Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. तल समूह 'क' मा दिइएका शब्दको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' दसी दृढ निश्चय फिराद प्रमाण परिवेष्टित परिस्थिति सङ्कल्प नालिस चारैतिरबाट घेरिएको घुम्ने काम A.समूह 'क' समूह 'ख' दसी दृढ निश्चय फिराद नालिस परिवेष्टित चारैतिरबाट घेरिएको सङ्कल्प प्रमाण - Q.२. दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शब्द पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस् ।अल्लारे केटाहरू सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग गरेर बर्बाद भएका छन् । यसले अभिभावकको माथा दुखाइ पनि भइरहेको छ । नराम्रोसित बिग्रेपछि पछुताएर के गर्नु 'बाघ गयो बुद्धि आयो' भनेजस्तै कुलतले सखाप पारिसकेपछि पछुताएर केही हुँदैन । बेलैमा होस पुऱ्याएर यो जालबाट बच्चालाई मुक्त गराउनुपर्छ ।क. 'टाउको'को पर्यायवाची शब्द ......हो ।ख. 'सदुपयोग' को विपरीतार्थी शब्द ......हो ।ग. अनेकार्थी शब्द........ हो ।घ. 'बाग' शब्दको श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द ........हो ।A.क. 'टाउको' को पर्यायवाची शब्द माथा हो ।ख. 'सदुपयोग' को विपरीतार्थी शब्द दुरुपयोग हो ।ग. अनेकार्थी शब्द जाल हो ।घ. 'बाग' शब्दको श्रुतिसमभिन्नार्थी शब्द बाघ हो ।
- Q.३. दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा टुक्का र एउटा पारिभाषिक शब्द पहिचान गरी तिनलाई अनुच्छेदको भन्दा फरक वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् :दसैंका बेलामा गाउँका चौतारी, दोबाटो र डाँडामा काँधमा काँध मिलाएर लिङ्गे पिङ र रोटे पिङ हाल्ने, खेल्ने र रमाइलो गर्ने परम्परा छ । यो सांस्कृतिक परम्पराको जगेर्ना र सामाजिक सद्भाव कायम राख्ने माध्यम हो । यसरी आँखा चिम्लेर बसेका युवापुस्तालाई आफ्नो संस्कृतिको जगेर्ना गर्न उत्प्रेरित गर्नुपर्छ ।A.टुक्का : काँधमा काँध मिलाएरनयाँ वाक्यमा प्रयोग :सफल हुन काँधमा काँध मिलाएर मेहनत गर्नुपर्छ।पारिभाषिक शब्द : पिङनयाँ वाक्यमा प्रयोग :दशैंमा गाउँमा ठूलो लिङ्गे पिङ हालिएको थियो।
- Q.४. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द छानी लेख्नुहोस् :अ. स्वासप्रश्वास, श्वासप्रश्वास, स्वासप्रस्वास, श्वासप्रस्वासआ. संक्षेप, सन्क्षेप, सक्षेप, सञ्क्षेपख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई भनिन्, यसरी हामी नै आपसि झगडा गरेर देशलाई बरबाद पार्नुहुँदैन ।A.श्वासप्रश्वाससंक्षेपराजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई भनिन्, “यसरी हामी आपसी झगडा गरेर देशलाई बरबाद पार्नुहुँदैन।”
- Q.५. दिइएको अनुच्छेदमा रेखाङ्कन गरिएका शब्दको शब्दवर्ग पहिचान गर्नुहोस्सानी आमाले सानीलाई तिमीले परीक्षामा राम्रोसँग लेख है भन्नुभयो ।A.सानी = विशेषणसानी – सर्वनामतिमी – सर्वनामसंग – कारक (सम्बन्धकारक)है – अव्यय (क्रियाविशेषण/उद्घोषक)भन्नु – क्रिया
- Q.६. दिइएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको अनुच्छेदबाट दुईओटा उपसर्ग र दुईओटा प्रत्यय लागेर बनेका शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया समेत देखाउनुहोस् :योगबाट आत्मिक सुख मिल्छ । शरीरका भित्री अङ्गको व्यायाम योगबाट मात्र सम्भव छ । मनको विकार हटाइ सत्कर्ममा लागेर व्यक्तित्व निर्माण गर्न योगको आवश्यकता पर्दछ ।ख. दिइएको वाक्यलाई शुद्ध पारेर लेख्नुहोस् :राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई भनिन्, यसरी हामी नै आपसि झगडा गरेर देशलाई बरबाद पार्नुहुँदैन ।A.उपसर्ग:अ- (अव्यक्त, अदृश्य) – उदाहरण: अव्यक्तवि- (विकार) – उदाहरण: विकारप्रत्यय:कर्म → सत्कर्म (सत + कर्म)निर्माण → व्यक्तित्व निर्माण (व्यक्ति + तत्त्व + निर्माण)विग्रह पदावली:हातहात → हात + हात → समस्त: हातहातसमस्त शब्द:लहलह बाली → लहलह + बालीद्वित्व शब्द:स्वदेशी मुद्रा= स्वदेशी + मुद्राजनसहभागिता = जन + सहभागिता
- Q.७. दिइएको अनुच्छेदलाई अपूर्ण भूत कालमा परिवर्तन गर्नुहोस् :हामी अन्नपूर्ण बेसक्याम्प जान्छौँ । त्यहाँ टासी होटेलमा मिठो खाना खान्छौँ । त्यहाँको प्रकृतिमा रमाउँछौँ । तीन दिनपछि फर्किन्छौँ ।A.हामी अन्नपूर्ण बेसक्याम्प गयौं। त्यहाँ टासी होटेलमा मिठो खाना खायौं। त्यहाँको प्रकृतिमा रमायौं। तीन दिनपछि फर्कियौं।
- Q.८. कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. सामान्यार्थकका फरक फरक क्रियापदको प्रयोग गरी चार वाक्यमा आफ्नो भाइको पढाइ बारे वर्णन गर्नुहोस् ।ख. दिइएका एक वचनका वाक्यलाई बहुवचनमा परिवर्तन गर्नुहोस् :म नेपाली हुँ। मलाई नेपाली हुनुमा गर्व छ । म नेपालको उन्नतिमा लाग्ने छु । म स्वाभिमानी र सम्पन्न बन्न चाहन्छु ।A.
- मेरो भाइले पढाइमा धेरै मेहनत गर्छ।
- उ पढाइमा ध्यानपूर्वक सक्छ।
- किताबहरूलाई ध्यानपूर्वक हेर्छ।
- उ परीक्षामा राम्रो अंक पाउँछ।
हामी नेपाली हौँ। हामीलाई नेपाली हुनुमा गर्व छ। हामी नेपालको उन्नतिमा लाग्छौँ। हामी स्वाभिमानी र सम्पन्न बन्न चाहन्छौँ। - Q.९. कोष्ठकमा दिइएका सङ्केतका आधारमा वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस् :क. बहिनी राम्रो अभिनय गर्छिन् । बहिनी कुशल अभिनेत्री बन्न चाहन्छिन् । (वाक्य संश्लेषण)ख. भाइद्वारा राम्रा राम्रा कथाहरू पढिएछन् । (कर्तृवाच्य)ग. म पाठ पढ्छु । (प्रेरणार्थक)घ. गुरुले मलाई मेरो अक्षर राम्रो भएको बताउनुभयो । (प्रत्यक्ष कथन)A.बहिनी राम्रो अभिनय गर्दै कुशल अभिनेत्री बन्न चाहन्छिन्।राम्रा राम्रा कथाहरू भाइले पढेका छन्।हेर म पाठ पढ्छु!गुरुले भन्नुभयो कि मेरो अक्षर राम्रो भएको छ।
- Q.१०. दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस्:यस्तै बेलामा कुटुम्बले छोरा शशीधरलाई छोरी दिन आए । कुटुम्ब धनीमानी थिए । जिल्लामा उनको ठुलो ख्याति थियो । मधेशतिर तीनचार मौजा जिमिदारी छ भन्थे । सन्तानमा केवल यिनै एउटै छोरी मात्र हुन् भन्ने सुनिन्थ्यो । शशीधर भर्खर १५ वर्ष मात्र लागेको थियो । ठिटो राम्रो र बहुतै मेधावी थियो । छोराको यति सानै उमेरमा बिहा गर्न त श्रीधरको मन थिएन । एउटी छोरी मात्र भएका धनी कुटुम्बले घरै आएर छोरी दिँदा उनी बडो असमञ्जसमा परे । उता घरकाले पनि बिहा गर्नैपर्छ भनेर करकर गर्न थाले । कामकुरा छिनियो । खुब मन फुकाएर बिहाका मालसर्जाम तयार गर्न थाले ।प्रश्नहरू:क. 'जिल्लामा उनको ठुलो ख्याति थियो ।' यस वाक्यलाई अकरणमा बदल्नुहोस् ।ख. रेखाङ्कित 'शशीधरलाई' शब्दको कारक र विभक्तिको नाम लेख्नुहोस् ।ग. 'उनी बडो असमञ्जसमा परे ।' यस वाक्यको उद्देश्य र विधेय लेख्नुहोस् ।घ. 'खुब मन फुकाएर बिहाका मालसर्जाम तयार गर्न थाले ।' यस वाक्यलाई संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।A.जिल्लामा उनको ठुलो ख्याति छ।कारक: कर्म/प्राप्ति कारकविभक्ति: दाबि विभक्तिउद्देश्य: अवस्था व्यक्त गर्नुविधेय: उनी (सञ्ज्ञा)उनी खुब मन फुकाएर बिहाका मालसर्जाम तयार गर्न थाले र सबै तयारी पुरा गरे।
- Q.११. दिइएको गद्यांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :प्रत्येक जीवका शरीरमा एउटा अत्यन्त तीव्र र गतिवान् गुण मन हुन्छ । यसले इन्द्रियलाई नियन्त्रण गरेको हुन्छ । यसको आत्मासँगै सम्बन्ध विच्छेद भयो भने अचेतन भएर सुप्त रहन्छ । प्रत्येक व्यक्तिका मनमा सत्त्व, रज र तम गरी तीन प्राकृतिक गुण हुन्छन् । यीमध्ये सामान्यतया कुनै एउटा प्रबल हुन्छ । व्यक्तिमा तीन गुणमध्ये जुन गुण प्रबल रहन्छ, व्यक्तिको आचरण र आनीबानी पनि सोही गुणका विशेषताअनुरूप कै हुने गर्छ । समय समयमा आहार, आचरण र परिस्थितिको प्रभावले गर्दा अन्य गुण पनि जागृत हुन्छन् । आशक्ति र द्वेष चञ्चल मन राजस मन हो । क्रोधी र अज्ञानी मनलाई तामस भनिन्छ त्यसैले सात्त्विक मनलाई शुद्ध, सत्त्व वा प्राकृतिक मानिन्छ भने राजस र तामसलाई दोषपूर्ण मानिन्छ । आत्माबाट चेतना प्राप्त गरेपछि स्वाभाविक वा दोषपूर्ण मनले आफ्ना गुणअनुसार इन्द्रियलाई आआफ्ना वस्तुमा संलग्न गराउँछ । त्यहीअनुसार शारीरिक कार्य सम्पन्न हुन्छन् । आत्माले मनद्वारा इन्द्रियलाई अर्थात् शरीरका अङ्गलाई उत्तेजित गर्छ किनभने मन नै आत्माको साधन हो । मनको सम्पर्क जुन इन्द्रियसँग हुन्छ ज्ञान पनि त्यही इन्द्रियद्वारा प्राप्त हुन्छ ।प्रश्नहरू:क. व्यक्तिका मनमा कुन-कुन गुण रहेका हुन्छन्?ख. मन र इन्द्रियबिच कस्तो सम्बन्ध रहेको हुन्छ?ग. राजस र तामस मन भनेको के हो?घ. व्यक्तिका व्यवहार कसरी निर्धारण हुन्छ?A.व्यक्तिका मनमा तीन प्राकृतिक गुण हुन्छन् – सत्त्व, रज र तम। सत्त्व गुणले व्यक्तिलाई शुद्ध, सदाचारी र नैतिक बनाउँछ। रज गुणले चञ्चलता, आशक्ति र द्वेष जस्ता भाव उत्पन्न गर्छ भने तम गुण क्रोध, अज्ञानता र सुस्तता जस्ता दोषपूर्ण विशेषता देखाउँछ। यी तीन मध्ये कुनै एउटा गुण प्रबल रहन्छ र व्यक्तिको आचरण तथा व्यवहार त्यसै अनुरूप हुन्छ।मन र इन्द्रियबीच गहिरो सम्बन्ध हुन्छ। आत्माबाट प्राप्त चेतना मनमार्फत इन्द्रियलाई उत्तेजित गर्छ। मनले इन्द्रियलाई साधनको रूपमा प्रयोग गरी शरीरका अङ्गलाई विभिन्न कार्यमा संलग्न गराउँछ। यसरी ज्ञान पनि इन्द्रियको माध्यमबाट प्राप्त हुन्छ।राजस मन भनेको चञ्चल, आशक्ति र द्वेषयुक्त मानसिक अवस्था हो। तामस मन क्रोधी, अज्ञानी र सुस्त स्वभाव भएको मानसिक अवस्था हो। यसरी यी दुबै मन दोषपूर्ण मानिन्छन्।व्यक्तिका व्यवहार मुख्य रूपमा उनको प्रबल गुणअनुसार निर्धारण हुन्छ। समय-समयमा आहार, आचरण र परिस्थितिले अन्य गुण पनि सक्रिय पार्छन्। आत्माले चेतना प्रदान गरेपछि मनले गुणअनुसार इन्द्रियलाई कार्यमा संलग्न गर्छ र त्यसै अनुसार व्यक्तिका शारीरिक र मानसिक कार्य सम्पन्न हुन्छन्।
- Q.१२. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएका बुँदाका आधारमा जीवनी लेखी शीर्षक पनि दिनुहोस् :नामःभूपी शेरचनजन्म मितिःवि.सं. १९९३ पुष १० गतेजन्मस्थानःधौलागिरि अञ्चल, मुस्ताङ जिल्लाको टुकुचेपिताःसुब्बा हितमान शेरचनशिक्षाःबी.ए. सम्मको औपचारिक शिक्षा हासिलप्रकाशित कृतिः'निर्धार', 'नयाँ भ्याउरे' र 'घुम्ने मेचमाथिअन्धो मान्छे' कविता सङ्ग्रह, 'हामी','घण्टाघर', 'घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे','मेरो देश', 'सहिदहरूको सम्झनामा','मैनबत्तीको शिखा' जस्ता कविता उत्कृष्ट मानिनेप्रवृत्तिः स्वच्छन्दतावादी प्रगतिवादी धाराका उत्कृष्ट कवि, युगीन विकृति र विसङ्गतिप्रति तीव्र विरोध, सर्वसाधार जनताका दुःख र पीडालाई कवितामा उतार्ने, प्रसिद्ध व्यङ्ग्यवादी कवि, प्रकृतिप्रेमी एवम् देशप्रेमी कवि, प्रखर क्रान्तिचेतना, भ्याउरे तथा गद्य लयमा कविता लेख्न सिपालु, थोरै कविता रचे पनि धेरै पाठकका प्रिय कवि बन्न सफल ।पुरस्कार र सम्मानः साझा पुरस्कार, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका सदस्यमृत्युः वि.सं. २०४६ जेठ २ गते, काठमाडौँ ।ख. आफ्नो मिल्ने साथी कुनै सामान्य कुरामा रिसाउँदा तपाईंको मनमा उठेका भावनाहरू समेटी एउटा मनोवाद लेख्नुहोस् ।A.शीर्षक: भवानी भिक्षुको साहित्यिक यात्राभवानी भिक्षु वि.सं. १९६६ जेठ २१ गते तौलिहवा, कपिलवस्तुमा जन्मिए। उनका पिता इन्द्रप्रसाद गुप्ता र माता यशोदादेवी थिए। प्रारम्भिक शिक्षा पश्चात् उनले बी.ए. सम्मको औपचारिक शिक्षा हासिल गरे।भवानी भिक्षु नेपाली साहित्यमा विशेष योगदान पुर्याउने कवि र लेखकका रूपमा परिचित छन्। उनी प्रगतिवादी, व्यङ्ग्यप्रधान, देशप्रेमी र प्रकृतिप्रेमी कवि थिए। उनका प्रमुख कृतिहरूमा कथा सङ्ग्रह “गुनकेशरी” (२०१०), “मैयाँसाहेब” (२०१७), “सुभद्राबज्यै” (२०१९), उपन्यास “आगत” (२०३२), “पाइप नं. २” (२०३४), र कविता सङ्ग्रह “छाया” (२०१७), “प्रकाश” (२०१७) समावेश छन्।भवानी भिक्षु आफ्नो साहित्यमा युगीन विसंगति, समाजका विकृति, जनताको दुःख-दर्द र व्यङ्ग्यलाई प्रकट गर्ने कवि थिए। उनका कविताहरूमा प्रकृतिप्रेम, देशप्रेम, र सामाजिक चेतना प्रष्ट देखिन्छ। उनी सिपालु कवि थिए जसले भ्याउरे र गद्य लयमा समेत उत्कृष्ट कविता लेख्न सफल भए।उनले साझा पुरस्कार, मदन पुरस्कार र त्रिभुवन प्रज्ञा पुरस्कार जस्ता प्रतिष्ठित पुरस्कारहरू प्राप्त गरेका छन्। भवानी भिक्षु वि.सं. २०३८ वैशाख ४ गते काठमाडौँमा निधन भए।मेरो मिल्ने साथीले सामान्य कुरामा रिसाउँदा म निराश भएँ, तर आफ्ना भावलाई नियन्त्रण गर्दै धैर्य राखें। मनभित्र प्रारम्भमा दुःख र चित्तबन्ध महसुस भए पनि, म समझदारीपूर्वक परिस्थिति समाधान गर्न कोशिश गरेँ। यसबाट मैले मित्रता र सहिष्णुता दुबै सिकेँ र भावनात्मक नियन्त्रणको महत्व बुझें।
- Q.१३. तलका कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :क. विद्यालयले प्रदान गर्ने जेहेनदार छात्रवृत्ति आफूलाई प्रदान गर्न अनुरोध गर्दै विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई निवेदन लेख्नुहोस् ।ख. स्मार्ट तयारी पोसाक भण्डार वीरगञ्जले आफ्नो व्यवसाय प्रवर्धन गर्न पत्रिकामा प्रकाशित गर्ने विज्ञापनको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.विद्यालयका प्रधानाध्यापकज्यू,विषय: जेहेनदार छात्रवृत्ति उपलब्ध गराउन अनुरोधआदरणीय महोदय,म, [तपाईंको नाम], कक्षा [कक्षा नाम] को विद्यार्थी, विद्यालयबाट प्रदान हुने जेहेनदार छात्रवृत्तिको लागि आवेदन गर्दछु। मेरो आर्थिक अवस्था मध्यम छ र मैले नियमित अध्ययनमा राम्रो प्रदर्शन गर्दै आएको छु। कृपया म योग्य ठहरिएँ भने छात्रवृत्ति उपलब्ध गराइदिनुहुन अनुरोध गर्दछु।धन्यवाद।[तपाईंको नाम][मिति]स्मार्ट तयारी पोसाक भण्डारवीरगञ्जमा स्थित, स्मार्ट तयारी पोसाक भण्डारमा तपाईँका लागि नयाँ पोसाकहरू उपलब्ध छन्। गुणस्तरीय कपडा र आकर्षक डिजाइन, उचित मूल्यमा। तुरुन्तै भण्डारमा पुग्नुहोस् र आफ्नो रोजाइ अनुसार खरिद गर्नुहोस्।
- Q.१४. दिइएको अनुच्छेदबाट चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् :आधुनिक चिकित्सा र आयुर्वेद चिकित्साका अनेकौं अर्थ छन् । चिकित्सा शब्दको व्युत्पत्तिमूलक अर्थ रोग हटाउने इच्छा हो । यसै अर्थभित्र औषधोपचार, इलाज, ओखती गर्ने काम, रोगको पहिचान, रोग निरुपण र रोग निदान जस्ता उस्तै उस्तै अनेक अर्थ समाविष्ट हुन्छन् । यसरी सामान्य अर्थमा रोगले सताउँदा रोगबाट मुक्ति पाउनका लागि गरिने उपचारलाई चिकित्सा भनिन्छ । व्यापक अर्थमा भने रोग लाग्नु अगावै स्वास्थ्यलाई जोगाउन र रोग लाग्न नदिनका लागि गरिने विविध खालका उपायसमेत चिकित्सा शब्दभित्रै समेटिन्छन् । चिकित्सा विज्ञानका लागि आयुर्विज्ञान शब्दको पनि प्रयोग हुन्छ । चिकित्सा शब्दले रोगको मूल जग पत्ता लगाएर विविध प्रकारका परीक्षण गरी उपचारबाट निर्मूल गर्ने विधिलाई जनाउँछ ।A.मुख्य बुँदा (आधुनिक चिकित्सा अनुच्छेद):
- चिकित्सा रोग हटाउने उद्देश्यले गरिने उपाय हो।
- औषधोपचार, इलाज, रोग निदान, उपचार विधि सबै चिकित्सा भित्र पर्छ।
- रोग लाग्नु अगावै स्वास्थ्यको संरक्षण गर्ने उपाय पनि चिकित्सा हो।
- आयुर्विज्ञान शब्दले चिकित्सा विज्ञानको व्यापक अर्थ जनाउँछ।
- Q.१५. दिइएको अनुच्छेदबाट एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् :मेरो देशको शिक्षाले अनेकौं संस्कृति र तिनका मूल्यमान्यता ढकमक्क फुलाउन समयसापेक्ष रूपमा बदल्न अहम् भूमिका खेलेको छ । यसले पूर्वीय ज्ञान र चेतनाको किरण विश्वमा फिँजाएको छ । मेरो देशको शिक्षा आज आफ्नो वास्तविक पहिचान जीवन्त राखेर अनुकूलको विज्ञान र प्रविधियुक्त शिक्षालाई आत्मसात् गर्दै अगि बढ्न आतुर छ । बौद्धिक विकास, सभ्यताको परिष्करण र स्तरीय जीविकोपार्जनका लागि शिक्षा नितान्त आवश्यक छ त्यसैले सनातन पूर्वीय सभ्यता र अनेकौँ मौलिक संस्कृति भएको मेरो देशलाई पूर्वीय ज्ञान तथा पाश्चात्य विज्ञान र प्रविधिसँग हातेमालो गर्दै अझै अगि बढाउनु जरुरी छ । मेरो देशको शिक्षालाई सिपले सुसम्पन्न बनाउने अहिलेको चुनौतीलाई अवसरका रूपमा बदल्नु छ। आज हामीले विभिन्न माध्यमबाट समयसापेक्ष सिप प्राप्त गर्नु छ । पुस्तक, सूचना र प्रविधि, इतिहास प्रयोग र व्यवहारका माध्यमबाट जीवनोपयोगी सिपयुक्त थप शिक्षा प्राप्त गर्नु छ । यस बदलिँदो युगसँगै आफूलाई समायोजन गर्न सक्ने शिक्षा चाहन्छु । शिक्षालाई सिपसँग, सिपलाई श्रमसँग अनि श्रमलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्ने शिक्षा आजको आवश्यकता हो भन्ने मैले अनुभूत गरिरहेछु ।A.सारांश (शिक्षा सम्बन्धी अनुच्छेद):मेरो देशको शिक्षा विभिन्न संस्कृतिहरू र मूल्यपरम्परालाई समयानुकूल रूपले विकास गर्दै आएको छ। यसले बौद्धिक विकास, सभ्यताको परिष्करण र जीवनोपार्जनका लागि आवश्यक सीप प्रदान गर्दछ। आधुनिक प्रविधि र विज्ञानसँग जोडेर शिक्षा प्राप्त गर्दा विद्यार्थीले सिपयुक्त, सक्षम र सामाजिक रूपमा उत्तरदायी बन्न सक्छन्। यसरी शिक्षाले व्यक्तिको समग्र विकासमा योगदान पुर्याउँछ र देशको प्रगतिमा भूमिका खेल्छ।
- Q.१६. तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :क. दिइएको कथांश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :यति उपदेशमै तिनीहरू झगडा गर्न छोड्ने भए तिनीहरू कहिल्यै पनि झगडा गर्ने थिएनन् । तिनीहरू मिल्न मानेनन् र विचरा मध्यस्थलाई कर लागेर गोरे जमदारको पक्षमा न्याय दिनुपर्यो । यस झगडामा मध्यस्थ भएर तिनले निश्चय नै गोविन्द पण्डितलाई आफ्नो शत्रु बनाए होलान् । फेरि एउटा मास्टर र कैयाँको झगडामा न्याय कैयाँको पक्षमा हुँदा मास्टरले रिसाएर भनेको थियो, “हेर्नुहोस्, कृष्ण, रायजी, फैसलालाई त म आफ्नो शिरमा राख्छु तर कैयाँ कैयाँ नै हुन्, काम लाग्ने छैनन् ।” एउटा झगडामा सबभन्दा निर्दोष काम हो, त्यो झगडाको मध्यस्थ हुनु तर कुनै पनि मध्यस्थ दुवै पक्षको समर्थक हुन सक्दैन । मध्यस्थले एउटा न एउटाको शत्रु हुनुपर्छ, कृष्ण रायले बिउँझे झैँ यो ज्ञान आर्जन गरे ।प्रश्नहरू:अ. कृष्ण रायको व्यक्तित्व कस्तो थियो?आ. ‘मध्यस्थ दुवै पक्षको समर्थक हुन सक्दैन’ भन्ने भनाइको तात्पर्य के हो?
ख. दिइएको जीवनीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :देवकोटाको साहित्यिक यात्रा विचार र सिर्जनात्मक प्रवृत्तिका दृष्टिले पनि आरोह अवरोहपूर्ण रह्यो । सुरूमा संसारलाई घनघोर दुःखसागर ठान्ने देवकोटाले मानव सेवालाई धर्म र कर्मलाई ईश्वरको पूजा ठान्दै 'भिखारी' कवितामा मानवतावाद र कर्मवादको शङ्खनाद गरे । त्यस्तै 'जरुर साथी म पागल' भन्ने 'पागल' कविताका देवकोटा 'प्रभुजी मलाई भेडो बनाऊ' भन्ने कवितामा विद्रोही कविका रूपमा देखिन्छन् ।प्रश्नहरू:अ. देवकोटाले किन संसारलाई घनघोर दुःखसागर ठानेका थिए?आ. साहित्यिक लेखनमा देवकोटाका के कस्ता विशेषता पाइन्छन्?A.कृष्ण राय बौद्धिक, विवेकी र न्यायप्रिय व्यक्ति थिए। उनी सँधै सत्य र निष्पक्षताको पक्षमा उभिन खोज्ने, विचरामा मध्यस्थ भएर उचित निर्णय लिन सक्ने व्यक्ति थिए। उनी आफ्नो विवेक प्रयोग गरेर अन्यको शत्रु वा मित्र बन्ने होइन, न्यायका पक्षमा रहन चाहन्थे। कथामा देखाइए अनुसार, उनले विभिन्न झगडामा कसरी निष्पक्ष रहनु पर्छ भन्ने ज्ञान प्राप्त गरेका थिए र निर्दोषको पक्षमा उभिन सक्ने साहस राख्थे। उनी सतर्क, बुद्धिमान र सामाजिक न्यायमा विश्वास गर्ने व्यक्तित्वका धनी थिए।यसको अर्थ हो, जब कुनै व्यक्ति दुई विरोधी पक्षबीच मध्यस्थको भूमिका लिन्छ, उसले निष्पक्ष रहनु पर्छ। मध्यस्थले कुनै पनि पक्षप्रति आंशिक वा पूर्ण समर्थन देखाउनु हुँदैन। यदि मध्यस्थ दुवै पक्षलाई समर्थन गर्न थाल्छ भने, न्याय सुनिश्चित गर्न असम्भव हुन्छ। यसले झगडा समाधानको प्रक्रियामा अड्चन ल्याउँछ। त्यसैले, मध्यस्थको मुख्य कर्तव्य निष्पक्ष रहनु हो र न्यायको रक्षा गर्नु हो।देवकोटाले प्रारम्भमा मानव जीवनलाई दुःखसागर ठानेका थिए किनभने उनले जीवनका पीडादायी पक्षहरू देखेका थिए। उनले मानव व्यवहार र सामाजिक असमानता, दुःख र कठिनाइहरूको गहिरो विश्लेषण गरेर यो निष्कर्ष निकालेका थिए। प्रारम्भिक कवितामा उनले संसारको अधैर्य र मानव जीवनको कष्टमयतालाई चित्रण गरेका छन्।देवकोटाको साहित्यिक लेखनमा मानवतावाद, कर्मवाद, विद्रोह र भावनात्मक गहिराई पाइन्छ। उनका कविताहरूमा समाज र धर्म, मानवीय मूल्य र नैतिकताका प्रश्न उठाइएका छन्। उनी विद्रोही कवि थिए जसले सामाजिक अन्याय, असमानता र कष्टको विरोध गरेका छन्। उनको शैली गहिरो चिन्तन, विश्लेषणात्मक दृष्टिकोण र भावनात्मक स्पष्टता द्वारा भरिपूर्ण छ। - Q.१७. घरझगडाका कथाका पात्र बहादुर शाह र राजेन्द्रलक्ष्मीबिचको समस्यालाई तपाईं मध्यस्थ भएर कसरी समाधान गर्नुहुन्छ ? तर्क दिनुहोस् ।A.यदि म कृष्ण रायको भूमिका लिएर मध्यस्थ हुने भएँ, मैले बहादुर शाह र राजेन्द्रलक्ष्मीबीच शान्तिपूर्ण संवाद स्थापना गर्थेँ। पहिलो, दुबै पक्षलाई शान्त बस्न र आफ्नो कुरा सुनाउन समय दिने। दोस्रो, दुवैको तर्क सुनी, निष्पक्ष मूल्याङ्कन गरेर न्याय दिने। मध्यस्थको भूमिका निभाउँदा म कुनै पक्षको समर्थन नगरी न्याय र उचित समाधानतर्फ केन्द्रित हुने थिएँ। यसले झगडा दोहोरिन नदिन र दुवै पक्ष सन्तुष्ट हुन सहयोग पुर्याउँछ।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :क. ऋषिले सुने रहस्य यहीँ ब्यूँझेर सखार हे धन्य पूर्खा प्रकाशपुञ्ज बन्दना हजारख. हरेक बालबालिकामा विशिष्ट सिर्जना शक्ति र प्रतिभा हुन्छ ।A.यो उद्धरणले ज्ञान र चेतनाको महत्वलाई उजागर गर्छ। ऋषिले आफ्नो चेतना र ज्ञानको प्रकाशलाई जागृत गर्दै पूर्खाका योगदानको कदर गरेको छ। यसले मानव जीवनमा शिक्षा, अनुशासन र पूर्वजोको योगदानको महत्त्वलाई देखाउँछ।यस उद्धरणले बालबालिकामा अद्वितीय सिर्जनशीलता र प्रतिभा हुन्छ भन्ने तथ्यलाई औंल्याउँछ। यदि बालबालिकालाई उचित अवसर र स्याहार दिइन्छ भने उनीहरूले आफ्नो क्षमता उजागर गर्न सक्छन्। यो सन्देशले शिक्षक, अभिभावक र समाजलाई बालबालिकाको विकासमा सहयोग पुर्याउन उत्प्रेरित गर्छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क. दिइएको कवितांश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ःजसका कर्मले लिन्छन् उच्च जीवनका पथतिनैका पथमा हिँड्छन् मान्छेहरू सगौरव ।जुटेका ज्ञानले जो छन् पार्दै धर्ती मनोहरउठेका कर्मले जो छन् गर्दै निर्माण सुन्दर ।प्रश्न:अ. जीवनमा कर्मशील कसरी बन्न सकिन्छ ? 'उज्यालो यात्रा' कविताका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस् ।ख. दिइएको एकाङ्कीको अंश पढी सोधिएको प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :किन बस्ने यहाँ ? एक गाँस खानाको निम्ति नोकरी गर्नुपरे आफ्नै घरमा आफ्नै दाजुभाइहरूको गरौंला । जति पसिना बहाउनुपरे पनि आफ्नै घरबारीमा बहाऔंला । एक गेडा मकै भए पनि आफ्नै माटामा उब्जाउँला । यसरी सबैको हेलाहाँसो भएर म त बस्दिनँ यहाँ । साराले आफ्नै देशमा काम पाएका छन्, हामीले यसरी विदेशमा लत्येर बस्नुपर्छ र ?प्रश्न:अ. आफ्नो देशमा श्रम र सिप खन्याउने सन्दर्भमा 'घरको माया' एकाङ्कीले कस्तो सन्देश दिएको छ ? विवेचना गर्नुहोस् ।A.कर्मशील बन्नका लागि व्यक्तिले ज्ञान, परिश्रम र अनुशासन अपनाउनु पर्छ। ज्ञानले सोच र निर्णयलाई सुधार गर्छ, र कर्मले जीवनलाई रचनात्मक बनाउँछ। “उज्यालो यात्रा” कवितामा देखाइए अनुसार, जसले आफ्नो ज्ञान र प्रयासलाई व्यवहारमा उतार्छ, उही महान्, हँसिला र सुखी बन्न सक्छ। कर्मशील व्यक्ति समाजमा योगदान पुर्याउँछ र आफूलाई नै गौरव प्रदान गर्छ।एकाङ्कीले आफ्नै देशमा श्रम, सिप र मेहनत खन्याउने महत्त्व देखाएको छ। पात्रले विदेशी भूमिमा निर्भर नहुनु, आफ्नो घरबारमा उत्पादन गर्न, माटो र श्रमको मूल्य बुझ्न र आफ्नो देशको समृद्धिमा योगदान पुर्याउन प्रेरणा दिएको छ। यसले पाठकलाई देशभक्तिको भावना र स्वदेशमै कर्मशील बन्ने सोच दिन्छ।
- Q.२०. कुनै एक शीर्षकमा कम्तीमा १५० शब्दसम्मको निबन्ध लेख्नुहोस्:क. आध्यात्मिक जीवनशैलीख. नेपालका जल सम्पदाग. देशप्रति मेरो कर्तव्यA.आध्यात्मिक जीवनशैलीको अर्थ हो आफ्नो जीवनमा आध्यात्मिक मूल्य र सन्तुलन कायम राख्नु। यसमा ध्यान, योग, प्रार्थना, सत्कर्म र आत्म-विश्लेषणको अभ्यास समावेश हुन्छ। आध्यात्मिक जीवनशैलीले मानिसको मन, बुद्धि र शरीरलाई सन्तुलित बनाउँछ। यस्तो जीवनशैली अपनाउँदा मानिस भावनात्मक रूपमा स्थिर, सामाजिक रूपमा जिम्मेवार र मानसिक रूपमा सशक्त बन्छ।व्यक्ति आफ्ना दैनिक क्रियाकलापमा ईश्वर, प्रकृति र मानवता प्रति सम्मान देखाउँछ। उसले ईर्ष्या, द्वेष र लोभजस्ता नकारात्मक भावनालाई नियन्त्रण गर्छ। आध्यात्मिक जीवनशैलीले मानिसलाई सकारात्मक दृष्टिकोण, धैर्य र संयम प्रदान गर्छ। यो जीवनशैलीले जीवनको अस्थायी सुख र दुःखको प्रभाव कम गर्छ र दीर्घकालीन शान्ति तथा सन्तोष दिलाउँछ।समग्रमा, आध्यात्मिक जीवनशैली अपनाउनु भनेको मन, शरीर र आत्मालाई सन्तुलित राख्दै जीवनमा उद्देश्यपूर्ण मार्ग खोज्नु हो। यसले मानिसको व्यक्तिगत विकाससँगै समाजको हितमा पनि योगदान पुर्याउँछ।नेपाल आफ्नो प्राकृतिक सौन्दर्य र जलस्रोतका लागि विश्वभर प्रसिद्ध छ। यहाँ पहाड, हिमाल, नदी, ताल र जलप्रपातको समृद्धि छ। हाम्रो जल सम्पदाले कृषिमा पानीको उपलब्धता सुनिश्चित गर्छ र हाइड्रोपावर उत्पादन गरेर ऊर्जा आवश्यकतालाई पूरा गर्छ। साथै, जल स्रोत पर्यटन र जैविक विविधताको संरक्षणमा योगदान पुर्याउँछ।नेपालका नदीहरू, जस्तै कर्णाली, कोशी र गण्डकी, केवल प्राकृतिक स्रोत मात्र होइनन्, ती सांस्कृतिक र आर्थिक महत्त्वका केन्द्र पनि हुन्। तिनले स्थानीय समुदायलाई जीवनयापन, कृषि सिंचाइ, मत्स्य पालन र पर्यटन अवसर प्रदान गर्छन्। जलसम्पदा संरक्षण नगरेको खण्डमा, भू-क्षरण, बाढी र जलजन्य विपत्ति निम्तिन सक्छ। त्यसैले हरेक नेपालीले नदी, ताल र हिमनदीको संरक्षणमा योगदान पुर्याउनुपर्छ।समग्रमा, नेपालका जल सम्पदा केवल प्राकृतिक धरोहर मात्र नभई देशको आर्थिक विकास र जीवनोपयोगी स्रोत हुन्। यसैले हामीले आफ्नो जलस्रोतलाई जगेर्ना गर्दै दिगो विकासको मार्ग अपनाउनुपर्छ।मेरो देश नेपाल सांस्कृतिक, प्राकृतिक र ऐतिहासिक दृष्टिले अमूल्य छ। देशप्रति मेरो कर्तव्य भनेको यसको संरक्षण गर्नु, समाजमा नैतिकता र सद्भाव कायम गर्नु हो। पहिलो कर्तव्य मेरा बुबाआमाबाट सिकेको देशभक्ति र संस्कारलाई पालना गर्नु हो। दोस्रो, मेरो श्रम, सिप र अध्ययनलाई राष्ट्रको उन्नतिमा योगदान दिन प्रयोग गर्नु हो। मैले मेरो सिप र ज्ञानले देशको शिक्षा, विज्ञान, स्वास्थ्य र अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पुर्याउन सक्छु।देशप्रति जिम्मेवारीमा सार्वजनिक नियम पालन, सामाजिक सेवा, प्राकृतिक स्रोतको संरक्षण र जनताको सहयोग समावेश छन्। मैले आफ्नो देशलाई आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक दृष्टिले सुदृढ बनाउने प्रयास गर्नुपर्छ। मेरो कर्तव्य हो कि म पर्यावरण प्रदूषण कम गर्न, जल, जंगल र जमिनको संरक्षण गर्न सधैं सचेत रहूँ।देशप्रति मेरो कर्तव्य केवल व्यक्तिगत स्तरमा सीमित छैन, यसले सामाजिक जिम्मेवारी र देशभक्ति विस्तार गर्नुपर्छ। यसले गर्दा नेपाली समाज नै दिगो विकासतर्फ अग्रसर हुन्छ। मेरो लागि देशप्रति कर्तव्य पालन गर्नु भनेको आफ्नो जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउनु र समाजको हितमा योगदान दिनु हो।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.