Answers On/OffJS required
Group A
- Q.सामाजिकीकरणको एक प्रमुख विशेषता उल्लेख गर्नुहोस् ।A.Ans: व्यक्तिको व्यक्तित्व र सामाजिक व्यवहार विकास गर्ने प्रक्रिया।
- Q.नेपालमा सङ्घीय शासन प्रणाली प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न के गर्नुपर्ला ? कुनै एक सुझाव दिनुहोस् ।A.Ans: स्थानीय तहलाई आवश्यक स्रोत र अधिकारको उचित वितरण गर्नुपर्छ।
- Q.मानव वेचबिखनलाई नियन्त्रण गर्ने कुनै एक उपाय लेख्नुहोस् ।A.Ans: जनचेतना अभिवृद्धि र कडा कानुनी कारबाही लागू गर्नु।
- Q.कुनै एक सामाजिक समस्यालाई निराकरण गर्न सहयोग गर्ने किसिमको कुनै एक नारा तयार गर्नुहोस् ।A.Ans: "शिक्षा सबका लागि, हिंसा कहिल्यै हैन।"
- Q.वि.सं. २००७ देखि २०१७ सम्मको कुनै एक आर्थिक उपलब्धि लेख्नुहोस् ।A.Ans: जलविद्युत् आयोजनाको विस्तार।
- Q.जनआन्दोलन २०६२/६३ को प्रमुख कारण केलाई मान्नुहुन्छ ?A.Ans: प्रजातन्त्र पुनःस्थापना र राजतन्त्रको अन्त्य।
- Q.राजस्व भनेको के हो ?A.Ans: राज्यले नागरिकबाट विभिन्न कर तथा शुल्कका माध्यमबाट संकलन गर्ने आय।
- Q.तपाईंका विचारमा बौद्धिक पलायन कसरी रोक्न सकिन्छ ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस्।A.Ans: योग्यताअनुसार अवसर सिर्जना गरी प्रतिभालाई देशमै टिकाउनुपर्छ।
- Q.नेपालको परराष्ट्र नीतिको कुनै एक आधार लेख्नुहोस् ।A.Ans: असंलग्नता।
- Q.सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग न्यूनीकरणका लागि कुनै एक सुझाव दिनुहोस् ।A.Ans: सचेतनाका कार्यक्रम सञ्चालन गरी सुरक्षित प्रयोगका विधि सिकाउनु।
- Q.जनसङ्ख्या वृद्धिका कारणले तपाईंको वरिपरिको समुदायमा पारेको कुनै एक प्रभाव लेख्नुहोस् ।A.Ans: स्रोत र सुविधामा बढी दबाब।
Group B
- Q.नेपाल जस्तो बहुसांस्कृतिक मुलुकका लागि वर्तमान राष्ट्रिय गान कसरी राष्ट्रिय गौरवको विषय बन्न गएको छ ? आफ्नो विचार लेख्नुहोस् ।A.Ans: नेपाल जस्तो बहुसांस्कृतिक, बहुभाषिक र बहुजातीय देशमा वर्तमान राष्ट्रिय गान "सयौं थुँगा फूलका हामी, एउटै माला नेपाली" राष्ट्रिय एकताको प्रतीक हो। यस गानले सबै जाति, धर्म, भाषा, संस्कृति, र क्षेत्रका नेपालीलाई एउटै सूत्रमा बाँध्ने काम गरेको छ। यो गान नेपालीको आत्मसम्मान, देशभक्ति, र साझा पहिचानलाई प्रतिबिम्बित गर्छ।१. बहुसांस्कृतिक एकताको प्रतीक:यस गानमा "सयौं थुँगा फूल" भन्ने प्रतीकात्मक भाषा प्रयोग गरी देशका विविधता र एकताको भाव झल्काएको छ। यो भाव नेपाली समाजको मौलिक पहिचानलाई सम्मान गर्दछ।२. सामाजिक सद्भावको प्रतीक:राष्ट्रिय गानले सबै नेपालीलाई जातीय र सांस्कृतिक भिन्नता भन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय हितमा योगदान गर्न प्रेरणा दिन्छ।३. राष्ट्रिय गर्वको उत्प्रेरक:गानले नेपाली भूमि, हिमाल, पहाड, र तराईको प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदालाई प्रशंसा गरेको छ, जसले सम्पूर्ण नेपालीलाई आफ्नो देशप्रति गर्व गर्न प्रेरित गर्छ।४. नयाँ युगको प्रतीक:यो गान प्रजातन्त्रको पुनःस्थापनापछि लिखित भएको हो, जसले नेपालको नयाँ युगको शुरुआत र स्वतन्त्रता, समानता, र विविधताप्रतिको सम्मानलाई संकेत गर्दछ।नेपालको राष्ट्रिय गान केवल एउटा गीत मात्र होइन, यो देशको आत्मा हो, जसले सबै नेपालीलाई "एउटै माला" को रूपमा एकताबद्ध गराएको छ। यसैले यो गान नेपालका लागि राष्ट्रिय गौरवको विषय बन्न सफल भएको छ।
- Q.नेपालमा मानव विकास सूचकाङ्क लक्ष्यअनुसार वृद्धि हुन नसक्नुका कुनै चार कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।A.Ans: नेपालमा मानव विकास सूचकाङ्क (HDI) वृद्धि गर्न प्रयास भइरहे पनि लक्ष्यअनुसार सफल हुन नसक्नुका मुख्य चार कारणहरू निम्न छन्:१. शिक्षामा पहुँचको अभाव:देशका ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रमा शिक्षा प्रणाली कमजोर छ। बालबालिका अझै विद्यालय जान सकिरहेका छैनन्। शिक्षाको गुणस्तर पनि सुधार हुन सकेको छैन।२. स्वास्थ्य सेवाको अभाव:स्वास्थ्य सेवा दुर्गम क्षेत्रसम्म पुग्न नसक्दा नागरिकको जीवनस्तर कमजोर बनेको छ। मातृ मृत्युदर र शिशु मृत्युदर अझै उच्च छ।३. आर्थिक असमानता:धनी र गरिबबीचको आर्थिक खाडलले धेरै जनतालाई गरिबीको दुष्चक्रमा राखेको छ। रोजगारीका अवसर सीमित छन्।४. सामाजिक संरचनाको कमजोरी:जातीय भेदभाव, लैङ्गिक असमानता, र सामाजिक संरचनाका पुराना समस्याले मानव विकासमा अवरोध पु¥याएका छन्।यस्ता समस्या समाधान गर्न शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, र सामाजिक समावेशितालाई प्राथमिकतामा राख्न जरुरी छ।
- Q.'ज्येष्ठ नागरिकप्रति हाम्रो दायित्व' शीर्षकमा कुनै एक पत्रिकाको लागि सम्पादकीय लेख्नुहोस् ।A.Ans: ज्येष्ठ नागरिकप्रति हाम्रो दायित्वज्येष्ठ नागरिक कुनै पनि समाजको मूल धरोहर हुन्। उनीहरूको जीवन अनुभव, परिपक्वता, र मार्गदर्शनले समाजलाई नैतिक र व्यवहारिक दिशामा अघि बढ्न मद्दत गर्दछ। तर, हालको समयमा उनीहरूप्रति गरिने व्यवहारले समाजको नैतिक पतनको संकेत दिइरहेको छ।आज, धेरै ज्येष्ठ नागरिकहरू परिवारमा उपेक्षित भएका छन्। शारीरिक असहायता र आर्थिक निर्भरता उनीहरूको दुःखका प्रमुख कारण बनेका छन्। वृद्धाश्रमको संख्या बढ्दै जानु, एकातर्फ आधुनिकताको नतिजा हो भने, अर्कोतर्फ मानवीय संवेदनाको अभाव पनि हो।हाम्रो दायित्व के हुन सक्छ?१. आदर र सम्मानको व्यवहार:ज्येष्ठ नागरिकप्रति सम्मानजनक व्यवहार गर्नु हाम्रो प्राथमिक जिम्मेवारी हो। उनीहरूका सल्लाह र अनुभवलाई जीवनका मार्गदर्शन मान्नुपर्छ।२. स्वास्थ्य र सुरक्षाको व्यवस्था:सरकारले ज्येष्ठ नागरिकका लागि विशेष स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम लागू गर्नुपर्छ।३. आर्थिक स्वतन्त्रता:उनीहरूलाई स्वाभिमानका साथ बाँच्न आर्थिक सहायता वा स्वरोजगारका अवसर उपलब्ध गराउनुपर्छ।४. पारिवारिक दायित्व:परिवारका सदस्यले उनीहरूप्रति माया, सहानुभूति, र साथको वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।ज्येष्ठ नागरिक समाजका मूल आधार हुन्। उनीहरूको सम्मान र सुरक्षामा ध्यान दिनु हाम्रो कर्तव्य हो। यसले मात्र हाम्रो समाजलाई सभ्य र समुन्नत बनाउँछ।
- Q.विश्वशान्ति प्रवर्धनका लागि विश्वबन्धुत्वको भावनाको विकास एवम् प्रसार जरुरी छ ।' भन्ने सन्दर्भलाई पुष्टि गर्ने तर्क पेस गर्नुहोस् ।अथवानेपालमा सहिदहरूप्रति सम्मानको भावना थप अभिवृद्धि गर्न सहिद दिवसलाई कसरी मनाउनुपर्ला ? कुनै चार सुझावहरू प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.Ans:विश्वशान्ति प्रवर्धनका लागि विश्वबन्धुत्वको भावना अत्यावश्यक छ। यो भावना मानव जातिको सहअस्तित्व, परस्पर सहयोग, र भाइचाराको आधारशिला हो। आधुनिक युगमा युद्ध, द्वन्द्व, र असमानताका कारण लाखौं मानिसले दुःख पाइरहेका छन्। यस्ता समस्याको समाधान विश्वबन्धुत्वको भावनाबाट मात्र सम्भव छ।१. युद्ध र द्वन्द्वको अन्त्य:विश्वबन्धुत्वले राष्ट्रहरूबीच आपसी विश्वास र सहकार्यको वातावरण सिर्जना गर्छ। जब राष्ट्रहरूबीच शत्रुताको सट्टा भाइचाराको भावना रहन्छ, तब युद्ध र द्वन्द्व रोक्न सजिलो हुन्छ।२. सामाजिक समानता र न्याय:यस भावनाले सबै मानिस समान छन् भन्ने धारणा फैलाउँछ, जसले जात, धर्म, र राष्ट्रियताको आधारमा हुने विभेदलाई अन्त्य गर्न मद्दत पुर्याउँछ।३. संसाधनको साझा उपयोग:विश्वबन्धुत्वले राष्ट्रहरूबीच साझेदारी र सहकार्यलाई बढावा दिन्छ। प्राकृतिक स्रोतको समान वितरणले गरिबी र भोकमरीलाई नियन्त्रण गर्न सहयोग पुर्याउँछ।४. वैज्ञानिक र सांस्कृतिक आदानप्रदान:यो भावना वैज्ञानिक अनुसन्धान, शिक्षामा सहकार्य, र सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गर्छ, जसले मानव सभ्यतालाई समृद्ध बनाउँछ।५. शान्ति स्थापना:विश्वबन्धुत्वको भावना बढ्दै गएमा राष्ट्रहरूबीच शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व सम्भव हुन्छ। यो शान्ति विश्वका सबै नागरिकको अधिकार हो।यसैले, विश्वशान्ति प्रवर्धनका लागि भाइचारा र सहयोगको भावना विकास गर्नु अपरिहार्य छ। यसमा योगदान दिनु मानव जातिको साझा जिम्मेवारी हो।Ans: सहिद दिवस राष्ट्रिय गौरवको दिन हो, जसले स्वतन्त्रता, लोकतन्त्र, र समानताको लागि बलिदान दिने सहिदहरूको सम्मानमा मनाइन्छ। सहिद दिवसलाई थप प्रभावकारी र सम्मानजनक बनाउन निम्न सुझावहरू प्रस्तुत गरिन्छ:१. सार्वजनिक कार्यक्रममा सहभागीता:सहिदहरूको सम्झनामा सभाहरू, र्याली, र सांस्कृतिक कार्यक्रमको आयोजना गर्नुपर्छ। यसमा स्थानीय समुदाय र विद्यालयहरूको सक्रिय सहभागिता गराउनुपर्छ।२. शैक्षिक संस्थाहरूमा चर्चा कार्यक्रम:विद्यालय र कलेजहरूमा सहिदहरूको जीवनी, त्याग, र योगदानका बारेमा व्याख्यान र लेखन प्रतियोगिता आयोजना गर्नुपर्छ।३. स्मारकको संरक्षण:सहिद स्मारकहरूमा सरसफाइ र पुनःनिर्माणका कार्यक्रम गरिनुपर्छ। यसले सहिदहरूको योगदानप्रति सम्मान प्रकट गर्छ।४. सञ्चार माध्यमको प्रयोग:रेडियो, टेलिभिजन, र सामाजिक सञ्जालमा सहिदहरूको योगदानका विषयमा विशेष कार्यक्रम चलाउनुपर्छ, जसले युवा पुस्तामा राष्ट्रिय भावना अभिवृद्धि गर्दछ।यस प्रकार सहिद दिवसलाई मनाउन सकिएमा सहिदहरूप्रति सम्मानको भावना अझ बलियो बन्नेछ।
- Q.हाम्रो समाजमा फजुल खर्च गर्ने प्रवृत्ति बढ्नुका कारणहरू विश्लेषण गर्नुहोस् ।A.Ans: समाजमा फजुल खर्च गर्ने प्रवृत्ति दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ। यसको कारणले आर्थिक असन्तुलन, ऋणग्रस्त जीवनशैली, र मानसिक तनाव जस्ता समस्याहरू उत्पन्न भएका छन्। यस प्रवृत्तिका प्रमुख कारणहरू निम्न छन्:१. भौतिकवादको प्रभाव:आजको समाजमा धन-दौलत र भौतिक वस्तुलाई सफलता र प्रतिष्ठासँग जोडेर हेर्ने प्रवृत्ति छ। यसले आवश्यकता नभए पनि खर्च गर्ने मनोवृत्ति सिर्जना गरेको छ।२. सामाजिक प्रतिस्पर्धा:समाजमा अरूलाई देखाउनको लागि महँगा कपडा, मोबाइल, गाडी आदि खरिद गर्ने प्रचलन बढ्दो छ। यो प्रतिस्पर्धाले मानिसलाई फजुल खर्च गर्न प्रेरित गरेको छ।३. प्रविधिको दुरुपयोग:अनलाइन किनमेल र क्रेडिट कार्डको सजिलो पहुँचले मानिसलाई अनावश्यक वस्तु खरिद गर्न बाध्य बनाएको छ।४. विज्ञापन र प्रचारको प्रभाव:व्यवसायहरूले गरिरहेका आक्रामक विज्ञापनहरूले मानिसलाई अनावश्यक खर्च गर्न आकर्षित गर्छन्।५. आर्थिक योजना र शिक्षाको कमी:धेरै मानिसहरूमा खर्च र बचतको सन्तुलन कायम राख्ने क्षमता र चेतनाको अभाव छ। यो फजुल खर्चको मूल कारण हो।फजुल खर्च नियन्त्रण गर्न सचेतना अभियान, व्यक्तिगत आर्थिक योजना, र शिक्षाको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ। यसले समाजलाई आर्थिक रूपमा सुदृढ बनाउन मद्दत गर्दछ।
- Q.मानव अधिकार घोषणापत्रका कुनै चार विशेषताहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।A.Ans: मानव अधिकार घोषणापत्र १९४८ मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घले जारी गरेको महत्वपूर्ण दस्तावेज हो। यसका चार प्रमुख विशेषताहरू:
- सार्वभौमिकता (Universality):मानव अधिकार सबै राष्ट्र, जाति, धर्म, र वर्गका व्यक्तिहरूको लागि समान रूपमा लागू हुन्छ।
- अविभाज्यता (Indivisibility):सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक, नागरिक, र राजनीतिक अधिकारहरू एकअर्कासँग सम्बन्धित छन् र सबै अधिकारहरूको समान महत्त्व छ।
- अपरिवर्तनीयता (Inalienability):मानव अधिकार कसैले खोस्न सक्दैन। यी अधिकार जन्मसिद्ध हुन् र कुनै कानूनी प्रक्रियाले पनि व्यक्तिलाई अधिकारबाट वञ्चित गर्न सक्दैन।
- समानता (Equality):सबै व्यक्तिहरू जात, धर्म, लिंग, वा आर्थिक अवस्थाको आधारमा भेदभावरहित रूपमा समान अधिकारका हकदार छन्।
- Q.उचाइ र अक्षांशले हावापानीमा कसरी प्रभाव पार्दछ ? व्याख्या गर्नुहोस् ।A.Ans: उचाइ र अक्षांशले हावापानीको स्वरूप निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।
- उचाइको प्रभाव:
- समुद्री सतहदेखि उचाइ बढ्दै जाँदा हावाको तापक्रम घट्छ। हरेक १६५ मिटर उचाइमा तापक्रम लगभग १ डिग्री सेल्सियसले घट्छ।
- हिमाली क्षेत्रहरू चिसो हुन्छन्, जबकि समतल भूभाग तातो हुन्छ। उदाहरणका लागि, काठमाडौंको तापक्रम तराईको तुलनामा कम हुन्छ।
- अक्षांशको प्रभाव:
- पृथ्वीको भूमध्यरेखाबाट टाढा जाँदा सूर्यको किरणको झुकाव बढ्ने भएकाले तापक्रम घट्छ।
- भूमध्यरेखा नजिकका क्षेत्रहरू (जस्तै, भारत) गर्म हुन्छन्, जबकि उच्च अक्षांशमा पर्ने स्थानहरू (जस्तै, आर्कटिक) चिसो हुन्छन्।
यसरी, उचाइ र अक्षांशले कुनै क्षेत्रको हावापानीलाई तातो, चिसो, वा आर्द्र बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। - Q.संयुक्त राष्ट्र सङ्घको शान्ति मिसनमा नेपाली सेनाले पुऱ्याएको योगदानको चर्चा गर्दै एक दैनिक पत्रिकाका लागि समाचारको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.Ans: नेपाली सेनाको शान्ति मिसनमा अतुलनीय योगदानकाठमाडौं, नेपाल: संयुक्त राष्ट्र सङ्घको शान्ति मिसनमा नेपाली सेनाले विश्वभर आफ्नो उत्कृष्ट योगदानका लागि ख्याती कमाएको छ। १९५८ देखि हालसम्म नेपाली सेनाले विश्वका ४० भन्दा बढी देशहरूमा शान्ति स्थापना र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेको छ।हाल, नेपाली सेनाका ५,००० भन्दा बढी सैनिकहरू विभिन्न शान्ति मिसनमा खटिएका छन्। तिनीहरूले युद्धग्रस्त क्षेत्रहरूमा शान्ति स्थापना, राहत वितरण, र पुनर्निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। उदाहरणका लागि, दक्षिण सुडान, कंगो, र लेबनानमा तिनीहरूको कार्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उच्च प्रशंसा गरिएको छ।नेपालले प्रदान गरेको समर्पण र साहसिक सेवाले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको लक्ष्यलाई साकार गर्न मद्दत पुर्याएको छ। नेपाली सेनाको योगदान राष्ट्रको गौरवको विषय बनेको छ।
- Q.वातावरण प्रदूषण नियन्त्रणका लागि व्यक्ति, परिवार, समुदाय र स्थानीय तहले कस्तो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ ? प्रत्येकको एक एकओटा भूमिका लेख्नुहोस् ।A.Ans:
- व्यक्तिगत स्तरमा: न्यूनतम प्लास्टिक प्रयोग गर्ने र फोहोर व्यवस्थापनमा ध्यान दिने।
- परिवार स्तरमा: घरमै जैविक र अजैविक फोहोरलाई वर्गीकरण गरी उचित व्यवस्थापन गर्ने।
- सामुदायिक स्तरमा: वृक्षारोपण तथा सरसफाइ अभियान सञ्चालन गर्ने।
- स्थानीय तहमा: वातावरणीय कानून कार्यान्वयन गर्ने र हरियाली प्रवर्द्धन गर्ने नीति निर्माण गर्ने।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q.नेपालको संसदीय शासन प्रणालीमा शक्ति सन्तुलन नियन्त्रणसम्बन्धी अभ्यासको समीक्षा गर्नुहोस् ।A.Ans: वातावरण प्रदूषण नियन्त्रणका लागि व्यक्ति, परिवार, समुदाय र स्थानीय तहको भूमिकावातावरण प्रदूषण अहिलेको सबैभन्दा गम्भीर समस्याहरूमा पर्छ। यसको नियन्त्रण गर्न प्रत्येक तहको सक्रिय भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। व्यक्ति, परिवार, समुदाय, र स्थानीय तहले आफ्नो जिम्मेवारी कुशलतापूर्वक निर्वाह गर्न सकेमा प्रदूषणलाई कम गर्न सकिन्छ।व्यक्तिको भूमिका:व्यक्तिगत प्रयासले प्रदूषण नियन्त्रणमा धेरै योगदान दिन सक्छ।
- प्लास्टिकजन्य वस्तुको सट्टा कपडा वा जूटका झोलाको प्रयोग गर्नुपर्छ।
- अनावश्यक रूपमा सवारी साधनको प्रयोग घटाउनुपर्छ र पैदल हिँड्ने वा साइकल चलाउने बानी बसाल्नुपर्छ।
- फोहोर व्यवस्थापन गर्दा पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने र नफाल्नुपर्ने सामग्री छुट्याउनुपर्छ।
- इन्धन र बिजुलीको अनावश्यक प्रयोग कम गरी ऊर्जा बचत गर्नुपर्ने हुन्छ।
परिवारको भूमिका:परिवारमा सिकाइएको सही बानीले प्रदूषण नियन्त्रणमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्छ।- घरको फोहोरलाई जैविक (पकाउने फोहोर) र अजैविक (प्लास्टिक, धातु) वर्गीकरण गरी उचित रूपमा व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।
- परिवारले बालबालिकालाई वातावरण जोगाउनका लागि शिक्षित गर्नुपर्छ।
- घरमा पानी, बिजुली, र इन्धनको बचत गर्ने उपाय अपनाउनुपर्छ।
- करेसाबारीमा जैविक मल प्रयोग गरी वातावरण अनुकूल अभ्यास गर्नुपर्छ।
समुदायको भूमिका:समुदायको सहकार्य र जागरुकता वातावरण प्रदूषण घटाउन अत्यन्तै प्रभावकारी हुन्छ।- वृक्षारोपण कार्यक्रम आयोजना गरेर हरियाली बढाउनुपर्छ।
- प्रदूषणसम्बन्धी सचेतना अभियान सञ्चालन गरी जनतालाई शिक्षित गर्नुपर्छ।
- सार्वजनिक ठाउँमा फोहोर थुपार्न नदिन सामुदायिक पहल गर्नुपर्छ।
- वातावरणलाई स्वच्छ राख्न सामुदायिक स्वच्छता अभियान आयोजना गर्नुपर्छ।
स्थानीय तहको भूमिका:स्थानीय सरकार र निकायहरूले प्रदूषण नियन्त्रणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।- वातावरण संरक्षणका लागि कानुनी व्यवस्था बनाउनु र त्यसको कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
- फोहोर व्यवस्थापनका लागि प्रभावकारी प्रणाली स्थापना गर्नुपर्छ।
- उद्योग र सवारी साधनबाट निस्कने प्रदूषण नियन्त्रण गर्न नियमन लागू गर्नुपर्छ।
- स्थानीय स्तरमा हरियाली बढाउने परियोजना सुरु गर्नुपर्छ।
निष्कर्ष:वातावरण प्रदूषण नियन्त्रण कुनै एक पक्षको जिम्मेवारीमात्र नभई सबैको साझा प्रयास हो। व्यक्ति, परिवार, समुदाय, र स्थानीय तहबीचको सहकार्यले मात्र स्वच्छ र स्वस्थ वातावरण निर्माण सम्भव छ। यसको लागि जागरुकता, सहकार्य, र दीर्घकालीन सोच आवश्यक छ। - Q.पृष्ठभरिको नेपालको नक्सा बनाई निम्न तथ्यहरूलाई उपयुक्त सङ्केत प्रयोग गरी भर्नुहोस् : क. सगरमाथा हिमाल ख. बागमती प्रदेश ग. वीरगञ्ज घ. कर्णाली नदी अथवा पृष्ठ भरिने गरी अफ्रिका महादेशको नक्सा बनाई उपयुक्त सङ्केतको प्रयोग गरी निम्न तथ्यहरू भर्नुहोस् : क. गिनीको खाडी ख. ड्राकेन्सवर्ग ग. माडागास्कर घ. त्रिपोलीअथवा(दृष्टिविहीनहरूका लागि मात्र)अफ्रिका महादेशको सामाजिक तथा आर्थिक अवस्थाबारे कुनै सात बुँदामा व्याख्या गर्नुहोस् ।A.Ans: अफ्रिका महादेशको सामाजिक तथा आर्थिक अवस्थाअफ्रिका महादेश सामाजिक र आर्थिक दृष्टिले विविधतापूर्ण छ। यहाँका देशहरूमा प्राकृतिक स्रोतको प्रचुरता भए पनि राजनीतिक अस्थिरता, गरिबी, र सामाजिक असमानता चुनौतीका रूपमा देखा परेका छन्। यस महादेशको सामाजिक तथा आर्थिक अवस्थालाई निम्न सात बुँदामा व्याख्या गर्न सकिन्छ।१. जनसंख्या र जनघनत्व
- अफ्रिका संसारको दोस्रो ठूलो महादेश हो, र यहाँ विश्वको दोस्रो ठूलो जनसंख्या छ।
- उच्च जन्मदरका कारण जनसंख्या तीव्र गतिमा बढ्दै छ, जसले गरिबी र बेरोजगारीलाई झन् जटिल बनाएको छ।
२. गरिबी र बेरोजगारी- धेरै देशहरूमा गरिबी चरम अवस्थामा छ। अफ्रिकाका अधिकांश मानिसहरू दैनिक एक अमेरिकी डलरभन्दा कममा जीवनयापन गर्छन्।
- बेरोजगारी दर उच्च छ, विशेषगरी युवा वर्गमा, जसले सामाजिक अस्थिरता निम्त्याउँछ।
३. कृषि र निर्भरता- अफ्रिका मुख्यतः कृषि प्रधान महादेश हो। यहाँका अधिकांश मानिसहरूको जीविकोपार्जन खेतीमा निर्भर छ।
- तर, आधुनिक प्रविधिको अभाव र अनियमित मौसमी अवस्था कृषिको उत्पादनशीलतामा बाधा पुर्याउँछन्।
४. प्राकृतिक स्रोत र दोहन- खनिज पदार्थ (जस्तै सुन, हिरा, पेट्रोलियम) र अन्य प्राकृतिक स्रोतको प्रचुरता छ।
- तर, यी स्रोतहरूको अव्यवस्थित दोहन र विदेशी हस्तक्षेपले आर्थिक लाभले स्थानीय जनतालाई कम फाइदा पुर्याएको छ।
५. स्वास्थ्य अवस्था- स्वास्थ्य सेवाको पहुँच कमजोर छ। एचआईभी/एड्स, मलेरिया, र कुपोषण जस्ता समस्या अझै व्यापक छन्।
- आधुनिक स्वास्थ्य सुविधा र औषधिको अभावले जनस्वास्थ्यमा ठूलो प्रभाव पारेको छ।
६. शिक्षा र साक्षरता- शिक्षाको पहुँच सीमित छ। धेरै बालबालिकाहरू विद्यालय जान पाउँदैनन्।
- बालबालिकाको पढाइमा गरिबी, लैंगिक असमानता, र विद्यालयहरूको कमीले बाधा पुर्याउँछ।
७. औद्योगीकरण र पूर्वाधारको कमी- अफ्रिकाका अधिकांश देशहरूमा औद्योगिक विकास न्यून छ।
- यातायात, बिजुली, र सञ्चारका आधारभूत पूर्वाधारको कमीले आर्थिक विकासमा अवरोध पुर्याएको छ।
निष्कर्ष:अफ्रिका महादेश प्राकृतिक स्रोतहरूले भरिपूर्ण भए पनि यसले सामाजिक र आर्थिक क्षेत्रमा ठूला चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, र पूर्वाधार विकासमा ध्यान दिएर मात्र यस क्षेत्रले दीर्घकालीन प्रगति गर्न सक्छ। - Q.विश्व युद्धमा नेपालको सहभागिता र त्यसले नेपालमा पारेका प्रभावहरू स्पष्ट पार्नुहोस् ।A.Ans:विश्व युद्धमा नेपालको सहभागिता र त्यसले नेपालमा पारेका प्रभावहरूनेपालले पहिलो र दोस्रो विश्व युद्धमा ब्रिटिश साम्राज्यको पक्षमा महत्त्वपूर्ण सहभागिता जनाएको थियो। यो सहभागिता मुख्यतः गोर्खाली सैनिकहरूको सहभागितामा आधारित थियो। ब्रिटिश भारतसँगको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धका कारण नेपालले युद्धमा प्रत्यक्ष संलग्नता देखाएको थियो।नेपालको सहभागिता१. पहिलो विश्व युद्ध (सन् १९१४–१९१८):
- नेपालले करिब २ लाख गोर्खाली सैनिकलाई ब्रिटिश सेनामा पठाएको थियो।
- गोर्खाली सैनिकहरूले युरोप, मिडल ईस्ट, र एसिया क्षेत्रमा वीरता प्रदर्शन गरे।
- युद्धको समयमा नेपालले ब्रिटिश सेनालाई आर्थिक सहयोग पनि उपलब्ध गराएको थियो।
२. दोस्रो विश्व युद्ध (सन् १९३९–१९४५):- दोस्रो विश्व युद्धमा नेपालले २ लाखभन्दा बढी गोर्खाली सैनिक पठाएको थियो।
- गोर्खाली सैनिकहरूले बर्मा, इटाली, उत्तर अफ्रिका, र प्रशान्त क्षेत्रका विभिन्न युद्धमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याए।
- नेपालले खाद्यान्न, औषधि, र अन्य स्रोतसाधनको आपूर्ति गरेर पनि सहयोग पुर्यायो।
नेपालमा पारेका प्रभावहरू१. आर्थिक प्रभाव:- ब्रिटिश सरकारले नेपालको सहयोगको बदलामा आर्थिक सहायता उपलब्ध गराएको थियो।
- युद्धकालीन खर्चका लागि ब्रिटिशबाट प्राप्त सहयोगले नेपालमा आर्थिक सुदृढता ल्यायो।
- तर, धेरै जनशक्ति युद्धमा खटिनुका कारण कृषिमा नकारात्मक प्रभाव पनि पर्यो।
२. राजनीतिक प्रभाव:- ब्रिटिश सरकारसँगको निकटताले नेपालमा राणा शासनको बलियो पकड रह्यो।
- राणाहरूले ब्रिटिशको विश्वास जितेर आफ्नो शासनलाई थप स्थिर बनाए।
- तर, युद्धपछि विश्वभर फैलिएको स्वतन्त्रता र लोकतन्त्रको विचारले नेपालमा पनि प्रजातान्त्रिक चेतना बढ्न थाल्यो।
३. सामाजिक प्रभाव:- युद्धमा गोर्खाली सैनिकहरूले देखाएको वीरताको विश्वव्यापी प्रशंसा भयो।
- युद्धबाट फर्केका सैनिकहरूले नयाँ संस्कृति र सीप नेपाल भित्र्याए।
- धेरै नेपाली परिवारले आफ्नो सदस्यहरू गुमाउनुपरेकोले सामाजिक संरचनामा केही असर पर्यो।
४. सैन्य परम्पराको स्थायीत्व:- गोर्खाली सैनिकहरूको वीरताको कथा संसारभर फैलियो।
- ब्रिटिश सेनामा गोर्खालीहरूको योगदानले नेपालको सैन्य परम्परालाई सम्मानित बनायो।
५. आधुनिक चेतनाको उदय:- युद्धमा सहभागी गोर्खालीहरूले विदेशमा प्रविधि, शिक्षा, र जीवनशैलीका नयाँ धारणा देखे।
- उनीहरू नेपाल फर्केपछि यस्ता धारणा समाजमा फैलाउन मद्दत गरे।
निष्कर्ष:नेपालको पहिलो र दोस्रो विश्व युद्धमा सहभागिताले देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन मद्दत पुर्यायो। यद्यपि, यसले आर्थिक, सामाजिक, र राजनीतिक क्षेत्रमा मिश्रित प्रभावहरू पारे। युद्धले नेपालको सैन्य परम्परालाई विश्वमै ख्याति दिलाए पनि यसले जनशक्ति र सामाजिक संरचनामा केही नकारात्मक प्रभाव पनि पुर्याएको थियो। - Q.'नेपालमा वित्तीय शिक्षाको महत्त्व' शीर्षकमा एउटा लेख तयार पार्नुहोस् ।A.Ans:नेपालमा वित्तीय शिक्षाको महत्त्वआजको आधुनिक समाजमा वित्तीय साक्षरता एक अनिवार्य आवश्यकता बनेको छ। वित्तीय शिक्षा भनेको पैसासम्बन्धी ज्ञान, दक्षता, र व्यवहारको संयोजन हो जसले व्यक्तिलाई सही वित्तीय निर्णय लिन मद्दत पुर्याउँछ। नेपालजस्तो विकासोन्मुख राष्ट्रमा, वित्तीय शिक्षा महत्त्वपूर्ण छ, किनकि यसले आर्थिक प्रगति र व्यक्तिगत समृद्धि प्राप्त गर्न मद्दत पुर्याउन सक्छ।१. व्यक्तिगत वित्तीय व्यवस्थापनमा सुधारवित्तीय शिक्षा प्राप्त व्यक्तिहरूले आफ्नो आय, व्यय, बचत, र लगानीमा सही निर्णय गर्न सक्दछन्। जब मानिसहरूलाई वित्तीय व्यवस्थापनको बारेमा जानकारी हुन्छ, उनीहरूले आफ्नो खर्चमा नियन्त्रण राख्न, बचत गर्न, र दीर्घकालीन योजनामा लगानी गर्न थाल्छन्। यसले आर्थिक दबाबलाई कम गर्न र वित्तीय स्थिरता हासिल गर्न मद्दत गर्दछ।२. ऋण र क्रेडिटको सही उपयोगवित्तीय शिक्षाले व्यक्तिलाई ऋण र क्रेडिटको सही प्रयोगको महत्त्व बुझाउँछ। धेरै व्यक्तिहरू बिना कुनै पूर्व ज्ञानको ऋण लिन्छन्, जसले उनीहरूको वित्तीय स्थिति खराब बनाउन सक्छ। वित्तीय शिक्षाले मानिसलाई ऋण लिँदा के कुरा विचार गर्नु पर्छ, क्रेडिट कार्डको प्रयोग कस्तो गर्नु पर्छ, र ब्याज दरको असर कस्तो पर्छ भन्ने बारेमा जानकारी दिन्छ। यसबाट मानिसहरूले आफ्ना वित्तीय निर्णयहरूमा अधिक सचेतता अपनाउँछन्।३. बचत र लगानीको महत्वनेपालमा अधिकांश मानिसहरूको प्राथमिक ध्यान खर्च र आयमा केन्द्रित हुन्छ, जबकि बचत र लगानीका बारेमा कम जानकारी हुन्छ। वित्तीय शिक्षा व्यक्तिलाई दीर्घकालीन लक्ष्यका लागि बचत र लगानीको महत्त्व बुझाउँछ। यसले नागरिकलाई भविष्यको लागि तयारी गर्न, वृद्धावस्थाका लागि निधि निर्माण गर्न, र आपतकालीन परिस्थितिहरूमा सामना गर्न सक्षम बनाउँछ।४. वित्तीय समावेशननेपालमा अझै पनि धेरै व्यक्तिहरू बैंकिंग र वित्तीय सेवामा पहुँच पुर्याउन असमर्थ छन्। वित्तीय शिक्षा यस अवस्थामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। यो मानिसलाई वित्तीय सेवाहरूको महत्त्व र प्रयोगका तरिकाबारे जानकारी दिन्छ, जसले गर्दा उनीहरू बैंकिङ्ग र अन्य वित्तीय सेवाहरूको प्रयोगमा समावेश हुन्छन्। यसले समग्र अर्थव्यवस्थामा वृद्धि ल्याउन र वित्तीय समावेशनको प्रक्रिया अघि बढाउँछ।५. आर्थिक समृद्धिको मार्गप्रदर्शननेपालको विकासका लागि वित्तीय शिक्षा एक महत्त्वपूर्ण कारक हो। यदि नागरिकहरू आर्थिक निर्णयमा साक्षर र सक्षम छन् भने, उनीहरूले राम्रो काम गर्न सक्छन् र समृद्धि प्राप्त गर्न सक्छन्। यसले उत्पादनशीलता बढाउन, वित्तीय रूपले सशक्त नागरिकहरूको निर्माण गर्न, र समग्र अर्थव्यवस्थामा सुधार ल्याउन मद्दत पुर्याउँछ।निष्कर्षनेपालमा वित्तीय शिक्षा एक महत्वपूर्ण आवश्यकता हो जसले मानिसहरूको व्यक्तिगत र समाजको आर्थिक अवस्था सुधार गर्न योगदान पुर्याउँछ। यसले वित्तीय ज्ञान र व्यावहारिक दक्षता सिर्जना गरेर व्यक्तिहरूलाई आर्थिक दृष्टिले सशक्त बनाउँछ। त्यसैले, सरकार र अन्य सामाजिक संस्थाहरूले वित्तीय शिक्षाको महत्त्वलाई प्रोत्साहित गर्न पहल गर्नुपर्छ र यसलाई विद्यालयदेखि वृद्ध नागरिकसम्म सबैलाई उपलब्ध गराउनुपर्ने आवश्यक छ। केवल वित्तीय शिक्षा प्राप्त गरेर मात्र हामी आर्थिक रूपले सशक्त र समृद्ध समाज निर्माण गर्न सक्छौं।