Answers On/OffJS required
Group A
- Q.१. जीवनोपयोगी शिक्षाको अर्थ एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।A.उत्तर: व्यावहारिक जीवनमा उपयोगी हुने कौशल, ज्ञान र नैतिकतामा आधारित शिक्षा।
- Q.२. पूर्वीय चिन्तन अन्तर्गतका कुनै दुई परम्पराको नाम लेख्नुहोस् ।A.उत्तर: वैदिक परम्परा र बौद्ध परम्परा।
- Q.३. तपाईंको कुनै लेख, रचना चोरी भएमा तपाईंले गर्ने कुनै दुई कार्यहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।A.उत्तर:
- सम्बन्धित निकायमा उजुरी दिने।
- सार्वजनिक रूपमा आफ्नो अधिकारको संरक्षणको माग गर्ने।
- Q.४. तपाईंलाई मन पर्ने एउटा विषयवस्तुको अनुसन्धान शीर्षक तयार पार्नुहोस् ।A.उत्तर: "नेपाली युवामा सामाजिक सञ्जालको प्रभावको अध्ययन"।
- Q.५. नेपाल सम्बत् कहिलेदेखि सुरुवात भयो ? वि.सं.मा लेख्नुहोस् ।A.उत्तर: वि.सं. ९३३ देखि नेपाल सम्बत् सुरु भएको हो।
- Q.६. तपाईंको विद्यालयमा कुनै दृष्टि विहीन साथी छन् । तपाईं उहाँलाई कसरी सहयोग पुऱ्याउनु सक्नुहुन्छ ? कुनै दुई बुँदा लेख्नुहोस् ।A.उत्तर:
- अध्ययनको समयमा पाठहरू पढेर सुनाउने।
- कक्षाकोठामा हिँड्दा सहारा दिने र सहयोग गर्ने।
- Q.७. नेपालमा सूचनाको हकको कार्यान्वयन सम्बन्धमा राष्ट्रिय सूचना आयोगका प्रमुख आयुक्तलाई सोध्न सकिने दुईवटा प्रश्नावलीको नमुना तयार पार्नुहोस् ।A.उत्तर:
- सूचनाको हकसम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धिका लागि आयोगले के–के कार्य गरिरहेको छ?
- स्थानीय तहमा सूचनाको हक कार्यान्वयनको अवस्था कस्तो छ?
- Q.८. शहरीकरणका कुनै दुईवटा आयामहरू प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.उत्तर:
- भौतिक पूर्वाधारको विस्तार।
- जनसंख्याको शहरतर्फको आकर्षण।
- Q.९. आर्थिक विकास र आर्थिक वृद्धिबीचको एक भिन्नता लेख्नुहोस् ।A.उत्तर: आर्थिक वृद्धि भनेको मात्र उत्पादन र आम्दानीको वृद्धि हो भने, आर्थिक विकास भनेको सामाजिक, सांस्कृतिक र संरचनात्मक परिवर्तनसहितको समग्र प्रगति हो।
- Q.१०. तपाईं उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री हुनु भयो भने देशको व्यापार घाटा न्यूनीकरण गर्न तपाईंले अपनाउने दुई उपाय लेख्नुहोस् ।A.उत्तर:
- स्वदेशी उत्पादनको प्रवर्द्धन र निर्यात वृद्धि गर्ने।
- विलासी वस्तुको आयातमा नियन्त्रण गर्ने नीति अपनाउने।
- Q.११. समावेशी शिक्षाको अर्थ एक वाक्यमा प्रष्ट पार्नुहोस् ।A.उत्तर: सबै जात, वर्ग, क्षमता र अवस्था भएका विद्यार्थीलाई समान अवसर र पहुँच दिने शिक्षा प्रणाली।
Group B
- Q.१२. तपाईंले आफ्नो जाति, समुदाय अन्तर्गत सामाजिक संरचना अध्ययन अनुसन्धान गर्दै हुनुहुन्छ भने सोको लागि प्रस्तावनाको आवरण पृष्ठ तयार पार्नुहोस् ।A.शीर्षक: [तपाईंको जाति/समुदाय] को सामाजिक संरचना: एक समाजशास्त्रीय अध्ययनप्रस्तुतकर्ता: तपाईंको नामसंस्था: तपाईंको विद्यालय/कलेजको नामशैक्षिक वर्ष: २०८०प्रस्तावना मिति: २०८०/००/००
- Q.अथवा सामाजिक समस्या सम्बन्धी कुनै शीर्षक तयार पारी सो शीर्षक अन्तर्गत गरिने अनुसन्धानको कुनै चार उद्देश्यहरू प्रस्तुत गर्नुहोस् ।A.शीर्षक: "नेपालमा बालविवाह: कारण, प्रभाव र समाधान"उद्देश्यहरू:
- बालविवाहको प्रचलन र यसको सामाजिक-आर्थिक कारणहरू विश्लेषण गर्ने।
- बालविवाहले युवाहरूको शिक्षा, स्वास्थ्य र मनोवैज्ञानिक अवस्थामा पार्ने प्रभाव अध्ययन गर्ने।
- स्थानीय स्तरमा बालविवाह रोक्न गरिइरहेका कार्यक्रमहरूको मूल्यांकन गर्ने।
- बालविवाह न्यूनीकरणका लागि नीतिगत सुझावहरू प्रस्तुत गर्ने।
- Q.१३. नेपालमा सामाजिक रूपान्तरणका लागि भइरहेका कुनै पाँच प्रयासहरू स्पष्ट पार्नुहोस् ।A.
- संविधान २०७२: सामाजिक न्याय, समान अधिकार र समावेशीकरणको संवैधानिक प्रतिबद्धता।
- सामुदायिक वन कार्यक्रम: स्थानीय समुदायलाई प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापनमा सहभागी बनाउने।
- महिला सशक्तिकरण: ग्रामीण क्षेत्रमा महिला साक्षरता र आयसृजन कार्यक्रमहरू।
- शिक्षा सुधार: निःशुल्क र अनिवार्य बाल शिक्षा (कक्षा १-८) लागू गर्ने।
- स्वास्थ्य सेवा विस्तार: सामुदायिक स्वास्थ्य केन्द्रहरू मार्फत ग्रामीण क्षेत्रमा स्वास्थ्य पहुँच बढाउने।
- Q.१४. तपाईंको क्षेत्रमा बाढी, पहिरो जस्तो विपद् आएमा उद्धार एवं सुरक्षित कार्य गर्न जनसहभागिताका लागि के गर्नु हुन्छ ? कार्य सूचि तयार पार्नुहोस् ।A.
- तत्कालीन उद्धार:स्थानीय प्रशासन र आपत्कालीन सेवाहरू (९८८) लाई सूचना दिने।सुरक्षित स्थानमा बचाव केन्द्र स्थापना गर्ने।
- जनसहभागिता:युवा स्वयंसेवक समूह गठन गरी पीडितहरूलाई खानेपानी, आश्रय र प्राथमिक उपचार उपलब्ध गराउने।स्थानीय स्कूल/मन्दिरलाई अल्पकालीन राहत केन्द्रको रूपमा प्रयोग गर्ने।
- दीर्घकालीन योजना:बाढी पूर्वचेतना प्रणाली स्थापना गर्न स्थानीय निकायलाई सुझाव दिने।
- Q.१५. वि.सं. २०६३ देखि २०७९ सम्मको अवधिलाई संक्रमणकालीन अवधि मानिन्छ, किन ? विश्लेषण गर्नुहोस् ।A.
- राजनीतिक परिवर्तन: राजतन्त्रबाट गणतन्त्र सम्मको संक्रमण (२०६३) र नयाँ संविधान (२०७२) को कार्यान्वयन।
- सामाजिक पुनर्निर्माण: माओवादी जनयुद्धपछि शान्ति प्रक्रिया र समाजमा समावेशीकरण।
- आर्थिक सुधार: नयाँ संघीय ढाँचा अन्तर्गत राज्यको आर्थिक नीतिहरूको पुनर्गठन।
विश्लेषण: यो अवधिले नेपालको राजनीतिक अस्थिरता, सामाजिक पहिचानको संघर्ष, र आर्थिक पुनर्निर्माणको मिश्रित चरण प्रतिनिधित्व गर्छ। - Q.१६. सामाजिक समावेशीकरणका सकारात्मक प्रभावहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।A.
- सामाजिक एकता: जाति, लिंग, अक्षमताको आधारमा भेदभाव घटाउँछ।
- आर्थिक वृद्धि: समुदायको सामूहिक सहभागिताले उत्पादकत्व बढाउँछ।
- शिक्षा र स्वास्थ्यमा पहुँच: हाशियाकृत समुदायले सेवा प्राप्त गर्न सक्छन्।
- राजनीतिक सहभागिता: महिला, दलित, अल्पसंख्यकहरूको निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता बढ्छ।
- सांस्कृतिक समृद्धि: विविध सांस्कृतिक पहिचानलाई संरक्षण गर्न मद्दत गर्छ।
उदाहरण: संविधान २०७२ ले महिला र दलितहरूको लागि आरक्षण व्यवस्था गरेर समावेशीकरण बढाएको। - Q.१७. तपाईं किशोर वा किशोरीको रूपमा आफ्नो परिवारमा पालना गर्नु पर्ने कुनै पाँचवटा कर्तव्यहरू छोटकरीमा वर्णन गर्नुहोस् ।A.किशोरावस्थामा मानिसले आफ्नो परिवारप्रति विशेष जिम्मेवारी बुझ्नुपर्छ। पहिलो, घरका काममा सहयोग गर्नु, जस्तै: बाटो बनाउनु, अन्न भाँडा मल्नु वा साना भाइबहिनी हेरचाह गर्नु। दोस्रो, आमाबुबाको आज्ञा पालन गरी सम्मानजनक व्यवहार गर्नु। तेस्रो, आफ्नो शिक्षामा मेहनत गर्नु र परीक्षामा राम्रो अंक ल्याउनु, किनभने यसले परिवारको आर्थिक बोझ घटाउँछ। चौथो, नशाखोर वा गलत संगतबाट टाढा रहनु, किनभने यसले परिवारको इज्जतमा धक्का पुग्छ। पाँचौं, परिवारका बुजुर्गहरू (हजुरबुबा, हजुरआमा) लाई सेवा गर्नु, किनभने उनीहरूको आशीर्वाद नै जीवनको सफलताको आधार हो। यी कर्तव्यहरू पालना गर्दा परिवारमा एकताको भावना बढ्छ।
- Q.१८. बसाइँसराइबाट पर्ने वातावरणीय चुनौतीहरू विश्लेषण गर्नुहोस् ।A.बसाइँसराइले वातावरणमा गम्भीर असर पार्छ। पहिलो, जंगल काटिएर बस्ती बस्ने गरिन्छ, जसले वन्यजन्तुको बासस्थान नष्ट हुन्छ र भूमि कटाव बढ्छ। दोस्रो, नयाँ बस्तीमा पानीको अभाव हुन्छ, किनभने प्राकृतिक स्रोत (जस्तै: झरना, कुँँया) अत्यधिक प्रयोगले सुक्खा पर्छ। तेस्रो, कचरा व्यवस्थापन नहुँदा प्रदूषण (प्लास्टिक, रासायनिक मल) ले माटो र नदीहरू दूषित हुन्छन्। चौथो, बाढी र पहिरोको खतरा बढ्छ, किनभने अनियोजित बसाइँले नदीको प्रवाह रोकिने गर्छ। पाँचौं, वायु प्रदूषण बढ्छ, किनभने धुलो र वाहनको धुवाँले स्वास्थ्यमा असर पार्छ। यसले गर्दा स्थानीय जनताको जीवनस्तर घट्छ र प्राकृतिक सन्तुलन बिग्रिन्छ।
- Q.१९. शैक्षिक विकासले सामाजिक रूपान्तरणमा सघाउँछ । उदाहरणसहित पाँच बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।A.शिक्षा नै समाज परिवर्तनको मूल आधार हो। पहिलो, शिक्षाले महिला सशक्तिकरण गर्छ, जस्तै: स्कूल जाने केटीहरूले बालविवाह विरोध गर्छन् र आत्मनिर्भर बन्छन्। दोस्रो, यसले जातिगत भेदभाव घटाउँछ, किनभने सबै जातका विद्यार्थी एकै कक्षामा सिक्छन् र साथी बन्छन्। तेस्रो, रोजगारीको अवसर बढाउँछ, जसले गरिबी घट्छ; उदाहरणका लागि, टेक्निकल शिक्षा पाएका युवाहरूले आफ्नै व्यवसाय सुरु गर्छन्। चौथो, स्वास्थ्य ज्ञान बढाउँछ, जस्तै: शिक्षित आमाले आफ्ना बच्चाहरूलाई टोकाको खोप लगाउँछिन्। पाँचौं, यसले लोकतन्त्रलाई मजबुत बनाउँछ, किनभने शिक्षित नागरिकले मतदान र राजनीतिमा सहभागिता बढाउँछन्। यसरी शिक्षा नै समाजलाई नयाँ रूपमा ढाल्ने प्रमुख साधन हो।
- Q.अथवा शिक्षाको क्षेत्रमा समुदायले कस्ता कुराहरूमा सहभागिता जनाउने गरेका छन्, उदाहरण सहित स्पष्ट पार्नुहोस् ।A.समुदायले शिक्षाको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलेका छन्। पहिलो, स्थानीय विद्यालयहरूमा आर्थिक सहयोग गर्छन्, जस्तै: गाउँलेहरूले सामूहिक श्रमदान गरी कक्षाकोठा बनाउँछन्। दोस्रो, अभिभावक शिक्षक संघ (PTA) मार्फत विद्यालयको नीति निर्माणमा सहभागी हुन्छन्, जसले गर्दा शिक्षा गुणस्तरीय बन्छ। तेस्रो, धर्मार्थ संस्थाहरूले गरीब विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति दिन्छन्, जस्तै: स्थानीय मन्दिरले दलित विद्यार्थीलाई फी छूट दिन्छ। चौथो, सामुदायिक पुस्तकालय सञ्चालन गर्छन्, जहाँ युवाहरूले अध्ययन गर्न सक्छन्। पाँचौं, शिक्षक नियुक्तिमा सुझाव दिन्छन्, किनभने उनीहरूले स्थानीय आवश्यकता बुझ्न सक्छन्। यी प्रयासहरूले शिक्षालाई समुदायको आवश्यकताअनुसार विकसित गर्न मद्दत गरेका छन्।
Practice Without Boundaries.
Premium gives you full access, zero ads, and unlimited custom paper generation. Study your way, every day.
Group C
- Q.२०. समालोचनात्मक चिन्तन र सिर्जनात्मक चिन्तनबीचको अन्तर सम्बन्ध विश्लेषण गर्नुहोस् ।A.उत्तर: समालोचनात्मक चिन्तन भनेको कुनै विषय, विचार वा समस्याको गहिरो विश्लेषण गर्ने प्रक्रिया हो, जसमा तर्क, प्रमाण, र तटस्थ दृष्टिकोणबाट विचार गरिन्छ। यसले विचारको सत्यता, तार्किकता र उपयोगितामाथि ध्यान केन्द्रित गर्छ। समालोचनात्मक चिन्तनले त्रुटि पत्ता लगाएर सुधारका उपाय दिन्छ।सिर्जनात्मक चिन्तन भने कल्पनाशीलता, नवीनता र फरक दृष्टिकोणबाट समाधान खोज्ने प्रक्रिया हो। यसले नयाँ विचार, योजना वा समाधान उत्पन्न गर्न सहयोग गर्छ। सिर्जनात्मक चिन्तन स्वतन्त्र, खुला र लचिलो सोचमा आधारित हुन्छ जसले समस्यामा विभिन्न तरिकाले सोच्न प्रेरित गर्छ।यी दुवै चिन्तन शैली एक–अर्कासँग घनिष्ठ रूपमा सम्बन्धित छन्। सिर्जनात्मक विचार उत्पन्न गर्न समालोचनात्मक विश्लेषण आवश्यक हुन्छ भने सिर्जनात्मक समाधानहरूको मूल्याङ्कन र सुधारका लागि समालोचनात्मक दृष्टिकोण आवश्यक हुन्छ। त्यसैले, समालोचनात्मक चिन्तनले सिर्जनात्मक चिन्तनलाई आधार दिन्छ र सिर्जनात्मक चिन्तनले समालोचनात्मक चिन्तनलाई नयाँ दिशा प्रदान गर्छ। यी दुई मिलेर प्रभावकारी र सन्तुलित सोच निर्माण गर्छन्।
- Q.२१. प्रादेशिक अन्तर सम्बन्धका आयामहरू प्रष्ट पार्नुहोस् ।A.उत्तर: प्रादेशिक अन्तर सम्बन्ध भन्नाले एउटै देशका विभिन्न प्रदेशहरूबीच हुने आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक र प्रशासनिक सम्बन्धलाई जनाइन्छ। यसले देशको समुचित विकास र राष्ट्रिय एकताको भावना बलियो बनाउन सहयोग पुर्याउँछ।प्रादेशिक अन्तर सम्बन्धका प्रमुख आयामहरूमा आर्थिक लेनदेन, पूर्वाधारको साझेदारी, स्रोत साधनको आदानप्रदान, जनशक्ति आदानप्रदान, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा पहुँच, तथा आपत्कालीन सहयोगजस्ता पक्षहरू पर्छन्। उदाहरणका लागि, एक प्रदेशमा उत्पादित कृषिजन्य वस्तु अर्को प्रदेशमा निर्यात हुनु, वा विद्युत् उत्पादन भएको स्थानबाट अन्य प्रदेशलाई आपूर्ति हुनु आर्थिक अन्तर सम्बन्धको उदाहरण हो।यस प्रकारका सम्बन्धहरूले प्रदेशहरूबीच आपसी विश्वास, सहकार्य र सहिष्णुता कायम गर्न मद्दत गर्छन्। साथै, विकासको सन्तुलन कायम राख्न, असमानता घटाउन र राष्ट्रिय समृद्धिमा टेवा दिन यी आयामहरू अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छन्। त्यसैले, प्रादेशिक अन्तर सम्बन्ध राष्ट्रिय एकता र दिगो विकासको आधार हो।
- Q.अथवा सूचना प्रविधिको कारणले तपाईं हाम्रो जीवन र समाजमा कस्ता अनुकूल वा प्रतिकूल परिवर्तन ल्याएका छन्, उदाहरण सहित वर्णन गर्नुहोस् ।A.उत्तर: सूचना प्रविधिले हाम्रो जीवन र समाजमा धेरै अनुकूल परिवर्तनहरू ल्याएको छ। संचार, शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यापारजस्ता क्षेत्रमा सूचना प्रविधिको प्रयोगले काम सरल, छिटो र प्रभावकारी बनाएको छ। उदाहरणका लागि, अनलाइन कक्षाहरूले टाढा रहेका विद्यार्थीलाई पनि गुणस्तरीय शिक्षा लिन सहयोग गरेको छ। डिजिटल बैंकिङ सेवाले वित्तीय कारोबार सजिलो बनाएको छ।तर, सूचना प्रविधिले केही प्रतिकूल असरहरू पनि पारेको छ। सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोगले युवामा एक्लोपन, मानसिक तनाव, र गलत सूचना फैलने समस्याहरू देखिएका छन्। उदाहरणका लागि, सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको गलत खबरले समाजमा द्वन्द्व सिर्जना गर्ने सम्भावना हुन्छ।यसरी सूचना प्रविधिले हाम्रो जीवनलाई आधुनिक, सहज र प्रवाहयुक्त बनाएको भए पनि यसको दुरुपयोगले नकारात्मक असर पुर्याउन सक्छ। त्यसैले, सूचित र जिम्मेवार प्रयोगमार्फत यसका सकारात्मक पक्षको उपयोग गर्दै नकारात्मक प्रभाव न्यूनीकरण गर्न आवश्यक छ।
- Q.२२. गरिबी निवारणको लागि अवलम्बन गर्नुपर्ने रणनीति, कार्यक्रम र अपेक्षित उपलब्धि समेटी राष्ट्रिय योजना आयोगमा पेस गर्ने योजनाको ढाँचा तयार पार्नुहोस् ।A.उत्तर:१. प्रस्तावनाः नेपालमा गरिबी एक प्रमुख सामाजिक र आर्थिक समस्या हो। यो समस्या समाधान गर्न दीर्घकालीन, सस्टेनेबल र समावेशी योजना आवश्यक छ। यस योजनाको उद्देश्य गरिब जनताको जीवनस्तर uplift गर्नु हो।२. रणनीतिः
- रोजगारीमुखी विकास कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने।
- सीपमूलक तालिममार्फत श्रमशक्तिको सशक्तिकरण गर्ने।
- कृषि, पर्यटन र साना उद्योगमा लगानी वृद्धि गर्ने।
- सामाजिक सुरक्षा प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने।
३. कार्यक्रमहरू:- ‘एक परिवार, एक रोजगारी’ कार्यक्रम।
- ‘सीप र स्वरोजगार’ परियोजना अन्तर्गत युवालाई तालिम र सस्तो ऋण।
- गरिबी लक्षित सहकारी र उत्पादन समूहहरू स्थापना।
- निशुल्क आधारभूत स्वास्थ्य र शिक्षा कार्यक्रम।
४. अपेक्षित उपलब्धिः- पाँच वर्षमा गरिबीको दर कम्तीमा ५% ले घट्ने।
- स्वरोजगारको माध्यमबाट लाखौं नागरिकले नियमित आम्दानी प्राप्त गर्ने।
- ग्रामीण क्षेत्रको जीवनस्तरमा उल्लेखनीय सुधार देखिने।
- सामाजिक सुरक्षाको पहुँच ९०% नागरिकमा पुग्ने।
५. निष्कर्ष: यस योजनाले गरिबी घटाउने मात्र होइन, दीगो आर्थिक विकास, सामाजिक समावेशिता र समानताको आधार तयार पार्नेछ। राष्ट्रिय योजना आयोगको सहयोगमा यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन सम्भव छ।