनी देवी हुन्। प्रारम्भिक शिक्षा पछि उनले एम.ए. सम्मको औपचारिक शिक्षा हासिल गरे। उनी नेपाली साहित्यका विभिन्न विधामा सक्रिय थिए। उनको पहिलो प्रकाशित रचना ‘खोलापारिका पुरेत बाजे’ हो। भैरव अर्यालले काउकुती, जयभुँडी, गलबन्दी, इतिश्री र दस औतारजस्ता कृतिहरू प्रकाशन गरे।उनी नेपाली साहित्यमा हास्य, व्यङ्ग्य, निबन्ध, कथा, कविता र समालोचनामा विशेष रुचि राख्थे। उनका रचनामा देशभक्ति, समाज सुधार र मानवतावादी चिन्तन झल्किन्छ। मानिसका खराब आचरण र दुर्व्यवहारप्रति उनले सटिक र मार्मिक व्यङ्ग्य प्रहार गर्न सके। समय सापेक्ष र मार्मिक शैलीमा रचना गर्ने क्षमता भएका उनी नेपाली साहित्यका माध्यमिक कालका प्रमुख प्रतिभा मानिन्छन्। भैरव अर्यालको निधन वि.सं. २०३३ असोज १९ गते गोकर्ण, काठमाडौँमा भएको थियो।राम: “मेरो घर छेउमै विद्यालय भएकाले पढाइमा धेरै सजिलो भयो।”सीता: “साँचिकै, हामीलाई लामो यात्रा गर्नु पर्दैन, समय बचत हुन्छ।”राम: “त्यसैले हामीले नियमित रूपमा कक्षा पढ्न सक्छौं र होमवर्क पनि समयमा सकिन्छ।”सीता: “साथीसँग पनि छेउछाउ भेटघाट गर्न सजिलो छ, खेलकुद र गतिविधिमा सहभागी हुन पनि पाइन्छ।”
- Q.१३. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःक. विद्यालयको पुस्तकालयमा दैनिक पत्रिकाको प्रवन्ध मिलाइदिन आग्रह गर्दै विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई एउटा निवेदन लेख्नुहोस् ।ख. गोदावरी फ्लोर मिलको मैदा बारे एउटा विज्ञापनको नमुना प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.प्रति,प्रधानाध्यापकज्यू,विद्यालय, [विद्यालयको नाम]विषय: पुस्तकालयमा दैनिक पत्रिकाको प्रवन्ध मिलाइदिन आग्रहसादर निवेदन छ:म [तपाईंको नाम], कक्षा [तपाईंको कक्षा] को विद्यार्थी, विद्यालयको पुस्तकालयमा दैनिक पत्रिकाको प्रवन्ध नियमित रूपमा राख्नको लागि अनुरोध गर्दछु। यसले विद्यार्थीहरूलाई समाचार तथा नवीनतम जानकारी सजिलै प्राप्त गर्न सहयोग पुग्नेछ।तसर्थ, कृपया यस कार्यको व्यवस्था मिलाइदिनुहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछु।सादर,[तपाईंको नाम][मिति]गोदावरी फ्लोर मिल
- गुणस्तरीय मैदा, प्रत्येक घरको आवश्यकताका लागि उपयुक्त।
- स्वास्थ्यकर, स्वच्छ र शुद्ध उत्पादन।
- रोटी, पकौडा, र मिठाईका लागि उत्तम।
- आजै नजिकैको पसलबाट किन्नुहोस्।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् ।आयुर्वेद चिकित्साका धेरै सकारात्मक पक्ष हुनाका साथै यसको लोकप्रियता दिनानुदिन बढ्दै गएको हुँदा यसको वर्तमान सुन्दर र भविष्य उज्यालो देखिन्छ । यसमा पञ्चकर्म आयुर्वेदको महत्वपूर्ण उपचार प्रक्रिया हो। शरीरको शुद्धीकरण एवम् रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनका लागि यसको उपयोग गरिन्छ । यसमा विभिन्न पाँच चिकित्सा विधिको समिश्रण हुन्छ । यस अन्तगत वमन अर्थात् उपचारात्मक उल्टी, विरेचन अर्थात् परिष्करण चिकित्सा, वस्ति अर्थात पेटसम्बन्धी चिकित्सा पर्छन् । त्यस्तै आयुर्वेदका अनुसार शरीरका शारीरिक एवम् मानसिक क्रियाकलाप त्रिदोषमा निर्भर हुन्छन् । वात, पित्त र कफ तीन ओटामा सन्तुलन भयो भने मानिस स्वस्थ रहन्छ । यसमा असन्तुलन हुँदा मानिस बिरामी पर्छ । यि त्रिदोषका प्रभावक तत्व मौसम, जलवायु, स्थान, आयु र मानसिक अवस्था हुन् । यसको उपचार पद्धतिमा प्रयोग हुने जडीबुटी नेपाल मै पाइनु, रोगको लक्षणका आधारमा उपचार गरिनु, चिरफार कम हुनु यसका विशेषता हुन् ।A.१. आयुर्वेद चिकित्साका धेरै सकारात्मक पक्ष छन् र यसको लोकप्रियता बढ्दै गएको छ।२. पञ्चकर्म आयुर्वेदको महत्वपूर्ण उपचार प्रक्रिया हो।३. शरीरको शुद्धीकरण र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन यसको प्रयोग हुन्छ।४. त्रिदोष (वात, पित्त, कफ) को सन्तुलन हुनु स्वास्थ्यको लागि आवश्यक छ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस ।देवकोटाले किशोर र पूर्वयुवावयको एउटै डुङ्गामा पारिवारिक जीवन कलेज जीवन अनुशिक्षण र साहित्यिक यात्रालाई निरन्तर खियाइ रहे । वि.स. १९८१ मा १५ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको चालिसे परिवारकी मनदेवी चालिसेसँग यिनको विवाह भयो । वि.स. १९८२ मा १६ वर्षको उमेरमा उनले म्याट्रिकुलेसन परीक्षा उत्तीर्ण गरे । जाँच दिए पछि फुर्सदका समयमा अङ्ग्रेजी स्वच्छन्दतावादी कवि वर्डस्वर्थ र सेलीका कविता रुचिपूर्वक पढ्न थाले । वि.स. १९८३ मा उनी त्यति बेलाको त्रिचन्द्र क्याम्पसमा आइएस्सीमा मर्ना भएर । पढ्दै पनि गर्नुपर्छ, कमाउँदै पनि गर्नुपर्छ भन्ने घरपरिवारको आग्रहअनुरूप उनले अनुशिक्षण पेसा सुरु गरे । उनले बि.स. १९८७ मा बिए उत्तीर्ण गरे । त्यस बेलासम्म १२ घण्टे अनुशिक्षणसँग जुधेर गए पनि केही गीत र कविता रचना गरिसकेका थिए ।A.देवकोटाले किशोर र पूर्वयुवावयको जीवनलाई निरन्तर अनुशिक्षण, कलेज जीवन र साहित्यिक यात्रासँग जोडेर अघि बढाए। वि.स. १९८१ मा उनी १५ वर्षको उमेरमा विवाह भए। वि.स. १९८२ मा म्याट्रिकुलेसन परीक्षा उत्तीर्ण गरे। फुर्सदको समयमा उनले अङ्ग्रेजी कविताहरू पढे। वि.स. १९८३ मा त्रिचन्द्र क्याम्पसमा आईएस्सी अध्ययन सुरु गरे र घरपरिवारको आग्रहअनुसार अनुशिक्षण पेसा पनि सुरु गरे। वि.स. १९८७ मा बिए उत्तीर्ण गर्दा १२ घण्टे अनुशिक्षणको सामना गरेका थिए र गीत तथा कविता रचना गरिसकेका थिए।
- Q.१६. दिइएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोसःक. दिइएको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :ग्रामसभा विसर्जन भएको अलि दिनपछि बाबुको अन्तिम आज्ञाको आधार लिएर मुरलीधरले अदालतमा नालिस दिए । धुमधाम सँग मुद्दा चल्यो । गाउँका बुढापाका, तरुण, तन्नेरी साराले बकपत्र गर्नुपन्यो । साक्षी बस्दा पनि गाउँ दुई भागमा विभक्त यो । “मर्ने बेला दुवै छोराले आधा आधा बाँडेर खानू, भनी बुढाले भनेको हामीले प्रत्यक्ष देखेसुनेका हौ ।” भनी बुढापाकाले बकपत्र गरे, ठिटाले चाहिँ होइन भने । 'होइन' भन्नेकै सङ्ख्या बर्ता भो ।प्रश्नहरू:अ. यस कथांशमा पाइने समाज कस्तो छ ?आ. यस कथांशले कस्तो सन्देश दिन्छ ?ख. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :उनको चित्रकलामा घनवादको सशक्त प्रयोग भएको पाइन्छ । धनवादको प्रयोग भएको यस काललाई 'निग्रोकाल' पनि भनिन्छ । धनवादी कलाकृतिमा वस्तुहरूलाई विश्लेषण गरिन्छ, टुक्रा टुक्रा पारिन्छ । ती टुक्रालाई अमूर्त रूपमा पुनः संयोजन र संश्लेषण गरिन्छ । यसमा कलाकारले वस्तुलाई एउटै दृष्टिकोणबाट चित्रण नगरी बृहत्तर सन्दर्भमा प्रतिनिधित्व गर्ने धेरै दृष्टिकोणबाट विषयलाई चित्रण गर्दैन । यसरी मूर्त वस्तुलाई भाँच्ने, टुक्रयाउने अनि जोडेर फेरि वस्तु र विषयलाई व्यापक अर्थमा र अमूर्त रुपमा प्रयुक्त गर्ने यही वाद है घनवादी कला आन्दोलनका रूपमा चिनिन्छ ।प्रश्नहरू:क. घनवाद भनेको के हो ?ख. बनपुरी आन्दोलनलाई कसरी परिभाषित सकिन्छ ?A.यस कथांशमा समाज अत्यन्तै परम्परागत र कडाइयुक्त देखिन्छ। यहाँ गाउँका बुढापाका, तरुण, तन्नेरी सबै कानुनी र सामाजिक नियमलाई ध्यानमा राखेर विवादको समाधान खोज्ने प्रयासमा छन्। तथापि, समाज विभाजित छ – केही पक्षले बाबुको अन्तिम इच्छाको पालना गर्न चाहन्छन् भने केहीले विरोध गर्छन्। यसले देखाउँछ कि गाउँ समाजमा वैचारिक भिन्नता छ, र न्यायिक विवादमा जनताको विचार मिश्रित हुन्छ।यस कथांशले पारिवारिक सम्बन्ध, न्याय र समाजको भूमिकामा सन्तुलन आवश्यक रहेको सन्देश दिन्छ। बाबुको अन्तिम इच्छा पालन गर्नु कर्तव्य हो, तर समाजमा विभिन्न मतले विवाद सिर्जना गर्न सक्छ। यसले हामीलाई देखाउँछ कि परिवार, न्याय र सामाजिक सहमति बीच सन्तुलन आवश्यक छ।घनवाद भनेको कला आन्दोलन हो जसमा कलाकारले वस्तु वा विषयलाई टुक्रा टुक्रा पारेर अमूर्त रूपमा पुन: संयोजन गर्छ। यसमा वस्तु एउटै दृष्टिकोणबाट चित्रित हुँदैन; बृहत्तर सन्दर्भ र विभिन्न दृष्टिकोणबाट विषयलाई प्रतिनिधित्व गरिन्छ।बनपुरी आन्दोलनमा प्राकृतिक र ग्रामीण जीवन, जनजीवनका समस्याहरू, सामाजिक व्यवहार र सांस्कृतिक परम्परालाई वास्तविक र संवेदनशील तरिकाले चित्रण गरिन्छ। यसलाई नेपाली चित्रकला आन्दोलनको महत्वपूर्ण अंग मान्न सकिन्छ, जसले जीवनको यथार्थता र ग्रामीण जीवनको सुन्दरता देखाउँछ।
- Q.१७. प्रविधिको विकाससँगै साइबर अपराधको समेत बाढी आएकै हो त ? 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' पाठका आधारमा आफ्नो तर्क राख्नुहोस् ।A.साइबर प्रविधिको विकाससँगै अपराधको नयाँ रूप – साइबर अपराध – पनि तीव्र रूपमा बढेको छ। इन्टरनेट, मोबाइल एप, डिजिटल बैंकिङ र सामाजिक सञ्जालको प्रयोगले सजिलै अपराध गर्ने अवसर पनि वृद्धि गरेको छ। यस्तो परिस्थिति रोक्नका लागि व्यक्तिहरू, विद्यालय र सरकार सबैले सचेत रहनुपर्छ। कानुनी नियम कडाइका साथ लागू गर्नुपर्छ, डिजिटल सुरक्षा सचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्छ र प्रविधिको दुरुपयोग रोक्न उपाय अपनाउनुपर्छ। यसरी मात्र “यस्तो कहिल्यै नहोस्” भन्ने लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ।
- Q.१८. कुनै उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोसःक. उदात्त कर्मको यात्रा गर्दछन् जो सधै सधैं आदर्श नमुना मान्छे बन्दछन् विश्वमा तिनै ।ख. हाम्रा बाबुबाजेले आफ्नो आखिरी सास हिमालको बतासमा मिलाए, हामी पनि त्यसै गरौंला । आफ्ना पुर्खाको धर्म थामौँ ।A.यो उद्धरणले बताउँछ कि उदात्त कर्म गर्ने मानिसहरू मात्र आदर्श व्यक्तित्व बन्न सक्छन्। संसारमा वास्तविक आदर्श र प्रेरणाका स्रोत यिनै व्यक्ति हुन्। यहाँ व्यक्त गरिएको सन्देश हो कि जीवनमा नैतिकता, परोपकार र उच्च मूल्यका कामले मानिसको वास्तविक मूल्य निर्धारण हुन्छ।यो उद्धरणले हाम्रा पुर्खाले जीवनभर पालना गरेका मूल्य र धर्मलाई सम्मान गर्नुपर्ने सन्देश दिन्छ। जीवनको अन्त्यमा पनि पुर्खाको मार्ग र धर्म अनुसरण गर्ने हो भने समाज र परिवारको परम्परा सुरक्षित रहन्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :शान्तमाया २३ वर्षकी हुँदा उनका श्रीमान् बितेका रहेछन् । श्रीमान् बितेको १३ दिन देखि ज्यामी काममा हिँडेकी रहिछिन् । उफ् कठैबरा ! उनी शारीरिक रुपले अत्यन्तै कमजोर देखिन्छिन् ।अ. शान्तमाया जस्ता लाखौंको जीवनमा खुशीयालीको वातावरण बनि रहेको छैन तापनि असल साथीको प्रेमको अनिवार्यता कति रहन्छ, कथांशका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको एकाङ्कीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् ।मलाई, त मितज्यू, मरे पनि यही देशमै माँ। पछि हंस पनि त्यो पाखामा नजाओस-जस्तो लाग्छ ।अ. किन मानिसले मरेको हंस पनि देशबाहिर नजाओस्, भनिएको हो ? पाठका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।A.शान्तमाया २३ वर्षकी हुँदा उनका श्रीमान् बितेका रहेछन्। श्रीमान् बितेको १३ दिनमै उनी ज्यामी काममा हिँडेकी थिइन्। यस कथांशले देखाउँछ कि धेरै व्यक्तिहरूको जीवनमा दुःख, कठिनाइ र जिम्मेवारीको बोझले खुशीयालीको वातावरण सिर्जना हुँदैन। शान्तमायाजस्ता महिला समाजमा असंख्य छन्, जसले व्यक्तिगत जीवनका कठिनाइ र पारिवारिक जिम्मेवारी बीच सन्तुलन राख्दै अगाडि बढ्नु पर्छ।यसै सन्दर्भमा असल साथीको प्रेमको आवश्यकता अनिवार्य हुन्छ। मानिसलाई दुःख र चुनौतीको समयमा सहारा, समझदारी र मानसिक समर्थन चाहिन्छ। शान्तमायाजस्ता पात्रले सामाजिक समर्थन, साथीको माया र आत्मीयता पाउँदा मात्र जीवनका कठिन समयलाई सहज तरिकाले सामना गर्न सक्छन्। कथांशले यही सन्देश दिन्छ कि मानव जीवनमा प्रेम र सहयोगले मानसिक शक्ति बढाउँछ, मनोबल उच्च राख्छ र व्यक्तिगत समस्यालाई सामना गर्न मद्दत गर्छ।यसरी, असल साथीको प्रेम र सहयोग जीवनमा आवश्यक छ, खासगरी ती परिस्थितिहरूमा जहाँ बाहिरी खुसी वा वातावरण अनुपस्थित हुन्छ। यसले सामाजिक सम्बन्धलाई पनि बलियो बनाउँछ र मानिसलाई भावनात्मक रूपमा स्थिर राख्छ।यस एकाङ्की अंशले देशप्रेमको महत्वलाई दर्शाउँछ। व्यक्तिले मरेपछि पनि आफ्नो देशमा रहने चाहना राख्नु भनेको मातृभूमिप्रति गहिरो प्रेम र सम्मानको संकेत हो। यहाँको भाव व्यक्त गर्दछ कि मानिस आफ्नो जन्मभूमि र समाजसँग जोडिनै पर्छ।कथांशले पाठकलाई सिकाउँछ कि माटो, भाषा, संस्कृती र समाजसँगको सम्बन्ध अपरिहार्य छ। मरेपछि पनि देशबाहिर नजानु भन्ने अभिव्यक्ति राष्ट्रप्रतिको जिम्मेवारी, सम्बन्ध र प्रेमको प्रतीक हो। यसको माध्यमबाट पाठकमा आफ्नै देशको मूल्य र संरक्षणको महत्व बोध गराइन्छ।यो अंशले व्यक्तिगत इच्छाभन्दा ठूलो सामाजिक र सांस्कृतिक जिम्मेवारीको महत्वलाई उजागर गर्दछ। यसले हामीलाई सिकाउँछ कि मातृभूमिको माया र देशप्रेम केवल शब्दमा मात्र होइन, व्यवहार र निर्णयमा पनि प्रकट हुनुपर्छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्द सम्मको निबन्ध लेख्नुहोस् ।क. हामी नेपालीख. कोभिड १९ र यसका प्रभावग. अनुशासित र सभ्य व्यवहारA.हामी नेपाली हौं, हिमाल, तराई, पहाड र पहाडका घना जंगलहरूसँग जोडिएका धर्तीका नागरिक। हाम्रो पहिचान भाषा, संस्कृति, पर्व, र परम्परामा छ। नेपालीहरू साहसी, मेहनती र सहिष्णु हुन्। हामी प्राकृतिक विपत्तिहरू सामना गर्न सधैं तयार छौं र हाम्रो संस्कृतिले हामीलाई एकता र सहिष्णुतामा बाँध्छ।हामीले आफ्नो भाषा, संस्कृति र परम्परालाई संरक्षण गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो। नेपालको विविधताले हामीलाई बलियो बनाउँछ, र हाम्रो साझा पहिचानले हामीलाई सामाजिक र राष्ट्रिय दायित्वमा सक्रिय राख्छ। हामी नेपालीले सहिष्णुता, समानता र एकताको मूल्यलाई जीवनमा अनुसरण गर्नु पर्दछ। हाम्रो लक्ष्य आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा उन्नति गर्नु मात्र होइन, नैतिक र सामाजिक जिम्मेवारी पनि निभाउनु हो।हामी नेपालीहरू पहाड र तराईका धर्तीका रमणीय दृश्य र प्राकृतिक सम्पदामा गर्व गर्छौं। हाम्रा पर्व, भाषा, लोकगीत, रचनात्मक कला र सांस्कृतिक धरोहर हाम्रो राष्ट्रिय पहिचानको अभिन्न अंग हुन्। हाम्रो युवा वर्गले आधुनिक प्रविधि र विज्ञानमा ध्यान दिँदै आफ्नो संस्कृति र परम्परालाई निरन्तर संरक्षण गर्नुपर्छ।यसरी हामी नेपालीहरूले हाम्रो मातृभूमिको संरक्षण, सामाजिक न्याय र समानताको मूल्य पालन गरी देशलाई प्रगतिशील र समृद्ध बनाउने दिशामा योगदान गर्नुपर्छ। हामी नेपाली हौं, र हाम्रो गर्व हाम्रो पहिचान, हाम्रो संस्कार र हाम्रो योगदानमा छ।कोभिड १९ एक वैश्विक महामारी हो जसले मानव जीवन, स्वास्थ्य, शिक्षा, अर्थतन्त्र र सामाजिक जीवनमा व्यापक प्रभाव पारेको छ। यस महामारीका कारण विश्वभर लकडाउन, क्वारेन्टाइन र सामाजिक दूरी अपनाउन बाध्य हुनु पर्यो। स्वास्थ्य क्षेत्रमा दबाब बढ्यो र अस्पतालमा बिरामीहरूको चाप अत्यधिक भयो।शिक्षा प्रणालीमा पनि ठूलो असर प¥यो। विद्यालय र कलेज बन्द भए, अनलाइन कक्षा संचालन गर्नु पर्यो, तर सबै विद्यार्थीले डिजिटल पहुँच पाएका थिएनन्। यसले सिकाइमा असमानता र मानसिक तनाव सिर्जना गर्यो।आर्थिक क्षेत्रमा पनि कोभिड १९ ले ठूलो असर पुर्यायो। रोजगार गुमे, व्यापार र उद्योग प्रभावित भए। दैनिक आम्दानीमा आधारित मजदुर र साना व्यवसायी अत्यधिक संकटमा परे।सामाजिक जीवनमा पनि दूरी र आइसोलेसनले सम्बन्धमा असर पुर्यायो। मानिसहरूले पारिवारिक भेटघाट, साथीभाइसँगको मेलन र सामूहिक गतिविधि कम गर्नुपर्यो।तर कोभिड १९ ले हामीलाई सचेत बनायो, स्वास्थ्य नियम पालना, सरसफाइ र व्यक्तिगत हाइजिनमा ध्यान दिन सिकायो। यस महामारीले भविष्यका स्वास्थ्य आपतकालीन अवस्थाहरूमा तयारी र एकता आवश्यक रहेको पाठ सिकायो।अनुशासित र सभ्य व्यवहार मानिसको सामाजिक, व्यक्तिगत र व्यावसायिक जीवनका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण छन्। अनुशासनले जीवनलाई सुसंगठित बनाउँछ, समयको मूल्य बुझाउँछ र जिम्मेवारीमा दृढता दिन्छ। जब व्यक्ति आफ्नो दिनचर्या, पढाइ, काम र व्यक्तिगत जीवनमा अनुशासित हुन्छ, तब उसले लक्ष्य प्राप्तिमा सजिलो अनुभव गर्छ।सभ्य व्यवहारले मानिसलाई समाजमा सम्मान र प्रतिष्ठा दिलाउँछ। अरूसँग विनम्रता, सहयोग र समर्पण व्यवहारले सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउँछ। अरूको अधिकारको सम्मान गर्नु, सार्वजनिक स्थानमा नियम पालन गर्नु, र विवादबाट टाढा रहनु सभ्यताका मुख्य आधार हुन्।विद्यालय, कार्यालय र घरमा अनुशासित र सभ्य व्यवहार अपनाउँदा वातावरण सकारात्मक हुन्छ। विद्यार्थीहरू पढाइमा ध्यान दिन्छन्, काम गर्नेहरू समयमै कार्य सम्पन्न गर्छन् र समाजमा आपसी सम्मान कायम हुन्छ। यसले राष्ट्र विकासमा पनि योगदान पुर्याउँछ।सारांशमा, अनुशासन र सभ्य व्यवहारको अभ्यासले व्यक्तिलाई सफल, सामाजिक र जिम्मेवार नागरिक बनाउँछ। यसले व्यक्तिगत, पारिवारिक र सामाजिक जीवनमा सन्तुलन, सुरक्षा र शान्ति ल्याउँछ।अनुशासित र सभ्य व्यवहार मानिसको सामाजिक, व्यक्तिगत र व्यावसायिक जीवनका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण छन्। अनुशासनले जीवनलाई सुसंगठित बनाउँछ, समयको मूल्य बुझाउँछ र जिम्मेवारीमा दृढता दिन्छ। जब व्यक्ति आफ्नो दिनचर्या, पढाइ, काम र व्यक्तिगत जीवनमा अनुशासित हुन्छ, तब उसले लक्ष्य प्राप्तिमा सजिलो अनुभव गर्छ।सभ्य व्यवहारले मानिसलाई समाजमा सम्मान र प्रतिष्ठा दिलाउँछ। अरूसँग विनम्रता, सहयोग र समर्पण व्यवहारले सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउँछ। अरूको अधिकारको सम्मान गर्नु, सार्वजनिक स्थानमा नियम पालन गर्नु, र विवादबाट टाढा रहनु सभ्यताका मुख्य आधार हुन्।विद्यालय, कार्यालय र घरमा अनुशासित र सभ्य व्यवहार अपनाउँदा वातावरण सकारात्मक हुन्छ। विद्यार्थीहरू पढाइमा ध्यान दिन्छन्, काम गर्नेहरू समयमै कार्य सम्पन्न गर्छन् र समाजमा आपसी सम्मान कायम हुन्छ। यसले राष्ट्र विकासमा पनि योगदान पुर्याउँछ।सारांशमा, अनुशासन र सभ्य व्यवहारको अभ्यासले व्यक्तिलाई सफल, सामाजिक र जिम्मेवार नागरिक बनाउँछ। यसले व्यक्तिगत, पारिवारिक र सामाजिक जीवनमा सन्तुलन, सुरक्षा र शान्ति ल्याउँछ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.