Answers On/OffJS required
Group A
- Q1.असल समाजका कुनै दुई ओटा विशेषताहरू लेख्नुहोस् ।A.असल समाजका दुई विशेषताहरू –
- सहयोगी भावना
- समानता
- Q2.यातायातलाई किन पूर्वाधारहरूको पनि पूर्वाधार भनेर चिनिन्छ ? एक वाक्यमा उत्तर लेख्नुहोस् ।A.यातायातलाई पूर्वाधारहरूको पनि पूर्वाधार भनेर चिनिन्छ किनकि यसले अन्य पूर्वाधारहरूको विकासलाई सहज बनाउँछ।
- Q3.वि.सं. २०२० मा भएको मुलुकी ऐनको संशोधनले गरेका समाज सुधारका कुनै दुईओटा प्रयासहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।A.वि.सं. २०२० को मुलुकी ऐन संशोधनका समाज सुधारका दुई प्रयासहरू
- छुवाछूत उन्मूलन
- बहुविवाह रोकथाम
- Q4.सिविन (CWIN) को भूमिकामा सहयोग पुयाउने एउटा नारा लेखिएको प्ले कार्ड बनाउनुहोस् ।A.सिविन (CWIN) को भूमिकामा सहयोग पुयाउने नारा:"बालअधिकारको रक्षा गरौं, उज्जवल भविष्य सुनिश्चित गरौं!"
- Q5.कोत पर्व कहिले घटेको थियो । पूरा मिति लेख्नुहोस् ।A.कोत पर्व घटेको मिति:
- वि.सं. १९०३ भदौ १४।
- Q6.पुरातात्त्विक वस्तुहरूको संरक्षण किन आवश्यक हुन्छ ? एक वाक्यमा उत्तर लेख्नुहोस् ।A.पुरातात्त्विक वस्तुहरूको संरक्षण आवश्यक हुन्छ किनकि ती हाम्रो इतिहास र पहिचानका प्रतीक हुन्।
- Q7.उद्यमशीलतालाई प्रवर्धन गर्नको लागि कुनै सार्वजनिक स्थलमा राख्ने एउटा होर्डिङ बोर्डको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.उद्यमशीलता प्रवर्धनका लागि होर्डिङ बोर्ड नारा :"स्थानीय उत्पादन, हाम्रो पहिचान!"
- Q8.नेपालले वैदेशिक व्यापारमा भोग्नु परेका कुनै दुई समस्याहरू लेख्नुहोस् ।A.नेपालले वैदेशिक व्यापारमा भोग्नु परेका दुई समस्याहरू :
- व्यापार घाटा
- सीमित निर्यातयोग्य वस्तु
- Q9.दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन (SAARC) को स्थापना कहिले भएको थियो ?A.SAARC को स्थापना मिति – डिसेम्बर ८, १९८५।
- Q10.नेपालले अवलम्बन गर्दै आइरहेको असंलग्न परराष्ट्र नीतिले विश्वमा शान्ति कायम गर्न कसरी सहयोग गर्छ ?A.असंलग्न परराष्ट्र नीतिले विश्वमा शान्ति कायम गर्ने तरिका: कुनै पनि सैन्य गुटमा नलागी शान्तिपूर्ण कूटनीति अपनाउँछ।
- Q11.बसाइँसराइका कुनै दुईओटा विकर्षक तत्त्वहरू लेख्नुहोस् ।A.बसाइँसराइका दुई विकर्षक तत्त्वहरू –
- गरिबी
- प्राकृतिक प्रकोप
Group B
- Q12.“प्रत्येक समाज निरन्तर र चरणबद्ध तर फरक गतिमा परिवर्तन भइरहन्छ । “ यस भनाइलाई उदाहरणसहित पुष्टि गर्नुहोस् ।A.उत्तर:समाज स्थिर हुँदैन, समय अनुसार परिवर्तन भइरहन्छ। तर, सबै समाजहरू एकै गतिमा परिवर्तन हुँदैनन्। कतिपय समाजहरू छिटो परिवर्तन हुन्छन् भने केही समाजहरू ढिलो परिवर्तन हुन्छन्।समाज निरन्तर परिवर्तन हुने कारणहरू:
- प्रविधि र विज्ञानको विकास – नयाँ आविष्कारले समाजमा परिवर्तन ल्याउँछ।
- शिक्षा र चेतनाको स्तर – शिक्षित समाज छिटो परिवर्तन हुन्छ।
- सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यता – केही परम्पराहरू परिवर्तन गर्न गाह्रो हुन्छ।
- अर्थतन्त्र र राजनीतिक अवस्था – सम्पन्न र स्थिर समाजहरूमा परिवर्तनको गति फरक हुन्छ।
उदाहरणहरू:1. सञ्चारको विकास :- पहिले मानिसहरूले चिठी र दूत प्रयोग गरेर सन्देश पठाउँथे।.
- पछि टेलिफोन, मोबाइल, इन्टरनेट आएको छ।.
- विकसित देशहरूमा छिटो परिवर्तन भयो, तर ग्रामीण क्षेत्रहरूमा ढिलो भयो।.
2. परिवहनको विकास :- पहिले घोडा, गाडा प्रयोग गरिन्थ्यो।.
- अहिले कार, रेल, हवाईजहाजको प्रयोग गरिन्छ।.
- केही देशमा बुलेट ट्रेन छ, तर नेपालमा अझै रेलको विस्तार भएको छैन।.
3. शिक्षा प्रणालीको परिवर्तन:- पहिले गुरुकुल प्रणाली थियो, गुरुबाट मुखाग्र शिक्षा लिइन्थ्यो।.
- पछि कक्षाकोठामा पढाइ सुरु भयो।.
- अहिले अनलाइन शिक्षा, स्मार्ट कक्षा जस्ता प्रविधिहरू प्रयोग भइरहेका छन्।
निष्कर्ष:समाज सधैं परिवर्तन भइरहन्छ। तर, परिवर्तनको गति समाजको आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र प्रविधिको विकास अनुसार फरक हुनसक्छ। विकसित समाजहरू छिटो परिवर्तन हुन्छन् भने अविकसित समाजहरू ढिलो परिवर्तन हुन्छन्। - Q13.स्थानीय स्तरमा हुने विकास प्रस्ताव तर्जुमा प्रक्रियाको क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.स्थानीय स्तरमा कुनै पनि विकास योजना सफल बनाउन चरणबद्ध रूपमा योजना निर्माण गर्नुपर्छ। यसका निम्न प्रक्रियाहरू छन्:१. समस्या पहिचान
- स्थानीय समुदायले भोगिरहेको मुख्य समस्याहरू पत्ता लगाउने।
- उदाहरण: खानेपानी अभाव, सडक मर्मत, विद्यालय निर्माण आदि।
२. सरोकारवालासँग छलफल- स्थानीय जनप्रतिनिधि, गाउँपालिका/नगरपालिकाका पदाधिकारी, सामाजिक अगुवा, विज्ञ तथा समुदायका सदस्यहरूबीच छलफल गर्ने।
- कुन समस्या प्राथमिक हो भन्ने निर्णय गर्ने।
३. प्राथमिकता निर्धारण- समुदायको आवश्यकताअनुसार सबैभन्दा जरुरी योजनालाई प्राथमिकता दिने।
- उदाहरण: स्वास्थ्य सेवाको पहुँच बढाउने कि सडक सुधार गर्ने भन्ने तय गर्ने।
४. बजेट र स्रोत साधनको व्यवस्थापन- विकास कार्य गर्न आवश्यक बजेट र स्रोत पहिचान गर्ने।
- सरकार, गैरसरकारी संस्था (NGO), निजी क्षेत्र वा अन्तर्राष्ट्रिय निकायबाट सहयोग खोज्ने।
निष्कर्ष:स्थानीय विकास योजना सफल बनाउन माथिका सबै चरणहरू पालना गर्नुपर्छ। समुदायको सक्रिय सहभागिता, पारदर्शिता र प्रभावकारी कार्यान्वयन भएमा मात्रै दीर्घकालीन र टिकाउ विकास सम्भव हुन्छ। - Q14.नेपालमा मूर्तिकलाको विकासमा प्रारम्भदेखि वर्तमान अवस्थासम्म आइपुग्दा के कस्ता विशेषता वा परिवर्तन देखिएका छन् ? तुलना गर्नुहोस् ।A.नेपालको मूर्तिकलाको इतिहास धेरै पुरानो छ। समयसँगै यसको शैली, सामग्री, तथा उद्देश्यमा परिवर्तन आएको छ।१. प्राचीन काल (लिच्छवि र मल्ल काल)विशेषताहरू:
- मुख्य रूपमा धार्मिक मूर्तिहरू (भगवान, देवी-देवता, बुद्ध) बनाइन्थ्यो।
- ढुंगा, धातु (ताम्रा, पित्तल, सुन), काठ तथा माटोको प्रयोग गरिन्थ्यो।
उदाहरणहरू:- लिच्छवि काल: बुद्ध मूर्तिहरू, नारायण र शिवका मूर्तिहरू।
- मल्लकाल: भैरव, गणेश, विष्णुका अत्यन्तै कलात्मक मूर्तिहरू।
२. आधुनिक काल (वर्तमान अवस्था)विशेषताहरू:- धार्मिक मूर्तिसँगै पर्यटन र व्यापारका लागि मूर्तिहरू बनाइन्छ।
- सीमेंट, प्लास्टिक, फाइबर, काँस, पित्तल आदि आधुनिक सामग्री प्रयोग गरिन्छ।
उदाहरणहरू:- पत्थर, धातुका परम्परागत मूर्तिहरूसँगै थ्री-डी प्रिन्टेड मूर्तिहरू।
- घर सजावटका लागि आकर्षक आधुनिक मूर्तिहरू।
३. तुलना (परिवर्तनका आधारहरू)
निष्कर्षनेपालको मूर्तिकलाले समय अनुसार परिवर्तन भोगेको छ। प्राचीनकालमा धार्मिक मूर्तिहरू मुख्य हुन्थे भने अहिले व्यापार, पर्यटन, तथा सजावटका लागि पनि मूर्तिहरू निर्माण गरिन्छन्। प्रविधिको विकासले मूर्तिकलाको उत्पादन विधि सजिलो भए पनि, पुरानो परम्परागत मूर्तिकलाको कलात्मक मूल्य अझै उच्च नै छ। - Q15.आफ्नो समुदाय र विद्यालयमा शान्ति संस्कृतिको विकासका निम्ति तपाईंले के कस्ता प्रयास गर्नु भएको छ? चारबोटा बुँदामा लेख्नुहोस् ।A.विद्यालय र समुदायमा शान्ति संस्कृतिको विकासका लागि गरिएका प्रयासहरू१. विद्यालयमा मित्रवत् व्यवहार अपनाउने
- साथीहरूसँग मिलेर पढ्ने, उनीहरूलाई सहयोग गर्ने, झगडा नगर्ने।
- सबै विद्यार्थीलाई समान व्यवहार गर्ने र भेदभाव नगर्ने।
२. समुदायमा विवाद समाधान गर्न पहल गर्ने- कुनै पनि विवाद आएमा शान्तिपूर्ण वार्ताबाट समाधान खोज्ने।
- समुदायमा मेलमिलाप बढाउने र सबैलाई सहकार्य गर्न प्रेरित गर्ने।
३. सकारात्मक सोच र सहअस्तित्वको प्रवर्द्धन गर्ने- विद्यालयमा सहिष्णुता, आदर र समझदारी बढाउने प्रयास गर्ने।
- विविध जात, धर्म, भाषा भएका व्यक्तिहरूसँग मित्रता कायम गर्ने।
४. सामाजिक कार्यहरूमा सहभागी हुने- वातावरण सरसफाइ, वृद्धवृद्धा सहयोग, रक्तदान, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण जस्ता काम गर्ने।
- समुदायमा हुने शान्ति र सामाजिक मेलमिलाप प्रवर्द्धन गर्ने कार्यक्रमहरूमा सक्रिय सहभागिता जनाउने।
निष्कर्षयसरी, विद्यालय र समाजमा सहअस्तित्व, मेलमिलाप, र सकारात्मक सोचको विकास गरेर शान्ति संस्कृतिको प्रवर्द्धन गर्न सकिन्छ। - Q16.नेपालमा विद्यमान सामाजिक समस्या समाधानका लागि कार्यरत राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका कार्यलाई प्रभावकारी र नतिजामूलक बनाउन के के गर्नुपर्ला ? बाफ्नो धारणा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.नेपालमा गरीबी, अशिक्षा, बेरोजगारी, लैङ्गिक भेदभाव, बालविवाह, जातीय छुवाछूत जस्ता धेरै सामाजिक समस्याहरू छन्। यी समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाहरू (जस्तै: सामाजिक कल्याण परिषद्, मानव अधिकार आयोग, महिला आयोग, बालबालिका संरक्षण संस्था आदि) कार्यरत छन्। तिनका कामलाई अझ प्रभावकारी बनाउन निम्न उपायहरू आवश्यक छन्:१. समुदायस्तरमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने
- सामाजिक समस्या समाधानका लागि ग्राम, नगर, विद्यालय स्तरमा जनचेतना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने।
- रेडियो, टेलिभिजन, सामाजिक सञ्जालमार्फत सही जानकारी प्रवाह गर्ने।
२. सरकारसँग सहकार्य र नीति सुधार गर्ने- संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारसँग सहकार्य गरी समस्या समाधानका लागि प्रभावकारी नीति बनाउने।
- सरकारी नीतिहरूको कार्यान्वयनलाई अनुगमन गर्ने।
३. बजेटको पारदर्शी र सही उपयोग गर्ने- राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाले आर्थिक स्रोतको दुरुपयोग नगरी सही रूपमा बजेटको सदुपयोग गर्नुपर्छ।
- सबै काममा पारदर्शिता अपनाउने र अनियमितता रोक्ने।
४. दक्ष जनशक्ति र प्रविधिको प्रयोग गर्ने- सामाजिक समस्याहरू समाधान गर्न अनुभवी तथा दक्ष जनशक्ति परिचालन गर्ने।
- प्रविधिको माध्यमबाट डेटा सङ्कलन, अनुसन्धान तथा समस्या विश्लेषण गरी ठोस उपाय अपनाउने।
निष्कर्षराष्ट्रिय सङ्घसंस्थाहरू प्रभावकारी हुन जनचेतना, नीति सुधार, पारदर्शिता, प्रविधि, र दीर्घकालीन योजनाहरू आवश्यक छन्। सरकार, स्थानीय निकाय, समुदाय र नागरिकहरू सबै मिलेर सहकार्य गरेमा मात्रै सामाजिक समस्याको समाधान सम्भव छ। - Q17.नेपालमा राष्ट्रिय एकता र अखण्डताको सम्बर्धन गर्ने कुनै चारओटा उपायहरूको चर्चा गर्नुहोस् ।A.नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक र बहुधार्मिक देश हो। यहाँका विविध जाति, धर्म, भाषा, र संस्कृतिलाई सम्मान गर्दै राष्ट्रिय एकता र अखण्डता कायम राख्न निम्न उपायहरू प्रभावकारी हुन सक्छन्:१. सबै नागरिकलाई समान अवसर प्रदान गर्ने
- जात, धर्म, भाषा, लिंग आदिको आधारमा भेदभाव हटाउने।
- सबै नेपालीलाई शिक्षा, रोजगारी, स्वास्थ्य र विकासका अवसरहरू समान रूपमा उपलब्ध गराउने।
२. साझा भाषा र संस्कृति प्रवर्द्धन गर्ने- नेपाली भाषालाई साझा सम्पर्क भाषा बनाउने, तर अन्य मातृभाषाहरूको पनि सम्मान गर्ने।
- सबै जातजाति, धर्म र संस्कृतिलाई समान रूपमा प्रोत्साहन र संरक्षण गर्ने।
३. राजनीतिक स्थायित्व र सुशासन कायम गर्ने- देशभर न्यायिक प्रणालीलाई निष्पक्ष र प्रभावकारी बनाउने।
- भ्रष्टाचार रोक्ने, जनताको विश्वास जित्ने, कानुनी राज्यको स्थापना गर्ने।
४. शिक्षा र जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने- विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूमा राष्ट्रिय एकता, विविधताको सम्मान र मेलमिलापका विषयहरू समावेश गर्ने।
- सामाजिक सञ्जाल, सञ्चार माध्यम, तथा जनस्तरमा राष्ट्रिय एकताको महत्त्वबारे सचेतना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने।
निष्कर्षराष्ट्रिय एकता र अखण्डता कायम राख्न सबै जाति, धर्म, र संस्कृतिका नेपालीबीच समानता, सहअस्तित्व, सहिष्णुता, र पारस्परिक सम्मान हुनुपर्छ। राज्यले नीतिगत सुधार गर्दै, शिक्षा, भाषा, तथा सुशासनमार्फत राष्ट्रलाई अझ बलियो बनाउन आवश्यक छ। - Q18.नेपालको विविध भौगोलिक स्वरूपलाई कसरी आर्थिक उन्नतिको लागि उपयोग गर्न सकिन्छ ? चारओटा बुँदामा लेख्नुहोस् ।A.नेपालको भौगोलिक स्वरूप अत्यन्तै विविध छ। हिमाल, पहाड र तराईका विभिन्न क्षेत्रहरूको विशेषतामा आधारित योजनाहरू बनाएर आर्थिक उन्नति हासिल गर्न सकिन्छ।१. पर्यटन प्रवर्धन गर्ने
- नेपालमा विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रहरूले पर्वतारोहण, ट्रेकिङ, जङ्गल सफारी, र हिउँद पर्यटन जस्ता आकर्षक अवसर प्रदान गर्छन्।
- सगरमाथा, अन्नपूर्ण, लुम्बिनी लगायतका स्थानहरूको प्रवर्द्धन गरी विदेशी पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सकिन्छ।
२. कृषि उत्पादन र जलवायु अनुकूलता- नेपालका विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रहरूको जलवायु र माटोको विविधता कृषि उत्पादनका लागि अनुकूल छन्।
- तराईमा अन्न, फलफूल र तरकारी उत्पादन, पहाडी क्षेत्रमा आलु र मकै उत्पादन, र हिमाली क्षेत्रहरूमा उच्च मूल्यवाला बगान र औषधि उत्पादन गर्न सकिन्छ।
३. जलविद्युत उत्पादन- नेपालका नदी र जल स्रोतहरूको समृद्धि जलविद्युत् उत्पादनका लागि अनुकूल छ।
- हिमाल र पहाडमा धेरै जलाशय र नदीहरू छन् जसबाट साना र ठूला जलविद्युत आयोजना विकास गरेर ऊर्जा उत्पादन र निर्यात गर्न सकिन्छ।
४. वनस्पति र जैविक विविधताको दोहन- नेपालको जङ्गल र वन क्षेत्र वनस्पति र जैविक विविधतामा समृद्ध छन्।
- वन्यजन्तु र वनस्पतिका अन्न र औषधिहरूको उत्पादन गरी जैविक उद्योगको विकास गर्न सकिन्छ, जसबाट रोजगारी र विदेशबाट आयआर्जन गर्न मद्दत पुग्छ।
निष्कर्षनेपालको विविध भौगोलिक स्वरूपलाई ध्यानमा राखी, हामी पर्यटन, कृषि, जलविद्युत, र जैविक उद्योगको विकास गरी आर्थिक उन्नतिको दिशा तय गर्न सक्छौं। यी स्रोतहरूको प्रभावकारी प्रयोगले नेपाललाई समृद्ध बनाउन मद्दत पुर्याउँछ। - Q19.सामाजिक सन्जालको दुरूपयोग गर्दा के कस्ता समस्या आउन सक्छन् ? दुई जना साथीहरू विच भएको संवादको रूपमा लेख्नुहोस् ।A.सामाजिक सञ्जालको दुरूपयोग गर्दा आउने समस्याबारे दुई जना साथीहरू बीचको संवादसन्देश:समीप: "हे अरुण, मैले सुनेको छु कि केही साथीहरूले सामाजिक सञ्जालको गलत प्रयोग गरिरहेका छन्। के तिमीलाई थाहा छ?"अरुण: "हो, समीप, मैले पनि सुनेको छु। यसका केही गम्भीर परिणामहरू हुन सक्छन्।"समीप: "कसरी गम्भीर?"अरुण: "सामाजिक सञ्जालमा गालीगलौच, नकरात्मक टिप्पणी र अफवाह फैलाउने गर्दा मानवीय सम्बन्धमा खटपट आउन सक्छ। जसले समाजमा झगडा र द्वन्द्व निम्त्याउँछ।"समीप: "हो, मैले पनि सुनेको छु कि कतिपय अफवाह र गलत सूचना फैलाउने कारण मानिसहरू बीचको विश्वास समाप्त हुन सक्छ।"अरुण: "सही कुरा हो। अर्कोतर्फ, यो समस्या व्यक्तिका मानसिक स्वास्थ्यमा पनि असर पार्न सक्छ। धेरै मात्रामा सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्दा तनाव, एक्लोपन र निराशा उत्पन्न हुन्छ।"समीप: "अनि केही त फेसबुक र इन्स्टाग्राममा आफूलाई सस्तो छवि बनाउनको लागि झूटो जानकारी दिन्छन्। यसले आत्मसम्मानमा गिरावट ल्याउँछ।"अरुण: "सत्य भन्नु पर्छ कि यसले व्यक्तिगत गोपनीयता उल्लङ्घन गर्न पनि सक्छ। के तिमीलाई थाहा छ कि कतिपय व्यक्तिहरू आफन्तको जानकारी अनाधिकृत रूपले सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्छन्?"समीप: "त्यसको कारण गोपनीयता र सुरक्षा जोखिमहरू पनि बढ्न सक्छ। नश्लीय भेदभाव र हिंसा फैलाउने कुनै पृष्ठभूमि बिना यसको दुरूपयोग गर्दा समाजमा हानिकारक असर पर्न सक्छ।"अरुण: "हामी सबैले सामाजिक सञ्जालको सही प्रयोग गर्नुपर्छ। गलत जानकारी फैलाउने, गालीगलौच गर्ने वा गोपनीयता उल्लङ्घन गर्ने काम रोक्नु पर्छ।"समीप: "सही कुरा हो। यसलाई सही तरिकाले प्रयोग गर्दा हामी समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छौं।"निष्कर्ष:सामाजिक सञ्जालको दुरूपयोग गर्दा मानविय सम्बन्धमा तनाव, मानसिक स्वास्थ्यमा असर, गोपनीयता उल्लङ्घन, र गलत जानकारी फैलाउने जस्ता समस्याहरू उत्पन्न हुन सक्छन्। यसलाई जिम्मेवारीपूर्वक र सही तरिकाले प्रयोग गर्न अत्यन्तै आवश्यक छ।
- Q20.तलको तालिकामा २०७८ सालको जनगणनाको प्रारम्भिक नतिजाअनुसार नेपालका तीन भौगोलिक क्षेत्रको जनसङ्ख्याको वितरण दिइएको छ । उक्त तथ्याङ्कलाई वृत्त चित्रमा प्रस्तुत गर्नुहोस् :
नेपालमा भौगोलिक क्षेत्रअनुसार जनसङ्ख्याको वितरण (२०७८, प्रारम्भिक)
क्र.सं. भौगोलिक क्षेत्रहरू जनसङ्ख्या १. हिमाली प्रदेश १७७८१०४ २. पहाडी प्रदेश ११७४८५४८ ३. तराई प्रदेश १५६६५८२८ A.
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q21.नेपालमा जुनसुकै व्यवस्था तथा सरकार स्थापना भए पनि जनताले सुशासनको अनुभूति गर्न नसक्नुका मुख्य कारणहरू र त्यसले देशको समग्र विकासमा पारेका प्रभावहरूको बारेमा विश्लेषण गर्नुहोस् ।A.नेपालमा विभिन्न समयमा विभिन्न राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तन भए पनि जनताले राम्रो शासन (सुशासन) को अनुभव गर्न सकेका छैनन्। लोकतन्त्र, राजतन्त्र, पञ्चायती व्यवस्था हुँदै अहिले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रसम्म आइपुग्दा पनि भ्रष्टाचार, अस्थिरता, कानुनी कमजोरी, र जनताको असन्तुष्टि कायमै रहेको छ। यसले मुलुकको विकासमा गम्भीर प्रभाव पारेको छ।सुशासनको अभावका मुख्य कारणहरू१. भ्रष्टाचार र बेथिति:
- नेपालमा भ्रष्टाचार धेरै ठूलो समस्या हो। सरकारी कार्यालयदेखि ठूला योजनाहरूमा पनि भ्रष्टाचार व्यापक छ। जनताले तिर्ने कर सही ठाउँमा नपुगी, केही व्यक्तिको निजी स्वार्थमा खर्च हुने गर्छ। सरकारी कर्मचारी तथा राजनीतिक दलहरू आफ्नै फाइदाका लागि शक्ति प्रयोग गर्छन्, जसले सुशासनलाई कमजोर बनाउँछ।
२. कमजोर कानुनी शासन (Rule of Law को अभाव):- नेपालको संविधान र कानुनअनुसार सबैलाई समान व्यवहार गरिनु पर्छ। तर, ठूला नेताहरू वा प्रभावशाली व्यक्तिहरू सजायबाट उम्कन्छन्, जबकि गरिब र कमजोर वर्गले न्याय पाउन गाह्रो हुन्छ। कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायहरू (जस्तै प्रहरी, अदालत) पनि प्रभावशाली व्यक्तिहरूको दबाबमा चल्छन्।
३. अस्थिर राजनीति र नेतृत्वको कमजोरी:- नेपालमा बारम्बार सरकार परिवर्तन हुन्छ। नयाँ सरकार आएपछि पुराना योजनाहरू रद्द गरिन्छन् वा नयाँ तरिकाले अगाडि बढाइन्छन्। यसले दीर्घकालीन विकासका योजनाहरू कार्यान्वयन हुन सक्दैन। सरकारले स्थिर नीति बनाउन नसक्दा लगानीकर्ताहरू हतोत्साहित हुन्छन्, जसले आर्थिक वृद्धि अवरुद्ध गर्छ।
सुशासनको अभावले देशको समग्र विकासमा पारेको प्रभाव१. आर्थिक विकासमा अवरोध:- भ्रष्टाचार, अस्थिर सरकार, र कमजोर नीति निर्माणका कारण विदेशी तथा स्वदेशी लगानी घट्छ। व्यापार तथा उद्योगहरू फस्टाउन सक्दैनन्। परिणामस्वरूप, बेरोजगारी बढ्छ, गरिबीको समस्या उस्तै रहन्छ, र राष्ट्रिय आय वृद्धि हुन सक्दैन।
२. शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर खस्कनु:- सुशासन नहुँदा सरकारी विद्यालय तथा अस्पतालहरूको सेवाको गुणस्तर कमजोर बन्छ। शिक्षामा सुधार हुन नसक्दा योग्य जनशक्ति तयार हुन सक्दैन। स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि उचित लगानी नहुँदा गरिब तथा ग्रामीण जनताले स्तरीय सेवा पाउन सक्दैनन्।
३. युवाहरूको विदेश पलायन:- नेपालमा अवसरको अभाव, अस्थिरता, र कमजोर आर्थिक अवस्थामा धेरै नेपाली युवा रोजगारीको खोजीमा विदेश जान बाध्य छन्। दक्ष जनशक्ति बाहिर जानु मुलुकको लागि घाटाको कुरा हो। यदि सुशासन भएको भए, यिनै युवाहरूले नेपालमै राम्रो अवसर पाउने थिए।
निष्कर्षनेपालमा सुशासन नभएका कारण जनता सरकारबाट असन्तुष्ट छन्। कानुनी शासन, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, सक्षम नेतृत्व, र जनताको सहभागिता नभएसम्म जनताले राम्रो शासनको अनुभूति गर्न सक्दैनन्। यदि यी समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्न सकियो भने मात्र नेपालले दिगो विकास, आर्थिक समृद्धि, र जनताको समग्र जीवनस्तर सुधार गर्न सक्छ। - Q22.२० से.मी. x १२ से.मी.को आयतमा नेपालको रेखाङ्कित नक्सा कोरी निम्नलिखित तथ्यहरूलाई उपयुक्त सङ्केतको प्रयोग गरी देखाउनुहोस् : (क) कालीगण्डकी नदी (ख) कञ्चनजङ्घा हिमाल (ग) स्वर्गद्वारी मन्दिर (घ) अरनिको राजमार्ग (ङ) खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज अथवा, अष्ट्रेलिया महादेशको रेखाङ्कित नक्सा कोरी तल दिइएका तथ्यहरूलाई उपयुक्त सङ्केतको सहायताले देखाउनुहोस् (क) सिड्नी (ख) तास्मानिया टापु (ग) मकर रेखा (घ) ग्रेट-डिभाइडिङ रेन्ज (ङ) हिन्द महासागरA.नेपालको नक्सामा:
- कालीगण्डकी नदी: यो नदी नेपालको मध्य भागमा पर्छ र प्राय: गण्डकी नदीका नामले चिनिन्छ।
- कञ्चनजङ्घा हिमाल: नेपालको पूर्वी भेगमा, सन् २०१६ मिटर उचाइको कञ्चनजङ्घा हिमाल छ।
- स्वर्गद्वारी मन्दिर: यो मन्दिर बाग्लुङ जिल्लामा पर्छ।
- अरनिको राजमार्ग: यो राजमार्ग काठमाडौंलाई चीनको सीमासम्म जोड्ने मुख्य मार्ग हो।
- खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज: यो निकुञ्ज खप्तड जिल्लामा रहेको छ र प्रकृति संरक्षणको लागि महत्त्वपूर्ण स्थान हो।
अष्ट्रेलियाको नक्सामा:- सिड्नी: अष्ट्रेलियाको पूर्वी तटमा स्थित प्रमुख शहर हो।
- तास्मानिया टापु: यो अष्ट्रेलियाको दक्षिणी भागमा स्थित एक टापु हो।
- मकर रेखा: यो पृथ्वीको दक्षिणी गोलार्धको समान्तरिक रेखा हो, जसको अष्ट्रेलियामा महत्त्वपूर्ण स्थान छ।
- ग्रेट-डिभाइडिङ रेन्ज: यो पर्वतमाला अष्ट्रेलियाको पूर्वी तटमा फैलिएको छ।
- हिन्द महासागर: अष्ट्रेलियाको दक्षिणी तटमा यो महासागर पर्छ।
- Q23.नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध भन्नाले के बुझ्नुहुन्छ ? उक्त युद्ध हुनाका कुनै चारलोटा कारणहरूको व्याख्या गर्नुहोस् ।A.नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध भन्नाले नेपाल र बेलायतको इस्ट इन्डिया कम्पनी (British East India Company) बीच सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म भएको सशस्त्र युद्धलाई बुझिन्छ। यो युद्ध नेपालको इतिहासमा निकै महत्त्वपूर्ण छ, किनभने यस युद्धकै परिणामस्वरूप नेपालले सुगाौली सन्धि गर्नुपरेको थियो, जसले नेपालको भूभाग ठूलो मात्रामा गुम्यो।नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध हुनाका प्रमुख कारणहरू१. भूभाग विस्तार गर्ने नीति (Expansionist Policy of Nepal)
- गोरखा राज्य विस्तारको क्रममा नेपालको सेना (शाह वंशको पालामा) विभिन्न साना राज्यहरू जित्दै अगाडि बढिरहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेपछि उनका उत्तराधिकारीहरू (बहादुर शाह, रणबहादुर शाह, र गिरवनयुद्ध विक्रम शाह) का पालामा पनि नेपालले आफ्नो सीमा निरन्तर विस्तार गरिरहेको थियो। नेपालले कुमाउँ, गढवाल, सिमला, सिक्किम आदि ठाउँमा आफ्नो प्रभाव बढाएको थियो।
- तर, ती क्षेत्रमा बेलायती इस्ट इन्डिया कम्पनी पनि आफ्नो प्रभाव जमाउने प्रयास गरिरहेको थियो। जब नेपालको विस्तारले अंग्रेजहरूको व्यापारिक र प्रशासनिक फाइदामा असर पार्न थाल्यो, तब अंग्रेजहरू नेपालसँग असन्तुष्ट भए।
२. सीमावर्ती विवाद (Border Conflict between Nepal and the British)- नेपाल र बेलायती इस्ट इन्डिया कम्पनीबीचको मुख्य समस्या सीमासम्बन्धी थियो। नेपालले आफ्नो राज्य विस्तार गर्दै जाँदा बेलायतीहरूले आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न चाहेका क्षेत्रहरूमा पनि प्रवेश गर्न थाल्यो।
- मुख्य विवाद भएका क्षेत्रहरू:
✅ बुटवल र सिगौली क्षेत्र: यो नेपालले जितेको तर अंग्रेजहरूले आफ्नो दाबी गरेको भूभाग थियो।✅ तराई क्षेत्र: अंग्रेजहरूले भारतको सिमा क्षेत्रलाई आफ्नो भन्न चाहन्थे, तर नेपालले ती भूभाग आफ्नो भएको दाबी गथ्र्यो ।✅ कुमाउँ र गढवाल (हाल भारतको उत्तराखण्ड राज्य): नेपालले यी क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण बढाएको थियो, जसलाई अंग्रेजहरूले चुनौती दिए।सीमावर्ती क्षेत्रमा बारम्बार विवाद उत्पन्न हुँदै गयो। जब वार्ताबाट समस्या समाधान भएन, तब अन्ततः युद्ध भयो।३. अंग्रेजहरूको नेपालमाथि बढ्दो असन्तोष (British Resentment Towards Nepal)- बेलायती इस्ट इन्डिया कम्पनीले भारतको धेरैजसो क्षेत्र आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याइसकेको थियो। तर, नेपालमाथि उनीहरूले प्रत्यक्ष नियन्त्रण जमाउन सकेका थिएनन्। नेपालमा बेलायतीहरूको व्यापारिक पहुँच सीमित थियो, जसले गर्दा उनीहरू असन्तुष्ट थिए।
- बेलायतीहरू नेपाललाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न चाहन्थे किनभने:
✅ नेपालको भौगोलिक महत्त्व: नेपालको पहाडी क्षेत्र अंग्रेजहरूका लागि सुरक्षाका हिसाबले महत्त्वपूर्ण थियो।✅ व्यापारिक लाभ: नेपाल हुँदै तिब्बत, चीन र भारतबीच व्यापार हुन्थ्यो, जसमा अंग्रेजहरूले प्रभुत्व जमाउन चाहन्थे।✅ गोरखा सैनिकहरूको प्रभाव: अंग्रेजहरू गोरखा सैनिकहरूको वीरता देखेर उनीहरूलाई आफ्नो सेनामा भर्ती गर्न चाहन्थे।तर, नेपालले अंग्रेजहरूलाई सहजै व्यापारिक र सैनिक पहुँच दिन मानेन। यसले अंग्रेजहरूलाई नेपालमाथि आक्रमण गर्ने कारण दियो।४. नेपाल र बेलायतबीचको कूटनीतिक असफलता (Failure of Diplomacy between Nepal and British)- नेपाल र बेलायतबीच द्वन्द्व समाधानका लागि वार्ताको प्रयासहरू भए। तर, ती वार्ताहरू सफल भएनन्।
- मुख्य कूटनीतिक असफलताहरू:
✅ बेलायती इस्ट इन्डिया कम्पनीका गभर्नर-जनरलले नेपाललाई आफ्नो आदेश मान्न दबाब दिए।✅ नेपालले बेलायतीहरूलाई आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्न दिने पक्षमा थिएन।✅ सीमासम्बन्धी विवाद वार्ताबाट समाधान गर्न खोजिएको भए पनि दुवै पक्षले आ-आफ्नो अडान छोड्न मानेनन्।जब वार्ताले काम गरेन, तब अन्ततः अंग्रेजहरूले नेपालमाथि हमला गर्ने निर्णय गरे।निष्कर्षनेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध हुनुको प्रमुख कारण नेपाल र बेलायतबीचको सीमावर्ती विवाद, नेपालले विस्तार गरेको भूभाग, बेलायतीहरूको नेपालप्रतिको असन्तोष, र कूटनीतिक असफलता थिए। नेपालले आफ्नो शक्ति विस्तार गर्न खोजेको थियो भने अंग्रेजहरू आफ्नो व्यापार र प्रशासनिक प्रभाव बढाउन चाहन्थे। यी कारणहरूले गर्दा अन्ततः नेपाल र बेलायतबीच भीषण युद्ध भयो। - Q24.नेपालमा बेरोजगारीको समस्या वृद्धि हुँदै जानुका कुनै तीनओटा कारणहरू र ती समस्या समाधान गर्न राज्यले खेल्नुपर्ने भूमिका समेट्दै कुनै राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकामा प्रकाशित गर्ने लेखको नमुना तयार गर्नुहोस् ।A.नेपालमा बेरोजगारीको समस्या वृद्धि हुँदै जानुका कारण र राज्यको भूमिकानेपालमा बेरोजगारी एक गम्भीर समस्या बनेको छ, जसको कारण युवा शक्ति आफ्नो क्षमता अनुसार रोजगारी प्राप्त गर्न असफल भई जीवन यापनमा कठिनाइको सामना गर्दैछन्। बेरोजगारीको समस्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ र यसले समाज र अर्थव्यवस्थामा नकारात्मक असर पार्दै आएको छ। यस लेखमा, नेपालमा बेरोजगारीको समस्याका केही मुख्य कारणहरू र ती समस्याहरू समाधान गर्न राज्यले खेल्नुपर्ने भूमिकाबारे छलफल गर्नेछौं।१. शिक्षाको असंगतता र प्रवृत्तिको कमी
- नेपालको शैक्षिक प्रणाली प्रायः पारम्परिक पाठ्यक्रममा आधारित छ, जसले बजारमा उपलब्ध अवसरहरूको लागि आवश्यक सीप र ज्ञान प्रदान गर्न सकेको छैन। शिक्षाको स्तर र सीपको असंगतता कारणले धेरै युवा मानिसहरूले आफूलाई पेशागत र आर्थिक रूपमा सक्षम बनाउने अवसर गुमाउँछन्।समाधान:राज्यले शैक्षिक प्रणालीलाई व्यावसायिक र प्राविधिक शिक्षासँग समायोजन गर्नुपर्छ। यसको लागि, पेशागत र व्यावसायिक शिक्षा र तालिमको अवसरलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ, जसले युवाहरूलाई रोजगारको लागि तयार पार्नेछ।
२. कृषि क्षेत्रमा सीमित अवसर र प्रविधिको कमी- नेपालको अर्थव्यवस्थाको प्रमुख आधार कृषि भए तापनि, आधुनिक कृषि प्रविधिको अभाव र कृषिमा श्रमिकहरूको न्यूनतम प्रवृत्तिले युवाहरूलाई कृषि क्षेत्रमा आकर्षित गर्न सकेको छैन। कृषि क्षेत्रमा हुने सीमित अवसरहरू बेरोजगारीको मुख्य कारण बनेका छन्।समाधान:राज्यले कृषि क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोगलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्छ र कृषकलाई आधुनिक उपकरण र तालिमको अवसर प्रदान गर्नुपर्छ। यसले कृषि क्षेत्रलाई आकर्षक बनाउनेछ र बेरोजगारीको दर घटाउन मद्दत गर्नेछ।
३. निजी क्षेत्रको विस्तारमा कमी- नेपालमा निजी क्षेत्रको विस्तार र रोजगारका अवसरहरूको विकासमा असंतुलन छ। धेरै व्यवसाय र उद्योगहरूले युवाहरूको मागको हिसाबले अवसरहरू सिर्जना गर्न सकेका छैनन्।समाधान:राज्यले निजी क्षेत्रको प्रोत्साहन गर्नुपर्नेछ। यसका लागि, लगानीमा अनुकूल नीति निर्माण र नयाँ उद्योगहरूको स्थापना गर्न राज्यले पहल गर्नुपर्छ। यसले रोजगार सिर्जना गर्ने र बेरोजगारी घटाउनेमा मद्दत गर्नेछ।
राज्यको भूमिका- नेपालको बेरोजगारी समस्या समाधान गर्न राज्यको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। राज्यले रोजगार सिर्जनामा महत्त्वपूर्ण पहल गर्नुपर्छ, जसमा प्राविधिक शिक्षा र व्यावसायिक प्रशिक्षणलाई प्राथमिकता दिनु, कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण गर्नु र निजी क्षेत्रको विकासमा सहकार्य गर्नु पर्छ। त्यसैगरी, राज्यले प्रविधिको प्रयोग र बजारको मागसँग मिल्ने शिक्षा नीति बनाउन पनि आवश्यक छ।
अन्त्यमा, बेरोजगारीको समस्या समाधान गर्न सबै सरोकारवालाहरूको सहकार्य आवश्यक छ। राज्य, निजी क्षेत्र र शिक्षा संस्थाहरूको सहकार्यले मात्रै बेरोजगारीको समस्यालाई समाधान गर्न सकिन्छ। यसका लागि, राज्यले आफ्नो भूमिका सक्रिय रूपमा निभाउनु पर्नेछ, जसले युवा वर्गलाई उज्जवल भविष्यतर्फ डोर्याउनेछ।लेखक: [तपाईंको नाम]