Answers On/OffJS required
Group A
- Q1.समाजको वर्गीकरण गर्ने कुनै दुई आधारहरू लेख्नुहोस् ।A.समाजको वर्गीकरण गर्ने आधारहरू –
- (क) आर्थिक अवस्था
- (ख) सांस्कृतिक विशेषता
- Q2.परम्परागत प्रविधि 'ठेकी' के को लागि प्रयोग गरिन्छ ?A.परम्परागत प्रविधि 'ठेकी' दूधबाट घिउ निकाल्न प्रयोग गरिन्छ।
- Q3.तपाईंको समाजमा भएको कुनै एक सामाजिक समस्या लेखी त्यो समस्या नियन्त्रण गर्ने एक उपाय लेख्नुहोस् ।A.माजिक समस्या – बालविवाह;नियन्त्रण उपाय – जनचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
- Q4.हेपाइलाई नियन्त्रण गर्न के गर्नुपर्ला ? एउटा उपयुक्त सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.हेपाइ नियन्त्रण गर्न –
- सबैलाई समान व्यवहार गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
- Q5.बहादुर शाह को थिए? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।A.बहादुर शाह नेपाल एकीकरण अभियानमा पृथ्वीनारायण शाहका छोरा थिए।
- Q6.भक्ति थापालाई तपाईंले कसरी प्रशंसा गर्नुहुन्छ ? एक बुँदामा लेख्नुहोस् ।A.भक्ति थापा – देशको स्वतन्त्रता र स्वाभिमानका लागि वीरतापूर्वक लड्ने राष्ट्रभक्त योद्धा थिए।
- Q7.श्रमिकलाई तपाई आफ्नो शब्दमा परिभाषित गर्नुहोस् ।A.श्रमिक – शारीरिक वा मानसिक परिश्रम गरेर जीविकोपार्जन गर्ने व्यक्ति।
- Q8.कृषिको विकासमा सिंचाईले कसरी सहयोग गर्छ ?A.सिंचाइ – सिँचाइले खेतमा पानीको उपलब्धता वृद्धि गरी उत्पादन बढाउन मद्दत गर्छ।
- Q9.मोबाइल फोनको कुनै एउटा फाइदा लेख्नुहोस् ।A.मोबाइल फोनको फाइदा –
- दूरसञ्चारलाई सहज बनाउँछ।
- Q10.के तपाईं शान्ति सेनामा सहभागिता जनाउन चाहनुहुन्छ, किन ? एक वाक्यमा उत्तर दिनुहोस् ।A.शान्ति सेनामा सहभागी हुन चाहने कारण – यो मानवताको सेवा गर्ने अवसर हो।
- Q11.जनसङ्ख्या परिवर्तनका कारण तपाईंको समुदायमा पर्न गएको एउटा असर उल्लेख गर्नुहोस् ।A.जनसङ्ख्या परिवर्तनको असर –
- बेरोजगारीको वृद्धि।
Group B
- Q12.हामीले सामाजिक नियम किन पालना गर्नुपर्छ ? उल्लेख गर्नुहोस् ।A.सामाजिक नियमहरू समाजमा शान्ति, सुव्यवस्था, र सद्भाव कायम राख्नका लागि आवश्यक हुन्छन्। यी नियमहरू समाजका सदस्यहरूले अनुसरण गर्नुपर्ने मार्गनिर्देशक सिद्धान्त हुन्, जसले समाजलाई अनुशासित बनाउने कार्य गर्छ। सामाजिक नियमको पालना गर्नुका केही प्रमुख कारण निम्नानुसार छन्:१. समाजमा शान्ति र सुव्यवस्था कायम गर्न
- यदि हरेक व्यक्तिले सामाजिक नियमको पालना गर्छ भने समाजमा अनुशासन कायम रहन्छ। नियमविहीन समाज अराजकता (अव्यवस्था) तर्फ जान सक्छ, जसले द्वन्द्व, झगडा, र अन्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ।
२. व्यक्तिको अधिकारको संरक्षण गर्न- सामाजिक नियमहरूले हरेक व्यक्तिको अधिकार सुरक्षित गर्छ। उदाहरणका लागि, चोरी गर्न नपाइने नियम भएमा सम्पत्ति सुरक्षाको ग्यारेन्टी हुन्छ।
३. समानता र निष्पक्षता कायम गर्न- नियमहरूको पालना गर्दा समाजमा सबैलाई समान अवसर प्राप्त हुन्छ। कुनै पनि प्रकारको विभेद कम गर्नका लागि सामाजिक नियमहरू आवश्यक हुन्छन्।
४. सामाजिक सद्भाव र एकताको प्रवर्द्धन गर्न- नियमहरूको पालना गर्दा मानिसहरूबीच परस्पर विश्वास, सम्मान, र सहयोगको भावना विकसित हुन्छ। यसले सामाजिक जीवनलाई सहज र सौहार्दपूर्ण बनाउँछ।
५. कानुनी दण्डबाट बच्न- धेरै सामाजिक नियमहरू कानुनी रूपमा पनि लागू गरिएका हुन्छन्। यदि कुनै व्यक्तिले यी नियमहरूको उल्लङ्घन गर्छ भने उसले सजाय भोग्नुपर्छ।
निष्कर्षसामाजिक नियम समाजको सुसञ्चालनका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। यिनको पालना गरेमा समाजमा शान्ति, सुव्यवस्था, तथा समानता कायम रहन्छ। त्यसैले, नागरिकहरूले सामाजिक नियमहरू पालना गरेर समाजलाई व्यवस्थित र समुन्नत बनाउनु पर्दछ। - Q13.कुनै चारओटा परम्परागत प्रविधिको नाम लेख्नुहोस् । तिनीहरू केको लागि प्रयोग गरिन्छन् ?A.परम्परागत प्रविधि भन्नाले हाम्रो पुर्खाहरूले प्रयोग गरेका यस्ता सीप, उपकरण, तथा विधिहरूलाई बुझाउँछ, जसले जीवनयापनलाई सहज बनाउँथ्यो। नेपालमा प्रचलित केही परम्परागत प्रविधिहरू निम्नानुसार छन्:१. ढिकीप्रयोग:
- यो काठको बनेको उपकरण हो, जसलाई खाद्य अन्न कुट्न प्रयोग गरिन्छ।.
- विशेष गरी धानको चालो (खोल) निकाल्न तथा चामल, गहुँ, कोदो, मकै आदिलाई कुट्न प्रयोग गरिन्छ।.
२. जाँतोप्रयोग:- यो दुईवटा गोलाकार ढुङ्गाबाट बनेको चक्काजस्तो प्रविधि हो, जुन हातले घुमाइन्छ।
- गहुँ, मकै, कोदो, जौ, फापर आदि अन्न पिसेर पिठो बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
३. ठेकीप्रयोग:- यो काठबाट बनाइने गोलो टुक्रीयुक्त भाँडो हो, जसलाई दूधबाट घिउ निकाल्न प्रयोग गरिन्छ।.
- पहिले-पहिले घिउ, दूध तथा अन्य दुग्धजन्य उत्पादन भण्डारण गर्न पनि ठेकी प्रयोग गरिन्थ्यो।.
४. पानी घट्टाप्रयोग:- खोला वा मुहानको बगिरहेको पानीको प्रवाहलाई प्रयोग गरी धान, गहुँ, मकै आदि पिस्ने यन्त्र हो।
- पानीको बलले काठको पाङ्ग्रा घुमाउने, जसले माथि रहेको ढुङ्गाको चक्की घुमाउँछ।
निष्कर्षयी परम्परागत प्रविधिहरू हाम्रा पुर्खाहरूले दैनिक जीवनमा उपयोग गर्ने प्रमुख साधन थिए। हाल आधुनिक प्रविधिले यी प्रविधिहरूलाई प्रतिस्थापन गरिरहेको भए पनि ग्रामीण क्षेत्रमा अझै केही प्रयोगमा छन्। - Q14.मन्दिर, विहार र मस्जिद हाम्रा महत्त्वपूर्ण सम्पत्ति हुन् । यिनीहरूको संरक्षण र सम्बर्द्धन गर्न कुनै चारओटा सुझावहरू दिनुहोस् ।A.नेपाल बहु-सांस्कृतिक तथा बहु-धार्मिक देश भएकाले मन्दिर, विहार र मस्जिद जस्ता धार्मिक स्थलहरूको संरक्षण अत्यावश्यक छ। यी सम्पदाहरूलाई भावी पुस्ताका लागि सुरक्षित राख्न निम्न सुझावहरू उपयोगी हुन सक्छन्:१. नियमित सरसफाइ र मर्मतसम्भार गर्ने
- धार्मिक स्थलहरूमा फोहोर व्यवस्थापन, पर्खाल तथा मूर्तिहरूको रङरोगन तथा समयमै मर्मतकार्य गर्न आवश्यक छ।
- धार्मिक संस्थाहरू, समुदाय तथा भक्तजनहरूले स्वयंसेवा कार्यक्रम सञ्चालन गरी सफाइ अभियान चलाउन सक्छन्।
२. कानुनी संरक्षण तथा सुरक्षा प्रवन्ध गर्ने- धार्मिक सम्पत्तिहरूको अवैध दोहन, चोरी तथा तोडफोड रोक्न कडा कानुनी व्यवस्था गर्नुपर्छ।
- सम्पदाहरूको संरक्षणका लागि सुरक्षागार्ड तथा निगरानी क्यामेरा जडान गर्न सकिन्छ।
३. जनचेतना फैलाउने तथा समुदायलाई संलग्न गराउने- धार्मिक सम्पदाहरूको संरक्षणका लागि विद्यालय तथा सामुदायिक संस्थाहरूले सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ।
- स्थानीयबासी, पर्यटक तथा भक्तजनहरूलाई सांस्कृतिक सम्पदाको महत्व बुझाउने कार्य गर्नु आवश्यक छ।
४. धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन गरी आर्थिक स्रोत जुटाउने- मन्दिर, विहार तथा मस्जिद वरपरको वातावरणलाई आकर्षक बनाउने र पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्ने योजना बनाइनुपर्छ।
- धार्मिक स्थलहरूको संरक्षणका लागि स्थानीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग संकलन गर्न सकिन्छ।
निष्कर्षनेपालका मन्दिर, विहार, र मस्जिदहरू धार्मिक मात्र नभई ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा पनि हुन्। यी सम्पदाहरूको संरक्षण स्थानीय समुदाय, धार्मिक संस्था तथा सरकारको साझा जिम्मेवारी हो। यदि उचित संरक्षण नीति अवलम्बन गरियो भने, यी सम्पदा भावी पुस्ताका लागि पनि सुरक्षित रहनेछन्। - Q15.धार्मिक सहिष्णुताको महत्त्व सम्बन्धमा एउटा सम्पादकीय लेख्नुहोस् ।A.नेपाल बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक र बहुजातीय देश हो। यहाँ हिन्दु, बौद्ध, इस्लाम, किरात, इसाई लगायत विभिन्न धर्मावलम्बीहरू आपसी मेलमिलापका साथ बसोबास गर्छन्। धार्मिक सहिष्णुता भनेको आफ्नो धर्मलाई सम्मान गर्दै अरूको धर्मलाई पनि उत्तिकै सम्मान गर्ने भावना हो।धार्मिक सहिष्णुताको महत्त्व१. समाजमा शान्ति र सद्भाव कायम रहन्छ
- यदि मानिसहरूले एकअर्काको धर्मलाई सम्मान गर्छन् भने समाजमा असन्तुष्टि, हिंसा वा झगडा हुने सम्भावना कम हुन्छ।
- धार्मिक सहिष्णुताले सामाजिक मेलमिलापलाई बलियो बनाउँछ।
२. राष्ट्रिय एकता मजबुत हुन्छ- नेपाल जस्तो विविधता भएको देशमा धार्मिक सहिष्णुता भएन भने सामाजिक विखण्डन हुन सक्छ।
- विभिन्न धर्मका मान्छेहरूले आपसी समझदारी राखेमा राष्ट्रिय एकता सुदृढ हुन्छ।
३. वैदेशिक भ्रमण तथा पर्यटन प्रवर्द्धन हुन्छ- नेपालका धार्मिक स्थलहरू मन्दिर, विहार, मस्जिद, चर्च आदिमा पर्यटकहरू आउँछन्।
- धार्मिक सहिष्णुता भएमा धार्मिक पर्यटन बढ्न सक्छ, जसले देशको आर्थिक उन्नतिमा योगदान पुर्याउँछ।
४. व्यक्तिगत तथा सामूहिक विकास सम्भव हुन्छ- धार्मिक द्वन्द्व वा असहिष्णुता भएमा समाजमा अशान्ति हुन्छ, जसले विकासमा अवरोध पुर्याउँछ।
- सबै धर्मका मानिसहरू मिलेर काम गरेमा शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगार, विज्ञान आदिमा प्रगति गर्न सकिन्छ।
निष्कर्षनेपालको संविधानले सबै धर्मलाई समान सम्मान प्रदान गरेको छ। धार्मिक सहिष्णुता कायम राख्न सहअस्तित्व, आपसी आदर, र मेलमिलापको भावना आवश्यक छ। यदि हामी धार्मिक सहिष्णुता अपनाउँछौं भने समाजमा शान्ति, सद्भाव, विकास र समृद्धि सम्भव हुनेछ। - Q16.सामाजिक सुधारका निम्ति युवा वर्गको भूमिका उल्लेख गर्दै एउटा पत्रिकाको लागि समचार तयार पार्नुहोस् ।A.(विशेष समाचार, कान्तिपुर दैनिक)नेपालजस्तो विकासशील देशमा युवा वर्ग समाजको मेरुदण्ड हो। समाजमा भएका विभिन्न विकृति, विसंगति, गरिबी, अशिक्षा, भ्रष्टाचार, जातीय भेदभाव, लैंगिक असमानता जस्ता समस्याहरू हटाउन युवाहरूको भूमिका महत्वपूर्ण छ। युवाहरू नै परिवर्तनका संवाहक हुन्, जसले समाज सुधारका लागि सक्रिय भूमिका खेल्न सक्छन्।सामाजिक सुधारमा युवाहरूको भूमिका१. शिक्षा र सचेतना फैलाउने
- युवाहरूले शिक्षाको महत्त्व बुझेर समाजमा साक्षरता अभियान सञ्चालन गर्न सक्छन्। उनीहरूले बालविवाह, छुवाछूत, लैंगिक विभेद, घरेलु हिंसा जस्ता समस्याबारे सचेतना फैलाएर समाजलाई सुधार्न मद्दत गर्न सक्छन्।
२. भ्रष्टाचार र अन्यायको विरुद्ध आवाज उठाउने- समाजमा हुने भ्रष्टाचार, अनियमितता, अन्याय र अपराधविरुद्ध युवाहरू संगठित भई आवाज उठाउन सक्छन्। सामाजिक सञ्जाल, मिडिया र प्रत्यक्ष सहभागिताद्वारा शासन व्यवस्थालाई पारदर्शी बनाउन योगदान दिन सक्छन्।
३. स्वच्छ राजनीति र नेतृत्व विकास गर्ने- युवाहरूले राजनीतिक प्रणाली सुधार्नका लागि स्वच्छ राजनीति, ईमानदार नेतृत्व र जिम्मेवार नागरिक बन्ने प्रयास गर्नुपर्छ। राम्रो नेतृत्वमार्फत न्यायसंगत समाज निर्माण सम्भव हुन्छ।
४. सामाजिक सेवा र स्वयंसेवा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने- युवाहरूले रक्तदान कार्यक्रम, सफाइ अभियान, वृक्षरोपण, आपत्कालीन उद्धार तथा राहत अभियान सञ्चालन गरेर समाज सुधार गर्न सक्छन्।
निष्कर्षसामाजिक सुधारको लागि युवाहरूले नेतृत्वदायी भूमिका निभाएर देश विकासमा योगदान गर्नुपर्छ। यदि युवाहरू सचेत, सक्रिय र जिम्मेवार भए भने मात्र समृद्ध नेपाल निर्माण सम्भव हुनेछ। तसर्थ, हरेक युवाले समाज सुधारका लागि आफ्नो ठाउँबाट पहल गर्नुपर्ने बेला आएको छ।(रिपोर्टर: [तपाईंको नाम], कान्तिपुर दैनिक, काठमाडौं) - Q17.नेपालमा असल शासन लागु गर्ने कुनै चारओटा उपायहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।A.नेपालमा असल शासन (सुशासन) लागू गर्न विभिन्न उपायहरू अवलम्बन गर्न सकिन्छ। तीमध्ये मुख्य चार उपाय निम्नानुसार छन्:१. प्रभावकारी कानुनी व्यवस्था तथा कार्यान्वयन
- भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि कडा कानुन तथा निष्पक्ष रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।
- न्याय प्रणालीलाई छिटो, पारदर्शी, र निष्पक्ष बनाउनुपर्छ।
२. पारदर्शिता तथा उत्तरदायित्व- सरकारी निकायहरू पारदर्शी हुनुपर्छ, जसले गर्दा जनता सचेत हुन सकून्।
- सार्वजनिक खर्च तथा नीति निर्माण प्रक्रियामा जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता हुनुपर्छ।
३. जनताको सहभागिता तथा सशक्तिकरण- जनताले सरकारका निर्णयहरूमा सहभागी हुन पाउने अवसर हुनुपर्छ।
- लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई बलियो बनाउन नागरिकहरूलाई सचेत बनाउने कार्यक्रम गर्नुपर्छ।
४. प्रभावकारी प्रशासनिक सुधार तथा सेवा प्रवाह- सरकारी सेवा प्रवाहलाई द्रुत, प्रभावकारी, र प्रविधिमैत्री बनाउनुपर्छ।
- प्रशासनिक संरचना सुधार गरी अनावश्यक जटिलता हटाउनुपर्छ।
निष्कर्षनेपालमा असल शासन लागू गर्न प्रभावकारी कानुनी व्यवस्था, पारदर्शिता, जनताको सहभागिता, र प्रभावकारी प्रशासनिक सुधार जस्ता उपायहरू आवश्यक छन्। यी उपायहरूको सफल कार्यान्वयनले मात्र सुशासन स्थापित गरी देशको दिगो विकास गर्न सकिन्छ। - Q18.नेपालका तीनओटा भौगोलिक प्रदेशमध्ये कुन प्रदेशमा बस्न चाहनुहुन्छ ? किन? कुनै चार कारण लेख्नुहोस् ।A.नेपालका तीन भौगोलिक प्रदेशमध्ये म पहाडी प्रदेशमा बस्न चाहन्छु। पहाडी प्रदेश प्राकृतिक रूपमा सुन्दर, मौसम अनुकूल, तथा बसोबासका लागि उचित मानिन्छ। यस क्षेत्रमा बस्न चाहनुका मुख्य चार कारण निम्नानुसार छन्:१. सुखद मौसम तथा प्राकृतिक सौन्दर्य
- पहाडी क्षेत्रको मौसम न धेरै गर्मी हुन्छ, न धेरै जाडो, जसले जीवनयापन सहज बनाउँछ।
- हरियाली जंगल, सुन्दर पहाड, तथा सफा वातावरणले स्वास्थ्यमा सकारात्मक असर पार्छ।
२. कृषि तथा रोजगारको अवसर- पहाडी क्षेत्रमा व्यावसायिक कृषि, फलफूल खेती, तथा पशुपालन गर्न सकिन्छ, जसले आत्मनिर्भर बन्न मद्दत गर्छ।
- पर्यटन क्षेत्रको विकासले होटल, यातायात, तथा गाइडको रूपमा रोजगारीका अवसर प्रदान गर्छ।
३. प्राकृतिक स्रोतको पहुँच- स्वच्छ पानी, वनजंगल, तथा जलविद्युत्का स्रोतहरू प्रशस्त पाइन्छन्, जसले दैनिक जीवन सहज बनाउँछ।
- कृषि तथा उद्योग सञ्चालन गर्न आवश्यक प्राकृतिक स्रोतहरू पर्याप्त छन्।
४. सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्व- पहाडी क्षेत्र नेपाली संस्कृतिको धरोहर हो, जहाँ विभिन्न जातजाति र समुदायहरू मिलेर बस्छन्।
- पुराना दरबार, मठमन्दिर, तथा ऐतिहासिक स्थलहरू भएकाले आफ्नो संस्कृति जगेर्ना गर्न सकिन्छ।
निष्कर्षमैले पहाडी प्रदेश रोज्नुको मुख्य कारण यसको सुखद मौसम, कृषि तथा रोजगारीको अवसर, प्राकृतिक स्रोतको उपलब्धता, तथा सांस्कृतिक महत्व हो। यी सुविधाहरूले जीवन सरल, सुरक्षित, र समृद्ध बनाउन सहयोग गर्छन्। - Q19.नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा योगदान गरेको छ भनेर तपाईंको कसरी भन्न सक्नुहुन्छ ? कुनै चारओटा तर्क दिनुहोस् ।A.नेपालले विभिन्न माध्यमबाट अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ। सानो भूभाग र सीमित स्रोतसाधन भए पनि नेपालले शान्ति, कूटनीति, तथा सहकार्यका क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव राख्न सफल भएको छ। नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा पुर्याएको योगदानलाई पुष्टि गर्ने चार प्रमुख तर्कहरू निम्नानुसार छन्:१. संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) को शान्ति मिसनमा सक्रिय सहभागिता
- नेपालले विभिन्न राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनहरूमा सैनिक तथा प्रहरी पठाएर अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनामा ठूलो योगदान दिएको छ।
- हालसम्म नेपालका हजारौं शान्ति सैनिकहरू अफ्रिका, मध्यपूर्व, तथा अन्य द्वन्द्वग्रस्त राष्ट्रहरूमा खटिएका छन्।
२. गुटनिरपेक्ष (Non-Aligned) परराष्ट्र नीति- नेपाल कुनै पनि ठूला शक्तिशाली राष्ट्रहरूको पक्ष वा विरोधमा नलागी स्वतन्त्र र सन्तुलित परराष्ट्र नीति अपनाउँछ।
- यो नीति अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा नेपाललाई शान्तिपूर्ण तथा मैत्रीपूर्ण राष्ट्रको रूपमा चिनाउँछ।
३. दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन (SAARC) मा नेतृत्वदायी भूमिका- नेपाल SAARC को संस्थापक सदस्य राष्ट्र हो र यसले दक्षिण एसियाली मुलुकहरूबीच आपसी सहयोग र विकासका लागि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
- SAARC शिखर सम्मेलनहरूको आयोजना गरी नेपालले क्षेत्रीय एकता तथा विकासका मुद्दामा पहल गरेको छ।
४. मानवीय सहायता तथा कूटनीतिक सहयोग- नेपालले प्राकृतिक विपत्तिपछि विभिन्न देशहरूलाई मानवीय सहायता प्रदान गरेको छ।
- अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थासँग सहकार्य गर्दै विपद् व्यवस्थापन, जलवायु परिवर्तन, तथा मानव अधिकारका विषयमा योगदान दिएको छ।
निष्कर्षसंयुक्त राष्ट्रसंघको शान्ति मिसन, गुटनिरपेक्ष नीति, SAARC मा भूमिका, तथा मानवीय सहायता जस्ता कारणहरूले नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको स्पष्ट हुन्छ। यी कार्यहरूले नेपाललाई एक शान्तिपूर्ण, भरपर्दो, र सम्मानित राष्ट्रको रूपमा विश्वमञ्चमा स्थापित गरेको छ। - Q20.नेपालमा सहरी क्षेत्रमा बसाई सर्ने प्रवृत्ति रोक्न के गर्नुपर्ला ? तपाईंका आफ्ना कुनै चारओटा योजना बनाउनुहोस् ।A.नेपालमा गाउँबाट शहरतर्फ बसाइँसराइ तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। यसको मुख्य कारण रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, तथा अन्य सेवा-सुविधाको असमान वितरण हो। यस प्रवृत्तिलाई रोक्न निम्न चार योजना कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ:१. ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्ने योजना
- कृषि तथा पशुपालनलाई आधुनिक बनाउन अनुदान तथा प्रविधि उपलब्ध गराउने।
- गाउँमै साना तथा मझौला उद्योग (जैविक कृषि, हस्तकला, पर्यटन) स्थापना गर्ने।
२. आधारभूत सेवा-सुविधा सुधार गर्ने योजना- गाउँमै गुणस्तरीय शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवा विस्तार गर्ने।
- यातायात, बिजुली, खानेपानी, तथा सञ्चारको सुविधा गाउँमै सहज उपलब्ध गराउने।
३. सहरी क्षेत्रको अन्धाधुन्ध विस्तार नियन्त्रण गर्ने योजना- शहरमा अनियन्त्रित बसाइँसराइ रोक्न बसोबास अनुमति प्रणाली लागू गर्ने।
- सहरी क्षेत्रको अतिक्रमण नियन्त्रण गर्दै वातावरणमैत्री योजना विकास गर्ने।
४. गाउँमै आधुनिक पूर्वाधार निर्माण गर्ने योजना- कृषि, पर्यटन, तथा जलविद्युत् क्षेत्रमा लगानी वृद्धि गरी गाउँलाई आत्मनिर्भर बनाउने।
- नयाँ प्रविधि, ई-गभर्नेन्स, तथा डिजिटल मार्केटिङको प्रयोग गरी स्थानीय उत्पादनलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्ने।
निष्कर्षयदि ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारीका अवसर, आधारभूत सेवा-सुविधा, र आधुनिक पूर्वाधार उपलब्ध गराइए, भने सहरी क्षेत्रमा अनावश्यक बसाइँसराइ घटाउन सकिन्छ। यसका लागि नीति निर्माणदेखि व्यावहारिक कार्यान्वयनसम्म प्रभावकारी कदम चाल्न आवश्यक छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q.२1. नेपालको संविधान, २०७२ मा उल्लिखित कुनै सात ओटा मौलिक अधिकारहरूको सूची तयार गरी ती सबैको छोटकरीमा वर्णन गर्नुहोस् ।A.नेपालको संविधान, २०७२ मा नागरिकलाई प्रदान गरिएका विभिन्न मौलिक अधिकारहरू उल्लेख छन्। ती अधिकारहरूले व्यक्ति स्वतन्त्रता, समानता, न्याय, र सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने व्यवस्था सुनिश्चित गर्छन्। सात प्रमुख मौलिक अधिकारहरूको सूची र तिनको छोटकरीमा वर्णन यसप्रकार छ:१. जीवनको हक (धारा १६)
- प्रत्येक नागरिकलाई बाँच्न पाउने नैसर्गिक अधिकार छ।
- कसैलाई पनि गैरकानुनी रूपमा ज्यान मार्ने सजाय दिन पाइँदैन।
२. समानताको हक (धारा १८)- सबै नागरिक जात, धर्म, लिंग, भाषा, वा क्षेत्रको आधारमा विभेदबिना समान हुन्छन्।
- राज्य वा कुनै व्यक्तिले कुनै पनि किसिमको भेदभाव गर्न पाइँदैन।
३. स्वतन्त्रताको हक (धारा १७)- विचार, अभिव्यक्ति, प्रेस, सभा, आन्दोलन, पेशा, तथा बसोबासको स्वतन्त्रता प्रदान गरिएको छ।
- कानुनअनुसार तोकिएको मर्यादाभित्र रही यी स्वतन्त्रता प्रयोग गर्न सकिन्छ।
४. धर्मको स्वतन्त्रताको हक (धारा २६)- प्रत्येक नागरिकलाई आफ्नो धर्म मान्ने, अभ्यास गर्ने, र धर्म प्रचार गर्ने अधिकार छ।
- धर्म परिवर्तन गराउने कार्य भने निषेध गरिएको छ।
५. शिक्षाको हक (धारा ३१)- प्रत्येक नागरिकलाई निःशुल्क र अनिवार्य आधारभूत शिक्षा प्राप्त गर्ने अधिकार छ।
- विकलांग, दलित, तथा पिछडिएको वर्गका लागि विशेष शिक्षा व्यवस्था गरिनेछ।
६. स्वास्थ्यको हक (धारा ३५)- प्रत्येक नागरिकलाई आधारभूत स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क रूपमा पाउने हक छ।
- गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा पाउने र सरसफाइयुक्त वातावरणमा बाँच्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ।
७. सांस्कृतिक हक (धारा ३२)- हरेक समुदायलाई आफ्नो भाषा, लिपि, लुगा, परम्परा, र संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने अधिकार छ।
- आफ्नो मातृभाषामा अध्ययन गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने प्रावधान छ।
निष्कर्षनेपालको संविधान, २०७२ ले नागरिकहरूलाई बाँच्न पाउने, समानता, स्वतन्त्रता, शिक्षा, स्वास्थ्य, धर्म, र सांस्कृतिक अधिकारजस्ता मौलिक हक प्रदान गरेको छ। यी अधिकारहरूले नागरिकहरूको सामाजिक, आर्थिक, र सांस्कृतिक जीवनलाई सुरक्षित बनाउने कार्य गर्छन्। - Q22.पृष्ठभरि नेपालको नक्सा कोरी यसमा निम्नलिखित तथ्यहरू उपयुक्त सङ्केतको प्रयोग गरेर देखाउनुहोस् । जनकपुर, पर्सा वन्यजन्तु आरक्षण, जुगल हिमाल, कफी उत्पादन हुने क्षेत्र अथवा, यूरोप महादेशको नक्सा कोरी तल दिइएका तथ्यहरू उपयुक्त सङ्केतको प्रयोग गरेर भर्नुहोस् पेरिस, पेरिनिज पहाड़, स्टेप, बाल्टिक सागरA.नेपालको नक्सा कोर्ने तरिका र तथ्यहरूको संकेत१. जनकपुर – नेपालका मधेश प्रदेशको धनुषा जिल्ला मा पर्ने जनकपुरलाई (⬤) कालो बिन्दु वा तिरको निशान प्रयोग गरेर चिनाउन सकिन्छ।२. पर्सा वन्यजन्तु आरक्षण – यो पर्सा, बारा र मकवानपुर जिल्लामा पर्छ। यसलाई हरियो वृक्ष चिन्ह (🌲) वा हरियो क्षेत्र राखेर देखाउन सकिन्छ।३. जुगल हिमाल – यो सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा पर्छ। हिमाल भएको ठाउँ भएकाले पहाड वा हिमालको निशान (△) प्रयोग गर्न सकिन्छ।4. कफी उत्पादन हुने क्षेत्र – नेपालमा कफी उत्पादन प्रायः गुल्मी, पाल्पा, अर्घाखाँची, लमजुङ, कास्की, गोरखा, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक लगायतका पहाडी क्षेत्रमा हुन्छ। यसलाई (☕) कप चिन्ह वा खेत चिन्ह प्रयोग गरेर देखाउन सकिन्छ।यूरोपको नक्सा कोर्ने तरिका र तथ्यहरूको संकेत१. पेरिस – फ्रान्सको राजधानी भएकाले (⬤) कालो बिन्दु राख्न सकिन्छ।.२. पेरिनिज पहाड़ – फ्रान्स र स्पेनको सिमानामा पर्ने यो पहाडी क्षेत्रलाई (△) पहाडको चिन्ह राखेर देखाउन सकिन्छ।.३. स्टेप (Steppe) – स्टेप्स शुष्क, घाँसे मैदानहरू हुन्, जुन मुख्यत: रूस, युक्रेन, तथा मध्य एशियामा छन्। यसलाई हरियो वा पहेँलो मैदान चिन्ह प्रयोग गरेर देखाउन सकिन्छ।.४. बाल्टिक सागर – यो सागर उत्तर युरोपमा फिनल्यान्ड, स्वीडेन, र बाल्टिक राष्ट्रहरू (एस्टोनिया, लाटभिया, लिथुआनिया) नजिक पर्छ। यसलाई (🌊) निलो छाल चिन्ह राखेर देखाउन सकिन्छ।
- Q23.नेपाल-अङ्ग्रेज युद्धमा खलङ्गा किल्लामा नेपाली महिलाहरूले देखाएको वीरता बयान गर्नुहोस् ।A.नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (१८१४-१८१६) नेपालको इतिहासमा महत्वपूर्ण युद्ध थियो, जसमा गोर्खाली सैनिकहरूले अद्भुत साहस देखाएका थिए। यो युद्धका क्रममा खलङ्गा किल्ला एक प्रमुख युद्धस्थल थियो, जहाँ गोर्खाली सेनाले अंग्रेज सेनासँग कडा प्रतिरोध गरे। यस युद्धमा नेपाली महिलाहरूले पनि अद्वितीय वीरता प्रदर्शन गरेका थिए, जसले इतिहासमा महत्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ।खलङ्गा किल्लाको युद्ध र नेपाली महिलाहरूको भूमिका
- खलङ्गा किल्ला (हालको डोटी जिल्ला) गोर्खाली सेनाले मजबुत रूपमा नियन्त्रणमा लिएको किल्ला थियो। जब अंग्रेज सेनाले यो किल्लामाथि आक्रमण गर्यो, नेपाली सेनाले निकै कडा प्रतिरोध गरे। युद्ध चर्किंदै जाँदा जब गोर्खाली सेनाको संख्यामा कमी आउन थाल्यो, त्यस समय महिलाहरूले अग्रपंक्तिमा आएर आफ्नो वीरता प्रदर्शन गरे।
नेपाली महिलाहरूले देखाएको वीरता१. युद्धमा प्रत्यक्ष सहभागिता- जब धेरै गोर्खाली सैनिक घाइते भए वा मारिए, महिलाहरूले आफ्नो श्रीमान्, बाबु, दाजुभाइलाई गुमाउनु पर्यो।
- तर, उनीहरू निराश नभई खुकुरी, तरबार, धनुष-बाण, ढुंगा, र आगोको प्रयोग गरेर अंग्रेज सेनासँग लडे।
२. पानी, खाना, औषधि पुर्याउने कार्य- महिलाहरूले युद्धमा घाइते भएका सैनिकहरूको उपचार गर्न, पानी पुर्याउन, तथा उनीहरूलाई आवश्यक खाद्य सामग्री उपलब्ध गराउने जिम्मेवारी लिइन्।
- उनीहरूले घाइते सैनिकहरूको हौसला बढाउन पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेले।
३. तातो पानी र ढुंगा प्रयोग गरेर प्रतिरोध- अंग्रेज सेना जब किल्लाभित्र प्रवेश गर्न खोज्दै थियो, त्यतिबेला महिलाहरूले तातो तेल, उम्लिरहेको पानी, र ढुंगा खसालेर आक्रमण गरे।
- यसले गर्दा धेरै अंग्रेज सैनिक घाइते भए र केही भाग्न बाध्य भए।
४. किल्लाको अन्तिम रक्षा- जब किल्ला कब्जा हुन लागेको थियो, तब पनि महिलाहरूले हतियार नछोडी अन्तिम क्षणसम्म प्रतिरोध गरे।
- उनीहरूले मृत्युसँग डराएनन्, बरु अन्तिम क्षणसम्म बहादुरीपूर्वक लडे।
५. मृत्युसँगै आत्मसमर्पण गर्न अस्वीकार- कतिपय महिलाहरूले आत्मसमर्पण गर्नुभन्दा ज्यान गुमाउनु उचित ठाने।
- उनीहरूले आफ्नो ज्यानको आहुति दिएर मातृभूमिको रक्षा गर्न चाहेका थिए।
निष्कर्षखलङ्गा किल्लामा नेपाली महिलाहरूले देखाएको वीरता अद्वितीय छ। उनीहरूको हिम्मत, संघर्ष, तथा राष्ट्रप्रेमको भावना अहिले पनि उदाहरणीय मानिन्छ। युद्ध केवल पुरुषहरूको मात्र काम हो भन्ने धारणा गलत साबित गर्दै, महिलाहरूले पनि स्वाभिमानका साथ आफ्नो मातृभूमिको रक्षा गर्न सक्छन् भन्ने प्रमाण प्रस्तुत गरेका थिए। - Q24.नेपालको विकासका लागि वैदेशिक सहायताका अतिरिक्त वैदेशिक ऋण पनि लिनुपर्छ । ऋण सहयोग लिनुका फाइदा र बेफाइदाहरू व्याख्याA.नेपालको विकासका लागि वैदेशिक ऋण लिनुका फाइदाहरू र बेफाइदाहरू विस्तारपूर्वक व्याख्या गर्दा यसरी बुझ्न सकिन्छ:फाइदाहरू:१. विकास परियोजनाहरूको वित्तीय स्रोत:
- नेपाल जस्ता विकासोन्मुख देशहरूले आर्थिक विकासका लागि पर्याप्त स्रोतको अभावमा वैदेशिक ऋण लिन्छ। यस ऋणबाट सडक, स्वास्थ्य, शिक्षा, खानेपानी, बिजुली जस्ता आधारभूत पूर्वाधार निर्माण गर्न सकिन्छ।
२. आर्थिक वृद्धि र रोजगार सृजन:- वैदेशिक ऋणले उद्योग र व्यापारका लागि आवश्यक लगानी उपलब्ध गराउँछ, जसले गर्दा उत्पादन क्षमता वृद्धि हुन्छ र रोजगारका अवसरहरू सृजना हुन्छ।
३. वित्तीय क्षेत्रको सुदृढीकरण:- वैदेशिक ऋणले नेपालको वित्तीय क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउन मद्दत गर्दछ। यसले बैंकहरूको कर्जा प्रवाह बढाउँछ र देशको आर्थिक गतिविधि सक्रिय बनाउँछ।
४. लागत प्रभावी परियोजनाहरूको कार्यान्वयन:- कतिपय परियोजनाहरूको लागि घरेलु स्रोतबाट वित्तीय व्यवस्था गर्न कठिनाइ हुन्छ, त्यसैले वैदेशिक ऋणको सहयोगले ती परियोजनाहरूलाई सफलतापूर्वक कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ।
बेफाइदाहरू:१. ऋण तिर्ने बोझ:- वैदेशिक ऋण लिँदा भविष्यमा त्यसको ब्याज र मूलधन तिर्ने बोझ बढ्न सक्छ। यो बोझ आर्थिक रूपमा देशलाई दबाबमा पार्न सक्छ र मुलुकको वित्तीय स्थिरता संकटमा पर्न सक्छ।
२. आर्थिक आत्मनिर्भरता घट्नु:- अधिक ऋणको भरपर्दो अभ्यासले नेपालको आर्थिक आत्मनिर्भरता कम गराउँछ। यसले गर्दा मुलुक अरू बाह्य शक्तिहरूसँग बढी निर्भर बन्न सक्छ, जसको दीर्घकालीन प्रभाव नकरात्मक हुन सक्छ।
३. अत्यधिक ऋणको जोखिम:- ऋणको अत्यधिक बोझले नेपालको विदेशी मुद्रा भण्डारमा दबाब ल्याउँछ र अनावश्यक ऋण जाँच र नियन्त्रणको आवश्यकता बढाउँछ। यदि ऋणको सही व्यवस्थापन नगरेको खण्डमा, यसले देशको आर्थिक संकट निम्त्याउन सक्छ।
निष्कर्ष:वैदेशिक ऋण लिँदा देशको विकासका लागि केही फाइदाहरू छन् भने केही बेफाइदाहरू पनि छन्। त्यसैले, ऋणको सही व्यवस्थापन र समुचित प्रयोग आवश्यक छ, ताकि नेपाल आफ्नो विकासमा वैदेशिक ऋणको फाइदा उठाउन सकोस् र भविष्यमा ऋणको बोझले अर्थतन्त्रलाई न नोक्सान पुर्याओस्।