Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. समूह क मा दिइएका शब्दहरूको अर्थ समूह 'ख' बाट पहिचान गरी लेख्नुहोस् :
समूह 'क' समूह 'ख' अजिम झल्को तीक्षण सजीव खाडल श्रेष्ठ आभास प्रखर अनौठो खाल्टो A.अजिम → अनौठोतीक्षण → प्रखरखाडल → खाल्टोआभास → झल्को - Q.२. तल दिइएको अनुच्छेदबाट उपयुक्त शत्र पहिचान गरी खाली ठाउँ भर्नुहोस्: हिजोआज सामानको मुल्य आकासिएको छ । गरिबको जीवनलाई अर्थले सङ्कीर्ण बनाएको छ । थैलोभरि हजारका नोट लिएर बजार जाँदा एउटा सानो थैली भरिने सामग्री पनि आउदैन । प्रशस्त आय हुनेहरूका लागि त मूल्य जति बढे पनि फरक पर्दैन किनभने उनीहरूमा व्यय गर्ने शक्ति हुन्छ । (क) ....... को पर्यायवाची शब्द 'सामग्री' हो । (ख) …… को विपरीतार्थी शब्द 'व्यय' हो । (ग) 'थैलो'को लघुतावाची शब्द …… हो । (घ) …… अनेकार्थी शब्द हो ।A.(क) वस्तु को पर्यायवाची शब्द 'सामग्री' हो।(ख) आय को विपरीतार्थी शब्द 'व्यय' हो।(ग) 'थैलो'को लघुत्ववाची शब्द थैली हो।(घ) मूल्य अनेकार्थी शब्द हो।
- Q.३. अर्थ स्पष्ट हुने गरी वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस् : परिमार्जन, खिन्न हुनुA.१. परिमार्जन – शिक्षकले हाम्रो निबन्धमा केही सुधार गरी परिमार्जन गर्नुभयो।२. खिन्न हुनु – परीक्षामा असफल भएपछि ऊ निकै खिन्न भयो।
- Q.४. तलको शब्द समूहबाट शुद्ध शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् :(अ) बन्दोवस्त, बन्दोबस्त, वन्दोवस्त, वन्दोबस्त,(आ) कन्ठ, कङ्ठ, कञठ, कण्ठA.बन्दोबस्तकण्ठ
- Q.५. तलको वाक्य शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्ः राष्ट्रलाई सशक्त र भावनात्मक रूपमा एकताको सुत्रमा बाँध्ने उनका प्रेरणा दायी कार्यप्रती सिङ्गो राष्ट्र गौरव बोध गर्दछA.राष्ट्रलाई सशक्त र भावनात्मक रूपमा एकताको सूत्रमा बाँध्ने उनका प्रेरणादायी कार्यप्रति सिङ्गो राष्ट्र गौरवबोध गर्दछ।
- Q.६. तलका रेखाङ्कित शब्दहरूको वर्ग छुट्याउनुहोस्:A.१. ती → सर्वनाम२. ऊ → सर्वनाम३. आइपुगेछ → क्रिया
- Q.७.(क) तल दिइएको अनुच्छेद पढी उपसर्ग लागेर बनेका दुईओटा र प्रत्यय लागेर बनेका दुईओटा शब्द पहिचान गरी तिनीहरूको नोट प्रक्रिया देखाउनुहोस् : २वर्तमान समयमा विज्ञान र प्रविधिले गरेका उन्नतिले मानव जीवन सहज बनेको छ । भौतिक सुखको आनन्दसँगै मानवभित्रको मानवता हराएर दानवीय प्रवृत्ति पनि देखिएको छ ।(ख) तल दिइएको अनुच्छेदबाट एउटा समस्त शब्द पहिचान गरी विग्रह, एउटा विग्रह पदावली पहिचान गरी समस्त शब्द निर्माण गर्नुहोस् र दुईओटा द्वित्व शब्द पहिचान गरी निर्माण प्रक्रिया देखाउनुहोस्: २बिदाको दिन बिहानै साथीभाइ मिलेर वनमा भोज जान तम्तयार हुँदा एक छिनमा नै आकाश कालो र निलो भई बाछिटासहितको ठुलो पानी पन्यो । केही समयपछि आफ्नो छातासाता ओढेर बस बिसौनीतिर लागेको हामीले सरसामान ओसायौँ ।A.१. उपसर्ग लागेर बनेका शब्दहरू:
- अशुद्ध → शुद्ध (उपसर्ग: अ- + मूल शब्द: शुद्ध)
- उन्नति → उन्नतिले (उपसर्ग: उ- + मूल शब्द: न्नति)
२. प्रत्यय लागेर बनेका शब्दहरू:- सहज → सहजता (मूल शब्द: सहज + प्रत्यय: -ता)
- मानव → मानवता (मूल शब्द: मानव + प्रत्यय: -ता)
१. समस्त पद पहिचान र विग्रहबस बिसौनी → बसका लागि बनाइएको बिसौनी२. विग्रह पदावली पहिचान र समस्त पद निर्माणछाता साता → छातासाता३. द्वित्व शब्दहरू र निर्माण प्रक्रिया१. कालो निलो → द्वित्व निर्माण: (कालो + निलो)२. ठुलो पानी → द्वित्व निर्माण: (ठुलो + पानी) - Q.८. कोठकमा दिइएका धातु र सङ्केतका सहायताले तलका वाक्य पुरा गर्नुहोस्ः (क) नेपालमा राष्ट्रपति निर्वाचन सम्पन्न …..। (हुः सामान्य भूत) (ख) उनीहरू सभ्य नागरिक …….। (बन्: अपूर्ण भविष्यत्) (ग) प्रकाशनले उपयोगी पुस्तकहरू ……. | ((छपाउ: अभ्यस्त भूता) (घ) समा खातुनले आफ्नो सोच ……। (बदलः पूर्ण वर्तमान)A.(क) नेपालमा राष्ट्रपति निर्वाचन सम्पन्न भयो।(ख) उनीहरू सभ्य नागरिक बन्नेछन्।(ग) प्रकाशनले उपयोगी पुस्तकहरू छपाउँथ्यो।(घ) समा खातुनले आफ्नो सोच बदलेकी छिन्।
- Q.९. ‘नेपालमा फुटबल खेलको विकास' शीर्षकमा सम्भावनार्थक क्रियापद प्रयोग गरी चार वाक्य लेख्नुहोस् ।A.१. यदि सरकारले उचित लगानी गरेमा नेपालमा फुटबल खेलको स्तर उन्नत हुन सक्नेछ।२. राम्रो पूर्वाधार निर्माण गर्न सकिएमा नेपाली खेलाडीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्न सक्नेछन्।३. यदि विद्यालयस्तरबाटै खेलाडी उत्पादन गर्ने नीति लागू गरिएमा नेपालमा फुटबल खेल धेरै लोकप्रिय बन्न सक्नेछ।४. राम्रो प्रशिक्षण तथा व्यवस्थापन भएमा नेपाली फुटबल टोलीले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सफलता हासिल गर्न सक्नेछ।
- Q.१०. तलका वाक्यहरूलाई कोष्ठकको निर्देशनानुसार परिवर्तन गर्नुहोस्:(क) उनले राष्ट्रको गौरव बढाए । (द्वितीय पुरुष)(ख) नव गायिका मधुमाया हृदय छुने गीत गाउँछिन् । (वाक्य विश्लेषण)(ग) भाइ इन्जिनियर बन्ने छ । (प्रेरणार्थक)(घ) रामेश्वरले हामीलाई बोलाए । (कर्मवाच्य)A.तँले राष्ट्रको गौरव बढायौ।विषय: नव गायिका मधुमायाक्रिया: गाउँछिन्वस्तु: हृदय छुने गीतभाइलाई इन्जिनियर बन्न लगाइयो।हामीलाई रामेश्वरद्वारा बोलाइयो।
- Q.११. तलको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् चराहरू आकाशमा जता मन लाग्यो, त्यतै उडेको देख्दा मान्छेलाई पनि उद्दने इच्छा लाग्थ्यो । इच्छा गरेर मात्रै मान्छे उड्न सक्दैनथ्यो । उड्न सकिन्छ भन्ने मान्छेमा पक्का पत्यार थिएन । हुन त हाम्रो समाजमा देवता, राक्षस र परीहरू मात्र होइन साधारण मानिसहरू पनि उडेका अनेको दन्त्य कथाहरू पनि छन् । रामायणमा समेत लकाका राजा रावणसित पुष्पक विमान थियो, जसमा राम आफ्नी पत्नी सीतालाई राखेर वाफ्नो राजधानी अयोध्या फर्के भन्ने बयान पनि छ । आधुनिक विज्ञानको उन्नति भएपछि भने साँच्चे ने मान्छे आकाशमा चरा जस्तै उडेर एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा जान थालेको छ । हिंडेर जानुपर्दा महिनौं लाग्दा पनि पुग्न नसकिने ठाउँमा आज हामी केही समयमै उडेर सजिलै पुग्न सक्छौं । संसारलाई आवतजावतका लागि सुविधा दिने यस्तो वायुयान सर्वप्रथम वि.सं. १९६० मा मात्र बनेको हो । लियोनार्दो दा भिन्ची नै पहिला मानिस हुन् जसले मान्छे उपयुक्त यन्त्र बनाएर पक्का उड्न सक्छ भनेर पत्यार गरेका थिए । उनको समयमा पेट्रोल पत्ता लागि नसकेकाले उनले आफूले यान उडाउन भने सकेतन । पछि दा भिन्ची के रेखाचित्रहरूको अध्ययन गरी अमेरिकी दाजुभाइ विल्भर राइट र ओर्भिल राइटले पेट्रोल प्रयान गरेको यन्त्र चलाई आफ्नो वायुयानलाई सफलताका साथ आकाशमा उडाएका थिए ।प्रश्नहरू(क) 'उनको समयमा पेट्रोल पत्ता लागि नसकेकाले उनले आफूले यान उडाउन भने सकेनन् ।" वाक्यलाई करणमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् ।(ख) अनुच्छेदमा रेखाङ्कित शब्दको कारक र विभक्ति पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।(ग) “उड्न सकिन्छ भन्ने मान्छेमा पक्का पत्यार थिएन।" वाक्यलाई सरल वाक्यमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् ।(घ) “इच्छा गरेर मात्रै मान्छे उड्न सक्दैनथ्यो ।" यस वाक्यलाई आलङ्कारिक वाक्यमा परिवर्तन गरी लेख्नुहोस् ।A.पेट्रोल पत्ता लागेको भए उनले आफूले यान उडाउन सक्थे।रेखाङ्कित शब्द: "मान्छेमा"
- कारक: अधिकरण
- विभक्ति: -मा
मान्छेमा उड्न सकिन्छ भन्ने पक्का पत्यार थिएन।मान्छेले आकाशमा पखेटा नफुटेसम्म उड्न सक्दैन - Q.१२. तल दिइएको अनुच्छेद पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् प्रकृतिमा विभिन्न समयमा मानव समुदाय, पशुपन्छी, प्रकृति आदिलाई विध्वंश गर्ने प्रकृतिको रौद्र रूपलाई नै प्राकृतिक प्रकोष भनिन्छ । बाढी, पहिरो, खण्डवृष्टि, अनावृष्टि, अल्पवृष्टि अतिवृष्टि, आंधी, भूकम्प, आदि प्राकृतिक प्रकोपका उदाहरण हुन् । बढ्दो जनसङ्ख्या अव्यवस्थित बसोबास तथा वैज्ञानिक उन्नतिका कारण विभिन्न किसिमका जलचर र बलचर लोप हुँदै छन् । यस्ता समस्याहरूबाट उत्पन्न हुने वातावरणीय असन्तुलनको खतराबाट विश्वलाई जोगाउने काम जङ्गलले गर्छ । यसबाहेक सम्पूर्ण प्राणीलाई सास फेर्न आवश्यक पर्ने अक्सिजन, प्राकृतिक सुन्दरता, मान्छेका दैनिक आवश्यकताका वस्तु, पानीको स्रोत र भूक्षय नियन्त्रणमा वनजङ्गलले विशिष्ट भूमिका खेलेको हुन्छ । जङ्गल आफैँमा प्राकृतिक सम्पदा, वन्यजन्तु तथा पन्छीहरूको साझा आश्रयस्थल र वातावरणीय सन्तुलनको आधार हो । यसको संरक्षण गरी बाढी, पहिरो, प्राकृतिक प्रकोपको घटना र त्यसबाट हुने हानीनोक्सानीबाट सबै बच्नु पर्दछ । यसको संरक्षण गर्न जनचेतना जगाउनु पर्दछ । नाङ्गा पाखापखेरामा वृक्षरोपण गर्नु पर्दछ । जथाभावी चरन र चोरी पैठारी नियन्त्रण गर्नु पर्दछ । सामुदायिक वनको अवधारणालाई प्राथमिकता दिई वन संरक्षणकर्तालाई पुरस्कार र विनाशमा लागेकालाई सजायको व्यवस्था गरिनु पर्दछ ।प्रश्नहरू :(क) प्राकृतिक प्रकोप केलाई भनिन्छ ?(ख) प्राणीहरू किन लोप हुँदै छन् ?(ग) वनजङ्गलले कस्तो भूमिका खेलेको हुन्छ ?(घ) वनजङ्गलको संरक्षण कसरी गर्न सकिन्छ ?(ङ) 'आश्रयस्थल' र 'भूक्षय' को अर्थ लेख्नुहोस् ।A.प्राकृतिक प्रकोप प्रकृतिमा विभिन्न समयमा मानव समुदाय, पशुपन्छी, र प्रकृति आदिलाई विध्वंश गर्ने प्रकृतिको रौद्र रूपलाई भनिन्छ। यसका उदाहरणहरूमा बाढी, पहिरो, खण्डवृष्टि, अनावृष्टि, आंधी, भूकम्प आदि पर्दछन्।प्राणीहरू लोप हुँदै छन् भनेको हो कि बढ्दो जनसङ्ख्या, अव्यवस्थित बसोबास र वैज्ञानिक उन्नतिका कारण विभिन्न किसिमका जलचर र बलचर लोप हुँदै छन्।वनजङ्गलले कस्तो भूमिका खेलेको हुन्छ भनेको हो कि यो वातावरणीय असन्तुलनको खतराबाट बचाउँछ, अक्सिजन प्रदान गर्छ, प्राकृतिक सुन्दरतामा योगदान पुर्याउँछ, मान्छेका दैनिक आवश्यकताका वस्तुहरू प्रदान गर्छ, पानीको स्रोतको संरक्षण गर्छ, र भूक्षयको नियन्त्रणमा सहयोग पुर्याउँछ।वनजङ्गलको संरक्षण कसरी गर्न सकिन्छ भनेको हो कि यसका लागि जनचेतना जगाउनुपर्छ, नाङ्गा पाखापखेरामा वृक्षरोपण गर्नुपर्छ, जथाभावी चरन र चोरी पैठारी नियन्त्रण गर्नुपर्छ, र सामुदायिक वनको अवधारणालाई प्राथमिकता दिइ, वन संरक्षणकर्तालाई पुरस्कार र विनाशमा लागेकालाई सजायको व्यवस्था गर्नुपर्छ।आश्रयस्थल: आश्रय प्राप्त गर्ने स्थान, जहाँ प्राणीहरूको बसेर सुरक्षा प्राप्त गर्न सक्छन्।भूक्षय: जमिनको नास, विशेष गरेर माटोको क्षति वा नाश, जसले कृषि या प्राकृतिक भूभागलाई प्रभाव पार्छ।
- Q.१३. तलका प्रश्नहरूमध्ये कुनै एक प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्ः(क) तलका बुँदाहरूका आधारमा जीवनी तयार पार्नुहोस्नाम : बाबुराम आचार्यजन्म मिति : वि.सं. १९४४ फागुन ९ गतेजन्मस्थान : काठमाडौंमाता / पिता : शिवकुमारी र धर्मदत्तशिक्षा : प्रारम्भिक शिक्षा घरमा नै बाजे पशुपति आचार्यबाट पाएका वनारसबाट ज्योतिष विषयमा उच्च शिक्षा प्राप्तगरेकाकृति :'पुराना कवि र कविता', 'तुलनात्मक सुन्दर काण्ड', 'नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त', चीन र तिब्बतसँग नेपालकोसम्बन्ध आदि ।विशेषता र योगदान : असाधारण प्रतिभा, तीव्र स्मरण शक्ति, बेजोड अध्ययनशीलता, प्रखर कल्पना शक्ति, अन्वेषण र खोजमा अभिरुचि, नेपाली भाषा, साहित्य र इतिहासका अन्वेषक, विश्वको सर्वोच्च शिखरलाई सगरमाथा भनी नामकरण गर्ने व्यक्ति ।पुरस्कार र सम्मान : वि.सं. २००८ सालमा इतिहास शिरोमणि उपाधि त्रिभुवन पुरस्कार, गोरखा दक्षिण बाहु, प्रज्ञा प्रतिष्ठानका आजीवन सदस्य ।मृत्यु : वि.सं. २०२९ भाद्र २२ गते(ख) धूम्रपानले लिन्छ ज्यान' शीर्षकमा एउटा वक्तृता तयार पार्नुहोस् ।A.बाबुराम आचार्य – नेपाली इतिहासका शिरोमणिबाबुराम आचार्य नेपालका एक महान इतिहासकार, साहित्यकार तथा अनुसन्धाता थिए। उहाँको जन्म वि.सं. १९४४ फागुन ९ गते काठमाडौंमा भएको थियो। उहाँका पिता धर्मदत्त आचार्य र माता शिवकुमारी आचार्य हुनुहुन्थ्यो।उहाँको प्रारम्भिक शिक्षा घरमै उहाँका बाजे पशुपति आचार्यबाट भएको थियो। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि उहाँ वनारस जानुभयो र त्यहाँबाट ज्योतिष विषयमा उच्च शिक्षा प्राप्त गर्नुभयो। अध्ययनशील र अनुसन्धानप्रति रुचि राख्ने बाबुराम आचार्य नेपाली इतिहास, भाषा, र साहित्यका महत्वपूर्ण अन्वेषक बने।उहाँका प्रमुख कृतिहरूमा पुराना कवि र कविता, तुलनात्मक सुन्दर काण्ड, नेपालको संक्षिप्त वृत्तान्त, तथा चीन र तिब्बतसँग नेपालको सम्बन्ध आदि पर्दछन्। नेपाली इतिहास अध्ययन र अनुसन्धानमा उहाँको ठूलो योगदान छ। विशेषगरी, विश्वको सर्वोच्च शिखरलाई ‘सगरमाथा’ नामकरण गर्ने श्रेय उहाँलाई जान्छ।उहाँको असाधारण प्रतिभा, तीव्र स्मरणशक्ति, प्रखर कल्पना शक्ति, तथा अध्ययनशीलताको उच्च सम्मानस्वरूप वि.सं. २००८ मा ‘इतिहास शिरोमणि’ उपाधि प्रदान गरियो। साथै, त्रिभुवन पुरस्कार, गोरखा दक्षिण बाहु, र प्रज्ञा प्रतिष्ठानका आजीवन सदस्यको रूपमा समेत सम्मानित हुनुभयो।नेपालको इतिहास र साहित्यमा महत्वपूर्ण योगदान दिएर बाबुराम आचार्य वि.सं. २०२९ भाद्र २२ गते दिवंगत हुनुभयो। उहाँको योगदान नेपाली भाषा, साहित्य, र इतिहासमा सदैव अमर रहनेछ।वक्तृता – ‘धूम्रपानले लिन्छ ज्यान’माननीय अध्यक्षज्यू, आदरणीय शिक्षकगण, तथा मेरा प्रिय साथीहरू,आज म यहाँ ‘धूम्रपानले लिन्छ ज्यान’ भन्ने गम्भीर विषयमा आफ्ना विचार व्यक्त गर्न आएको छु। धूम्रपान हाम्रो समाजमा व्यापक रूपमा फैलिएको नराम्रो बानी हो, जसले मानिसको स्वास्थ्यलाई गम्भीर रूपमा क्षति पुर्याउँछ।धूम्रपानले फोक्सोको क्यान्सर, हृदयघात, दम, उच्च रक्तचापजस्ता घातक रोग निम्त्याउँछ। यसको कारणले मात्र हरेक वर्ष लाखौँ मानिसले अकालमै ज्यान गुमाइरहेका छन्। चुरोटमा हुने निकोटिन नामक विषाक्त पदार्थले शरीरलाई निर्भर बनाउँछ र मानसिक तथा शारीरिक रूपमा कमजोर पार्छ।साथै, धूम्रपानले व्यक्तिगत मात्र होइन, सामाजिक तथा वातावरणीय असर पनि पार्छ। घरपरिवारका सदस्य, विशेषगरी बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरूलाई यसले अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव पार्छ, जसलाई ‘निष्क्रिय धूम्रपान’ भनिन्छ। यो निष्क्रिय धूम्रपान पनि उतिकै हानिकारक छ।यस समस्याबाट बच्नका लागि सबैले धूम्रपान त्याग्नुपर्छ। सरकारले धूम्रपानविरुद्ध कडा कानुन लागू गर्नुपर्छ, जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ, र युवाहरूलाई स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गर्नुपर्छ।अन्तमा, म सबैलाई अनुरोध गर्न चाहन्छु— धूम्रपानको लतबाट बचौं, अरूलाई पनि बचाऊँ। किनकि, धूम्रपानले केवल केही क्षणको आनन्द दिन्छ, तर दीर्घकालीन रूपमा जीवन नष्ट गर्छ। स्वस्थ रहौं, धूम्रपान त्यागौं!धन्यवाद!
- Q.१४. स्वदेशमा बसेर काम गरेमा नै राष्ट्रको उन्नति हुने कुरा बताउँदै विदेशमा बस्ने मामालाई चिठी लेख्नुहोस् । अथवा आफ्नी दिदीको विवाहमा बुबाको तर्फबाट इष्टमित्रलाई दिइने निमन्त्रणा पत्रको नमुना तयार पार्नुहोस् ।विदेशमा बस्ने मामालाई चिठीनिमन्त्रणा पत्रA.प्रिय मामा,नमस्कार!यहाँको कुशल क्षेमको कामना गर्दै यो चिठी लेख्दैछु। हामी सबै घरमा सकुशल छौँ र तपाईंको खबर पाउने चाहना राखेका छौँ।मामा, तपाईं अहिले परदेशमा हुनुहुन्छ र राम्रो कमाइ गर्दै हुनुहुन्छ भन्ने सुनेर खुशी लागेको छ। तर, म सोचिरहन्छु— यदि हाम्रा दक्ष जनशक्ति विदेशमा मात्र गएर बस्ने हो भने हाम्रो देश कसरी समृद्ध हुन्छ? नेपाललाई अगाडि बढाउन हाम्रै मेहनतको आवश्यकता छ। स्वदेशमै मेहनत गरे पनि राम्रो अवसरहरू पाइन्छ, त्यसैले विदेशभन्दा आफ्नै ठाउँमा बसेर राष्ट्रको उन्नतिमा योगदान दिनु अझ राम्रो हुन्छ।नेपाल प्राकृतिक स्रोतसाधनले भरिपूर्ण छ, कृषि, पर्यटन, जलविद्युत् जस्ता क्षेत्रमा काम गर्ने हो भने हाम्रो देशलाई आत्मनिर्भर बनाउन सकिन्छ। युवाहरू विदेश जाने क्रम बढ्दो छ, जसले गर्दा नेपाललाई कुशल जनशक्तिको अभाव भइरहेछ। यदि हामी सबै मिलेर स्वदेशमै काम गर्ने हो भने देशको आर्थिक अवस्था बलियो बनाउन सकिन्छ।मामा, म आशा गर्दछु कि तपाईं पनि चाँडै नेपाल फर्कनुहुन्छ र यहीँ केही सिर्जनात्मक काम गरेर देशको उन्नतिमा हात बढाउनुहुन्छ। तपाईंको चाँडो फर्कने आशामा रहँदै पत्र समाप्त गर्दछु।तपाईंको भान्जा/भान्जी,[तपाईंको नाम]श्री ................. ज्यु,शुभ नमस्कार!हाम्री प्रिय छोरी/दिदी [दिदीको नाम] को शुभ विवाहको पावन अवसरमा तपाईंलाई हार्दिक निमन्त्रणा गर्न चाहन्छौँ। पारिवारिक खुसीयालीमा तपाईंको उपस्थिति अनिवार्य रहोस् भन्ने हाम्रो हार्दिक इच्छा छ।विवाहको विवरण:मिति: [विवाहको मिति]समय: [समय]स्थान: [विवाह हुने स्थान]तपाईंको उपस्थितिले हाम्रो यस शुभ अवसरलाई अझ विशेष बनाउनेछ। कृपया आफ्नो अमूल्य समय निकालेर उपस्थित भइदिनुहुन अनुरोध गर्दछौँ।सादर निमन्त्रक:[बुबाको नाम] तथा सम्पूर्ण परिवार(कृपया आफ्नो परिवारसहित उपस्थित भइदिनुहोला।)
- Q.१५. तलको अनुच्छेद पढ़ी चारओटा बुँदा टिप्नुहोस् र एक तृतीयांशमा सारांश लेख्नुहोस् : पहाडको काखमा खेतीकिसानी गर्ने र गाईवस्तु पालेर आफ्नो जीविका चलाउँदै आएका किसान चौपट्टे मिलेर बसेको एउटा सुन्दर गाउँ रहेछ । त्यस गाउँको नजिक घना वनजङ्गल र गाईवस्तु चर्ने ठुलो फराकिलो खर्क रहेछ । हिउँदका दिनमा दिउँसो किसान गीत गाउँदै घाँसदाउरा लिन त्यही बनमा जाने र साँझपख फर्किने रहेछन् । यसै गरी उनीहरूको दैनिकी चल्दो रहेछ । एक दिन त्यस गाउँमा ठूलो आपत् आइलागेछ । कुरो के भएछ भने त्यस दिन पनि दशवाद जना महिला सधैं जस्तो घाँसदाउरा लिन भनेर वनमा गएका रहेछन् । धेरै टाढा गएर घाँसदाउरा गर्दाखेरि उनीहरू यताउता छरिएछन् अनि घाँसदाउराका आ-आफ्ना भारी तयार गर्दै रहेछन् । यत्तिकैमा एउटी महिलालाई एउटा अजङ्गको राक्षसले देखेछ र तिनलाई समातेर खाने सुर कसेछ । ती महिलाले चिच्याएर हारगुहार गरिछन् । वरपरका सबै महिला त्यहाँ जम्मा भएछन् । आम्मै नि । त्यस डरलाग्दो राक्षसले ती महिलालाई आफ्ना लामा लामा नङ्ग्राले चिथोर्दे पो रहेछ । अरु महिलाले राक्षसका अगाडि केही गर्ने हिम्मत गरेनछन् । सबै डराएर हुँदै कराउँदै गाउँमा गुहार माग्न गएछन् । घाँसदाउरा गर्न वनमा गएका महिला कराउँदै गुहार माग्दै गाउँमा आएको देखेपछि सबै गाउँले जम्मा भएछन् । वनमा भएको उपद्रोका बारेमा जानकारी लिएछन् ।A.चारओटा बुँदा:
- पहाडको काखमा किसानहरू खेती गर्दै गाईवस्तु पालेर जीविका चलाउँथे।
- हिउँदमा किसानहरू घाँसदाउरा गर्न वनमा जान्थे।
- एक दिन घाँसदाउरा गर्न गएका महिलामध्ये एउटीलाई अजङ्गको राक्षसले समात्न खोज्यो।
- डराएका महिलाहरू गाउँमा गुहार माग्न आए र गाउँलेहरू वनमा भएको घटनाबारे जान्न जम्मा भए।
सारांश:पहाडको काखमा रहेका किसानहरू खेती र पशुपालन गरी जीवनयापन गर्थे। हिउँदका दिनमा उनीहरू वनमा घाँसदाउरा गर्न जान्थे। एक दिन केही महिला घाँसदाउरा गर्न गएका बेला एउटा राक्षसले एक महिलालाई समात्न खोज्यो। उनी डराएर चिच्याइन्, तर अरू महिलाहरू डराएर गाउँमा गुहार माग्न गए। गाउँलेहरू जम्मा भई घटनाबारे जानकारी लिए। - Q.१६. तलका कुनै दुई प्रश्नको सङ्क्षिप्त उत्तर दिनुहोस् :(क) तलको जीवनीको अंश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :सङ्घर्ष नै सङ्घर्षले खारिएका माइकल फेराडेको जीवनमा दुःख र कष्टका कहाली लाग्दा कहरले बाटो छेक्न खोजे पनि उनले कहिल्यै हरेस खाएनन् । त्यसैले त उनी गरिबीको गर्तबाट उठेर विज्ञानका आविष्कारमार्फत प्रसिद्धिको शिखर चुम्न पुगे । एउटा साधारण परिवारको व्यक्ति पनि आफ्नो अठोट र लगाव भयो भने जस्तोसुकै लक्ष्यमा पुग्न सम्भव हुँदो रहेछ बर्न परणा माइकल फैराडेको जीवनबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ । यिनै महान् फेराडेको २५ अगस्त १८६७ हैपटन कोर्ट स्थित निवासमै निधन भयो । उनको निधन भएपनि उनले प्रतिपादन गरेका सिद्धान्त र अनुसन्धान गरेका आविष्कारका माध्यमबाट युग युगसम्म उनी बाँचिरहेकै छन् र भाँचिरहने छन् ।प्रश्नहरू:(अ) माइकल फेराडेको जीवनमा केले बाटो छेक्न खोज्यो ?(आ) मानिस कसरी लक्ष्यमा पुग्न सक्दो रहेछ ?(इ) फेराडे किन अमर भइरहने छन् ?(ई) 'सङ्घर्ष नै सङ्घर्षले खारिनु' को तात्पर्य के हो ?(ख) तलको कवितांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :मलाई डोकाको घाँसमाथि राखेरतिमीले उकाली ओराली गयौर तिम्रो ढाड कुप्रियो ।मलाई सधैँ सुखमा राखेरतिमीले हातमा ठेला उठायौर तिम्रो भाग्यरेखा मेटियो ।अब त फेरिनु पर्थ्यो तिम्रो दैनिकीतर दिदीले लेखिन् फेसबुकमा“आमाको पृथ्वीमादुःखको मौसम अझै पनि ।"प्रश्नहरूः(अ) आमाको के फेरिनु पर्थ्यो ?(आ) आमाको ढाड किन कुप्रियो ?(इ) आमाले 'म' पात्रलाई कसरी सुखमा राखिन् ?(ई) 'आमाको पृथ्वीमा दुःखको मौसम' भन्नुको अर्थ के हो ?(ग) तलको निबन्धांश पढी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् :यति बेला हामी विश्वको तेस्रो अग्लो शिखर कन्चनजङ्घाको काखमा थियौं। यो नेपाल र भारतको सिमाना छुट्याउने प्राकृतिक पर्खाल र नेपाल आमाको पहरेदार पनि हो । सिर्रसिर्र हावा चलिरहेको थियो । मौसम सफा थियो । कन्चनजङ्घा लगायत वरिपरिका सम्पूर्ण हिमशृङ्खला मुसुमुसु मुस्कुराइरहेका थिए । घामको लालीले कञ्चनजङ्घा सिंगारिएको थियो । यात्राको सबैभन्दा रोमाञ्चक क्षण थियो यो । लाग्थ्यो, हिउँ चुम्दै व्युझेको अरुणको मलिन किरणको फैलावटसँगै कञ्चनजङ्घा शीतल पवनमार्फत पहाड र तराईलाई शान्तिको सन्देश पठाइरहेछ । त्यो क्षण हामी त्यति नै खुसी थियौँ, सायद जो ब्राउन र जर्ज ब्रान्ड पहिलो पटक सन् १९४५ मा कञ्चनजङ्घाको सफल आरोहण गर्दा जति खुसी भएका थिए ।प्रश्नहरू:(अ) कञ्चनजङ्घाले के केको काम गरेको छ ?(आ) हावा कसरी चलेको थियो ?(इ) यात्राको रोमाञ्चक क्षण कुन थियो ?(ई) 'पहाड र तराईलाई शान्तिको सन्देश पठाउनु’ को अर्थ के हो ?A.दुःख र कष्टका कहाली लाग्दा कहरले बाटो छेक्न खोज्यो।अठोट र लगाव भएमा मानिस जस्तोसुकै लक्ष्यमा पुग्न सक्छ।उनले प्रतिपादन गरेका सिद्धान्त र आविष्कारका कारण फेराडे अमर भइरहने छन्।निरन्तर संघर्षले मानिसलाई अझै सक्षम, बलियो, र अनुभवी बनाउनु ‘सङ्घर्ष नै सङ्घर्षले खारिनु’ को तात्पर्य हो।आमाको दैनिकी फेरिनु पर्थ्यो।डोकाको घाँसमाथि भारी बोक्दा आमाको ढाड कुप्रियो।आमाले आफ्नो हातमा ठेला उठाएर ‘म’ पात्रलाई सधैं सुखमा राखिन्।आमाको जीवनमा दुःख र कठिनाइ अझै पनि रहेको बुझाउन ‘आमाको पृथ्वीमा दुःखको मौसम’ भनिएको हो।कञ्चनजङ्घाले नेपाल-भारतको सिमाना छुट्याउने प्राकृतिक पर्खाल र नेपालको पहरेदारको काम गरेको छ।हावा सिर्रसिर्र गरी चलेको थियो।कञ्चनजङ्घाको शिखर नजिक पुग्नु यात्राको सबैभन्दा रोमाञ्चक क्षण थियो।कञ्चनजङ्घाले हिउँ र पवनमार्फत शीतलता दिई पहाड र तराईलाई शान्तिको अनुभूति गराउनुको अर्थ हो।
- Q.१७. तलको प्रश्नको तार्किक उत्तर दिनुहोस् : 'भविष्य निर्माण' कथाको बाल पात्र नरेशको मनमा पैदा भएको प्रतिहिंसाको भाव हटाउन पार्वतीद्वारा गरिएको प्रयत्न तपाईलाई कस्तो लाग्यो ? आफ्नो तर्क दिनुहोस् ।A.पार्वतीद्वारा नरेशको मनबाट प्रतिहिंसाको भाव हटाउन गरिएको प्रयास निकै प्रभावशाली, व्यवहारिक, र नैतिक दृष्टिले उचित लाग्छ। प्रतिहिंसाको भावना बाल मनोविज्ञान अनुसार परिस्थितिजन्य प्रतिक्रिया हो, जसलाई उचित मार्गदर्शन र सकारात्मक सोचमार्फत परिवर्तन गर्न सकिन्छ। पार्वतीले नरेशलाई प्रतिहिंसाभन्दा क्षमाशीलता, प्रेम, र सहानुभूति महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने शिक्षा दिन खोजेकी थिइन्।नरेश बालक भएकाले ऊ तत्कालै भावनात्मक रूपमा प्रतिक्रियाशील हुनसक्छ। यदि उसलाई उचित समयमै सही बाटो देखाइएन भने ऊ घृणा, आक्रोश, र हिंसात्मक प्रवृत्तितर्फ उन्मुख हुनसक्थ्यो। पार्वतीले उसको हृदय परिवर्तन गराउन सकारात्मक दृष्टान्त प्रस्तुत गरिन्, जसले उसलाई आत्मविश्लेषण गर्ने अवसर दियो।त्यसैले, पार्वतीको प्रयास समाजमा शान्ति, सहिष्णुता, र सकारात्मक सोचको विकास गर्न उदाहरणीय कदम मान्न सकिन्छ। यदि हरेक व्यक्ति नरेशलाई जस्तै मार्गदर्शन दिइयो भने समाजमा द्वेष र प्रतिहिंसाका घटनाहरू कम हुनसक्छन्।
- Q.१८. कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुहोस् :(क) करेसाबारीमा काम गर्दा व्यायाम, मनोरञ्जन र समयको समेत सदुपयोग हुन्छ(ख) जन्मे यहीं बुद्ध अनि भुकुटी र सीतायही माटामा कर्मयोग सिकाउँछ गीताजानभूमि, तपोभूमि, स्वप्नभूमि यहीगर्वसाथ गाउने गर्छ, जय धर्ती माता ।A.व्याख्या:यो भनाइले करेसाबारीको बहुपक्षीय फाइदालाई स्पष्ट पार्छ। करेसाबारी भनेको घरको वरिपरि सानो तरकारी वा फलफूल उत्पादन गरिने ठाउँ हो, जसले शारीरिक श्रमसँगै विभिन्न लाभ दिन्छ। करेसाबारीमा काम गर्दा शरीरलाई आवश्यक पर्ने व्यायाम स्वतः हुन्छ, किनभने माटो खन्नु, गोडमेल गर्नु, रोपाइँ गर्नुजस्ता क्रियाकलापले शरीरलाई सक्रिय बनाउँछ। यसले विशेष गरी शारीरिक परिश्रमको कमी भएका व्यक्तिहरूका लागि प्राकृतिक रूपमा व्यायामको अवसर प्रदान गर्छ।त्यसैगरी, हरियाली वातावरणमा काम गर्दा मानिस मानसिक रूपमा पनि स्फूर्त र आनन्दित हुन्छ, जसले करेसाबारीलाई मनोरञ्जनको राम्रो स्रोत बनाउँछ। तरकारी, फूल वा फलफूल उम्रँदै गएको हेर्नु, त्यसलाई स्याहार गर्नु तथा ताजा उत्पादन उपभोग गर्नु आफैंमा सुखद अनुभव हो। साथै, करेसाबारीमा समय बिताउँदा मानिस व्यर्थका गतिविधिमा समय खेर नफाली उत्पादनशील कार्यमा संलग्न हुन्छ, जसले समयको सही सदुपयोग गर्न सहयोग पुर्याउँछ।समग्रमा, करेसाबारीले शारीरिक स्वास्थ्य, मानसिक सन्तुष्टि, र समय व्यवस्थापनमा सघाउ पुर्याउने भएकाले यसको महत्त्व धेरै छ। यसले आत्मनिर्भरता बढाउने मात्र होइन, जीवनलाई स्वस्थ, व्यवस्थित, र सन्तुलित बनाउन मद्दत गर्छ।व्याख्या:यो कवितांशले नेपालको गौरवमय इतिहास, धार्मिक महत्त्व, र सांस्कृतिक पहिचानलाई उजागर गर्छ। नेपाल यस्तो पवित्र भूमि हो, जहाँबाट गौतम बुद्ध, भृकुटी, र सीता जस्ता महान् विभूतिहरू जन्मिएका छन्। गौतम बुद्धले विश्वलाई अहिंसा, शान्ति, र करुणाको मार्ग देखाए भने, भृकुटीले तिब्बतमा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिन्। त्यस्तै, सीता हिन्दू धर्मको पवित्र पात्र हुन्, जसको जीवन त्याग, सत्यता, र धर्मको प्रतीक मानिन्छ।यस कविताले कर्मयोगको सन्देश पनि दिन्छ। भगवद्गीता, जुन हिन्दू धर्मको प्रमुख ग्रन्थ हो, त्यसले कर्मयोग अर्थात् निष्काम कर्म (स्वार्थरहित कर्तव्य पालन) को शिक्षा दिन्छ। नेपालकै माटोमा जन्मेका महापुरुषहरूले यही दर्शनलाई आत्मसात् गरी मानव सभ्यताको विकासमा योगदान दिएका छन्। नेपाल केवल एक भौगोलिक भूभाग मात्र होइन, यो ज्ञान, धर्म, र आध्यात्मिक चेतनाको केन्द्र पनि हो।त्यसैले, नेपाललाई जन्मभूमि, तपोभूमि, र स्वप्नभूमि भनेर वर्णन गरिएको छ। जन्मभूमि भनेको जहाँ महान् विभूतिहरू जन्मन्छन्, तपोभूमि भनेको जहाँ महान् ऋषिमुनिहरूले तपस्या गर्छन्, र स्वप्नभूमि भनेको जहाँको संस्कृति, सभ्यता, र प्राकृतिक सौन्दर्यले सबैलाई मोहित बनाउँछ। नेपालीहरूले गर्वका साथ आफ्नी मातृभूमिलाई 'जय धर्ती माता' भनेर सम्मान गर्छन्।समग्रमा, यो कवितांशले नेपालप्रतिको गौरवभावलाई उजागर गर्दै यस देशको धार्मिक, ऐतिहासिक, र सांस्कृतिक महत्त्वलाई चित्रण गरेको छ। नेपालले विश्वसभ्यतामा पुर्याएको योगदानको सम्मान गर्दै हाम्रा महापुरुषहरूको आदर्शलाई आत्मसात् गर्नु आवश्यक छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :क) तल दिइएको 'नेपाली लोकबाजा' निबन्धांश पढी तल सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःहाम्रो नेपाली धर्ती अनेको मौलिक कला संस्कृतिको अनुपम सङ्ग्रहालय हो । यहाँ फलेका र फलेका अनेक सांस्कृतिक वैभवमध्ये हाथा लोकबाजा गौरव गर्न लायक सम्पत्ति हुन् । हाम्रो समाजमा प्रचलित तारने रेटेर मुखले फुकेर वा गजाले ठोकेर सुरजाल मिलाई विभिन्न अवसरमा बजाइने यस्ता यन्त्रविशेष वा वाचलाई नै लोकबाजा भनिन्छ । यिनीहरू नेपाली समाजको रहनसहन, जन्म, विवाह र मृत्युसंस्कारका साथै चाडपर्व, जात्रा, उत्सव, महोत्सव, मेलापात आदिसँग गाँसिएर आउंछन् । यी नेपाली लोकाना नेपाली समाजको मौलिक सभ्यता र संस्कृतिको शङ्खनाद गर्ने मौलिक पहिचानसमेत हुन् । नेपाली समाज सांस्कृतिक र जातीय विविधताले युक्त छ । वहाँका जातजातिले विभिन्न पर्व र संस्कारका अवसरमा बजाउने बाजामा पनि त्यस्तै विविधता पाइन्छ हाम्रो नेपाली लोकबाजाको इतिहास खोज्दै जाने हो भने मानव सभ्यता जत्तिकै पुरानो हुनुपर्छ । पुराण वा मिथकमा वर्णित शिवजीले हातमा | हम विष्णुका हातको शङ्ख र कृष्णका हातका मुरलीबाट पौराणिक कालदेखि नै बाजाको सुरुवात भएको मानिन्छ ।प्रश्न: नेपाली लोकबाजाको महत्त्व दिइएको निबन्धको अंश समेतका आधारमा स्पष्ट पार्नुहोस् ।(ख) 'समय पीडा' कवांश पढी तल सोधिएको प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्ःत्यसो त छोराहरूले उनलाई दिनहुँ फँ फोन गरी उनको हालचाल सोधिरहन्छन् र बिदा मिल्नासाथ घर आउने आश्वासन दिइरहन्छन् तर आमा तीन महिना ओछ्यान पर्दा पनि उनीहरूलाई घरमा आई बिरामी आमालाई हेर्ने अनुकूल मिलेन । रामनाथ, छोरी र घरकी सेविकाले जत्तिकै स्याहारसुसार र हेरविचार पुयाए पनि छोराहरूको सामीप्यको अभावले उनको मुटु चिरा चिरा परि नै रहेको छ । आँखा प्रतीक्षामा भित्रि नै रहेका छन् ।प्रश्नः 'समय पीडा' कथाले नेपाली समाजको यथार्थलाई कसरी प्रस्तुत गरेको छ ? दिइएको क्यांश समेतका आधारमा स्पष्ट पार्नुहोस् ।A.नेपाली लोकबाजाको महत्त्वनेपाली लोकबाजा हाम्रो सांस्कृतिक धरोहर हो, जसले नेपाली समाजको मौलिक सभ्यता, संस्कार, र परम्परालाई झल्काउँछ। निबन्धमा उल्लेख भएअनुसार, लोकबाजाहरू जन्म, विवाह, मृत्युसंस्कार, चाडपर्व, जात्रा, महोत्सव, तथा मेलापात जस्ता अवसरहरूमा बजाइन्छन्। यसले हाम्रो जीवनशैली र धार्मिक तथा सामाजिक गतिविधिहरूसँगको गहिरो सम्बन्धलाई दर्शाउँछ।नेपाली समाज सांस्कृतिक र जातीय विविधताले भरिपूर्ण छ, जसले गर्दा विभिन्न समुदायमा विभिन्न प्रकारका लोकबाजाहरू प्रचलित छन्। कतिपय बाजाहरू नाचगानसँग सम्बन्धित हुन्छन् भने केही विशेष धर्म, परम्परा, वा उत्सवमा मात्र बजाइन्छन्। उदाहरणका लागि, दमाहा, झ्याली, मादल, शंख, पञ्चेबाजा जस्ता बाजाहरू नेपाली संस्कृतिको अभिन्न हिस्सा हुन्।लोकबाजाको इतिहास निकै पुरानो छ। निबन्धमा शिवजीको डमरु, विष्णुको शंख, र कृष्णको मुरलीलाई उदाहरण दिँदै यसको उत्पत्तिलाई पौराणिक कालसँग जोडिएको छ। यसको अर्थ नेपाली लोकबाजाहरू केवल संगीतका साधन मात्र नभई धार्मिक आस्थासँग समेत गहिरो रूपमा गाँसिएका छन्।निबन्धले संकेत गरेअनुसार, नेपाली लोकबाजाहरू हाम्रो मौलिक पहिचान हुन्। आधुनिक प्रविधिले धेरै कुराहरूलाई बदल्दै लगे पनि यस्ता बाजाहरूले नेपाली संस्कृतिलाई जीवित राख्ने काम गरिरहेका छन्। त्यसैले, यी बाजाहरूको संरक्षण, प्रवर्द्धन, र नयाँ पुस्तालाई यसको महत्त्व बुझाउनु आवश्यक छ।समग्रमा, नेपाली लोकबाजाहरू हाम्रो गौरवशाली सांस्कृतिक सम्पत्ति हुन्, जसले मनोरञ्जन मात्र प्रदान गर्दैनन्, हाम्रो पहिचान, परम्परा, र सामाजिक एकतालाई पनि मजबुत बनाउँछन्। यसको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्नु सबै नेपालीको दायित्व हो।‘समय पीडा’ कथाले आधुनिक नेपाली समाजमा बढ्दो व्यस्तता, पारिवारिक सम्बन्धको कमजोर हुँदै गएको स्थिति, र वृद्ध आमाबाबुप्रतिको उदासीनता जस्ता यथार्थलाई मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।दिइएको कवांशमा आमाका छोराहरूले दिनहुँ फोन गरेर उनको हालचाल सोध्छन् र बिदा मिल्नासाथ घर आउने आश्वासन दिन्छन्, तर तीन महिनासम्म ओछ्यान परेकी आमालाई भेट्न पनि समय निकाल्न सकेनन्। यो घटनाले देखाउँछ कि आजको पुस्ता आमाबाबुप्रति भावनात्मक रूपमा कमजोर हुँदै गइरहेको छ। उनीहरू टाढैबाट कर्तव्य पूरा गरेको अनुभव गर्छन्, तर आमाले चाहेको माया, साथ, र सामीप्य दिन सक्दैनन्।नेपाली समाजमा परम्परागत रूपमा सन्तानलाई अभिभावकको सेवासुश्रूषा गर्नुपर्ने दायित्व मानिन्छ। तर आधुनिक जीवनशैली, व्यस्तता, रोजगारीका कारण छोराछोरी विदेश जाने वा सहरमा बस्ने गर्छन्, जसले गर्दा अभिभावकहरू वृद्ध अवस्थामा एक्लोपन र मानसिक पीडामा रहन बाध्य हुन्छन्।रामनाथ, छोरी, र सेविकाले आमाको राम्रो स्याहारसुसार गरे तापनि छोराहरूको सामीप्यको अभावले उनको मन चिराचिरा परेको देखिन्छ। यो दृश्य नेपाली समाजमा देखिने वास्तविकताको प्रतिनिधि हो, जहाँ भौतिक सुविधाले मानसिक सन्तुष्टि दिन सक्दैन। अभिभावकहरू आफ्ना सन्तानसँग समय बिताउन चाहन्छन्, तर उनीहरू आफ्नो व्यक्तिगत तथा व्यावसायिक जीवनमा यति व्यस्त हुन्छन् कि आफ्नै आमाबाबुलाई भेट्न समय दिन सक्दैनन्।समग्रमा, ‘समय पीडा’ कथाले नेपाली समाजमा वृद्ध अभिभावकहरूको एक्लोपन, छोराछोरीको व्यस्त जीवनशैली, र परिवारभित्रको बढ्दो दूरीलाई यथार्थपरक रूपमा चित्रण गरेको छ। यसले सबैलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ कि फोनमा कुराकानी र आश्वासन मात्र होइन, वृद्ध आमाबाबुप्रति प्रत्यक्ष माया, सामीप्य, र भावनात्मक साथ दिनु अझै महत्त्वपूर्ण छ।
- Q.१९. कुनै एक प्रश्नको समीक्षात्मक उत्तर दिनुहोस् :(क) सिपमूलक शिक्षाको महत्त्व(ख) नेपालमा पुष्प व्यवसाय(ग) मलाई मन पर्ने ठाउँA.सिपमूलक शिक्षाको महत्त्वशिक्षा कुनै पनि व्यक्तिको जीवनको महत्वपूर्ण आधार हो। तर केवल किताबी ज्ञानले मात्र जीवनलाई सफल बनाउन सकिँदैन। त्यसैले, आजको युगमा सिपमूलक शिक्षाको विशेष महत्त्व छ। सिपमूलक शिक्षा भनेको कुनै विशिष्ट कार्य गर्न सक्ने व्यावहारिक ज्ञान, सीप तथा दक्षता प्रदान गर्ने शिक्षा हो।नेपाल जस्तो विकासशील देशमा सिपमूलक शिक्षाले युवाहरूलाई आत्मनिर्भर बनाउन ठूलो भूमिका खेल्छ। विश्वविद्यालय तथा विद्यालयहरूबाट प्राप्त शैक्षिक प्रमाणपत्र मात्र रोजगारीको ग्यारेन्टी हुन सक्दैन। यदि कुनै व्यक्तिसँग व्यावहारिक सीप छ भने, उसले आफैं रोजगार सिर्जना गर्न सक्छ। उदाहरणका लागि, सिलाई-बुनाई, कृषि, पशुपालन, मेसिन मर्मत, कम्प्युटर तथा प्रविधिसम्बन्धी सीप सिकेका व्यक्तिहरूलाई रोजगार पाउन सहज हुन्छ।सिपमूलक शिक्षाले आत्मनिर्भरता मात्र होइन, राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको समृद्धिमा पनि योगदान दिन्छ। जब युवा जनशक्ति दक्ष बन्छ, तब उनीहरू स्वरोजगार बन्न सक्छन् र विदेश जाने बाध्यता कम हुन्छ।निष्कर्षमा, आजको प्रतिस्पर्धात्मक युगमा सिपमूलक शिक्षाको आवश्यकता अझ बढ्दै गएको छ। नेपाल सरकारले विद्यालय तथा कलेजहरूको पाठ्यक्रममा सिपमूलक शिक्षा समावेश गरेर युवाहरूलाई दक्ष बनाउन ध्यान दिनुपर्छ। यसले बेरोजगारी घटाउने मात्र होइन, आत्मनिर्भर र सशक्त समाजको निर्माण गर्न पनि मद्दत गर्दछ।नेपालमा पुष्प व्यवसायनेपाल प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण एक सुन्दर देश हो। यहाँका मनमोहक पहाड, हरियाली वनजङ्गल, र मनमोहक फुलबारीहरूले पर्यटकलाई लोभ्याउने गरेका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालमा पुष्प व्यवसाय (फ्लोरिकल्चर) एक महत्वपूर्ण उद्यमका रूपमा विकसित भइरहेको छ। फूलहरूको माग स्थानीय रूपमा मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि दिनप्रतिदिन बढ्दै गइरहेको छ।नेपालको हावापानी विभिन्न प्रकारका फूलहरूको उत्पादनका लागि उपयुक्त मानिन्छ। यहाँ गुलाब, लिली, गोदावरी, ट्युलिप, रातो गुराँस, चमेली, लगायतका फूलहरू व्यावसायिक रूपमा खेती गरिन्छन्। विशेष गरी काठमाडौं उपत्यकामा पुष्प व्यवसाय राम्रोसँग फस्टाइरहेको छ। विवाह, पूजा, धार्मिक समारोह, तथा अन्य विशेष अवसरहरूमा फूलहरूको माग उच्च हुने भएकाले यो व्यवसाय निकै आकर्षक बन्न पुगेको छ।नेपालमा पुष्प व्यवसायको सुरुवात करिब तीन दशक अघिदेखि भएको हो। साना किसान तथा व्यावसायिक कृषकहरूले फूल खेती गरी राम्रो आम्दानी गर्न थालेका छन्। पुष्प व्यवसायले हजारौँ मानिसलाई रोजगारी दिने मात्र नभई मुलुकको आर्थिक वृद्धिमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको छ। विशेष गरी, तिहार, दशैं, विवाह तथा अन्य उत्सवहरूमा फूलको व्यापार अत्यधिक हुने गर्दछ।नेपालमा पुष्प व्यवसायको थप विस्तार गर्नका लागि आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, उचित नीति निर्माण, व्यावसायिक तालिम तथा अन्तर्राष्ट्रिय निर्यात प्रवर्द्धन आवश्यक छ। सरकारले पुष्प खेतीलाई कृषिको एक महत्वपूर्ण हिस्सा बनाएर प्रवर्द्धन गर्न सकेमा नेपाललाई फूल निर्यात गर्ने देशका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। यसरी हेर्दा, पुष्प व्यवसाय नेपालको आर्थिक समृद्धिको एउटा महत्वपूर्ण खम्बा बन्न सक्ने देखिन्छ।मलाई मन पर्ने ठाउँप्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण हाम्रो नेपालमा धेरै रमणीय स्थानहरू छन्। हिमाल, पहाड, नदी, ताल, जङ्गल, तथा ऐतिहासिक र धार्मिक स्थलहरू जताततै पाइन्छन्। यस्ता धेरै स्थानहरूमध्ये मेरो सबैभन्दा मन पर्ने ठाउँ पोखरा हो। पोखराको प्राकृतिक सौन्दर्य, हरियाली वातावरण, हिमाली दृश्य, शान्त तालहरू, गुफा, र पर्यटकीय गतिविधिले मलाई सधैं लोभ्याउने गर्छ।पोखरा नेपालकै प्रमुख पर्यटकीय नगरी हो। यहाँ फेवा ताल, बेगनास ताल, रुपा ताल जस्ता सुन्दर तालहरू छन्। फेवा तालको किनारमा डुङ्गा सयर गर्दा मन प्रफुल्ल हुन्छ। तालको बिचमा रहेको तालबाराही मन्दिर धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण छ। त्यस्तै, सराङकोटबाट देखिने सूर्योदयको दृश्य अविस्मरणीय छ। हिमालको छायाँ तालमा पर्नु, माछापुच्छ्रे, अन्नपूर्ण, धौलागिरि जस्ता हिमश्रृंखलाको मनोरम दृश्यावलोकन गर्नु अद्भुत अनुभव हो।पोखरामा डेविस फल, गुप्तेश्वर गुफा, महेन्द्र गुफा जस्ता अनौठा प्राकृतिक स्थलहरू छन्। यहाँ प्याराग्लाइडिङ, बन्जी जम्पिङ, माउन्टेन बाइकिङ, ट्रेकिङ जस्ता रोमाञ्चक खेलहरू गर्न पाइन्छ। त्यसैले, प्रकृति र साहसिक गतिविधिमा रुचि राख्नेहरूका लागि पोखरा उत्तम गन्तव्य हो।मलाई पोखराको सफा, शान्त वातावरण, हरियाली पहाडहरू, शीतल हावापानी, र मैत्रीपूर्ण स्थानीय बासिन्दाहरू पनि मनपर्छन्। यस स्थानमा पुगेपछि मन नै आनन्दित हुन्छ। म समय मिलेसम्म फेरि पनि पोखरा घुम्न जाने योजना बनाउने गर्छु। नेपालका अन्य ठाउँहरू पनि सुन्दर छन्, तर पोखरासँग जोडिएको मेरो अनुभव विशेष भएकाले नै यो मेरो मन पर्ने ठाउँ हो।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.