Answers On/OffJS required
Group A
- Q1.तपाईं अहिले बसिरहनु भएको समाज अबको पाँच वर्षमा कस्तो भएको हेर्न चाहनुहुन्छ ?A.अबको पाँच वर्षमा म आफ्नो समाज सुरक्षित, शिक्षित, स्वच्छ, र आधुनिक प्रविधिसँग समायोजन भएको हेर्न चाहन्छु।
- Q2.दिगो शान्तिको परिभाषा दिनुहोस् ।A.कुनै पनि समाज वा राष्ट्रमा दीर्घकालसम्म कायम रहने स्थायी शान्तिलाई दिगो शान्ति भनिन्छ।
- Q3.साइबर अपराध नियन्त्रणको एउटा उपाय सुझाउनुहोस् ।A.साइबर अपराध नियन्त्रणका लागि सशक्त साइबर कानुनको कार्यान्वयन गर्नुपर्छ।
- Q4.गुठी परम्पराबाट कस्ता कार्य सम्पन्न गर्न सकिन्छ ?A.गुठी परम्पराबाट मन्दिरको संरक्षण, जात्रा तथा पर्वहरूको आयोजना, समाजसेवा, र सांस्कृतिक कार्यहरू सम्पन्न गर्न सकिन्छ।
- Q5.पृथ्वीनारायण शाहले मकवानपुरमा कहिले विजय हासिल गरेका थिए ?A.पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८१९ मा मकवानपुरमा विजय हासिल गरेका थिए।
- Q6.कोतपर्व जंगबहादुर राणाको शक्ति प्राप्तिको प्रमुख आधार थियो । यस भनाइलाई एक वाक्यमा पुष्टि गर्नुहोस् ।A.कोतपर्वमा धेरै दरबारिया मारिएपछि जंगबहादुर राणाले प्रतिद्वन्द्वीहरू हटाउँदै पूर्ण रूपमा शक्ति प्राप्त गरे।
- Q7.उद्यमशीलता भनेको के हो ?A.उद्यमशीलता भनेको नयाँ व्यापार, उत्पादन, वा सेवाहरू सिर्जना गरेर आर्थिक तथा सामाजिक विकास गर्ने क्षमतालाई जनाउने प्रक्रिया हो।
- Q8.नेपालमा कृषिको चुनौती प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.नेपालमा कृषिको प्रमुख चुनौतीहरूमा जलवायु परिवर्तन, वैज्ञानिक प्रविधिको अभाव, सिँचाइ समस्या, र बजार व्यवस्थापनको कठिनाइ पर्दछन्।
- Q9.नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय नीतिको प्रमुख आधार के हो?A.नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय नीतिको प्रमुख आधार गुटनिरपेक्षता (Non-alignment) र संयुक्त राष्ट्रसंघको सिद्धान्तहरूमा आधारित कूटनीति हो।
- Q10.तपाईले आफ्नो पासवर्ड सुरक्षित गर्न के उपाय अवलम्बन गर्नु भएको छA.पासवर्ड सुरक्षित गर्न मैले बलियो पासवर्ड प्रयोग गर्ने, नियमित रूपमा परिवर्तन गर्ने, र अन्य व्यक्तिसँग साझेदारी नगर्ने उपाय अपनाएको छु।
- Q11.देशमा न्यून जनसङ्ख्याले पार्ने कुनै एक असर उल्लेख गर्नुहोस् ।A.न्यून जनसङ्ख्याले उत्पादनशक्ति घटाउने, श्रम अभाव सिर्जना गर्ने, र आर्थिक वृद्धिमा अवरोध पुर्याउने असर पार्छ।
Group B
- Q12.आधुनिक समाज र औद्योगिक युगबीच कुनै चार भिन्नता प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.आधुनिक समाज र औद्योगिक युग (Industrial Age) दुवै सामाजिक तथा आर्थिक रूपान्तरणका महत्वपूर्ण चरणहरू हुन्। तर, यी दुई अवधिमा धेरै फरक छन्। औद्योगिक युग मुख्यतः १८औं र १९औं शताब्दीमा उद्योगधन्दाको विकाससँगै सुरु भएको हो, जबकि आधुनिक समाज २०औं शताब्दीदेखि हालसम्मको सूचना, प्रविधि, र सामाजिक परिवर्तनले प्रभावित समाज हो।

- Q13.नेपालको सर्वाङ्गीण विकासका लागि जलविद्युतको महत्त्वबारे चर्चा गर्नुहोस् ।A.नेपाल जलस्रोतमा धनी देश हो, जहाँका प्रमुख नदीहरूबाट प्रशस्त मात्रामा जलविद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ। जलविद्युत नेपालकै प्रमुख ऊर्जा स्रोत हो, जसले आर्थिक, सामाजिक, औद्योगिक, तथा वातावरणीय विकासमा महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्छ। नेपालले जलविद्युतको उचित उपयोग गरेमा सर्वाङ्गीण (समग्र) विकास सम्भव हुन्छ।१. आर्थिक विकासमा योगदान✅ जलविद्युत उत्पादन गरी विद्युत निर्यात गर्न सकिन्छ, जसले राष्ट्रिय आय बढाउँछ।✅ उद्योग तथा व्यापार क्षेत्रको विकास गर्न भरपर्दो ऊर्जा आपूर्ति आवश्यक छ।२. औद्योगिक विकासमा सहयोग✅ नेपालमा ठूला उद्योगहरू सञ्चालन गर्न विद्युतको ठूलो आवश्यकता पर्छ।✅ साना तथा घरेलु उद्योगहरू प्रवर्द्धन गर्न पनि सस्तो र दिगो ऊर्जा आवश्यक पर्छ।३. सामाजिक तथा ग्रामीण विकास✅ ग्रामीण क्षेत्रमा विद्युत पुगेपछि विद्यालय, अस्पताल, बैंक, तथा अन्य सेवाहरू सुधार हुन्छन्।✅ स्थानीय स्तरमा रोजगारीका अवसरहरू बढ्छन्।४. वातावरणीय र पारिस्थितिक लाभ✅ जलविद्युत स्वच्छ र दिगो ऊर्जा स्रोत हो, जसले कार्बन उत्सर्जन कम गर्छ।✅ पेट्रोलियम पदार्थको प्रयोग घटेपछि वातावरण प्रदूषण कम हुन्छ।निष्कर्षनेपालको जलविद्युत स्रोतको भरपुर उपयोग गरेमा आर्थिक, औद्योगिक, सामाजिक, तथा वातावरणीय विकास सम्भव छ। जलविद्युत नेपालकै आर्थिक समृद्धिको आधार बन्न सक्छ। त्यसैले, जलविद्युत उत्पादन, वितरण, र निर्यातलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउनु आवश्यक छ।
- Q13.नेपालको सर्वाङ्गीण विकासका लागि जलविद्युतको महत्त्वबारे चर्चा गर्नुहोस् ।A.धर्म मानव समाजको एक महत्वपूर्ण अङ्ग हो, जसले नैतिकता, अनुशासन, तथा सामाजिक शान्ति कायम राख्न सहयोग गर्छ। धर्मले मानिसलाई असल आचरण गर्न सिकाउँछ, जसले समाजमा सद्भाव र नियमपालनको संस्कार बसाल्छ। नेपालजस्ता बहुधार्मिक समाजमा धर्मले अझ बढी महत्त्व राख्छ, किनभने यसले समुदायहरूबीच मेलमिलाप र एकता कायम गर्न मद्दत गर्छ।१. नैतिकता र अनुशासनको विकास✅ धर्मले मानिसलाई सत्य, अहिंसा, दया, प्रेम, तथा इमानदारी जस्ता गुण अपनाउन सिकाउँछ।✅ धार्मिक शिक्षाले व्यक्तिलाई राम्रो आचरण गर्न प्रेरित गर्छ, जसले समाजमा अनुशासन कायम रहन्छ।२. सामाजिक शान्ति र सद्भावको स्थापना✅ धर्मले विभिन्न जाति, वर्ग, तथा समुदायहरूलाई आपसी मेलमिलाप गर्न सिकाउँछ, जसले समाजमा द्वन्द्व कम हुन्छ।✅ विभिन्न धर्महरूले सहिष्णुता, प्रेम, र पारस्परिक सम्मानको शिक्षा दिन्छन्, जसले समाजमा द्वन्द्व कम हुन्छ।३. अपराध न्यूनीकरणमा सहयोग✅ धर्मले मानिसलाई पाप–पुण्यको अवधारणा सिकाउँछ, जसले अपराध गर्नबाट रोक्छ।✅ मानिसमा परलोक (मरणपछिको जीवन) को डर हुन्छ, जसले उसलाई गलत कार्य गर्नबाट रोक्छ।४. समाजको एकता र सहयोगको भावना✅ धर्मले परोपकार र सेवा गर्न प्रेरित गर्छ, जसले समाजमा कमजोर, गरिब, तथा असहायहरूको सहयोग हुन्छ।✅ धार्मिक संस्थाहरूले विद्यालय, अस्पताल, वृद्धाश्रम, तथा अनाथालय सञ्चालन गरेर समाजसेवा गर्छन्।निष्कर्षधर्मले समाजमा अनुशासन, नैतिकता, सद्भाव, र मेलमिलाप कायम गर्न सहयोग गर्छ। यसले व्यक्ति र समाजलाई गलत कार्य गर्नबाट जोगाउँछ र शान्तिपूर्ण वातावरण बनाउँछ। तसर्थ, धर्म सामाजिक विकासका लागि एक महत्वपूर्ण मार्गनिर्देशक तत्व हो।
- Q15.वास्तुकला भनेको के हो ? नेपालमा प्रचलित परम्परागत वास्तुकलाका सूची तयार पार्दै परिचित गराउनुहोस् ।A.वास्तुकला भनेको भवन, मन्दिर, दरबार, गुम्बा, तथा अन्य संरचनाहरू निर्माण गर्ने कला र प्रविधि हो।नेपालको वास्तुकला विशेष छ, किनभने यहाँका भवनहरू परम्परागत शैलीमा निर्माण गरिएका छन्, जसमा काठ, ढुङ्गा, इँटा, तथा धातुको प्रयोग गरिन्छ।नेपालमा प्रचलित परम्परागत वास्तुकलाका प्रकारहरू
निष्कर्षनेपालको परम्परागत वास्तुकला ऐतिहासिक, धार्मिक, तथा सांस्कृतिक धरोहर हो। यी भवनहरू नेपालका मौलिक पहिचान हुन्, जसलाई जोगाउनु र प्रवर्द्धन गर्नु आवश्यक छ। पगोडा, शिखर, गुम्बा, चैत्य, थारू, तथा मुगलीया शैली नेपालमा प्रचलित प्रमुख वास्तुकला हुन्, जसले नेपालको सांस्कृतिक विविधता झल्काउँछन्। - Q16.समाज कल्याण परिषद्ले समाज सुधारका लागि के-कस्ता कार्य गर्दछ ? त्यसलाई समेटेर एउटा संवाद तयार पार्नुहोस् ।A.समाज कल्याण परिषद्ले समाजमा सुधार ल्याउन र जनतालाई सहयोग पुर्याउन विभिन्न कार्यहरू गर्दछ। यस परिषद्ले मुख्य रूपमा गरिबी निवारण, शिक्षा, स्वास्थ्य र महिलाका अधिकार जस्ता क्षेत्रमा काम गर्दछ।संवाद:अविरल: नमस्कार! के तपाईंलाई थाहा छ समाज कल्याण परिषद्ले समाज सुधारका लागि के-कस्ता कार्य गर्छ?सुरेश: नमस्कार अविरल! हो, समाज कल्याण परिषद्ले समाज सुधारका लागि धेरै महत्त्वपूर्ण कार्यहरू गर्दै आएको छ। यस परिषद्ले समाजका विभिन्न क्षेत्रहरूमा सुधार ल्याउन विभिन्न योजनाहरू चलाउँछ।अविरल: के के कार्यहरू गर्छ त समाज कल्याण परिषद्ले?सुरेश: सबभन्दा पहिला, गरिबी निवारणका लागि परिषद्ले विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दछ। यसले गरिब र आर्थिक रूपमा पिछडिएका वर्गका व्यक्तिहरूसम्म सरकारी सहायता पुर्याउँछ, जस्तै कि निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा र अनुदान।अविरल: त्यसो भए, शिक्षा र स्वास्थ्यमा पनि कुनै सुधार ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ?सुरेश:प क्कै! समाज कल्याण परिषद्ले शिक्षाको क्षेत्रमा पनि धेरै काम गरेको छ। यसले विद्यालय भवनको निर्माण, छात्रवृत्ति कार्यक्रम, र शिक्षिका शिक्षिकाको क्षमता वृद्धि जस्ता कामहरू गरिरहेको छ। स्वास्थ्यको क्षेत्रमा, परिषद्ले विभिन्न स्वास्थ्य शिविरहरूको आयोजना गरेर जनतालाई स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्दै आएको छ।अविरल: महिला र बालकहरूको अधिकारको संरक्षणमा पनि यसले के-कसरी मद्दत पुर्याउँछ?सुरेश: समाज कल्याण परिषद्ले महिलाहरूको अधिकारको रक्षा र बालकहरूको संरक्षणको लागि विभिन्न योजना चलाउँछ। यसले महिलालाई सशक्त बनाउनका लागि तालिम र रोजगारको अवसरहरू दिन्छ। साथै, बालबालिकाहरूको शिक्षाका लागि पनि अनुदान र सुविधाहरू प्रदान गर्दछ।अविरल: त्यसो भए, समाज कल्याण परिषद्ले समाजका थुप्रै पक्षमा सकारात्मक असर पुर्याइरहेको छ!सुरेश: हो, बिल्कुल! यसका कारण समाजमा सुधार र समानता ल्याउन मद्दत मिलिरहेको छ। यो परिषद्ले समाजको सुधारमा ठूलो भूमिका खेलेको छ।यस संवादमा, समाज कल्याण परिषद्ले गरिबी निवारण, शिक्षा, स्वास्थ्य, महिला र बालकहरूको अधिकारका लागि विभिन्न कार्यहरू गर्दै आएको छ भन्ने कुरा प्रस्ट पारिएको छ।
- Q17.जलवायु परिवर्तन भनेको के हो ? यसले पार्न सक्ने नकारात्मक प्रभावहरूको सूची तयार पार्नुहोस् ।A.जलवायु परिवर्तन भनेको लामो समयसम्म पृथ्वीको मौसम प्रणालीमा हुने अस्थिरता वा परिवर्तन हो। यो मुख्य रूपमा मानवजनित क्रियाकलाप (कार्बनडाइअक्साइड उत्सर्जन, वन विनाश, औद्योगीकरण) तथा प्राकृतिक कारणहरूले हुन्छ। पृथ्वीको तापक्रम बृद्धि, अनियमित मौसम परिवर्तन, र प्राकृतिक प्रकोपहरू जलवायु परिवर्तनका मुख्य संकेतहरू हुन्।जलवायु परिवर्तनका नकारात्मक प्रभावहरू
निष्कर्ष:जलवायु परिवर्तनले वातावरण, कृषि, मानव स्वास्थ्य, जैव विविधता, अर्थतन्त्र, र समाज सबै क्षेत्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्छ। यसको समाधानका लागि वन संरक्षण, हरित ऊर्जा प्रयोग, कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरण, तथा दीगो विकासका उपायहरू अवलम्बन गर्न आवश्यक छ। - Q18.नेपाल अधिराज्यका संविधान २०४७ र नेपालको संविधान २०७२ को तुलनात्मक विवेचना गर्नुहोस् ।A.नेपालमा संविधान परिवर्तनका क्रममा २०४७ सालको संविधान र २०७२ सालको संविधान महत्वपूर्ण मानिन्छन्। २०४७ सालको संविधान बहुदलीय प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाको आधारशिला थियो, भने २०७२ सालको संविधान लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक संविधान हो, जसले नेपाललाई संघीय संरचनामा लगेको छ।तुलनात्मक विवेचना
निष्कर्षनेपालको संविधान २०७२ पहिलेको संविधानभन्दा विस्तारित, आधुनिक, लोकतान्त्रिक र समावेशी छ। २०४७ सालको संविधानले बहुदलीय प्रजातन्त्र स्थापना गर्यो, भने २०७२ सालको संविधानले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र लागू गर्दै समाजवाद उन्मुख राज्यको परिकल्पना गरेको छ। २०७२ सालको संविधान नागरिक अधिकार, महिला, अल्पसंख्यक, तथा संघीय शासन प्रणालीको दृष्टिले पूर्ण रूपमा विकसित छ। - Q.19 नेपालको बहुआयामिक विकासमा युरोपियन युनियनको भूमिका कस्तो छ ?A.युरोपियन युनियन (EU) नेपालका लागि एक महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय विकास साझेदार हो। यसले नेपालको आर्थिक, सामाजिक, शैक्षिक, ऊर्जा, तथा वातावरणीय क्षेत्रको विकासमा सहयोग पुर्याउँदै आएको छ। नेपाल र युरोपियन युनियनबीचको सम्बन्ध मुख्य रूपमा विकास सहायता, व्यापार, जलवायु परिवर्तन, सुशासन, मानव अधिकार तथा आपतकालीन राहत मा केन्द्रित छ।नेपालको बहुआयामिक विकासमा EU को मुख्य योगदान१. आर्थिक तथा व्यापारिक सहयोग
- -नेपाललाई व्यापार सुविधा (GSP+) उपलब्ध गराएर युरोपेली बजारमा नेपाली उत्पादन निर्यातको अवसर प्रदान।
- -गरिबी न्यूनीकरण तथा रोजगारी सिर्जना गर्न वित्तीय सहायता।
२. शिक्षा तथा सीप विकास- सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थामार्फत विद्यालय सुधार, छात्रवृत्ति कार्यक्रम, व्यावसायिक तथा प्राविधिक शिक्षा (TVET) विकास।
- बालबालिकाको आधारभूत शिक्षामा सहयोग।
३. जलवायु परिवर्तन तथा वातावरण संरक्षण- दिगो विकास र जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरणका लागि कार्यक्रमहरू सञ्चालन।
- नेपालमा वन संरक्षण, वातावरणीय संरक्षण, तथा हरित ऊर्जा प्रवर्द्धनमा सहयोग।
४. आपतकालीन राहत तथा पुनर्निर्माण- २०१५ को भूकम्पपछि नेपाललाई पुनर्निर्माणका लागि ठूलो आर्थिक सहायता।
- विपद् व्यवस्थापन तथा मानवीय सहायता प्रदान।
निष्कर्षयुरोपियन युनियन नेपालका लागि भरपर्दो विकास साझेदार हो। यसले नेपाललाई अर्थतन्त्र, शिक्षा, स्वास्थ्य, वातावरण, कृषि, आपतकालीन राहत, तथा सुशासनको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिँदै आएको छ। नेपालको दिगो विकास तथा बहुआयामिक समृद्धिका लागि युरोपियन युनियनको भूमिका अझै महत्त्वपूर्ण रहन्छ। - Q20.नेपालको जनसङ्ख्या परिवर्तनलाई प्रभाव पार्ने तत्त्वहरूको छोटकरीमा वर्णन गर्नुहोस् ।A.नेपालको जनसङ्ख्या परिवर्तनलाई विभिन्न तत्त्वहरूले प्रभाव पार्छन्। ती तत्त्वहरू प्राकृतिक, सामाजिक-आर्थिक, तथा राजनीतिक रूपमा विभाजन गर्न सकिन्छ।१. प्राकृतिक तत्त्वहरू
- जन्मदर (Birth Rate): नेपालमा अझै पनि जन्मदर उच्च भएकाले जनसङ्ख्या वृद्धि भइरहेको छ।
- मृत्युदर (Death Rate): स्वास्थ्य सेवाको सुधारले मृत्युदर घटाएको छ, जसले जनसङ्ख्या वृद्धिमा प्रभाव पार्छ।
- प्राकृतिक प्रकोप (Natural Disasters): भूकम्प, बाढी, पहिरो जस्ता विपत्तिले जनसङ्ख्या घटाउन भूमिका खेल्छ।
२. सामाजिक-आर्थिक तत्त्वहरू- शिक्षा (Education): शिक्षाको स्तर बढेसँगै परिवार नियोजनको प्रयोग बढेको छ, जसले जनसङ्ख्यालाई नियन्त्रण गर्छ।
- स्वास्थ्य सेवा (Healthcare Services): स्वास्थ्य सेवा सुधार हुँदा मृत्युदर घट्छ, जसले जनसङ्ख्यामा वृद्धि ल्याउँछ।
- रोजगारी तथा गरिबी (Employment & Poverty): बेरोजगारी तथा आर्थिक कठिनाइका कारण धेरै नेपाली विदेश पलायन भइरहेका छन्, जसले देशको जनसङ्ख्या घटाउने प्रभाव पार्छ।
३. राजनीतिक तथा नीतिगत तत्त्वहरू- सरकारी नीति (Government Policies): सरकारले चाल्ने जनसङ्ख्या नियन्त्रण कार्यक्रम, परिवार नियोजन अभियान तथा सामाजिक विकास कार्यक्रमहरूले जनसङ्ख्या वृद्धिदरलाई असर गर्छ।
- आप्रवासन (Migration): अन्य देशबाट नेपाल आउने तथा नेपालबाट अन्य देश जाने आप्रवासन प्रवृत्तिले जनसङ्ख्याको संरचनामा परिवर्तन ल्याउँछ।
निष्कर्षनेपालको जनसङ्ख्या परिवर्तनलाई जन्मदर, मृत्युदर, प्राकृतिक प्रकोप, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, रोजगारी, सरकारी नीति, तथा आप्रवासन जस्ता विभिन्न तत्त्वहरूले प्रभाव पार्छन्। यी तत्त्वहरूले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा जनसङ्ख्या वृद्धिदर र संरचनामा परिवर्तन ल्याउने भूमिका खेल्छन्।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q21.लोकतान्त्रिक व्यहोरा बिना लोकतन्त्र नाममा मात्र सीमित रहन्छ' भन्ने भनाइलाई विभिन्न तथ्यहरू प्रस्तुत गर्दै एउटा बक्वृत्त्व तयार पार्नुहोस् ।A.आदरणीय प्रधानाध्यापकज्यू, शिक्षक तथा साथीहरू,आज म ‘लोकतान्त्रिक व्यहोरा बिना लोकतन्त्र नाममा मात्र सीमित रहन्छ’ भन्ने विषयमा आफ्नो विचार व्यक्त गर्न यहाँहरू सबैका सामु उपस्थित भएको छु। लोकतन्त्र भनेको केवल एउटा शासन प्रणाली मात्र होइन, यो नागरिकहरूको आचरण, सोचाइ र व्यवहारसँग पनि गहिरो रूपमा सम्बन्धित छ। यदि नागरिकहरूले लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता अनुसार आचरण गरेनन् भने, लोकतन्त्र केवल कानुनी रूपमा सीमित भएर रहन्छ र त्यसको वास्तविक लाभ जनताले प्राप्त गर्न सक्दैनन्।लोकतान्त्रिक व्यहोरा किन आवश्यक छ?
- लोकतन्त्र सफल बनाउन नागरिक, शासक, राजनीतिक दल, तथा सम्पूर्ण समाजले लोकतान्त्रिक संस्कार अपनाउनुपर्छ। तर, जब लोकतान्त्रिक व्यहोरा (Democratic Behavior) को अभाव हुन्छ, लोकतन्त्र केवल नाम मात्रको रहन्छ। यसलाई पुष्टि गर्ने विभिन्न तर्कहरू निम्नानुसार छन्:
१. संविधान र कानुन मात्र पर्याप्त हुँदैन- नेपाल जस्ता लोकतान्त्रिक मुलुकहरूमा संविधान र कानुनद्वारा नागरिकका अधिकार सुरक्षित गरिएका छन्। तर, यदि नागरिकहरू नै असहिष्णु भए, एक-अर्काको विचारको सम्मान गरेनन् भने, कानुन मात्रले लोकतन्त्रलाई जोगाउन सक्दैन। उदाहरणका लागि, यदि हामी चुनावमा मतदान गर्छौँ तर विजयी प्रतिनिधिले जनताको हितमा काम गर्दैनन् भने, त्यो लोकतन्त्र केवल कागजी बनिदिन्छ।
२. अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको दुरुपयोग हुँदा लोकतन्त्र कमजोर हुन्छ- लोकतन्त्रको महत्त्वपूर्ण विशेषता अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता हो। तर, यदि यो स्वतन्त्रताको दुरुपयोग गरिन्छ भने लोकतन्त्र कमजोर हुन्छ। उदाहरणका लागि, गलत सूचना, नफरतपूर्ण प्रवृत्ति, र सामाजिक सञ्जालमा अफवाह फैलाउने प्रवृत्तिले लोकतन्त्रलाई नै जोखिममा पार्न सक्छ। सही लोकतान्त्रिक व्यहोरा अपनाएमा मात्र नागरिकहरूबीच स्वस्थ बहस सम्भव हुन्छ।
लोकतन्त्रलाई व्यवहारमा अपनाउने उपायहरू✅ स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको सुनिश्चितता✅ असहिष्णुता हटाउने✅ विधिको शासन (Rule of Law) लाई लागू गर्ने✅ शिक्षा र चेतना अभिवृद्धि गर्नेनिष्कर्षलोकतन्त्र भनेको केवल मतदान गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन। यो एक संस्कार, सोचाइ, र जीवनशैली हो। यदि नागरिक, शासक, तथा संस्थाहरूले लोकतान्त्रिक व्यहोरा देखाएनन् भने, लोकतन्त्र केवल संविधानमा लेखिएको शब्द मात्र हुनेछ। त्यसैले, हामी सबैले लोकतान्त्रिक आचरण, सहिष्णुता, र जिम्मेवारीको भावना आत्मसात् गर्नुपर्छ। - Q22.यूरोप महादेशको परिचय दिई भौगोलिक स्वरूपको आधारमा यसको वर्गीकरण गर्नुहोस् । अथवा, नेपालको नक्सा बनाई तलका तथ्यहरू उपयुक्त सङ्केतहरूको प्रयोग गरेर भर्नुहोस् । कपास खेती हुने क्षेत्र, रुपा ताल, कोशी नदी, मनकामना मन्दिरPart 1:A.परिचययुरोप विश्वको दोस्रो सानो महादेश हो, जसको क्षेत्रफल करिब १ करोड १ लाख वर्ग किलोमिटर छ। यसको उत्तरमा आर्कटिक महासागर, पश्चिममा एट्लान्टिक महासागर, दक्षिणमा भूमध्य सागर, र पूर्वमा युराल पर्वत तथा क्यास्पियन सागर पर्दछ। यो ४४ वटा स्वतन्त्र देशहरू मिलेर बनेको छ, जसमा रूस, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली जस्ता देशहरू प्रमुख छन्।भौगोलिक वर्गीकरणयुरोपलाई भौगोलिक स्वरूपका आधारमा चार भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ:1. उत्तर-पश्चिमी उच्चभूमि (Northwestern Highlands).
- यो क्षेत्र पुरानो कठोर चट्टानहरूबाट बनेको छ।.
- नर्वे, स्वीडेन, स्कटल्याण्ड, आयरल्याण्डको केही भाग यसअन्तर्गत पर्छ।.
- यहाँ उच्च पहाडहरू, गहिरा उपत्यकाहरू, र फ्योर्डहरू पाइन्छन्।.
2. उत्तर युरोपेली मैदान (North European Plain).- यो क्षेत्र समथर र उर्वर भूमिबाट बनेको छ।.
- जर्मनी, पोल्यान्ड, बेलायत, फ्रान्स, रुस आदिको ठूलो भाग यसमा पर्दछ।.
- यहाँ कृषि उत्पादन उच्च मात्रामा हुन्छ।.
3. मध्य पर्वतीय क्षेत्र (Central Uplands).- यस क्षेत्रमा मध्यम उचाइका पहाडहरू र उपत्यकाहरू पाइन्छन्।.
- फ्रान्स, जर्मनी, चेक गणराज्य, स्विट्जरल्यान्ड जस्ता देशहरू यस क्षेत्रमा पर्छन्।.
- यहाँ खनिज सम्पदाको राम्रो भण्डार छ।.
4. दक्षिणी पर्वतीय क्षेत्र (Southern Mountains).- यस क्षेत्रमा मुख्य रूपमा आल्प्स, पिरेनीज, कार्पेथियन जस्ता अग्ला हिमाली पर्वतहरू छन्।.
- इटाली, स्पेन, ग्रीस, टर्की जस्ता देशहरू यस क्षेत्रमा पर्दछन्।.
- यहाँ पर्यटन र पशुपालन प्रमुख आर्थिक गतिविधिहरू हुन्।
- Q23.नेपाल अङ्ग्रेज युद्धका विभिन्न कारणहरू समेटी एउटा प्रतिवेदन तयार पार्नुहोस् ।A.नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (१८१४-१८१६) को प्रतिवेदन१. प्रस्तावनानेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (१८१४-१८१६) नेपाल र बेलायतको इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच भएको महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक घटना हो। नेपालले आफ्नो सिमाना विस्तार गर्दै गर्दा इस्ट इन्डिया कम्पनीसँग सिमाना विवाद उत्पन्न भयो। व्यापारिक स्वार्थ, विस्तारवादी नीति, र कूटनीतिक असफलताका कारण युद्ध भइ अन्ततः सुगौली सन्धि गर्नुपर्यो।२. युद्धका मुख्य कारणहरूक. सिमाना विवाद
- नेपालले आफ्नो सिमानालाई मजबुत बनाउँदै गएको थियो, जसका कारण बेलायती इस्ट इन्डिया कम्पनीसँग धेरै ठाउँमा विवाद उत्पन्न भयो।
- विशेष गरी बुटवल र सिक्किम क्षेत्रको सिमाना विवाद युद्धको प्रमुख कारण बन्यो।
ख. नेपालको विस्तार नीति- नेपालले शाह वंशको समयमा आफ्नो सीमाना विस्तार गरिरहेको थियो।
- पृथ्वीनारायण शाहको एकीकरणपछि उनका उत्तराधिकारीहरूले सुदूर पश्चिम (कुमाउँ, गढवाल) र दक्षिण (तराई क्षेत्र) सम्म आफ्नो नियन्त्रण बढाएका थिए।
ग. व्यापारिक स्वार्थ- इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई नेपालको व्यापारिक मार्गहरू (विशेष गरी तिब्बतसँगको व्यापार) नियन्त्रण गर्न चाहन्थ्यो।
- नेपालले भारतीय व्यापारमा हस्तक्षेप गरेकाले कम्पनी असन्तुष्ट थियो।
३. युद्धको परिणाम र प्रभावहरूक. सुगौली सन्धि (१८१६)- युद्ध नेपालका लागि असफल भयो, र नेपालले इस्ट इन्डिया कम्पनीसँग सुगौली सन्धि गर्नुपर्यो।
- सन्धिअनुसार नेपालले कुमाउँ, गढवाल, सुस्ता, मेची, र तराईका विभिन्न भागहरू गुमायो।
ख. नेपाली गौरव र सैन्य शक्ति- नेपाली सेनाले निकै बहादुरीपूर्वक लडाइँ लडे।
- अङ्ग्रेजहरूले नेपाली सेनाको बहादुरी देखेर गोरखा सैनिकलाई आफ्नो सेना (ब्रिटिस गोरखा) मा भर्ती गर्न थाले।
ग. ब्रिटिश-नेपाल सम्बन्धको नयाँ युग- युद्धपछि नेपाल र बेलायतबीच शान्तिपूर्ण सम्बन्ध स्थापित भयो।
- नेपाललाई स्वतन्त्रता त रह्यो, तर ब्रिटिश प्रभावमा पनि रहनुपर्यो।
४. निष्कर्षनेपाल-अङ्ग्रेज युद्धले नेपाली इतिहासमा ठूलो प्रभाव पारेको छ। यो युद्ध नेपाली सेनाको वीरता देखाउने युद्ध भए पनि सुगौली सन्धिले नेपाललाई भूगोल, राजनीति, र व्यापारमा गम्भीर असर पुर्यायो। तथापि, गोरखा सैनिकको बहादुरीका कारण नेपाल विश्वमै परिचित भयो। - Q24.तपाईंको कुनै साथी उद्योगपतिको घरानाबाट हुनुहुन्छ ? उक्त साथीसँग परामर्श गरी नेपालको उद्योगको वर्तमान, चुनौती र सम्भावनाको बारेमा छोटकरीमा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.मैले सोधेको साथीको घराना उद्योगपतिको भएपनि म यसलाई सामान्य रूपले व्याख्या गर्न सक्छु।नेपालको उद्योगको वर्तमान स्थिति, चुनौती र सम्भावनाबारे सोच्दा निम्नलिखित कुरा विचार गर्न सकिन्छ:वर्तमान स्थिति:
- नेपालको उद्योग क्षेत्र हालका वर्षहरूमा केही हदसम्म समृद्ध भएको छ, तर यसमा धेरै सुधारको आवश्यकता छ। मुख्य उद्योगहरूमा कृषि आधारित उद्योग, हस्तशिल्प, वस्त्र, खाद्यान्न प्रशोधन, निर्माण र पर्यटनसँग सम्बन्धित उद्योगहरू समावेश छन्। यी उद्योगहरूले नेपालको अर्थव्यवस्थामा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएका छन्। यद्यपि, धेरै उद्योगहरूले पूर्ण रूपमा क्षमता उपयोग गर्न सकेका छैनन्।
चुनौतीहरू:१. सञ्चार र पूर्वाधारको कमी:उद्योगहरूको विकासमा प्रमुख समस्या भनेको अनुकूल पूर्वाधारको अभाव हो। बिजुली आपूर्ति, सडकको अवस्था र यातायातको समस्या उद्योगको काममा अवरोध पुर्याउँछ।२. वित्तीय स्रोतको अभाव:उद्योगहरूलाई लगानीको अभाव, ऋणको उच्च ब्याज दर र बैंकहरूको कडा कर्जा नीति जस्ता समस्याहरू छन् जसले उद्योगको वृद्धिमा रोक लगाउँछ।३. प्राविधिक ज्ञानको कमी:नेपालको उद्योग क्षेत्रमा प्राविधिक ज्ञान र दक्ष जनशक्तिको कमी छ। यसले उद्योगहरूको उत्पादकत्व र प्रतिस्पर्धात्मकता घटाउँछ।सम्भावनाहरू:१. कृषि आधारित उद्योगहरूको विकास:नेपालमा कृषिमा आधारित विभिन्न उद्योगहरूको विकास गर्न सकिन्छ। कृषि उत्पादनहरूको प्रशोधन र मूल्यवर्धनमा ध्यान दिँदा धेरै सम्भावना रहेको छ।२.हस्तशिल्प र पर्यटन उद्योग:नेपालको हस्तशिल्प र पर्यटन उद्योगमा ठूलो सम्भावना छ। नेपाली हस्तशिल्प र सांस्कृतिक धरोहरलाई विश्वभर फैलाउने प्रयास गर्न सकिन्छ।३. प्रविधिको प्रयोग:नयाँ प्रविधिको प्रयोग र औद्योगिकीकरणको दिशा तर्फ नेपाल अघि बढ्न सक्छ। यसले उत्पादन प्रक्रिया सुधार्न र प्रतिस्पर्धात्मक बजारमा राम्रो स्थान बनाउन मद्दत पुर्याउँछ।निष्कर्ष:नेपालको उद्योग क्षेत्रको वर्तमान स्थिति चुनौतीपूर्ण भएता पनि भविष्यमा यसमा ठूलो सम्भावना छ। यदि सरकारले राम्रो नीति, पूर्वाधार र प्राविधिक विकासको दिशा तर्फ ध्यान दिन्छ भने नेपाल आफ्नो उद्योग क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण प्रगति गर्न सक्छ।