Answers On/OffJS required
Group A
- Q1.सिकारी समाजमा मानव बसोबास किन अस्थायी प्रकृतिको हुन्थ्यो ? Why was human settlement temporary in hunting society?A.सिकारी समाजमा मानव खानाको खोजीमा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्नुपर्ने भएकाले बसोबास अस्थायी हुन्थ्यो।
- Q2.सँगै दिइएको परम्परागत प्रविधिको पहिचान गरी यसको एक कार्य लेख्नुहोस् । Identify the given picture of traditional technology with its one function.
A.दिएको तस्वीर जाँतो (Grinding Stone) को हो।यसको कार्य:- जाँतोको प्रयोग अन्न, गहुँ, मकै, कोदो आदि पिसेर पीठो बनाउने काममा गरिन्छ।
- Q3.साइबर अपराध भनेको के हो ? (What is cyber crime?)A.कम्प्युटर, इन्टरनेट वा डिजिटल प्रविधिको दुरुपयोग गरी गरिने गैरकानुनी काम साइबर अपराध हो।
- Q4.यदि तपाईंको साथीले नक्कली facebook ID बनाएर तपाईंलाई friend request पठायो भयो भने तपाईं के गर्नुहुन्छ ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् । If your friend send you a friend request by creating fake facebook ID, what do you do? Write in a sentence.A.यदि मेरो साथीले नक्कली facebook ID बनाएर मलाई friend request पठायो भयो भने म उक्त ID स्वीकार नगरी रिपोर्ट गर्नेछु।
- Q5.इतिहासका कुनै २ स्रोतहरू लेख्नुहोस् । (Write any two sources of history.)A.इतिहासका कुनै २ स्रोतहरू:
- १. लिखित स्रोत (जस्तै: शिलालेख, अभिलेख)
- २. मौखिक स्रोत (जस्तै: लोककथा, किंवदन्ती)
- Q6.हामीले हाम्रो देशको सीमा सुरक्षा कसरी गर्नुपर्छ ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् । How should we protect the border of our country? Write in a sentence.A.हामीले हाम्रो देशको सीमा सुरक्षा गर्न सीमाक्षेत्रमा कडा निगरानी, सुरक्षा फौजको उपस्थिति र छिमेकी देशसँग राम्रो सम्बन्ध राख्नुपर्छ।
- Q7.आन्तरिक र वाह्य व्यापारबिच एक बुँदामा फरक छुट्याउनुहोस् । (Differentiate between domestic and foreign trade in a sentence.)A.आन्तरिक व्यापार देशभित्र मात्र गरिन्छ भने, वाह्य व्यापार अन्य देशहरूसँग गरिन्छ।
- Q8.नेपालमा शिक्षित जनशक्तिलाई कृषि तर्फ आकर्षित गर्ने एक उपाय लेख्नुहोस् । Write a way to attract the educated human power towards agriculture in Nepal.A.नेपालमा शिक्षित जनशक्तिलाई कृषि तर्फ आकर्षित गर्ने एक उपाय:
- आधुनिक प्रविधियुक्त कृषिको विकास र किसानलाई अनुदान तथा कर्जाको सुविधा दिनुपर्छ।
- Q9.विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोरोना भाइरसका कारणले तपाईंको समाजमा पारेको एउटा नकारात्मक प्रभाव लेख्नुहोस् । Write one negative impact caused by corona virus in your society.A.विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोरोना भाइरसका कारणले हाम्रो समाजमा पारेको एउटा नकारात्मक प्रभाव :
- धेरै मानिस बेरोजगार भए र आर्थिक अवस्था कमजोर बन्यो।
- Q10.क्षेत्रीय सङ्गठन किन आवश्यक छ ? एक वाक्यमा लेख्नुहोस् । (Why is regional organization necessary? Write in a sentence.)A.क्षेत्रीय सङ्गठन क्षेत्रीय विकास, आपसी सहयोग, व्यापार तथा सुरक्षा जस्ता विषयलाई प्रवर्द्धन गर्न आवश्यक छ।
- Q11.तपाईलाई सानो परिवार र ठूलो परिवारमध्ये कुन ठीक लाग्छ र किन ? एउटा तर्क दिनुहोस् । Which family do you prefer small or big? Give a logic in a point.A.मलाई सानो परिवार ठीक लाग्छ किनभने यसमा आर्थिक, स्वास्थ्य र शिक्षामा राम्रो व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।
Group B
- Q12.दिइएको चित्रले कुन समाजको प्रतिनिधित्व गर्दछ ? यो समाजका कुनै तीन ओटा विशेषताहरू लेख्नुहोस् । Which society does the given picture represent? Mention any three characteristics of this society.
A.दिइएको चित्र सिकारी तथा सङ्ग्रहकर्ता समाज (Hunter-Gatherer Society) को प्रतिनिधित्व गर्छ। यो समाज मानव सभ्यताको प्रारम्भिक चरणमा रहेको थियो, जहाँ मानिसहरू खानाका लागि मुख्य रूपमा शिकार र प्राकृतिक स्रोतहरूमा निर्भर हुन्थे।यस समाजका तीन विशेषताहरू:१. शिकार तथा सङ्कलनमा आधारित जीवनशैली.- ➜ यस समाजका मानिसहरू जंगलमा गएका जनावरहरू मारेर शिकार गर्थे र खान योग्य फलफूल, कन्दमूल तथा अन्य प्राकृतिक स्रोतहरू सङ्कलन गरेर जीवनयापन गर्थे। खेतीपाती गर्ने सीप विकास नभएकाले उनीहरू पूर्ण रूपमा प्राकृतिक स्रोतहरूमा निर्भर थिए।.
२. घुमन्ते जीवनशैली र अस्थायी बस्ती- ➜ खानाको खोजीमा उनीहरू एक स्थानबाट अर्को स्थानमा सर्दै हिँड्थे। स्थायी बसोबास नभएकाले मुख्य रूपमा गुफा, झुपडी वा अन्य अस्थायी संरचनामा बस्ने गर्थे। मौसम अनुसार वा शिकारको उपलब्धताअनुसार बस्ती परिवर्तन गर्ने प्रथाले उनीहरूलाई निश्चित ठाउँमा बस्न नदिएको हो।.
३. सहयोगी समूहमा आधारित समाज- ➜ उनीहरू समूहमा बसेर सँगै शिकार गर्थे, खानाको खोजी गर्थे र आपसी सहकार्यका साथ जीवनयापन गर्थे। समूहमा बस्दा उनीहरूलाई शिकार गर्न, सुरक्षा गर्न र जंगली जनावरहरूबाट जोगिन सजिलो हुन्थ्यो। समूहकै कारण उनीहरूबीच सहकार्य, कामको बाँडफाँड र सामाजिक सम्बन्धहरू विकसित भए।
निष्कर्षयो समाज मानव विकासक्रमको एक महत्वपूर्ण चरण थियो, जसले पछि कृषि युग र सभ्यताको विकासको मार्ग प्रशस्त गर्यो। - Q13.नेपालमा अझै पनि हवाइ यात्रा सुरक्षित हुन सकेको छैन । यसो हुनुका २ कारणहरू र सुरक्षित बनाउने २ उपायहरू लेख्नुहोस् । Air travel is still not safe in Nepal. Identify any two problems in this sector and express the ways to mitigate it.A.नेपालको भौगोलिक जटिलता र प्राविधिक समस्याका कारण यहाँको हवाइ यात्रा पूर्ण रूपमा सुरक्षित बन्न सकेको छैन। हवाई दुर्घटनाका घटनाहरू अझै पनि दोहोरिने गरेका छन्, जसले सुरक्षाको आवश्यकतालाई देखाउँछ।नेपालमा हवाइ यात्रा सुरक्षित हुन नसक्नुका कारणहरू:१. भौगोलिक कठिनाइहरू.
- ➜ नेपाल पहाडी तथा हिमाली भूभागले भरिएको देश हो। उडानका लागि पर्याप्त खुला ठाउँ नहुनु, जटिल मौसम परिवर्तन, उच्च पहाडहरू र संकुचित उपत्यकाहरूका कारण हवाइ यात्रा चुनौतीपूर्ण हुन्छ।.
२. पुराना तथा असुरक्षित विमानहरू- ➜ नेपालमा धेरै एयरलाइन्सहरूले पुराना तथा प्रविधि अपडेट नगरिएका विमानहरू प्रयोग गरिरहेका छन्। यसले प्राविधिक खराबी तथा आकस्मिक समस्या आउन सक्ने सम्भावना बढाउँछ। साथै, आवश्यक मर्मत सम्भारमा ध्यान नदिँदा दुर्घटनाको जोखिम रहन्छ।
नेपालमा हवाइ यात्रा सुरक्षित बनाउन सकिने उपायहरू:१. हवाइ सुरक्षासम्बन्धी प्रविधि सुधार.- ➜ अत्याधुनिक विमानहरूको प्रयोग, उच्च प्रविधियुक्त नेभिगेसन प्रणाली अपनाउने, र वायुसेवा कम्पनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुरूप विमानको मर्मत सम्भारमा ध्यान दिनु आवश्यक छ।.
२. नयाँ विमानस्थल तथा पूर्वाधारको विकास.- ➜ जोखिमयुक्त क्षेत्रहरूमा नयाँ र सुरक्षित विमानस्थलहरू निर्माण गर्नुपर्छ। पहाडी क्षेत्रका विमानस्थलहरूमा थप सुरक्षा प्रणाली जस्तै— उच्च प्रविधियुक्त एयर ट्राफिक कन्ट्रोल (ATC) प्रणाली, मौसम पूर्वानुमान प्रणाली तथा राम्रो व्यवस्थापन आवश्यक छ।
निष्कर्ष:हवाइ सुरक्षालाई प्राथमिकता दिँदै प्रविधिको सुधार, विमानहरूको नियमित मर्मत सम्भार तथा पूर्वाधार विकास गर्न सकियो भने नेपालमा सुरक्षित हवाइ यात्रा सुनिश्चित गर्न सकिन्छ। - Q14.संरक्षणको अभावमा तपाईंको समुदायमा रहेका ऐतिहासिक धरोहरहरूको महत्त्व घट्दै गइरहेको अवस्था दर्शाउँदै सो को उचित व्यवस्थापनको लागि स्थानीय निकायका प्रमुखलाई चिठी लेख्नुहोस् । Due to lack of protection, importance of historical monuments are degrading day by day. In this context, write a letter to the head of local body requesting to do proper management of it.A.“ स्थानिय निकायका प्रमुखलाई ऐतिहासिक धरोहर संरक्षणको लागि अनुरोध पत्र ”प्रेषक:[तपाईंको नाम][तपाईंको ठेगाना][मिति]प्रति,स्थानिय निकाय प्रमुख[नगरपालिका/गाउँपालिका नाम][स्थान]विषय: ऐतिहासिक धरोहरहरूको उचित व्यवस्थापनको लागि अनुरोधमाननीय प्रमुखज्यू,विनम्र नमस्कार!हाम्रो समुदायमा रहेका ऐतिहासिक धरोहरहरू समयसँगै जीर्ण बन्दै गइरहेका छन्। उचित संरक्षणको अभावमा यी सम्पदाको महत्त्व घट्दै गएको छ, जसले हाम्रो इतिहास, संस्कृति, र पहिचानलाई असर पुर्याइरहेको छ। विशेषगरी [एउटा महत्वपूर्ण धरोहरको नाम] जस्ता सम्पदाहरू आवश्यक व्यवस्थापन नहुँदा नष्ट हुने खतरा बढ्दो छ।यस समस्या समाधानका लागि निम्न सुझावहरू प्रस्तुत गर्न चाहन्छु:
- ऐतिहासिक सम्पदाहरूको मर्मत सम्भार र संरक्षणका लागि बजेट व्यवस्था गर्नुहोस्।
- समुदायलाई सचेत बनाउँदै संरक्षण अभियान सञ्चालन गर्नुहोस्।
- पुरातात्त्विक सम्पदाहरूको सुरक्षाका लागि उचित सुरक्षा प्रवन्ध गर्नुहोस्।
- धरोहरको पर्यटन प्रवर्धन गरी संरक्षणका लागि आर्थिक स्रोत जुटाउनुहोस्।
यस विषयमा तपाईंको सकरात्मक कदमको अपेक्षा राख्दछु। आशा गर्दछु कि स्थानीय निकायले समयमै उचित निर्णय लिइ हामी सबैको गौरवका धरोहरहरू बचाउने कार्यमा पहल गर्नेछ।धन्यवाद!भवदीय,[तपाईंको नाम][तपाईंको सम्पर्क नम्बर] - Q15.मानव मूल्य भनेको के हो ? मानव मूल्य विकासमा समाजको भूमिका के हुनुपर्छ ? तीन बुँदामा लेख्नुहोस् । What is human value? State the role of society to develop human value in three points.A.मानव मूल्य भनेको नैतिकता, इमानदारी, सहानुभूति, सत्यता, समानता, न्याय आदि जस्ता गुणहरू हुन्, जसले व्यक्ति र समाजको समग्र विकासमा योगदान गर्छ। यी मूल्यहरूले व्यक्तिलाई सही र गलत छुट्याउन मद्दत गर्छन् र सामाजिक सद्भाव कायम राख्छन्।मानव मूल्य विकासमा समाजको भूमिका:१. सकारात्मक वातावरण निर्माण
- – समाजले नैतिक शिक्षा, परिवारको भूमिका, र समुदायका परम्परागत संस्कारमार्फत सही मूल्यहरू सिकाउने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।
२. समानता र न्यायको प्रवर्द्धन- – समाजले सबैलाई समान अवसर प्रदान गर्दै सामाजिक विभेद हटाउने र निष्पक्षताको प्रवर्द्धन गर्ने कार्य गर्नुपर्छ।
३. सद्भावना र सहयोगलाई प्रोत्साहन- – समाजले परोपकार, सेवाभाव, पारस्परिक सम्मान, र सहकार्यलाई बढावा दिनुपर्छ, जसले व्यक्तिहरूमा सकारात्मक सोच र सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना विकास गर्छ।
निष्कर्ष:मानव मूल्य समाजको आधारस्तम्भ हो। यसले मानिसहरूलाई नैतिक, सामाजिक, र आध्यात्मिक रूपमा सशक्त बनाउँछ। समाजले शिक्षा, आदर्श व्यक्तित्वलाई प्रोत्साहन, र सामाजिक नियम कायम गरेर मानव मूल्यको विकास गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले समाजमा शान्ति, एकता, र न्याय कायम गर्न मद्दत गर्छ। - Q16.सामाजिक सन्जाल उचित रूपमा प्रयोग नगर्दा उत्पन्न हुन सक्ने खतराहरूको जानकारी गराउने वक्तृत्व तयार गर्नुहोस् । Prepare a model of eloquence to aware about the dangers that are created by misuse of social network.A." वक्तृत्व: सामाजिक सञ्जालको असमझदारी प्रयोगका खतराहरू "आदरणीय प्रमुख अतिथिहरू, शिक्षकगण र साथीहरू,आज म तपाईंलाई सामाजिक सञ्जालको असमझदारी प्रयोगका खतराहरूको बारेमा सचेत गराउनका लागि यहाँ उपस्थित भएको छु। आजको युगमा सामाजिक सञ्जाल हाम्रो जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ। यसले हाम्रो दैनिक संवादलाई सहज बनाउँछ, तर यसको असमझदारी प्रयोगले गम्भीर समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ।१. गोपनीयता संकट:
- सामाजिक सञ्जालमा अधिक व्यक्तिगत जानकारी साझा गर्दा हाम्रो गोपनीयता जोखिममा पर्छ। यदि हामी हाम्रो जानकारी सुरक्षित तरिकाले साझा नगरेमा, त्यो जानकारी दुरुपयोग हुन सक्छ।
२. मानसिक स्वास्थ्यमा असर:- अत्यधिक सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्दा मानसिक समस्याहरू, जस्तै डिप्रेशन र आत्मविश्वासको कमी, देखा पर्न सक्छ। हामीले आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको हेरचाह गर्नुपर्छ।
३. साइबर उत्पीडन (Cyberbullying):- सामाजिक सञ्जालमा अपमानजनक टिप्पणी र घृणास्पद व्यवहारले मानसिक पीडा दिन सक्छ, विशेषगरी किशोर किशोरीहरूमा। यसलाई रोक्न आवश्यक छ।
४. अफवाह र गलत सूचना फैलाउनु:- सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका अफवाह र गलत सूचना समाजमा असमझदारी र डर फैलाउन सक्छ। यसले समाजमा तनाव पैदा गर्न सक्छ।
समाप्तिमा, सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गर्दा हामीले जिम्मेवारीपूर्ण र सचेत तरिकामा प्रयोग गर्नुपर्छ। यसलाई सकारात्मक बनाउने र यसको असमझदारी प्रयोगबाट जोगिने प्रयास गर्नुपर्छ।धन्यवाद। - Q17.लोकतान्त्रिक राज्य निर्माणको लागि कस्ता लोकतान्त्रिक आचरणहरू हुन अनिवार्य मानिन्छ ? कुनै ४ आचरणहरूको छोटो व्याख्या गर्नुहोस् । What sort of democratic behaviors should be developed to make a state democratic? Explain any four behaviors in short.A.लोकतान्त्रिक राज्य निर्माणका लागि केही प्रमुख आचरणहरूको विकास अनिवार्य छ। यी आचरणहरूले एउटा राज्यलाई साँचो लोकतान्त्रिक बनाउन मद्दत गर्छ। यहाँ चार प्रमुख आचरणहरूको छोटो व्याख्या दिइएको छ:१. विधायिका र कार्यपालिकामा पारदर्शिता:
- लोकतान्त्रिक राज्यमा सरकारका सबै गतिविधिहरू पारदर्शी हुनु आवश्यक छ। यसले नागरिकलाई सरकारको निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता जनाउन र सरकारका कार्यहरूको निगरानी गर्न मद्दत पुर्याउँछ। पारदर्शिता बिना, भ्रष्टाचार र दुरुपयोगको सम्भावना बढ्न सक्छ।
२. न्यायको स्वतन्त्रता:- लोकतान्त्रिक राज्यमा न्यायपालिका स्वतन्त्र र निष्पक्ष हुनुपर्छ। यसले प्रत्येक नागरिकलाई समान अधिकार र न्याय दिने कुरा सुनिश्चित गर्दछ। न्यायपालिकाले कुनै दबाबको बिना कानूनी निर्णय गर्न सक्छ भने नागरिकले आफ्नो अधिकारको संरक्षण पाउँछन्।
३. स्वतन्त्रता र अधिकारहरूको संरक्षण:- लोकतन्त्रमा नागरिकका मूलभूत अधिकार र स्वतन्त्रताहरूको संरक्षण गर्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। भाषिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र अन्य अधिकारहरूको उल्लङ्घन नगरी राज्यले आफ्ना नागरिकलाई अभिव्यक्ति र आस्थाको स्वतन्त्रता दिनुपर्छ।
४. बहुलतावाद र सहिष्णुता:- लोकतान्त्रिक राज्यमा विभिन्न जाति, धर्म, र संस्कृतिका नागरिकहरूको समान अधिकार र सम्मान सुनिश्चित गर्न महत्त्वपूर्ण छ। बहुलतावादको सम्मान र सहिष्णुताले समाजलाई सशक्त बनाउँछ र विभिन्न समुदायहरूको बीचमा शान्ति र एकता कायम राख्छ।
निष्कर्ष:यी चार आचरणहरू लोकतान्त्रिक राज्य निर्माणका लागि आधारभूत मानिन्छ र यदि यी आचरणहरूको पालन गर्न सकिन्छ भने एक सशक्त र न्यायपूर्ण लोकतान्त्रिक राज्यको विकास हुन सक्छ। - Q18.६०° डिग्री पश्चिमी देशान्तरमा रहेको तास खण्डमा बिहानको ७ बजेको बेला ९०° डिग्री पश्चिमी देशान्तरमा रहेको सिकागोमा कति बजेको होला ? If it is 7 am in Taskhanda at 60° western longitudes, find the time of Chicago that lies at 90° western longitudes.A.समय गणना गर्नको लागि, हामीले देशान्तर (longitude) को आधारमा समयको अन्तर पत्ता लगाउन सक्छौं। १° देशान्तरको फरकले ४ मिनेटको समय अन्तर उत्पन्न गर्छ।तास खण्ड ६०° पश्चिमी देशान्तरमा र सिकागो ९०° पश्चिमी देशान्तरमा रहेको छ। त्यसैले, हामीले देशान्तरको फरक निकाल्नुपर्नेछ:९०° - ६०° = ३०°अब, ३०° देशान्तरको फरकले समयमा कति अन्तर पर्छ भन्ने कुरा बुझ्नका लागि हामी १° को समय अन्तर (४ मिनेट) लाई ३०° देशान्तरको फरकसँग गुणा गर्न सक्दछौं:३०° × ४ मिनेट = १२० मिनेट = २ घण्टायसैले, तास खण्ड र सिकागो बीच २ घण्टाको समय अन्तर छ। अब, यदि तास खण्डमा बिहानको ७ बजेको छ भने, सिकागोमा २ घण्टा पछाडि हुनेछ। त्यसैले सिकागोमा समय हुनेछ:७:०० AM - २ घण्टा = ५:०० AMउत्तर: सिकागोमा ५:०० AM हुनेछ।
- Q19.अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको परिभाषा लेखी नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध स्थापनाबाट पुगेको फाइदाहरू के के हुन्, कुनै तीन फाइदाहरू लेख्नुहोस् । Define international relationship. Also state any three advantages of it to Nepal.A.अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध भन्नाले विभिन्न राष्ट्रहरू बीचको राजनीतिक, आर्थिक, सांस्कृतिक, र सामाजिक सम्बन्धलाई जनाउँछ। यसमा देशहरूबीचका कूटनीतिक संवाद, सम्झौताहरू, व्यापार, सुरक्षा समझौताहरू, र साझा विकास पहलहरूको समावेश हुन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धले राष्ट्रहरूलाई आपसी हित र साझा समस्याहरूको समाधानका लागि एक-अर्कासँग समन्वय गर्न अवसर प्रदान गर्दछ।नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध स्थापनाबाट पुगेका तीन फाइदाहरू:१. आर्थिक विकास र व्यापार अवसरहरू:
- नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरूका माध्यमबाट विश्व बजारमा व्यापार अवसरहरू हासिल गर्न सक्दछ। विभिन्न राष्ट्रहरूसँग व्यापारिक समझौताहरूको विकासले नेपाललाई आर्थिक रूपमा सशक्त बनाउन मद्दत पुर्याउँछ, जसबाट रोजगार र समृद्धि प्राप्त गर्न सम्भव हुन्छ।
२. विदेशी सहायता र विकास परियोजनाहरू:- अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध स्थापनाले नेपाललाई विभिन्न देश र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग विकास सहायता प्राप्त गर्न मद्दत पुर्याउँछ। यसका माध्यमबाट नेपालले शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार निर्माण र अन्य सामाजिक क्षेत्रमा सहयोग प्राप्त गर्न सक्छ।
३. सुरक्षा र कूटनीतिक सहयोग:- नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरूको माध्यमबाट सुरक्षा र कूटनीतिक मुद्दाहरूमा सहयोग प्राप्त गर्न सक्छ। विभिन्न सुरक्षा संगठन र क्षेत्रीय सहयोगी संरचनाहरूको सदस्यत्वले नेपाललाई शान्ति र सुरक्षा कायम राख्न सहयोग पुर्याउँछ।
निष्कर्ष:यसरी, नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको माध्यमबाट आफ्नो आर्थिक, सामाजिक, र सुरक्षा पहलहरूमा ठूलो फाइदा प्राप्त गर्न सक्छ। - Q20.जनसङ्ख्या परिवर्तन भनेको के हो ? प्रजननलाई प्रभाव पार्ने कुनै तीन तत्त्वहरूको व्याख्या गर्नुहोस् । What is population change? Explain any three factors that affect the fertility.A.जनसङ्ख्या परिवर्तन भन्नाले कुनै क्षेत्रको जनसंख्या संख्या र संरचनामा भएको वृद्धि वा घटाइलाई जनाउँछ। यसमा जन्मदर, मृत्युदर, आप्रवासन र अप्रवासनका कारण जनसंख्यामा भएको परिवर्तनलाई समावेश गरिन्छ। जनसङ्ख्या परिवर्तनको अध्ययनले मानिसहरूको वितरण र संरचनामा भएको भिन्नता र परिवर्तनको विश्लेषण गर्न मद्दत गर्दछ।प्रजननलाई प्रभाव पार्ने तीन तत्त्वहरू:१. स्वास्थ्य सेवाहरू:
- स्वास्थ्य सेवाहरूको गुणस्तर र पहुँच प्रजनन दरमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्दछ। राम्रो स्वास्थ्य सेवाहरू, जस्तै मातृ र शिशु स्वास्थ्य सेवाहरू, जनसंख्याको वृद्धि दरलाई नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ। यस्ता सेवाहरूले मृत्यु दर घटाउन र स्वास्थ्य समस्याहरूको समाधान गर्न मद्दत पुर्याउँछ, जसले प्रजनन दरलाई प्रभावित गर्दछ।
२. शिक्षा र महिलाको स्थिति:- महिलाहरूको शिक्षा र समाजमा उनको भूमिका प्रजनन दरमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। शिक्षा प्राप्त गर्ने महिलाहरूले परिवार नियोजन र प्रजनन सम्बन्धी जानकारी बढी पाउँछन्, जसले उनीहरूको प्रजनन निर्णयलाई सकारात्मक रूपमा प्रभावित गर्दछ। शिक्षित महिलाहरू प्राय: कम बच्चा जन्माउँछन् र परिवार नियोजनमा बढी ध्यान दिन्छन्।
३. आर्थिक स्थिति:- देशको आर्थिक अवस्था र जनताको आयस्तर प्रजनन दरमा प्रभाव पार्दछ। जब आर्थिक अवस्था सुधारिन्छ र जीवनस्तर उच्च हुन्छ, मानिसहरू आफ्नो परिवारलाई वित्तीय रूपमा सुरक्षित बनाउन चाहन्छन्, जसका कारण उनीहरूले बच्चा जन्माउने निर्णयमा परिवर्तन ल्याउन सक्छन्। उच्च आर्थिक स्तरले परिवार नियोजन र सस्तो स्वास्थ्य सेवामा पहुँच बढाउँछ, जसले प्रजनन दरलाई नियन्त्रण गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
निष्कर्ष:यी तत्त्वहरू प्रजनन दरमा ठूलो प्रभाव पार्ने प्रमुख कारणहरू हुन्, जसले कुनै क्षेत्रको जनसंख्यामा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q21.नेपालमा सुशासन कायम गर्न अवरोध पुयाउने तत्त्वहरू र सुशासन निमार्णको लागि चाल्नु पर्ने कदमहरूको बारेमा २ साथी विच छलफल गर्ने संवादको नमुना तयार पार्नुहोस् । Prepare a model of dialogue to be discussed between two friends about the barriers and mitigating measures of good governance in Nepal.A.प्रस्तावना:सञ्जय: नमस्कार, अनिश! आज म तपाईंसित नेपालमा सुशासन कायम गर्नका अवरोध र समाधानका उपायहरूबारे छलफल गर्न चाहन्छु। तपाईंलाई के थाहा छ यसबारे?अनिश: नमस्कार, सञ्जय! हो, मैले केही कुरा सुनेको छु। नेपालमा सुशासन कायम गर्न भ्रष्टाचार र राजनीतिक अस्थिरता जस्ता समस्याहरू छन्।सञ्जय: तपाईं सही भन्नु भएको छ। अर्को अवरोध भनेको शक्ति र स्रोतहरूको असमान वितरण हो। यसले ग्रामीण र शहरी क्षेत्र बीचको भिन्नता बढाउँछ।अनिश: अनि, संविधानको कार्यान्वयनमा कमजोरी र नागरिक समाजको कम सहभागिता पनि समस्या हो। यिनै सबै कारणहरूले सुशासनलाई प्रभावित गर्छ।सञ्जय: यो सबैलाई समाधान गर्नका लागि के कदम चाल्नु पर्छ भनेको कुरा हो। तपाईंलाई के लाग्छ?अनिश: पहिलो कुरा, भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न कडा कानूनी प्रावधानहरू लागू गर्नुपर्छ। साथै, राजनीतिक स्थिरता सुदृढ गर्नका लागि दलहरूले सहकार्य गर्नुपर्नेछ।सञ्जय: सही भन्नुभयो। अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको शक्ति र स्रोतहरूको समान वितरण गर्नु हो। यसले ग्रामीण र शहरी क्षेत्रमा समान विकास ल्याउँछ।अनिश: र, संविधानको सशक्त कार्यान्वयन र कानूनी सुधार गर्न पनि जरुरी छ। यसले न्याय प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउँछ।सञ्जय: सही कुरा! अनि, नागरिक समाजको जागरूकता र सहभागिता पनि बढाउनुपर्छ। यसले जनताले आफ्नो अधिकार र कर्तव्यलाई बुझ्न मद्दत पुर्याउँछ।अनिश: येसो गर्दा हामी नेपालमा सुशासनको सुधार गर्न सक्छौं। सरकार र नागरिक दुवैले मिलेर काम गर्नुपर्छ।सञ्जय: धन्यवाद, अनिश! तपाईंका विचार निकै महत्त्वपूर्ण छन्। सुशासनको निर्माणका लागि यी कदमहरू महत्वपूर्ण छन्।अनिश: धन्यवाद, सञ्जय! आशा छ, हामी सबै मिलेर सुशासन कायम गर्न सक्नेछौं।
- Q22.२० से.मी. लम्बाइ र १२ से.मी चौडाइ भएको आयतमा नेपालको नक्सा बनाई तल दिइएका तथ्यहरू उपयुक्त सङ्केतहरू प्रयोग गरी भर्नुहोस् । Draw a map of Nepal with the length 20 cm and breadth 12 cm and fill up the following facts by using appropriate symbols (a) तिलिचो ताल (Tilicho Lake) (b) पर्सा राष्ट्रिय निकुन्ज (Parsa National Park) (c) जनकपुरधाम (Janakpurdham) (d) गौरीशंकर हिमाल (Gaurishankar Himal) Or, यूरोप महादेशको नक्सा कोरी निम्नलिखित तथ्यहरू भर्नुहोस् । Draw a map of Europe and fill up the following facts on it. (a) भूमध्य सागर (Mediterranean Sea ) (b) मस्को (Moscow) (c) आल्पस पर्वत (Mt. Alps) (d) प्रधान मध्यान्ह रेखा (Prime meridian line)A.नेपालको नक्सा (२० से.मी. लम्बाइ र १२ से.मी. चौडाइ):1. २० से.मी. लम्बाइ र १२ से.मी. चौडाइको आयत बनाउनुहोस्, यो नेपालको नक्सा प्रतिनिधित्व गर्ने हो।.2. तल दिइएका स्थानहरूलाई उपयुक्त सङ्केतहरू प्रयोग गरी चिन्हित गर्नुहोस्:.
- (क) तिलिचो ताल: तिलिचो ताल नेपालको उत्तरतिर, मनाङ जिल्लामा रहेको छ। यसलाई नीलो गोलो चिह्न प्रयोग गरेर चिन्हित गर्नुहोस्।.
- (ख) पर्सा राष्ट्रिय निकुन्ज: पर्सा राष्ट्रिय निकुन्ज नेपालको दक्षिणतिर, भारतसँगको सिमानामा स्थित छ। यसलाई हरियो रुखको चिन्ह प्रयोग गरेर चिन्हित गर्नुहोस्।.
- (ग) जनकपुरधाम: जनकपुरधाम नेपालको दक्षिण-पूर्वी क्षेत्रमा स्थित छ। यसलाई तारा चिह्न प्रयोग गरेर शहरको स्थान चिन्हित गर्नुहोस्।.
- (घ) गौरीशंकर हिमाल: गौरीशंकर हिमाल नेपालको उत्तर-पूर्वी क्षेत्रमा रहेको छ। यसलाई पर्वतको चिन्ह प्रयोग गरेर चिन्हित गर्नुहोस्।
यूरोप महादेशको नक्सा:1. यूरोपको नक्सा आफ्नो कागजमा बनाउनुहोस्, जहाँ प्रमुख भौगोलिक स्थानहरूलाई चिन्हित गर्नुहोस्।.2. तल दिइएका स्थानहरूलाई उपयुक्त सङ्केतहरू प्रयोग गरी चिन्हित गर्नुहोस्:.- (क) भूमध्य सागर: भूमध्य सागरलाई यूरोपको दक्षिणतिर स्थित निलो लहरिलो रेखा प्रयोग गरेर चिन्हित गर्नुहोस्।.
- (ख) मस्को: मस्को, रूसको राजधानी, यूरोपको उत्तर-पूर्वी भागमा स्थित छ। यसलाई तारा चिन्ह प्रयोग गरेर प्रमुख शहरको रूपमा चिन्हित गर्नुहोस्।.
- (ग) आल्पस पर्वत: आल्पस पर्वतश्रेणी यूरोपका विभिन्न देशहरूमा फैलिएको छ। यसलाई त्रिकोणको पर्वत चिन्ह प्रयोग गरेर चिन्हित गर्नुहोस्।.
- (घ) प्रधान मध्यान्ह रेखा: प्रधान मध्यान्ह रेखालाई ग्रीनविच, यूके मार्फत खिचिएको ठूलो ऊर्ध्वाधर रेखा प्रयोग गरेर चिन्हित गर्नुहोस्।
यी निर्देशनहरू पालना गरेर तपाईं नेपाल र यूरोपको नक्सा बनाउन सक्नुहुन्छ र यसमा आवश्यक स्थानहरूलाई उपयुक्त चिन्हहरूद्वारा चिन्हित गर्न सक्नुहुन्छ! - Q23."नेपालको इतिहासमा राणा शासनलाई अन्धकारको युग मानिए तापनि यो समयमा प्रशस्तै आर्थिक, सामाजिक तथा प्रशासनिक उपलब्धिहरू पनि हाँसिल भएका थिए ।" यो भनाइलाई तर्क सहित पुष्टि गर्नुहोस् । Though the tenure of Rana Rule was considered as Dark Age, many reforms were made in economic, social and administrative field. Justify this statement with logic.A.राणा शासन (१८४६-१९५१) नेपालको इतिहासमा एउटा विवादास्पद काल हो। यो समयमा राणाहरूको निरंकुश शासनका कारण सामाजिक र राजनीतिक हिसाबले नेपाललाई अन्धकार युगको रूपमा लिइन्छ। तर, यसका बीच पनि केही महत्त्वपूर्ण सुधार र उपलब्धिहरू भएका थिए जसले नेपाललाई विभिन्न क्षेत्रहरूमा केही हदसम्म प्रगति गराएका थिए। यसलाई बुझ्नका लागि हामी आर्थिक, सामाजिक र प्रशासनिक सुधारहरूमा भएका उपलब्धिहरूलाई विश्लेषण गर्न सक्छौं।१. आर्थिक सुधार र विकास:
- कृषि र उन्नति: राणा शासनकालमा नेपालको कृषि क्षेत्रलाई प्रवर्द्धन गर्ने प्रयास गरिएको थियो। कृषिमा सुधारको लागि केही नीति अपनाइयो जसले उत्पादन वृद्धिमा मद्दत पुर्यायो। उदाहरण स्वरूप, नहर प्रणालीको विकास र सिंचाइका उपायहरूको विकास गरेर कृषिमा उत्पादकत्व बढाउने प्रयास गरिएको थियो।
- व्यापार र उद्योग: राणाहरूले व्यापारिक मार्ग र यातायातलाई सुधार्ने प्रयास गरेका थिए। काठमाडौं उपत्यका र अन्य क्षेत्रहरूमा व्यावासिक गतिविधिहरूको लागि केही आधारहरू तयार गरियो। राणाहरूको शासनकालमा केही उद्योगहरू स्थापना भए जसले केही हदसम्म नेपालको आर्थिक क्षेत्रलाई योगदान पुर्यायो।
२. सामाजिक सुधार:- शिक्षा क्षेत्रको सुधार: राणा शासनकालमा शिक्षा क्षेत्रमा केही सुधार भएका थिए। राणा शाही परिवारका सदस्यहरूले केही विद्यालयहरूको स्थापना गरेका थिए। विशेष गरी, काठमाडौँमा पश्चिमी शिक्षा पद्धतिका आधारमा स्कूलहरू स्थापना गरिएका थिए जसले शहरी इलाकामा शिक्षा फैलाउने काम गर्यो।
- सांस्कृतिक र धार्मिक संरक्षण: राणा शासनले नेपालको सांस्कृतिक र धार्मिक धरोहरलाई संरक्षण गर्ने प्रयास गरेको थियो। यस समयमा नेपालका धार्मिक स्थल र मठमन्दिरहरूको संरक्षण र निर्माणका कामहरू गरिए।
- शहरीकरण र निर्माण कार्य: राणाहरूको शासनकालमा काठमाडौँ उपत्यकामा केही महत्वपूर्ण संरचनाहरूको निर्माण गरिएको थियो, जस्तै दरबारहरू, बगैचाहरू र भव्य भवनहरूको निर्माण। यसले नेपालको सांस्कृतिक धरोहरलाई सुदृढ गर्यो।
३. प्रशासनिक सुधार:- साम्राज्यिक व्यवस्थामा सुधार: राणा शासनले नेपालको प्रशासनिक व्यवस्थालाई केही हदसम्म सुदृढ गरेको थियो। सरकारी कामकाजमा शासकीय व्यवस्थापन र कार्यक्षमता बढाउनका लागि केही सुधारहरू ल्याइए। यद्यपि, यी सुधारहरू प्रायः राणा परिवारका स्वार्थका लागि थिए, तर यी व्यवस्थाहरूले राज्य सञ्चालनमा केही सुव्यवस्था ल्याएका थिए।
- पुलिस र सेना: राणा शासनकालमा नेपालमा सुरक्षा व्यवस्था पनि सुधारिएको थियो। राणा शासकहरूले नेपालमा पुलिस र सेना बलको गठन गरेर आन्तरिक र बाह्य सुरक्षा व्यवस्थामा सुधार ल्याए।
निष्कर्ष:राणा शासनकाललाई सामान्यतया "अन्धकार युग"का रूपमा वर्णन गरिएको छ, मुख्य रूपमा निरंकुश शासन र राजनीतिक स्वतन्त्रताको अभावका कारण। तर, यस अवधिमा नेपालमा केही महत्त्वपूर्ण आर्थिक, सामाजिक र प्रशासनिक सुधारहरू भएका थिए जसले राष्ट्रको भविष्यमा आधार तयार गर्न मद्दत पुर्याए। यस कालको उपलब्धिहरूलाई मूल्याङ्कन गर्दा, यसका सकारात्मक पक्षलाई पनि समावेश गर्नुपर्छ, जुन अन्ततः नेपालको सामाजिक र आर्थिक विकासमा मद्दत पुर्याउँछ। - Q24.निर्वाहमुखी कृषि प्रणाली भनेको के हो ? नेपालमा कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्न नसक्नुका कुनै ३ कारणहरू लेखी कृषि व्यावसायीकरणका लागि चाल्नु पर्ने ३ कदमहरू लेख्नुहोस् । Why is agriculture system in Nepal substantial only? Explain any three causes of it. And write any three ways to commercialize in agriculture in Nepal.A.निर्वाहमुखी कृषि प्रणाली भन्नाले यस्तो कृषि प्रणालीलाई जनाउँछ जसमा कृषकहरू आफ्नो आवश्यकता पूर्ति गर्ने उद्देश्यले मात्र कृषि उत्पादन गर्दछन्। यसमा उत्पादन गरिएका अन्न र अन्य कृषि वस्तुहरू आफैँको परिवारका लागि खपत गरिन्छ र कुनै ठूलो परिमाणमा बजारमा बिक्री गरिँदैन। यस प्रणालीमा किसानको मुख्य लक्ष्य मात्र आफ्ना दैनिक आवश्यकताहरूको आपूर्ति सुनिश्चित गर्नु हो, न कि मुनाफा कमाउने उद्देश्य राख्नु।नेपालमा कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्न नसक्नुका कारणहरू:१. प्रविधिको अभाव:
- नेपालमा कृषिमा नयाँ प्रविधिको प्रयोग कम छ। कृषकहरू परम्परागत र पुराना प्रविधिहरूमा निर्भर छन्, जसका कारण उत्पादनको स्तर निम्न रहन्छ र कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्ने अवसरहरू सीमित छन्।
२. पुँजीको अभाव:- कृषिमा लगानी गर्नका लागि आवश्यक पुँजीको अभाव पनि एक प्रमुख कारण हो। कृषकहरूमा विशेष गरी साना किसानहरूमा पूंजीको अभाव छ, जसका कारण उनीहरूले व्यवसायीकरणका लागि आवश्यक उपकरण, बीउ, मल, र प्रौद्योगिकीमा लगानी गर्न सक्दैनन्।
३.बाजारमा पहुँचको अभाव:- कृषकहरूलाई आफ्नो उत्पादनको बजारसम्म पहुँच बनाउन गाह्रो हुन्छ। राम्रो बजार प्रणालीको अभाव र भण्डारण सुविधाहरूको कमीले कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्न अवरोध पुर्याउँछ।
कृषि व्यावसायीकरणका लागि चाल्नु पर्ने कदमहरू:१. नयाँ प्रविधिको प्रर्वद्धन:- कृषि उत्पादनलाई व्यावसायिक बनाउनका लागि नयाँ र आधुनिक कृषि प्रविधिको प्रयोग बढाउनु पर्नेछ। यस्ता प्रविधिहरू जसले उत्पादनको स्तर बढाउँछन् र लागत घटाउँछन्, जस्तै कि सिँचाइ प्रणाली, जैविक मल प्रयोग, र आधुनिक कृषि उपकरणहरूको प्रयोग।
२. पुँजीको पहुँच सुनिश्चित गर्नु:- कृषकहरूले पर्याप्त लगानी गर्न सक्नुपर्छ, त्यसका लागि सरकार र निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरेर सस्तो ऋणको व्यवस्था गर्नुपर्छ। कृषि ऋण र अनुदानहरूको पहुँच बढाउनु र व्यावासिक कृषि कार्यका लागि आवश्यक पुँजीको व्यवस्था गर्न महत्त्वपूर्ण छ।
३. बजार र आपूर्ति श्रृंखला सुधार गर्नु:- कृषकहरूको उत्पादनलाई उचित मूल्यमा बिक्री गर्नका लागि राम्रो बजार व्यवस्था र आपूर्ति श्रृंखला निर्माण गर्न आवश्यक छ। यसका लागि कृषकहरूको उत्पादनलाई प्रतिस्पर्धी बजारमा बिक्री गर्न सहयोग पुर्याउने प्रणाली विकास गर्नुपर्छ, जस्तै कि कृषक संघहरूको गठन र कृषि उत्पादहरूको भण्डारण र वितरण व्यवस्थालाई सुधार गर्नु।
निष्कर्ष:नेपालको कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्नका लागि यी कदमहरू महत्वपूर्ण छन्। प्रविधि सुधार, पुँजी पहुँच र बजार सुधार गरेर हामी कृषिलाई उत्पादनमूलक र व्यवसायिक बनाउन सक्छौं। यसले कृषकहरूको जीवनस्तर सुधार्न मद्दत पुर्याउँछ र समग्र अर्थतन्त्रको विकासमा योगदान पुर्याउँछ।